آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٧

كتاب و كتاب پژوهشى پابرگ
بشرى جواد

٣٤ ـ يافته شدن سراينده قطعه شعر در موسيقى, از جنگ ٩٠٠ مجلس

در (پابرگ ٤) يادداشت شماره ٣١, قطعه اى به فارسى در موسيقى از لابلاى نسخه ٤٤١٦ كتابخانه آية اللّه العظمى مرعشى نجفى به خط نستعليق سده نهم نقل شد. در يادداشت مزبور تنها به نقل فايده نسخه مرعشى پرداخته بودم و نام شاعر و سراينده قطعه, در پرده ابهام باقى مانده بود. چندى پيش فرصتى دست داد تا به مناسبتى, اصل نسخه ٩٠٠ مجلس را ـ كه سفينه اى بسيار كهنه و نسبتاً مشهور است و از آن در پژوهش هاى فراوانِ شعرشناسى استفاده شده است ـ از نزديك زيارت كنم و محتويات آن را براى چندمين بار از نظر بگذرانم. حق آن بود كه من كه پيشتر نسخه قرن هشتمى ٩٠٠ مجلس را ديده بودم, از ارجاعِ شعر موسيقاييِ مورد بحث به نسخه ٩٠٠ غفلت نكنم, ولى باز خدا را سپاس كه اين آگاهى زمانى برايم حاصل شد كه مدت زيادى از نشر پابرگ ٤ نمى گذرد. از طرفى بنا بر آن نهاده شده بود كه اگر اطلاعى تازه بر يادداشت هاى قبلى افزوده شود, در شماره هاى بعدى بيايد.
قطعه مزبور در سفينه بسيار كهنه اوايل قرن هشتميِ مجلس, صفحات ٤٩٢ ـ ٤٩٣ به نام (امير ناصر الدين عين الملك) آمده است. در اينجا ضمن برشمردنِ اختلافات ضبطهاى دو نسخه, عكس صفحاتِ مزبور در سفينه ٩٠٠ ضميمه مى شود تا خوانندگان خود به اهميت و كهنگيِ منبعِ تازه يابِ اين يادداشت پى ببرند. اما اختلاف ها:
ـ ١/٣: ضبط سفينه ٩٠٠ مجلس (سه نيزه) (به جاى دو نيزه)
ـ ٢/٣: (پرده خوب) (به جاى پرده نغز)
ـ بين بيت ٣ و ٤ اين بيت را اضافه دارد:
بِگَه چاشت (بوسليك) بزن
پس به شادى و لهو سر بفراز
ـ ٢/٥: (راه عشاق جوى و محرم راز)
ـ ١/٦: (وانگه) (به جاى آنگه)
ـ ٢/٨: (رفيق موافق) (به جاى حريفى موافق)
ـ ٢/٩: (عزم كوجك بزن به دولت و ناز)
ـ ١/١٠: (نيم شب وقت زير افكندست)
ـ بين بيت ١٠ و ١١ اين بيت را اضافه دارد:
جونك يك ساعتى برآسوذند
زير ديگر ز اهل عقل جواز
ـ ٢/١١: (ليك شد نظم ملكيش انباز) ـ كه تخلص امير ناصر الدين عين الملك را كه (ملكى) بوده در خود حفظ كرده است).
در پايان گفتنى است نام امير ناصر الدين عين الملك را عجالتاً در تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسى (ج ١, ص ١٨١) يافتم كه مرحوم نفيسى تنها به ذكر نام او در شمار سرايندگانى از سده هفتم كه از احوالشان اطلاعى در دست نيست, بسنده كرده است. از آنجا كه آن مرحوم نسخه ٩٠٠ مجلس را به خوبى مى شناخته و در آثارش از آن سود برده است, به احتمال قريب به يقين نام سراينده مورد بحث را از همان منبع گرفته باشد.

٣٥ ـ كهن ترين دستنويسِ دفتر هفتم مثنوى

در اينجا بحثى بر سر برساخته بودنِ دفتر هفتمى كه از جمله در چاپ سنگى ١٣١٠ هجرى در بمبئى (چاپ شده به وسيله حسن بن على نسّابه شيرازى) پس از دفتر ششم آمده, نداريم; زيرا اين انتحال را استادان متقدّم ـ كه سرامدشان در مولاناشناسى, مرحوم فروزانفر بوده و هست ـ با دلايل قطعى آشكار كرده اند. سراينده دفتر مزبور سعى كرده از زبان مولانا سخن گويد و آغازِ منظومه خود را به شيوه مولانا, با مخاطبه (حسام الدين [چلبى]) آغاز كند; امّا شيوه بيان وى و نيز اشاراتى كه به مولانا با القابى چون (مولاى روم) ـ كه در قرن هشتم و احتمالاً نخستين بار در شرح فصوص الحكمِ بابا ركن الدين شيرازى١ براى مولانا رايج شده و به كار رفته است و استفاده از آن لقب, پيش از آن مطلقاً ديده نشده ـ دارد, به همراه شمارى دلايل متقن كه فروزانفر٢ بدان ها اشاره كرده است. انتسابِ جعليِ كتاب به مولاناى بلخى را كاملاً اثبات مى كند; با اين همه عرضه چاپى امروزين و قابل استفاده از اين دفتر ضرورى مى نمود, زيرا سراينده ناشناس و جعّالِ آن هر كه بوده, يكى از پيروان مكتب عرفانى و يا دست كم فكرى مولانا به شمار مى رود و انتشار اثر وى مفيد به نظر مى رسد. اين كار در سال ١٣٨٠ انجام شد و كتابى روانه بازار شد به اين مشخصات:
ـ دفتر هفتم مثنوى, سروده شاعر ناشناخته تحرير به سال ٨١٤ هـ. ق, تصحيح و تحقيق از منوچهر دانش پژوه, تهران, طهورى, چاپ اول, بهار ١٣٨٠.
مصحّح چاپ مزبور در تهيه متن دفتر هفتم از همان چاپ سنگى ١٣١٠ قمريِ هند استفاده كرده است. دليل وى نيز براى جمله توضيحى روى جلد (تحرير به سال ٨١٤ ق) آن است كه انقروى, شارح مثنوى در سده يازدهم قمرى نسخه اى از منظومه مزبور را در اختيار داشته كه در ٨١٤ هجرى نوشته شده بوده است. ٣
تلاش مصحّح در انتشار اين دفتر قابل احترام است, امّا وى هيچ گونه كوششى براى يافتن دستنويسِ مورخ ٨١٤ هجرى كه مى توانسته در تركيه, محل ّ تأليف شرحِ اسماعيل انقروى [=اهلِ آنكارا ] باشد, انجام نداده است.
خوشبختانه در بررسى هايم, از نسخه اى كه انقروى در سده يازدهم در اختيار داشته و احتمالاً كهن ترين دستنويسِ اين منظومه نيز باشد, آگاهى يافتم. شايسته بود مصحّح پيش از انتشارِ كتاب بر اساس چاپ سنگيِ هند, از وجود اين نسخه مطّلع مى شد و كار را بر اساس آن پيش مى برد; هرچند آب رفته به جوى باز نمى گردد و تير رها شده به چلّه.
اين نسخه در مقاله اى از مرحوم احمد آتش, محقّق ايران شناس و اسلام شناسِ تُرك (١٩٦٦ م) به مشخصات زير معرفى شده است:
ـ (نسخه هاى فارسى كتابخانه هاى موزه مولانا و يوسف آغا در قونيه), پروفسور احمد آتش, [ ترجمه ] رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران ـ آنكارا ـ بخش تحقيقات زبان فارسى, ماهنامه فرهنگى سيمرغ, سال اول, به شماره ٢, اسفند ١٣٦٨, ص ٥٤ ـ ٦٤.
آتش, در فهرست حاضر, هنگام برشمردن دستنويس هاى مهم ّ كتابخانه موزه مولانا, از دستنويس مورد بحث با عنوان (مثنوى (مسئله هفتمين جلد) ياد مى كند و چنين مى نويسد: (بايد دانست بحث در زمينه شش يا هفت جلد بودن مثنوى هنوز هم ادامه دارد. در منابع قديمى هيچ گونه اطلاعى درباره جلد هفتم مثنوى به دست نيامده است. رسوخى اسماعيل دده (توفّى به سال ١٠٣٥) بزرگ ترين شارح و مفسّر مثنوى به جلد هفتمى دست مى يابد كه در سال ٨١٤ هـ. به رشته كتابـ [ ــت ] در آمده بود. وى به تفسير آن همت گماشته و از اين راه موضوع جلد هفتم به ميان مى آيد… . با توجه به قرائن موجود معلوم مى گردد قديمى ترين نسخه از جلد ٧, نسخه اى است كه رسوخى اسماعيل دده به شرح آن پرداخته است. اين نسخه را منوچهر التاجرى كه اصلاً تبريزى بوده و در قونيه به دنيا آمده, نوشته است. كاتب به منبع استنساخ اشاره اى نكرده و احتمالاً پس از اتمام مجلدات ششگانه مثنوى, هفتمين جلد را به ذوق و سليقه خود نوشته و به مولانا نسبت داده است. نسخه اى كه در زير توصيف مى شود, نسخه مورد تفسير اسماعيل دده بوده است.

