آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - معرفيهاى گزارشى

معرفيهاى گزارشى


كليات
المعجم المفهرس للقرآن
محمّد فؤاد عبدالباقى. (قم, مؤسسه انصاريان للطباعة والنشر, ١٤١٧). ٢٥٦ص, رقعى
فرهنگ واژه ياب قرآنى محمد فؤاد عبدالباقى, اثرى است كارامد و بس مشهور. مى دانيم كه آن محقق در ذيل واژه ها بخشى از آيه مشتمل بر آن واژه را آورده است. در اين چاپ متن آيه ها حذف شده و آدرسها, پى در پى آمده و بدين سان حجم كتاب بسى كم شده است. در بخش دوم فهرست موضوعى آيات آمده است كه آن نيز سودمند است. فهرستهاى موضوعى مختلفى بر قرآن تدوين يافته و دانسته نيست كه اين فهرست كدامين آنهاست. به هر حال اين كتاب ـ كه اكنون فهرست واژگان و موضوعات را يكجا دارد ـ اثرى است كم حجم, پركاربرد و سودمند.
كتابنامه بزرگ قرآن كريم
محمّد حسن بكايى. (چاپ اول: تهران, دانشگاه امام صادق(ع)/ مركز نشر فرهنگى قبله, ١٣٧٥). ٢٠٣ص, وزيرى
در اين جلد كتابهايى كه حرفهاى آغازين آنها (ب ـ پ) است به گونه اى كه پيشتر توضيح داده ايم, فهرست شده است و در پايان تمام كتابهاى فهرست شده به صورت موضوعى فهرست شده است. (ر.ك: آينه پژوهش, ٣٧/٦٠). قرآن و حديث
گياهان در قرآن
دكتر محمد اقتدار حسين فاروقى. ترجمه احمد نمايى.(چاپ اوّل: مشهد, بنياد پژوهشهاى اسلامى, ١٣٧٤). ١٥٢ص, وزيرى
مؤلف در اين كتاب توصيفى علمى از گياهان و فرآورده هايى كه در قرآن از آن ياد شده است ارائه مى دهد. در اين كتاب افزون بر گياهانى كه نام برده شده, از رستنيهايى كه با تعابير عام, همچون شجره, حبّ, ابّ, سبزيهاى خوردنى و نبات از آنها ياد شده است, بحث گرديده و مجموعاً از سى فصل, سه تقريظ, فهرست نام فارسى, عربى, انگليسى و علمى و نيز يك كتابشناسى برخوردار است. در هر فصل افزون بر آياتى كه نام گياه در آن آمده است, نامهاى متداول در زبانهاى گوناگون, نامهاى علمى و مباحث علمى مربوط به آن آمده است. فقه
امر به معروف و نهى از منكر
حسين نورى. ترجمه محمّد اشتهاردى. (چاپ پنجم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ٣١١ص, رقعى
در اين كتاب در ضمن شش فصل مسائل و مباحث مختلف مرتبط با دو فريضه بزرگ امر به معروف و نهى از منكر به بحث نهاده شده است. كتاب با پيشگفتارى از مترجم و مقدمه اى از مؤلف محقق, حضرت آيت الله نورى شروع شده است و با فصل اوّل كه عهده دار تبيين جايگاه امر به معروف و نهى از منكر از ديدگاه قرآن است, ادامه يافته است. بررسى روايات موضوع, تبيين دقيق معناى دو واژه معروف و منكر و چگونگى حكم امر به معروف و نهى از منكر (شرعى و يا عقلى بودن وجوب, عينى و يا كفايى بودن آن) بحثهايى است كه در فصول ديگر كتاب تبيين شده است.
شرائط امر به معروف و نهى از منكر در فصل پنجم بتفصيل بحث شده و اين بحث نكات ارجمند و تازه فراوان دارد. از جمله كاوشها همه جانبه بحث (تأثير) مراتب و مراحل اين دو فريضه, فصل پايانى كتاب را تشكيل مى دهد. كتاب اثرى است خواندنى و ارجمند و درس آموز.
صلاة الليل
ميرزا غلامرضا عرفانيان (چاپ چهارم: قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ١٣٥ص, وزيرى
كتاب شامل مباحثى درباره نماز شب است كه به گونه استدلالى مورد بحث قرار گرفته است. از چاپى نامناسب و تنظيمى نه چندان دلچسب برخوردار است. ترجمه و تنظيم درست, اين كتاب را سودمند خواهد ساخت.
