آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١ - در آستانه چهارمين سال

در آستانه چهارمين سال



در آغاز چهارمين سال انتشار مجله, سخنى كوتاه با مخاطبان فرزانه رواست. بزرگواران صبورى كه در اين مدت همواره ما را مورد لطف و عنايت قرار داده اند و تداوم انتشار مجله را مرهون صميميتشان مى دانيم. بر لغزشها و كاستيهايمان توجه دادند و بيش از بضاعتمان تشويقمان نمودند. گذشته مجله با فرازها و نشيبهايى همراه بوده كه آن هم طبيعى مى نمود. زيرا در حوزه فرهنگ اسلامى, آن هم در كشور ما و بالاخص در حوزه شيعه, سنت نقّادى بدين گونه جديد مى نمود و كمى تجربه, بالمآل ما را به فراز و نشيبهايى مى كشاند, ولى تلاش ما آن بود كه مسير تعيين شده خود را حفظ كرده و از همه چيز گويى بپرهيزيم. اهميت راه انتخاب شده روشن بود, گر چه با تأكيدات و توجهات شما بزرگواران بيشتر بر آن مصمم و دلگرم شديم. در اين راه برخى از نويسندگان و يا مراكز نشر آزرده شدند و برخى كه بر صداقت و خير خواهى كار واقف بوده و نقد را دليل بر اهميت و ارزش كار خود مى دانستند از ما قدرشناسى كردند, و آنچه امروز دست اندركاران مجله بر آن تأكيد دارند, ادامه راه با تمامى مشكلات است. زيرا بررسى آثار بر آمده از انتشار مجله نشان داد كه با تمامى كاستيها, باعث توجه و دقت بسيارى از مذهبى نويسان كشور شده است و زمينه را براى تحمل نويسندگان مذهبى در برابر نقد فراهم آورده است. بوده است كه برخى از مؤلفان از عدم پرداختن مجله به نقد كتاب و يا اثر آنها شكوه داشته اند و اين خود نويدى است كه يكى از اهداف مجله در حال تحقق است. گرچه بعضى از پر نويسان و يا … نويسان هم شديداً از نقد مجله بر آشفته و ما را به همه چيز اطعام فرموده اند.
با انتشار يك اثر به نام دين نويسنده خود را در معرض قضاوت ديگران قرار داده است و جامعه حق دارد در مورد اين اثر كه به عنوان تغذيه فكرى و روانى او نشر مى يابد, اظهار نظر كند. نويسنده توجه دارد كه كتاب و يا اثر او به منزله كالايى است كه براى تأمين يكى از نيازهاى جامعه عرضه مى شود و لازم است كه بهترين و سالمترين باشد و ناقدين هر فنى گذشته از تأثيرى كه در بهسازى و رشد آن بر عهده دارند حافظين اين حق عمومى جامعه هستند و اين نكته اى روشن است كه نقد اثر غير از نقد مؤلف است و ما همواره در مقابل دانشمندان و فرهنگدوستان بزرگوار سر تعظيم فرود مى آوريم و بر همت و پشتكار آنها كه با تمامى مشكلات ـ كه بر بسيارى از آنها خود واقف و درگير آنيم ـ در اين مسير پاى نهاده اند آفرين مى گوييم و از اين باب كه گاهى با همه توجه اى كه داريم, برخى از نيشهاى قلم به طرف نويسنده اى مى چرخد سخت شرمنده ايم, ولى اگر اين سنت حسنه را ـ كه تمامى بر آن اقرار داريم ـ از روى خير خواهى تلقى كنيم و آن را به عنوان مقابله با نويسنده و يا كم اهميت جلوه دادن اثر تلقى ننماييم, بسيارى از گلايه ها خاتمه خواهد يافت.
در آغاز چهارمين سال و در ادامه اين سخن اشاره به چند نكته كوتاه لازم است:

١ـ برخى از نويسندگان در قبال نقد, ما را به جهتگيريهاى خاصى متهم كرده اند و پرداختن به اثر آنها را ناشى از آن مى دانند, در حالى كه ما نيك مى دانيم اختلاط كارى اين گونه به اغراض سياسى يعنى نابودى هدف مجلّه. ما در آغاز راهى هستيم كه بسيار فراتر از سلائق سياسى است و تمامى دست اندركاران مجله بر آن متفق هستند و خود مجله نيز گواه صادقى بر اين مدعاست حال ممكن است برخى به جهت اصرار بر مخفى نگاه داشتن نواقص خود از اين حربه استفاده كنند. البته ما تلاش كرده ايم حتى چشم بر كاستيهاى خود نيز فرو نبنديم و هر آنچه بر پاكيزكى راه مى افزايد بعينه درج نماييم, حتى اگر متوجه خود ما باشد و شايسته آن است كه ـ از روى خير خواهى و حساسيت راهى كه در پيش است و وظيفه تمامى مؤلفان و نويسندگان مذهبى است ـ همگى تلاش نماييم تا نقد را به جايگاه حقيقى آن بنشانيم. زيرا در آن صورت است كه در ميدان تأليف و توليد اثر دينى فقط صاحبان توشه و صلاحيت وارد خواهند شد و هر كس به خود اجازه نخواهد داد به نام دين و فرهنگ هر چيزى را منتشر كند. البته مجلّه كمتر امكانات اندك خود را با پرداختن به آثار تنك مايه صرف خواهد كرد و بيشتر آثار ارزشمند و پربار را بررسى و تحليل خواهد كرد.