توصيف نسخه

اثر در موزه قونيه تحت شماره ٢٠٣٦ قرار دارد.
جلد نسخه نيمه ميشن بوده و با كاغذ ابرى پوشيده است. تعداد ورق ٦٩ بوده, در هر ورق دو جدول به رنگ سرخ ديده مى شود. اندازه ورق و نوشته به ترتيب ٣٠ھ ١/٤١ ـ ٧/٢٧ ھ ٣٤ س م مى باشد. نوع خط نسخ قديم بوده, نوع كاغذ آن در عصر مولانا مورد استفاده قرار مى گرفته است. عناوين با قلم درشت و به رنگ سرخ نوشته شده است.
همان طورى كه در بالا اشاره شد, بديع الدين التبريزى معروف به منوچهر التاجرى كاتب اين نسخه بوده, در ٢ ذى الحجة سال ٨١٤ هجرى از تحرير فارغ گشته است.
آغاز:
مجلد هفتم از جمله دفاتر مثنوى و طوامير معنوى.
در صفحه ٤ الف مى خوانيم:
اى ضياءالحق حسام الدين سعيد
دولتت پاينده فقرت بر مزيد
چونك از چرخ ششم كردى گذر
بر فراز چرخ هفتم كن مقر) (ص ٥٧)
٣٦ ـ شناسايى شدن كتاب لغتِ فارسى در كتابخانه حوزه علميه اردكان
در كتابخانه حوزه علميه امام صادق (ع) در اردكانِ يزد, نسخه اى به شماره ٢٩٤ وجود دارد كه در فهرستى كه فاضل گرامى, جناب سيد جعفر اشكورى بر آن نوشته (كتابى در لغت) از: ؟ معرفى شده است.٤ بديهى است فهرستنگارى در شهرستان, با كمبود منابعِ چاپى و مآخذ كتابشناسيِ مورد نياز يك فهرستنگار, ناخواسته شرايطى فراهم مى كند كه برخى نسخه ها شناسايى نشود يا حق ّ مطلب چنان كه بايد, ادا نگردد.
از آنجا كه من پس از بررسى فهرست حاضر, از وقت و اندوخته خود مقدارى هزينه كردم تا لوح فشرده اى شامل تصوير رنگى نسخه مزبور را (از مجمع ذخائر اسلامى در قم) به دست آورم, با اينكه نتيجه كار چندان رضايت بخش نبود و كتابِ تفحه و نويافته اى به دست نيامد, امّا خوانندگان را در جريان قرار مى دهم تا كسى دوباره اين راه را نپيمايد.
دستنويس مورد بحث در فهرست مزبور بدون هيچ توضيحى و تنها با قيد اينكه (لغت ـ فارسى), است با نقلِ آغاز و انجامى در حدّ يك سطر معرفى شده و در بخش نسخه شناسى نيز به نستعليق بودن و اينكه به خط (على بن عينى (عيسى) ازناوى برورودى) و مورخ ١٨ ذى قعده ١٠٧٠ ق است, به همراه توضيحاتِ فنى و ظاهرى نسخه اشارت رفته است. حجم دستنويس ٢٦٥ برگِ ١٥ سطرى (١٥ ھ ٢١) دانسته شده. لغتِ فارسى بودن و حجم بالا و كتابت در سده يازدهم قمرى, خود سرنخ هايى است كه به تنگ تر شدنِ محدوده براى شناسايى كتاب كمك مى كند; يعنى با كتابِ لغتِ فارسى به فارسى اى سر و كار داريم كه مثلاً لغتِ فرس اسدى, صحاح الفرس, زفان گويا, لسان الشعرا, فرهنگ قواس و امثال آن نمى تواند باشد; زيرا كتاب هاى برشمرده حجم كمترى نسبت به دستنويس مورد بحث دارند. نيز كتابت نسخه در سده يازدهم, گزينه هاى تأليف شده در سده هاى بعد را خود به خود حذف مى كند. با جستجويى مختصر مشخص شد نسخه اى است از مجمع الفرسِ سرورى كاشانى كه آغاز و انجام آن با ارجاع به چاپ دكتر دبير سياقى چنين است:
ـ آغاز: مجمع الفرس, ج ١, ص ٢٣٣, ذيل واژه (پريش): (… اين ضعيف مى رسد كه پريشانى بيشتر مناسبت دارد با اين بيت… ).
ـ انجام: همان, ج ٣, ص ١٥٧١, پايان بخش لغت, بدون اشتمال بر (باب الاستعارات والكنايات).

٣٧ ـ نسخه اى ديگر از گنجينه اوحد مستوفى

پابرگ ٣, يادداشت شماره ٢٢, حاوى يادداشتى بود در معرّفى نسخه اى نفيس از گنجينه شخصيِ يكى از شاعرانِ فاضل عصر تيمورى موسوم به خواجه فخر الدين اوحدى مستوفى سبزوارى كه هزار جلد كتاب نفيسِ خطى و عربى و غير ذلك داشته و خود به مقابله و اصلاح آنها پرداخته بوده است. نسخه شناسايى شده در يادداشت ٢٢ به كتابخانه مركزى دانشگاه تهران تعلق داشت و از خلالِ يادداشت تملك شاعر بر روى نسخه, نام كامل وى كه ظاهراً در منبعى ثبت نشده, به اين صورت به دست آمد: (اوحد بن اسعد بن بهرام المستوفى). در مورد اطلاعات ساير تذكره هاى فارسى راجع به شاعر, به يادداشت مذكور مراجعه شود.
در مطالعه نشريه نسخه هاى خطى, جزو كتابخانه آية اللّه رضوى در كاشان به نسخه اى از شرحِ سى فصلِ محمد بن محمد كاشغرى به فارسى برخورد كردم. نسخه در ٧٠٤ هجرى به خط حسين بن حسن كتابت شده است و قديمى ترين دستنويس اثر محسوب مى شود. از آنجا كه منابع كتابشناسى, تاريخ نگارش اين تحرير از سى فصل خواجه را سال ٧١٠ هجرى ثبت كرده اند, يكى از فوايد اين نسخه اصلاح تاريخ مزبور به پيش از آن حدّاقل تا شش سال است.٥
اما نكته ديگر كه غرض از نگارش اين يادداشت است, وجود يادداشت تملكى از اوحد بن اسعد بن بهرام مستوفى سبزوارى بر برگ عنوان نسخه است. هرچند از سرنوشت نسخه مزبور اطلاعى در دست نيست,٦ وجود تصويرِ نسبتاً شفافى از چهار صفحه آن در نشريه نسخه هاى خطى بسيار مغتنم است كه شامل برگ عنوان و آغاز و انجام دستنويس مى باشد. روى برگ عنوان يادداشت هاى متعددى به چشم مى خورد كه از مواردى كه به تاريخچه نسخه مرتبط است, يكى تملكى از سال ١١٧٣ هجرى است و ديگرى يادداشتِ شاعر ما به اين شرح: (دخل فى نوبة الفقير الى اللّه الغنى اوحد بن اسعد بن بهرام المستوفى انجح اللّه سئوله و… مأموله).٧