احكام تقليد و اجتهاد
عبدالرحيم موگهى. (چاپ دوم: قم, دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ٢٣٤ص, وزيرى
تنظيم كننده, احكام مربوط به تقليد و اجتهاد را در دو بخش و مجموعاً سيزده فصل براساس فتاوى مرحوم امام خمينى تنظيم كرده است. فلسفه و كلام
النور المتجلّى فى الظُهور الظلّى
حسن حسن زاده آملى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ١٦٨ص, رقعى
پژوهشى است دقيق در اثبات (وجود ذهنى) كه در يك مقدمه, سه فصل و يك خاتمه سامان يافته است. در مقدمه كتاب موضوع بحث تنقيح شده و در فصل اوّل اصول و مبانى بحث به تحرير كشيده شده است. فصل دوم دلايل و براهين اثبات وجود ذهنى است و در فصل سوم از اشكالها و نقضها بر اين موضوع سخن رفته و بدانها پاسخ داده شده است. خاتمه كتاب گزيده اى است از بحثهاى كتاب و نتايجى كه اين پژوهش به دست داده است.
ترجمه و شرح بدايةالحكمه
على شيروانى. (چاپ سوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ج٢, ٤٥٩ص, وزيرى
ترجمه و شرحى است گويا از اثر ارجمند علامه طباطبايى: بدايةالحكمه. در اين مجلد بخشهاى پنجم (ماهيت و احكام آن) ششم (مقوله هاى دهگانه) هفتم (علت و معلول) هشتم (تقسيم موجود به واحد و كثير) در ضمن فصول متعددى شرح شده است. پيشتر از اين شرح و چگونگى آن بتفصيل سخن گفته شده است. (ر.ك: آينه پژوهش, شماره٢٤).
ترجمه و شرح بدايةالحكمه
على شيروانى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). وزيرى
اين جلد آخرين مجلد از مجموعه چهار جلدى شرح بدايةالحكمه است, شامل ترجمه و شرح بخش دوازدهم آن كه مرتبط است با مباحث واجب الوجود, اثبات ذات, صفات و افعال واجب الوجود. پيشتر از اين شرح بتفصيل ياد كرديم. (ر.ك: آينه پژوهش, شماره٢٤). اخلاق و تعليم و تربيت
زيارت خدا
مهدى رضايى و على اكبر مظاهرى. (چاپ اوّل: قم, مركز تحقيقات اسلامى جانبازان, ١٣٧٥). ٩٦ص, رقعى
اين كتاب پژوهشى است درباره (عيادت در نگاه معارف اسلامى). عيادت يكى از آداب ارجمند اجتماعى اسلام است و نقش آن در ايجاد الفتها و زدودن كدورتها و رهانيدن بيمار از تنشهاى روحى انكارناكردنى است. در اين كتاب در ضمن چهار بخش به فضيلت و ارزش عيادت و پاداش آن, آداب عيادات و وظايف عيادت كننده, بيمار و وظايف او درباره عيادت كنندگان, انواع عيادت, عيادت از بيماران, جانبازان و… پرداخته شده است.
فريب
صالح الوردانى. سيّد محمّد جواد مهرى (چاپ اوّل: قم, بنياد معارف اسلامى, ١٣٧٥). ٣٤١ص, رقعى
صالح الوردانى نويسنده و مبارز بزرگ مصرى است كه همواره تشنه يافتن حقيقت بود. وى در طول سالهاى مبارزه ضمن همكارى با مبارزان مذهبى مصرى به پى جويى نقاط قوت و ضعف آنها مى پرداخت در نتيجه اين بررسيها به نكته اصلى رهنمون شد و دريافت كه علل همه اين شكستها در تئوريهايى است كه بر پايه فقه اهل سنّت و بويژه گرايش وهابى ريخته مى شود. از اين رهگذر به انديشه تشيع نزديك شد و كم كم به حقيقت رسيد و شيعه گشت. شرح اين ماجراى شيرين و خواندنى, همراه صدها نكته تاريخى, سياسى و حديث شناسى, در اين كتاب آمدده است. مديريت اسلامى
محمد حسن نبوى. (چاپ دوم: قم, دفترتبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ٢٦٥ص, وزيرى
نويسنده مهمترين مباحث مربوط به مديريّت را از ديدگاه اسلامى طى دوازده فصل به بحث كشيده است: حكومت و مديريت اسلامى, برنامه ريزى و اركان آن, سازمان دهى, رهبرى و رفتار وى, انگيزش, كنترل, پيگيرى, تصميم گيرى, سلوك مديران و لغزشگاههاى مديريتى از مباحث كتاب است. نويسنده مدعى است كتاب را با نگرش به دانش مديريت و با تكيه بر از منابع اسلامى نگاشته است. تكيه بيشتر كتاب بر منابع دست دوم است.