٢ـ در طول فعاليت مجلّه برخى از نويسندگان, كه آثارشان مورد نقد قرار گرفت, در مقام پاسخ بر آمدند كه مجله نيز با كمال رغبت به نشر آنها اقدام كرد, ولى در اينجا نكته اى گفتنى است و آن اينكه مجلّه آنچه در مقام پاسخ نقد نگاشته مى شود و مستقيماً به نقد ارتباط دارد منتشر خواهد كرد تا خواننده بتواند مطالب را تعقيب كرده و حقيقت را دريابد. اما برخى از عزيزان در مقام پاسخ به حواشى و مسائلى پرداخته اند كه با نقد هيچگونه ارتباطى ندارد و طبيعى است كه دست اندركاران مجلّه حق دارند كه مطالب زائد و يا بى ارتباط به نقد را حذف نموده و قسمتهاى اصلى را كه در جواب نقد آمده است انتخاب نمايند. مواردى اتفاق افتاده است كه نويسنده پس از نقد اثر خود بر آشفته و يا بدلائل ديگرى صفحات بسيارى را قلمى كرده و اصرار داشته كه عيناً و بدون دخل و تصرف چاپ شود و گاهى هم, ما را به قانون و يا … تهديد فرموده است. در حالى كه فقط يك و يا دو پاراگراف از آن به نقد ارتباط دارد و طبيعى است مجلّه صحنه مشاجرات و يا گلايه و پرخاشهاى شخصى نيست و در بسيارى از موارد به صلاح خود نويسنده هم نيست كه پاسخى اين گونه از او نشر يابد. بنابراين متواضعانه از نويسندگان و مؤلفان تقاضا مى كنيم كه پس از انتشار نقد اگر پاسخى دارند براى مجله ارسال دارند و مستقيماً و بدون حاشيه به همان موارد نقد شده پاسخ دهند. در غير اين صورت ما را شرمنده خواهند كرد.

٣ـ انتشار چند ساله آينه پژوهش در يك وادى متروك و ناهموار, خوشبختانه جسارت برخى از ديگر مطبوعات حوزوى و يا غير حوزوى را نيز برانگيخت و ديده شد كه بعد از انتشار چند شماره از مجله برخى از مطبوعات نيز به اين خدمت در لابلاى اهداف خود پرداختند ما از گسترش اين فرهنگ بسيار خوشحاليم و آن را در مسير تحقق اهداف مجله ارزيابى مى كنيم, ولى نكته اى گفتنى است كه بيشتر مطبوعات حوزوى مخاطب ما هستند: اگر كمى به گذشته و هنگامى كه آغاز تولد اين نشريه بود برگرديم, حدود يك سال قبل از آن مطالعات اوّليه مجله آغاز شد و جلسات متعددى برگزار كرديد و آينه پژوهش براساس انجام يك رسالت و براى رفع كاستيهاى مشخص و براى مخاطب و خواننده اى معين منتشر گرديد كه برخى از آن را در سر مقاله ها و يا برخى از مقالات بر شمرده ايم. بنابراين آينه پژوهش هدفى تعريف شده و محدوده اى معين را براى خود پيش بينى كرد و در آن مسير در حركت است. ديده شد كه برخى از مطبوعات حوزوى پس از چندى از انتشار آينه پژوهش به كارهايى همانند پرداختند, در حالى كه موضوعات و مطالب بر زمين مانده بسيار زياد است. حال يا به دليل روشن نبودن موضوع و يا هدف مشخص و يا به دلايل ديگر, بدون آنكه حساسيتى داشته باشيم تمامى اين عزيزان را همكاران صميمى و همراهان خود مى دانيم و تلاش آنها را ارج مى نهيم ولى شايد مناسب آن باشد كه هر كدام به طرف موضوعى خاص و براى تأمين هدفى بر جاى مانده حركت كنند و مجموعه رسالت حوزه مد نظر باشد. ابعاد ناكاويده و ميدانهاى خالى بسيار است و اندكى تفكر و برنامه ريزى لازم, و در آن صورت است كه مطبوعات حوزوى با حركتى تخصصى تر, نقشى اساسى و مشخصتر بر عهده خواهند داشت.
اميد است كه چون گذشته همواره مورد لطف فرزانگان و خير خواهان باشيم. تذكر كاستيها و ارائه رهنمودها و مساعدتها را بر ديده خواهيم گذاشت. آينه پژوهش