٣٨ ـ فهرست الفبايى شاعران (بزم ايران)

(بزم ايران) كتابى است كشكول مانند كه سيد محمدرضا بن محمد بن محمد كاظم طباطبايى آية اللّه زاده يزدى, يكى از ملاّ يان يزدى الاصلِ ايران كه در حوالى جنگ جهانى اول گذارش به هندوستان و شهر لكهنو افتاده, آن را در هند تدوين كرده است. با اين كتاب نخست از طريق معرفى مختصرى كه آقا بزرگ در الذريعة (ج ٣, ص ١٠٣) آورده آشنا شدم; سپس به دنبال چاپ هاى آن رفتم و سرنخ هايى از مؤلف و كتابش به دست آوردم.
كتاب بزم ايران از آنجا كه در كتابخانه سرسيد محمد حامد على خان رياست رامپور ـ كه از كتابخانه هاى بى نظير هند است ـ نگاشته شده, محتمل است داراى مطالبى اصيل باشد; گرچه در نقل آنها كمتر شاهد ذكر مأخذ هستيم; براى مثال بايد از اطلاعات بزم ايران راجع به سيد جمال الدين اسدآبادى (دو مكتوب از وى) ياد كرد كه سال ها پيش مستقل چاپ و منتشر شد.٨
فصل بندى كتاب از قرار زير است:
ـ باب اول: در اقسام حاضرجوابى و بديهه گويى هاى مختلف العنوان در ششصد و شش فقره.
ـ باب دوم: در چهار مقاله شامل فلسفه شهادت حسينى, كلمات قصار اميرالمؤمنين, مطالبى از سيد جمال الدين افغانى و غيره.
ـ باب سوم: در بيان اشعار مختلف المضامينى كه در محاضرات و مشاعرات به كار آيد.٩
بزم ايران نخست در همان سال اتمامِ تأليف, يعنى ١٣٤٥ هجرى / ١٩٢٦ م در لكهنو به خط نستعليق خوش چاپ سنگى شد. از چاپ ديگرى در قم به سال ١٣٣٩ شمسى مطلعيم كه (مطبوعات دينى) (به رياست آقاى تهرانى) آن را منتشر كرد; امّا چاپى كه مورد استفاده من بود, چاپ شركت سهامى ناشرين كتب ايران است كه در چاپخانه تمدن به طبع رسيده است. علت گزينش اين چاپ, اصلاحات و تصحيحاتى است كه زير نظر مؤلف در آن اعمال شده و در پايان باب سوم كتاب آمده است: (تمام شد كتاب بزم ايران با تصحيح جديد و با اجازه مؤلف انتشار يافت). با اينكه چاپ مزبور نيز پرغلط است, ولى از استفاده آن ناگزير بودم.
بارى, بررسى اى بر روى شاعرانِ جُنگ / سفينه پايان كتاب (باب سوم) صورت گرفت و در نهايت تصميم گرفته شد فهرستى الفبايى و بسيار ابتدايى براى آن تنظيم شود تا خوانندگان را به كار آيد. همين باب سوم نيز خود دسته بندى ويژه اى دارد. از آنجا كه ممكن است برخى خوانندگان به چاپ هاى ديگر كتاب دسترسى داشته باشند, بخش بندى خاص باب سوم و شماره صفحاتِ چاپ تهران عرضه مى شود تا اگر كسى به دنبال نام شاعرى مى گشت, حداقل بداند نام وى در كدام قسمتِ بابِ مربوطه آمده و در چاپ هاى ديگر ـ كه صفحه بنديِ ديگرى دارد ـ با سرعت بيشترى نام شاعر و شعر وى را بيابد.
* ابيات فرد به ترتيب حرف اولِ بيت (ص ٣٥٣ ـ ٤٠٩):
ـ الف: ص ٣٥٣ ـ ٣٦٠
ـ ب: ص ٣٦٠ ـ ٣٦٨
ـ ت: ص ٣٦٨ ـ ٣٧٠
ـ ج: ص ٣٧٠ ـ ٣٧١
ـ چ: ص ٣٧١ ـ ٣٧٤
ـ ح: ص ٣٧٤ ـ ٣٧٥
ـ خ: ص ٣٧٥ ـ ٣٧٨
ـ د: ص ٣٧٨ ـ ٣٨٣
ـ ر: ص ٣٨٣ ـ ٣٨٤
ـ ز: ص ٣٨٤ ـ ٣٨٦
ـ س: ص ٣٨٦ ـ ٣٨٨
ـ ش: ص ٣٨٨ ـ ٣٩٠
ـ ص: ص ٣٩٠
ـ ع: ص ٣٩٠ ـ ٣٩٢
ـ غ: ص ٣٩٢
ـ ف: ص ٣٩٢ ـ ٣٩٣
ـ ق: ص ٣٩٣
ـ ك: ص ٣٩٣ ـ ٣٩٥
ـ گ: ص ٣٩٥ ـ ٣٩٧
ـ ل: ص ٣٩٧
ـ م: ص ٣٩٨ ـ ٤٠٣
ـ ن: ص ٤٠٣ ـ ٤٠٥
ـ و: ص ٤٠٦
ـ هـ: ص ٤٠٦ ـ ٤٠٨
ـ ى: ص ٤٠٨ ـ ٤٠٩
* اشعارى كه در وصف فرد فرد اعضاى انسان از سر تا پا گفته اند (ص ٤٠٩ ـ ٤١٣).
* در اشعار چهار مصرعى (اكثراً رباعى است و برخى غير آن) به ترتيب حرف اولِ شعر:
ـ الف: ص ٤١٣ ـ ٤٢٥
ـ ب: ص ٤٢٥ ـ ٤٣٠
ـ پ: ص ٤٣٠ ـ ٤٣١
ـ ت: ص ٤٣١ ـ ٤٣٣
ـ ج: ص ٤٣٣
ـ چ: ص ٤٣٤ ـ ٤٣٥
ـ ح: ص ٤٣٥ ـ ٤٣٦
ـ خ: ص ٤٣٦ ـ ٤٣٧
ـ د: ص ٤٣٧ ـ ٤٤٠
ـ ر: ص ٤٤٠
ـ ز: ص ٤٤٠ ـ ٤٤١
ـ س: ص ٤٤١
ـ ش: ص ٤٤١ ـ ٤٤٢
ـ ص: ص ٤٤٢
ـ ط: ص ٤٤٢
ـ ع: ص ٤٤٢ ـ ٤٤٣
ـ غ: ص ٤٤٣
ـ ف: ص ٤٤٣ ـ ٤٤٤
ـ ق: ص ٤٤٤
ـ ك: ص ٤٤٤
ـ گ: ص ٤٤٤ ـ ٤٤٧
ـ ل: ص ٤٤٧
ـ م: ص ٤٤٧ ـ ٤٥٠
ـ ن: ص ٤٥٠ ـ ٤٥١
ـ و: ص ٤٥١ ـ ٤٥٢
ـ هـ: ص ٤٥٢ ـ ٤٥٤
ـ ى: ص ٤٥٤ ـ ٤٥٥
* قطعات از شاعران مختلف بدون نظم خاصى (ص ٤٥٥ ـ ٤٦٢).
* از اينجا اشعارى كه شعرا در توجيه عيوب محبوب و معشوق ها گفته اند, شروع مى شود (ص ٤٦٢ ـ ٤٦٣).
تدوين فهرست الفبايى حاضر, به سبك سنتى و به صورت كاملاً دستى انجام شد تا از خطا بيشتر مصون بماند; اما امكان وجود اشكالات ناشى از سهو در آن هست; همچنين قرار گرفتن نام هاى مربوط به يك شاعر به دنبال هم, از ايرادهاى مكانيكى و فنّى اى است كه شايد بر اين نمايه وارد باشد; امّا وقت زيادى كه از من در تهيه اين فهرستِ ابتدايى گرفته شد, مانع از آن بود كه راجع به تك تك شاعران مزبور پژوهشى جداگانه انجام دهم و اسامى مشابه مربوط به شخصى واحد را درهم بياميزم.