حضور قلب در نماز
على اصغر عزيزى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى). ٢٠٠ص, رقعى
اين كتاب پژوهشى است درباره علل عدم حضور قلب در نماز و راههاى پيشگيرى از آن. مؤلف آن را در چهار فصل و يك ضميمه سامان داده است. در فصل اوّل از اهميت و امكان حضور قلب سخن گفته است و در فصل دوم عوامل حواسپرتى را برشمرده است. در فصل سوم از عوامل حضور قلب سخن گفته, و در فصل چهارم به پرسشهايى در اين زمينه پاسخ گفته است. در ضميمه كتاب علل ترك نماز و راههاى درمان آن بحث شده است.
جوانان و انتخاب همسر
على اكبر مظاهرى. (چاپ سوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٢٦٠ص, وزيرى
اين كتاب در ضمن هفت فصل به مسائل مرتبط با ازدواج, انتخاب همسر و… پرداخته است. به هنگام نشر چاپ اوّل آن درباره محتواى كتاب سخن گفته ايم. (آينه پژوهش, شماره٢٧/٨٨).
تاريخ و شرح حال
داستان باستان
حسين نورى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ٢٢١ص, رقعى
در اين كتاب بر روى هم بيست وپنج واقعه تاريخى, شرح حال, گفتگو, نامه و روياروييهاى مختلف گزارش شده است. كتاب مجموعه اى است خواندنى و پندآموز. فاتح سى وشش كشور (درباره اسكندر), فردوسى در بزم شاعران, زيد مرد علم و شمشير, يحيى بن زيد مردى پولادين در راه هدف, عيسى بن زيد مرد آگاه, شجاع و وارسته, كميت شاعر آگاه و مسئول, امير ابوفراس شاعرى كه تا سرحد جان فداكارى كرد, پيمان شكنى همه طوايف يهود, دعبل مردى كه دار خود را به دوش مى كشيد, از عناوين اين كتاب است.
المهاجر العاملى
رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران در بيروت. (چاپ اول: بيروت, رايزنى فرهنگى ايران, ١٤١٧). ٣٠٤ص, وزيرى
كتاب كه به مناسبت بزرگداشت سومين سال فوت مرحوم شيخ حبيب آل ابراهيم تنظيم و نشر يافته است, شامل گزارشى از زندگى او توسط خود وى, شرح حالى از وى توسط شيخ جعفر مهاجر و دو رساله او در مباحث كلامى, يك رساله درباره نويسندگان نخستين جهان اسلام و قصيده وى در غدير.
سيمايى از شيخ بهايى در آينه آثار
محمّد قصرى. (چاپ اول: مشهد, بنياد پژوهشهاى اسلامى, ١٣٧٤). ٢١٣ص, وزيرى
زندگينامه شيخ بهايى در پيشگفتار كتاب آمده است و در فصلهاى بعدى شيخ از نگاه آثارش مورد مطالعه و تحقيق قرار گرفته است. ويژگى فقهى وى با مطالعه جامع عباسى, جنبه اصولى او از زاويه الزبدة فى الأصول, دانش رياضى وى از دريچه خلاصة الحساب, علم نحو وى در سيماى صمديه و ادبيات او در كتاب كشكول نشان داده شده است.
كتاب داراى فوايد حاشيه اى بسيار مفيدى است; از قبيل نسخه شناسى كتب شيخ بهايى, آثار مهم نويسندگان مقدم بر شيخ در هر رشته از علوم يادشده و غير آن.
سرشك خون
عبدالرحيم موگهى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ١٤٢ص, وزيرى
تنظيم كننده تعدادى مرثيه درباره امام حسين(ع) و ياران وى را از كتاب منتهى الآمال و نفس المهموم گزينش كرده و به آنها نظم داده است. براى مراثى خوانيها مفيد است.
زنان دانشمند و راوى حديث
احمد صادقى اردستانى. (چاپ اول: دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥). ٤٠٨ص, رقعى
اين كتاب شرح حال و نمونه اى از آثار و روايات بانوانى است كه از رسول الله(ص) و امامان(ع) روايت نقل كرده اند. كتاب در سه بخش تنظيم شده است: در بخش اول شرح حال شصت وهشت تن از زنانى گزارش شده است كه از رسول الله(ص) روايت نقل كرده اند. و در بخش دوم ـ كه از دوازده فصل تشكيل شده است ـ شرح حال بانوانى آمده است كه از امامان(ع) روايت كرده اند, به تفكيك روايت كنندگان از هر امام(ع). و در بخش سوم از كسانى ياد شده است كه با واسطه از معصوم(ع) روايت كرده اند.