آ

آذرى (طوسى / اسفرائنى) ـ شيخ ٣٦٧, ٣٨٢, ٣٨٤, ٣٨٩, ٣٩٣, ٤٢٢, ٤٥٦
آرزو ٣٩١, ٣٩٦, ٣٩٨, ٤٠٦
, نيز رك: سراج الدين على خان آرزو
آصف جاه, جعفر ـ ميرزا , جعفر آصف جاه ـ ميرزا
آصفى (هراتى) ـ خواجه ٣٦٠, ٣٦٥, ٣٧٦, ٣٧٩, ٣٩٤, ٤٣٩
آگاه قاجار ٤٠٣ (٢), ٤٢١, ٤٥١
آگاهى ٣٥٤
, نيز رك: آگهى يزدى ـ ملاّ
آگهى يزدى ـ ملاّ ٣٥٥, ٣٩١, ٤٠٠
آيتى ٣٨٩

ا

ابدال اصفهانى ٣٥٨
ابراهيم ميرزا صفوى ٣٩٦, ٤٠٤, ٤٣٢
ابن يمين (خراسانى) ٣٩٩, ٤٥٨, ٤٥٩
ابوالعلاءگنجوى [ اصل: گنجورى ] (در هجو خاقانى) ٤٦١
ابوالفرج رونى ٤٤٥
ابوالفضل, قطب الدين ـ شيخ , قطب الدين ابوالفضل
ابوالفضل كوهى ـ بابا ٤٢٥
ابوالفضل فيضى ٣٩٦
, نيز رك: فيضى
ابوالقاسم شيرازى ـ ميرزا ٤٥٧
ابوالقاسم گازرونى ٤٣٤
ابوالقاسم مرعشى ٣٦٦
ابوبكر كرمانى ٤٣٩
ابوحامد كرمانى ـ شيخ ٤٣٩
ابوسعيد ابوالخير ٤٣٧, ٤٤٠, ٤٤٣, ٤٤٤, ٤٤٧
ابوسعيد بزغش شيرازى ٤١٧
ابوطالب تبريزى ـ حكيم ٤٠٨
ابوطالب كليم همدانى , كليم همدانى
ابوعلى سينا ٤١٧
, نيز رك: شيخ الرئيس ابوعلى سينا
اثر ـ ملاّ ٣٧٦, ٤٥٦
اثيرالدين ٤٥٣, ٤٥٥
اثيرالدين آخسيكتى ٤٤٤
اجرى يزدى ـ مير ٣٦١
احسن ٣٨٠
احسنى ـ مير ٤٣٦
احمد بيك ٣٥٩
احمد خان (كاركيا) گيلانى ٤٢٩, ٤٤١
اختر يزدى ٤٣٥
ادهم كاشانى ٣٧٧, ٣٨٣, ٣٨٩, ٣٩٣
ازرقى (هروى) ٤١٩, ٤٢٢
استاد (ظ: محمد استاد ـ ميرزا. رك) ٣٦٥, ٣٦٨, ٣٦٩, ٣٨٦, ٣٨٨, ٣٨٩
, نيز رك: اوستاد
استغنا ٤٠٩
اسماعيل باخرزى ٤١٩
اسماعيل اصفهانى (خلاق المعانى) ٣٨٧, ٤١٥ (٢), ٤٢٤, ٤٤٦ (٢), ٤٥٠, ٤٥٤, ٤٥٦, ٤٥٨, ٤٦٢ (٢), ٤٦٣ (٢)
, نيز رك: كمال الدين اسماعيل
اسماعيل صفوى ـ شاه ٣٦٤, ٣٧٢
اشرف ٣٥٦, ٣٩٨
اشرفى سمرقندى ٤٢١
اشعث خوانسارى ٣٦٥
اعمى يزدى , حسن اعمى يزدى
افسرى ٤٠٠
افضل سرخسى ٣٧٩
افضل (الدين) كاشانى ٤٢٠, ٤٢٢, ٤٤٢, ٤٤٤ (٢), ٤٤٥ (٣), ٤٥٠, ٤٥٥
اقدس مشهدى ٣٧٧
اكبر شاه هندى ٣٨٩, ٤١٦
الفت , محمد حنيف الفت ـ مير
القاس ميرزاى صفوى ٤٠٢ ـ ٤٣٤
الهى ٤١٨
الهى همدانى ٤٤٩
امامى هراتى [ ظ: هروى ] ٣٥٥
اميد رازى ٤٦٢
اميدى ٣٧٦
امير خسرو دهلوى , خسرو دهلوى ـ امير
امير شاهى , شاهى ـ امير
امين الدوله فيض آبادى ـ ميرزا ٤٢١
انور زند شيرازى ٣٧٢
انورى ٤١٩, ٤٢٤, ٤٤٦ (٢), ٤٤٩, ٤٥٧
انيسى شاملو ٤٠٢, ٤٠٦
اوجى نطنزى ٣٨٣, ٣٨٦
اوحدالدين كرمانى ٣٧٥, ٤٣٣, ٤٥٤
اوحدى مراغه ٤٦١
اوستاد ٤٤٨
, نيز رك: استاد
اهلى ٤٦٢
اهلى خراسانى ٣٧٣, ٣٩٦, ٣٩٩, ٤١٩
اهلى شيرازى ٣٥٣, ٣٥٥ (٢), ٣٥٧, ٣٦١, ٣٦٤ (٢), ٣٦٥, ٣٦٩ (٢), ٣٧١, ٣٧٣, ٣٧٩, ٣٨١, ٣٨٤, ٣٨٦ (٢), ٣٩١, ٣٩٢, ٣٩٤, ٣٩٧, ٣٩٩, ٤٠١, ٤٠٣, ٤٠٥, ٤٠٧, ٤٠٨, ٤٢٧, ٤٢٨ (٢), ٤٣٣, ٤٣٥ (٢), ٤٣٧, ٤٤١, ٤٤٥, ٤٤٨, ٤٥٠, ٤٥٥
ايجاد قاجار ٣٥٤, ٣٧٥, ٣٨٠, ٣٩٦
ايلدرم بايزيدخان عثمانى ـ سلطان ٣٦٢, ٣٧٦, ٤٠٨

ب

بابا ابوالفضل كوهى , ابوالفضل كوهى
بابا افضل كاشانى , افضل (الدين) كاشانى
بابا فغانى شيرازى ٣٥٧ (٢), ٣٦٠, ٣٧٦, ٣٨١ (٢), ٣٨٦, ٣٩٠, ٣٩٦, ٣٩٧, ٣٩٨, ٤٠٣, ٤٠٤, ٤٠٦, ٤٠٧, ٤٢٨, ٤٤٨ (٢), ٤٥٠, ٤٥٢, ٤٥٥
بابا كوهى , ابوالفضل كوهى ـ بابا
بابا نصيبى / نصيب گيلانى ٣٥٧, ٣٧٩, ٣٨٨
بابرشاه هند ٤٠٧
باذل ٣٨٢
بازل [ كذا ] , رفيع خان بازل
باقر قورچى ـ ميرزا ٣٦٦, ٤٠١, ٤٠٦
باقيائى نائينى ٣٧٣
, نيز رك: باقى نائينى
باقى نائينى ٣٩٤
, نيز رك: باقيائى نائينى
بايزيد خان عثمانى, ايلدرم ـ سلطان ٣٦٢
بختيار ٣٥٤
بديعى تبريزى ٤٤٩
برهان ابرقوئى ـ مير ٤٢٨
بزغش شيرازى, ابوسعيد , ابوسعيد بزغش شيرازى
بساطى سمرقندى ٣٨٠
بصير سيستانى ـ قاضى ٤٠٨, ٤٣٦
بنائى يزدى ٣٨٤
بهاءالدين بخارائى ٤٥٦
بهاءالدين عاملى ـ شيخ ٤٣٢, ٤٥٣
, نيز رك: بهائى عاملى ـ شيخ
بهائى عاملى ـ شيخ ٣٦٣
, نيز رك: بهاءالدين عاملى ـ شيخ
بهار شيروانى ٣٦٢, ٣٨٠
بهرام خان بهارلو ٤٤٢
بيان ٤٢٦
بى بى زائرى , زائرى ـ بى بى
بيدل بلخى ٣٩٩
بيرام خان خانخانان ٣٦٤
بيكسى شيرازى ٣٦٤
بينوا اصفهانى ٣٧٤
, نيز رك: بى نوائى اصفهانى
بى نوائى اصفهانى ٣٧٢
, نيز رك: بينوا اصفهانى

پ

پرتو اصفهانى ٤٢٤
پير دهقان , دهقان ـ پير

ت

تأثير, ميرزا محسن , محسن تأثير ـ ميرزا
تاج الدين سرخسى ٤٦٠
تاراج اصفهانى ٤٤٤
ترابى بلخى ٣٦٧
تبكچى , غياث الدين تبكچى
تذروى ٤١٢
تسلى (شيرازى) ٤١٣, ٤٣٤
تقى همدانى ٤٢٠
توفيق ٤٥٩

ث

ثابت كاشانى ٣٦٦

ج

جامه باف تبريزى ـ سيد , محمد جامه باف تبريزى ـ سيد
جامه باف طوسى ـ سيد , محمد جامه باف طوسى ـ سيد
جامى ـ (ملاّ ) ٣٥٧ (٢), ٣٦١, ٣٦٤, ٣٦٩, ٣٧٥, ٣٧٨, ٣٨١, ٣٨٢, ٣٨٤ (٢), ٣٨٧, ٣٨٨, ٣٩٦, ٤٠٠, ٤٠٥, ٤٠٨, ٤١٢, ٤١٧, ٤٢٣, ٤٢٦, ٤٣٣, ٤٣٨ (٢), ٤٦٠
جدائى ساوجى ٣٩٧
جرأت ٣٦٨, ٣٩٢
, نيز رك: جعفر جرأت
جرى ساوجى (ظ: اجرى ساوجى) ٣٧٦
جعفر آصف جاه ـ ميرزا ٣٥٥, ٣٦٤
جعفر جرأت ٤٤٣
, نيز رك: جرأت
جعفر ساوجى ٣٦٥
جعفرى تبريزى ٤٥٨
جلال ـ سيد ٣٩٩
, نيز رك: جلال عضدى
, نيز رك: جلال عضد يزدى ـ سيد
جلال الدين صلائى ٣٧٦
جلال الدين منير بيك ٤١٤
جلال زواره اى ٣٧٧
, نيز رك: جلال سپهرى زوارى / زواره اى
جلال سپهرى زوارى / زواره اى ٣٩٤, ٤٣٧
, نيز رك: جلال زواره اى
جلالصـ [ كذا. ظ: جلالى ] ٤١٠
جلال عضدى ٣٩٩
, نيز رك: جلال ـ سيد
, نيز رك: جلال عضد يزدى ـ سيد
جلال عضد يزدى ـ سيد ٣٥٧, ٣٥٨
, نيز رك: جلال ـ سيد
, نيز رك: جلال عضدى
جمال فقيه ـ خواجه ٤٠٩
جوهر ٤١٢
جويا ٣٨٤, ٤١٠
جهانگيرشاه ٤٥٣

چ

چاكر شيرازى ٣٦٩

ح

حاتم ـ ملاّ ٣٦٥
حاجى طهرانى ٣٥٥
حافظى كرمانى ٣٩٢
حالتى ٤٣٣
, نيز رك: قاسم بيك حالتى
حامد بهبهانى ٤٠٢
حرفى ٣٥٩, ٣٦٧
حريفى ساوجى ٣٦٨, ٤٠٤
حزين ٤٢٣
, نيز رك: محمد على حزين ـ شيخ
, نيز رك: على حزين (لاهيجانى)
حسرت قزوينى ٣٩٢
حسرتى ٣٧٣
حسن اعمى يزدى ـ ملاّ ٤٥٠
حسن بيك رفيع ٣٩١
حسن خان ٣٦٥
حسن غزنوى ـ سيد ٤١٥ (٢), ٤٣٢, ٤٤٠
حسن قدسى ـ مير ٤٠٢
حسن گيلانى ـ سلطان , كاركيا سلطان حسن گيلانى
حسن واهب ـ ميرزا ٣٧٩
حسنى هروى ٤٥٩
حسين اصفهانى ـ ميرزا شاه ٣٩١
حسين مؤمن يزدى ـ ملاّ ٤١٥ (٢), ٤٢٨, ٤٣١, ٤٤٠, ٤٥٤
, نيز رك: حسين يزدى ـ ملاّ
, نيز رك: مؤمن يزدى
حسين يزدى ـ ملاّ ٤٤٠
, نيز رك: حسين مؤمن يزدى ـ ملاّ
, نيز رك: مؤمن يزدى
حسينى طباطبائى كاشانى ـ مير ٤٢٩
حضورى قمى ٣٦٣
حفيظ اصفهانى ٣٩٥
حقى خوانسارى ٤٣٨
حكمى شيرازى ٣٦٦
حكيم سنائى , سنائى
حلمى اصفهانى ٣٦٢
حموى , سعدالدين الحموى ـ شيخ
حياتى كاشانى / كاشى ٣٩٣, ٤٠٢
حياتى گيلانى ٣٦٧
حيدر كلوچ ٣٩٢, ٤٠٦, ٤٣٢
حيدر كليچه هراتى ٣٦٩
حيرتى ٣٥٩, ٤٠٧

خ

خاقانى ٣٧١, ٤١٩, ٤٣١, ٤٤٧
خاكى (شيرازى) ـ ميرزا ٣٩٢, ٤٣٤
خالص ٣٧٣
خان خانان ٣٥٤
, نيز رك: عبدالرحيم خانخانان
, نيز رك: بيرام خان خانخانان
خرسند شيرازى ٤٣٩
خسرو (دهلوى) ـ امير ٣٥٧, ٣٦١, ٣٨٦, ٤١٠, ٤٢٧, ٤٣٥ (٢), ٤٣٨, ٤٤٣, ٤٤٨
خشاب, رضى الدين , رضى الدين خوشاب
خلاق المعانى , اسماعيل اصفهانى
خلاق المعانى , كمال (الدين) اسماعيل اصفهانى
خليل طالقانى ـ شيخ ٤١٣
خواجوى كرمانى ٤٣١
خواجه آصفى هراتى , آصفى هراتى ـ خواجه
خواجه رشيد ٤٣١
خواجه عطار , عطّار ـ خواجه
خوشاب, رضى الدين , رضى الدين خوشاب

د

داعى اصفهانى ٤١٥
دامى همدانى ٤٤٠
داود صفوى ٣٥٦
درد ٤٤١
درويش دهكى ٣٦٦ (٢), ٣٧٧, ٣٨٢ (٢), ٣٨٩, ٤٠١
درويش عارف , عارف ـ درويش
دوست محمد كاهى ٣٧٠
دهقان ـ پير ٤٢٨
دهكى ـ درويش , درويش دهكى