مؤلف در ضمن نقل روايتهاى نقل شده, توضيحات سودمندى درباره روايات افزوده است و در ضمن مقدمه اى از چگونگى اين پژوهش سخن گفته است. كتاب بر روى هم اثرى است سودمند و خواندنى. مجموعه ها
مجموعه مقالات اولين سمينار مديريت آموزشى
مصطفى نيكنامى. (چاپ اول: تهران, دانشگاه علامه طباطبايى, ١٣٧٤). ٩«١٩٢ص, وزيرى
كتاب شامل يك مقدمه و هفده مقاله از نويسندگان مختلف است كه مديريت آموزشى را از زاويه هاى گوناگون مورد بحث قرار داده اند. تأمين منابع مالى, ويژگيهاى رفتارى مدير, روان شناسى مديريت, ايجاد انگيزه در معلمان, تكنولوژى آموزشى, نظارت و راهنمايى تعليماتى و بايدها و نبايدها در نظام برنامه ريزى درسى ايران, بخشهايى از مباحث كتاب است. ادبيات
تعليم المحادثه العربيه
محمود شكيب انصارى. (چاپ اول: اهواز, انتشارات دانشگاه شهيد چمران, ١٣٧٥). ٥٢٩ص, وزيرى
مؤلف اين كتاب را به انگيزه آموزش مكالمه عربى به دانشجويان رشته زبان و ادبيات عرب رقم زده است. مؤلف افزون بر تجربه طولانى تدريس اين رشته و تحقيق و جستجو در چگونگى زبان و ادبيات عرب, از جزوه هاى متعدد آموزش مكالمه عربى و شيوه هاى آموزش زبان در كشورهاى گوناگون بهره گرفته است.
كتاب در هيجده درس تدوين يافته است و در ضمن هر درس موضوعى ويژه مطرح شده و ضمن آن مطالب آموزشى عرضه شده است. تمرين و تطبيق طرحها و نقشه ها نيز در جهت يارى رسانى دانشجو در جمله سازى و تكميل جمله ها بدان افزوده شده است. حروف كتاب خوب نيست و به لحاظ نااستوارى در حروفچينى گاه اشكالهاى املايى و سجاوندى در كتاب راه يافته است كه در متن آموزشى شايسته نمى نمايد.
كاروانى از شعرهاى عاشورايى
مركز پژوهشهاى فرهنگى بنياد شهيد. (چاپ اوّل: تهران, بنياد شهيد انقلاب اسلامى, ١٣٧٤). ١٨٢ص, رقعى
انجمن ادبى شاعران انقلاب اسلامى در شيراز, محفلى نورانى به پاداشته و در آن شاعران, مرثيه سران و ثناگويان امام حسين(ع) مظلوميت حسينى را فراز آورده اند و والاييها و عظمتهاى حماسه كربلاييان را سروده اند و فضايل آن عزيزان را در قالبهاى فخيم و شورآفرين و گدازنده شعر ريخته اند. و اين مجموعه يادگار آن مجمع است; سعيشان مشكور باد. و اين هم نمونه اى از يكى از اشعار:
كاش مى گشتم فداى دست تو
تا نمى ديدم عزاى دست تو
خيمه هاى ظهر عاشورا, هنوز
تكيه دارد بر عصاى دست تو
از درخت سبز باغ مصطفى
تافتاده شاخه هاى دست تو
اشك مى ريزد ز چشم اهلِ دل
در عزاى غم فزاى دستِ تو
يك چمن گلهاى سرخ نينوا
سبز مى گردد به پاى دست تو
در شگفتم از تو اى دست خدا
چيست آيا خونبهاى دست تو مباحث فى علم الصرف
محمود شكيب انصارى. (چاپ اول: اهواز, انتشارات دانشگاه شهيد چمران, ١٣٧٥). ٣٤٣ص, وزيرى
مؤلف از استادان زبان و ادبيات عرب و خود از عربيزبان اين مرز و بوم است. وى در ضمن سالها تدريس علم صرف نياز مبرم دانشجويان و استادان را به كتابى كه از يكسوى استوار باشد و پرمايه و از سوى ديگر روان و سهل الوصول احساس مى كند و بدين سان با جستجو در منابع كهن اين كتاب را تدوين مى كند. وى ابتدا بتفصيل و دقت درباره علم صرف بحث كرده است و آنگاه مباحث صرفى را در ضمن بيست ويك بحث پژوهش كرده و بحثها را با تمرينها و سئوالها پايان داده است. علمى
دانش عصر فضا
حسين نورى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٥)
در اين كتاب نتيجه مطالعات در هستى و گستره فضا و آيات قدرت لايزال الهى عرضه شده است. حضرت آيت الله نورى در فرصتى تعطيلى و حدود بيست وپنج سال قبل, در جهت به دست آوردن آگاهيهايى از علم درباره اجرام كيهانى و كرات آسمانى به مطالعه مى پردازد و نتيجه مطالعات خود را بدين صورت عرضه مى كند. وسعت فضا, عظمت عالم هستى, منظومه خورشيد, فاصله ستارگان تا فاصله كهكشانها و… برخى از عناوين كتاب است.