ذ

ذوقى اردستانى ـ ملاّ ٣٥٨, ٤٠٤, ٤٠٧, ٤١٩
ذهنى كاشانى ٤٠٥, ٤٠٨

ر

رازى اصفهانى ٤٥١
رافعى نيشابورى ٤٣٧
راهب (اصفهانى) ٣٨٢ (٢), ٤٤٠
رحيمى بهارلو ٣٨١
رستم ميرزا صفوى ٣٦٠
رشيد الدين وطواط ٣٦٣
رشيد زرگر ـ ميرزا ٤٢٩
رضايى كاشانى ٣٨١
, نيز رك: رضاى كاشانى
رضايى كاشانى ٣٦٦, ٣٧٣
, نيز رك: رضائى كاشانى
رضى الدين خوشاب (در هجو قاضى) ٤٥٨
رفيع الدين كرمانى ٤٢٩
رفيع الدين نيشابورى ٤٤٠
رفيع خان بازل ٤٣٥
رفيع واعظ (قزوينى) ـ ملاّ ٣٥٣, ٣٥٤ (٢), ٣٥٦ (٢), ٣٧٨ (٢), ٤٤٤
, نيز رك: محمد رفيع واعظ
رفيق (اصفهانى) ٣٦٦, ٣٩٤, ٤٠٠, ٤٥١
ركن الدين قمى ـ قاضى ٣٧٩
ركن الدين نيشابورى ٤٥٤
ركناى مسيح (كاشانى) ـ حكيم ٣٥٨, ٣٦١, ٣٧١, ٣٧٧, ٣٨٥, ٣٩٧, ٤٠٥, ٤٠٧, ٤١٧, ٤٢٨
, نيز رك: مسيح
رودكى بخارائى ٤٢٢, ٤٣٤
رياض بروجردى [ ظ: بعدى ] ٤٥١
رياض بروجردى [ ظ: قبلى ] ٤٢٤

ز

زائر همدانى ٣٥٦
زائرى ـ بى بى ٣٧٥
زرگر اصفهانى ٣٧٦, ٣٩٧
زكياى يزدى ٣٨٣
زكى همدانى ٣٨٧
زلالى ٣٩٥
زلالى هراتى ٣٧٣
زماماءمشهور ٣٧٢
زمانى ٣٧٥
زنده دل ساوجى ٣٩٦
ز[يـ]ـانى اصفهانى ٣٩٦

س

سالك قزوينى ٣٦٣, ٣٧٨
سالك يزدى ٤٠٧
سالم ٣٧٤
سام ميرزا صفوى ٣٧٤, ٤١٤, ٤٣٦
سامى ٣٥٨
سبحان قلى بيك راغب ٣٨٣
سحابى استرآبادى ٣٦٠, ٣٧٨ (٢), ٣٩٠, ٤٠٤, ٤١٨, ٤٢٥, ٤٣٨, ٤٥٣, ٤٥٤
سديد اعور ٤٤٦
سراج الدين سگزى ٣٥٨
سراج الدين على خان آرزو ٣٥٩
سرخوش ٣٨٥
سرمد (كاشانى) ٤١٦, ٤٢٣, ٤٣٧, ٤٣٨, ٤٤١ (٢)
سعد الدين الحموى ـ شيخ ٤٢٠, ٤٣٩
سعيد اشرف ٣٨٨
, نيز رك: سعيدى اشرف
, نيز رك: سعيداى اشرف
سعيد الدين هروى ٤٢٩
سعيداى اشرف ٤١١
, نيز رك: سعيد اشرف
, نيز رك: سعيدى اشرف
سعيد حكيم ـ ميرزا ٣٨٨, ٤٣٥
سعيدى اشرف ٣٧٤, ٤٤٢
, نيز رك: سعيد اشرف
, نيز رك: سعيداى اشرف
سعيدى طهرانى ٣٨٠
سلطان ايلدرم بايزيد خان عثمانى , ايلدرم بايزيد خان عثمانى ـ سلطان
سلطان حسن گيلانى , كاركيا سلطان حسن گيلانى
سلمان ساوجى ٣٥٤, ٣٩٣, ٣٩٥, ٣٩٧, ٤٠٣, ٤٢٧, ٤٤٨
سليم ٣٦٧ (٢)
سليم (شاهزاده) ٣٥٦, ٣٨٨
سليم طهرانى ٤٦٠
سنائى ـ (حكيم) ٣٥٥, ٣٧٨, ٤٣٨
سنجر خراسانى ٤٦٣
سنجر كاشانى ـ مير ٤٥٠, ٤٥٤
سنجرى كاشانى ٣٥٩ (٢)
سوزنى سمرقندى ـ حكيم ٤٥٨, ٤٦١
سهلى ٣٦٠
سهمى بخارائى ٣٦٨
سهيلى [ اصل: سهيلل (؟) ] جغتائى ٤٢٩
سيد جلال , جلال ـ سيد

ش

شاپور طهرانى ٣٧٣, ٣٩٥, ٤٢٦ (٢)
شأنى تكلوى ٣٧٢
شاه اسماعيل صفوى , اسماعيل صفوى ـ شاه
شاه حسين اصفهانى ـ ميرزا , حسين اصفهانى ـ ميرزا شاه
شاهزاده سليم , سليم ـ شاهزاده
شاه طاهر , طاهر ـ شاه
شاه طهماسب صفوى , طهماسب صفوى ـ شاه
شاه عباس صفوى , عباس صفوى ـ شاه
شاه نظر اصفهانى , نظر اصفهانى ـ شاه
شاه نعمت اللّه (ولى) كرمانى , نعمت اللّه (ولى) كرمانى ـ شاه
شاه نور العين , نور العين ـ شاه
شاهى ـ (امير) ٣٦٤, ٣٧٤, ٤١٥
شجاع اصفهانى ـ مير ٤٢٢
شجاع كاتبى ٣٩٤
شجاع كاشانى ٣٥٥
شجاعى دماوندى ٣٦٩
شرارى استرآبادى ٤٠٥
شرف الدين كرمانى ٤٠٤
شرف جهان قزوينى ـ (ميرزا) ٣٥٥, ٣٦٠ (٢), ٣٦٢, ٣٧٢, ٣٧٥, ٣٨٠, ٣٨٧, ٣٩٠, ٣٩٢, ٤٠٠, ٤٠٢, ٤٣٠, ٤٣٢, ٤٣٦, ٤٤٨, ٤٥٣
شرف شيرازى [ = وصاف الحضره (ظ) ] ٤٥١
شرف طوسى ٤٢٠
شرف فردى ٤٥٥
شرف قزوينى , شرف جهان قزوينى ـ ميرزا
شريف تجريد ـ ميرزا٤١٦
شعيب جوشقانى ٤٤٦
شفائى (اصفهانى) ـ حكيم ٣٥٦, ٤٦٣
شفروه اصفهانى , ظهير الدين شفروه اصفهانى
شفيعائى اثر ٣٧٤, ٤٠١
شكيبى ٣٨٨, ٣٩٨
شمس الدين فقير ٤٠٤, ٤١٢
, نير رك: فقير
شمس الدين كرت ـ ملك ٤٢٥
شمس طبسى ٤٢٧
شوقى يزدى ٣٨٨
شوكت (بخارائى) ٣٧٠, ٤٠٣, ٤١٠, ٤١١ (٢)
شوكتى اصفهانى ٣٦٦
شهاب ترشيزى ٤٥٧ (٣)
شهاب ـ مير ٣٦٦
شهيد قمى [ ظ: شهيدى قمى ] ٤٠٥
شهيدى قمى ٣٧١, ٣٧٩, ٣٨٢, ٣٨٣, ٣٨٥, ٣٨٩, ٤٠١
شيخ الرئيس ابوعلى سينا ٤٢٦, ٤٣١, ٤٥٣
, نيز رك: ابوعلى سينا
شيخ الرئيس قاجار ٤٣٧, ٤٦٠
شيخ رباعى مشهدى ٤٥٢
شيدا ٣٧١ (٢), ٣٧٤

ص

صائب (تبريزى) ٣٥٩, ٣٦٠, ٣٦٧ (٣), ٣٦٨ (٢), ٣٧٠ (٢), ٣٧٤ (٢), ٣٧٥, ٣٧٨ (٢), ٣٨٢, ٣٨٣ (٤), ٣٨٥ (٢), ٣٩١ (٢), ٣٩٣, ٤٠١ (٢), ٤٠٢, ٤٠٥ (٢), ٤٠٦ (٢), ٤٠٩ (٢), ٤١٠ (٣), ٤١١ (٣), ٤١٢ (٣), ٤١٣, ٤٣٤
صابرى ـ مير ٤٠٢
صادق سمرقندى ٣٨٠, ٣٨٧
صالح ـ ميرزا ٤٤٣
صامت اصفهانى ٤٠٠
صباحى (كاشانى) ٣٥٦, ٣٨٧, ٤٢٠
صبرى اصفهانى ٣٧٩, ٣٩٩, ٤٤٦, ٤٥١
صبرى ساوجى ٤٣٦
صوفى اصفهانى ـ ملاّ , محمد صوفى اصفهانى ـ ملاّ
صيدى ٣٩٨ (٢)
صيدى طهرانى ٣٦١ (٢), ٣٧٠, ٤١٤

ض

ضمير اصفهانى ٣٨٦
ضميرى ٣٧٢, ٤٤٦
ضميرى اصفهانى ٣٧١, ٣٧٢ (٢), ٣٧٥, ٣٨٨, ٤٤١

ط

طالب آملى ٣٥٦, ٣٦٥ (٢), ٣٨٧, ٤٠٧, ٤٣٦, ٤٤٩ (٢)
طاهر ـ شاه ٣٧٤
طاهر موسوى ٤٤٣
طاهر وحيد ـ ميرزا ٣٨٥
طاهرى هراتى ٣٩٧
طباطبائى كاشانى , حسينى طباطبائى كاشانى ـ مير
طبيب اصفهانى ٣٧١
طرب شيرازى ٣٩٧
طلعت اصفهانى ٣٦٢
طوفان مازندرانى ٣٩١
طوقى تبريزى ٣٧٧, ٣٩٤
طهماسب صفوى ـ شاه ٣٨٥, ٤٠٩, ٤٦٠

ظ

ظريف اصفهانى ٣٥٨
ظهورى (ترشيزى) ٣٥٣, ٣٦٥, ٤٠٤, ٤٤٤, ٤٦٢
ظهير الدين شفروه [ اصل: شغره ]اصفهاني…
ظهير فاريابى ٣٧١, ٣٩١, ٤٣٣

ع

عابد اصفهانى ٤٠٢
عارض اصفهانى ٣٦٢, ٣٧٤
عارف ـ درويش ٤٠٨
عاشق اصفهانى ٤٢٥
عالمى دارابجردى ٣٦٢, ٣٦٨
عايشه سمرقندى ٤٢٠
عباس ثانى صفوى ـ شاه ٣٦٤, ٣٩٠
عباس صفوى ـ شاه ٣٧٥
عبدالباقى قزوينى ـ مير ٣٩٥
عبدالحق قمى ٤٣٩
عبدالرحيم خانخانان ٣٦٠
, نيز رك: خانخانان
عبدالعزيز خان ازبك ٣٧٥
عبدالغنى تفرشى ـ مير ٤١٨, ٤٢٦
عبدالقادر بيدل ٣٩١
عبداللّه انصارى ـ خواجه ٤٤٣
عبداللّه خان ازبك ٣٧٩, ٣٨١
عبدالمولاى اصفهانى ـ آقا ٤٤٢, ٤٤٣
عرفى شيرازى ٣٨١, ٣٨٦, ٤٣٣
عزت ـ ميرزا ٤٦٣
عزيز ٤١٠
عسجدى كرمانى ٤١٦
عشقى كاشى ٣٨٩
عطار ـ خواجه / شيخ ٣٦٩, ٤٢٠, ٤٤٢, ٤٤٨
عظيم نيشابورى ٣٦٧
علاءالدين اوجندى [ ظ: اوزجندى ]٤١٧
علاءالدين سلجوقى ـ سلطان ٤٤٨
علاءالملك مرعشى شوشترى ٤٢١
على بيك رهى ـ راهى ـ سلطان ٣٧٣, ٤٥٤
على حزين (لاهيجانى) ـ شيخ ٣٥٤, ٣٩٠, ٤١٨, ٤٥٠
, نيز رك: حزين (لاهيجانى)
على رضا ـ ملاّ ٤١١
على رضا تجلى ـ ملاّ ٣٩١, ٤١٦
على شير نوائى ـ امير ٤٢٣
على نعيم ـ خواجه ٤٣٤
على نقى كمره اى ـ شيخ ٣٧١, ٤٠٤, ٤٣١
عماد فقيه ٣٧٠
, نيز رك: عماد كرمانى
عماد كرمانى ٣٧٦
, نير رك: عماد فقيه
عمعق بخارائى ٤١٨
عنايت تبريزى ٣٩٥
عنبر شاه خان ٣٩٤
عهدى ساوجى ٤٠٣
عين القضات همدانى ٤٤٥

غ

غالب دهلوى ـ ميرزا ٤٥٢
غضنفر ٣٨٢, ٣٩٥, ٤٠١
غنى كشميرى ٣٥٦, ٣٧٦, ٤٥٢
غنيمت ٤١٠
غياثاى حلوائى ٤٢٩
غياث الدين تبكچى [ ظ: كججى ] ـ خواجه ٣٥٩
غياث كجحى [ ظ: كججى ] ٣٧٧
, نيز رك: غياث الدين تبكچى
غياث يزدى ـ خواجه ٣٦٥

ف

فتحعلى شاه قاجار ٣٦٧ (٢), ٣٧٠, ٣٧٧ (٢), ٣٨٢, ٣٨٤ (٢), ٣٩٥, ٤٠١
فتحى ـ ملا ٣٩٤
فخر الدين ـ مير ٣٩٨
فخر الدين رازى ٤٣٨, ٤٥٢
فخر الدين مسعود بهمن ـ امير ٤١٩
فخرى ايروانى ٤٢٤, ٤٣٠
فخرى كاشفى ٣٧٨
فدائى (لاهجى) ٣٩٥, ٤٣٧ (٢)
فراق ٤٢٥
فرج اللّه شوشترى ـ ملا ٣٧٨, ٣٩٥, ٣٩٨
فرحت ٤١٠
فرسى ٤١٤
فروغى ٣٨٤
فروغى بسطامى ٣٨٠, ٤٠٩
فريدون سابق ٣٩٣
فسونى تبريزى ٤٠٠
فصيحى ٣٧٣, ٤٠٤, ٤٣٠
فضل اللّه عامى ٣٦٠
فغانى خوارزمى ٤٤٥
فقير ٣٨٨, ٤٤٤
, نيز رك: شمس الدين فقير
فكرى اصفهانى ٣٧٠
فلكى شيروانى ٤٢٧
فنائى كشمير ٣٩٢
فنائى مشهدى ٣٥٦, ٣٦٢
فنائى يزدى ٣٦٦
فهمى ـ مير ٣٧٠
فهمى كاشانى ٣٧١
فياض لاهيجانى ـ لاهجى ٣٥٣, ٤٥٣
فياضى لاهيجانى ٤١٧
فيضى ٣٥٦, ٣٦٩, ٤٢٣, ٤٢٤, ٤٢٧
, نيز رك: ابوالفيض [ ظ: ابوالفضل ]فيضى

ق

قاسم آگاهى ٣٦٠
, نيز رك: قاسم كاهى
قاسم بيك حالتى ٤٦١
, نيز رك: حالتى
قاسم خان تبريزى ٣٥٥
قاسم كاهى ٣٩٣
, نيز رك: قاسم آگاهى
قتيل ـ ميرزا ٤٠٧ (٢), ٤٤٢ (٢)
قدسى ٣٥٧, ٣٩٢, ٤٥٢
قدسى طوسى ٤٤٧
قدسى ملا محمد جان ٣٧٨, ٣٧٩
قرارى گيلانى ٤٠٢
قطب الدين ابوالفضل ـ شيخ ٤٢٦
قورچى, ميرزا باقر , باقر قورچى ـ ميرزا
قيصرى شيرازى ٤٢١

ك

كاتبى ٤٠٨, ٤٢٣
كاتبى ترشيزى ٣٨١
كاتبى نيشابورى ٣٨٥
كاركيا سلطان حسن گيلانى ٣٩٣
كاسب يزدى ٣٧٣
كاظمى تبريزى ٣٦٢
كامى لاهيجانى ٣٨٠, ٣٨٧
كاهى ٤٠٣
, نيز رك: دوست محمدِ كاهى
كشميرى بخارائى ٤٣٥
كلامى ٤١١
كلبى افشار ٤٠٢
كلو على شيرازى , گلوعلى شيرازى
كليم (همدانى) (ابوطالب) ٣٨٠, ٣٩٣, ٤١٢, ٤٣١, ٤٥٨, ٤٦٣
كمال ٤٣٠
كمال الدين اسماعيل اصفهانى ٤١٨, ٤٢٥, ٤٣٠, ٤٣١, ٤٣٢, ٤٦٠, ٤٦١
, نيز رك: اسمعيل اصفهانى
كمال خجندى ٣٧٣, ٤٢٧, ٤٤٥

گ

گلو (ظ: كلو) على شيرازى ٣٧٥
گمنام ٤١٤
گناهى ٣٩٢

ل

لاغر سيستانى ٣٦٩
لسانى شيرازى ٤٣٠, ٤٤٩, ٤٥١

م

مالك قزوينى ٣٦٢
مالى ٤٣٤
ماهر دامغانى ٤٣٩
مجازى ٤٦٢
مجد الدين بغدادى ٤٢٢
مجد الدين خافى [ ظ: خوافى ] ٤٥٩
مجد (الدين) همگر (شيرازى) ٤٣٠, ٤٤٩, ٤٥١
مجمر اصفهانى ٣٦٦
مجير (الدين) بيلقانى ٣٦٥, ٤٢٢, ٤٥٥
محتشم (كاشانى / كاشى) ٣٥٩ (٢), ٣٨٣, ٣٩٥, ٤٠٠, ٤٠٦, ٤٠٨, ٤٢٤
محسن تأثير ـ ميرزا ٤٠٨
محمد استاد ـ ميرزا ٣٥٤ (٢), ٣٦٠, ٣٦١ (٣), ٣٦٣
محمد اشرف يكتا ٣٩٣
محمد اكبر قزوينى ـ ميرزا ٣٧٩
محمد باقر داماد ـ مير , مير محمد باقر داماد
محمد جامه باف تبريزى ـ سيد ٤٣٣
محمد جامه باف طوسى ـ سيد ٤٢٠
محمد جامى ٣٥٨
محمد جان قدسى ـ ملا , قدسى
محمد حسين فغفور ٣٩٢
محمد حنيف الفت ـ مير٤٤٣
محمدرضا خونسارى ٣٧٢
محمد رفيع واعظ ٣٩٨
محمد سعيد تنها ٣٩٥
محمد صادق ـ آقا ٤٣٩, ٤٤٧
محمد صوفى اصفهانى ـ ملا ٤٢٢
محمد على حزين ـ شيخ ٤٣٠
, نيز رك: حزين
محمد مؤمن ٤٠٣
محوى همدانى ٤٤٧
محيط اصفهانى ٤٢١
مختارى غزنوى ٤٣٦
مخدومه يزدى ٤٤٢
مخفى ٣٥٩, ٤٠١
مخلص ٣٦٣, ٣٧٢, ٤٠٩
مخلص كاشانى ٤٠١, ٤١١
مدركى ٣٦٢
مدهوش اصفهانى ٣٨٥, ٤٠٨
مراد قزوينى ٤٦٠
مرعشى شوشترى , علاءالملك مرعشى شوشترى
مسعود ـ خواجه ٤١٠
مسعود سلمان جرجانى ٤٣٩
مسيح ٤١١ (٢), ٤١٢ (٣), ٤١٣, ٤٥٣
, نيز رك: ركناى مسيح كاشانى ـ حكيم
مشتاق اصفهانى ٣٩١
مشربى نكوئى ٤٤٧
مشكى تبريزى ٣٦٦
مظفر كاشى ٤٢٩
مظهر ٤٠٠
مظهر على صافى ٤٠٤
معزى (سمرقندى) ـ امير ٤١٦, ٤٤٧, ٤٦١
معصوم كاشانى ٤١٦
معين الدين چشتـ[ـى ] ـ خواجه ٤١٦
مغربى تبريزى ٤٥١
مقيم آزاد ٤١٢
مقيماى بخارائى ٣٦٨
ملا اثر , اثر ـ ملا
ملك قمى ٣٦٩, ٤١٤
منعم شيرازى ٤٠٥
منوچهرى دامغانى ٤١٣
منير ـ ملا ٤٦٣
موجى ٤٠٧
مولوى مروزى ٤٣٣
مؤمن استرآبادى ـ مير ٣٥٨
مؤمن يزدى ٤٤١, ٤٤٥, ٤٤٧
, نيز رك: حسين مؤمن يزدى ـ ملا
, نيز رك: حسين يزدى ـ ملا
مؤيد الدين نسفى ٣٥٨
مهدى اصفهانى ـ ميرزا ٤٠٦
مهرى خوئى ٤٢٤
مهستى (كه زنى بود از بزرگزادگان گنجه) ٤٥٢
مير حسن قدسى , حسن قدسى ـ مير
ميرداماد , مير محمد باقر داماد
ميرزا شاه حسين اصفهانى , حسين اصفهانى ـ ميرزا شاه
مير شجاع اصفهانى , شجاع اصفهانى ـ مير
ميرشهاب , شهاب ـ مير
ميرصابرى , صابرى ـ مير
مير عبدالباقى قزوينى , عبدالباقى قزوينى ـ مير
مير فخر الدين , فخر الدين ـ مير
مير فهمى , فهمى ـ مير
مير محمد باقر داماد ٤١٧
مير نظام شيرازى دستغيب , نظام شيرازى دستغيب ـ مير
ميلى ترك ٣٦٦
مينائى ـ ملا ٤٣٢

ن

نادرى هروى ٣٧٢
نادم ٣٦٣
نادم لاهجى ـ لاهيجانى ٣٨٠, ٣٨٧
نادمى اصفهانى ٣٩٦
نازكى استرآبادى ٣٦٢
ناصر بخارى ٣٩٣
ناصرخسرو علوى ـ حكيم ٤٥٧, ٤٦٢
ناصر على نصير ٤٠٩
نافع قمى ٣٩٤
نامعلوم ٣٥٦, ٣٦٣ (٢), ٣٨٤, ٣٩٠, ٣٩٧, ٤٠٣, ٤٠٩, ٤١٣, ٤٦١, ٤٦٣
نجات ٣٩٧, ٤١٠
نجف قلى خان زنگنه ٣٥٨
نجيب كاشانى ٣٩٠
نرگسى [ ابهرى ] ٣٥٤
نسبتى ٣٦٨
نسبتى شهيدى ٣٧٥
نشانى دهلوى ٣٩٨
نصيبى يزدى ٣٧٠
نصير الدين اصفهانى ٤٣٠
نصير الدين طوسى ـ خواجه ٤١٧, ٤٣٤, ٤٥٠
نظام شيرازى (دستغيب) ـ مير ٣٧٦, ٤٢٣ (٢)
نظامى ٤٢٧
نظر اصفهانى ـ شاه ٤٥٥
نظيرى ٣٨٤, ٣٨٥
نظيرى نيشابورى ٣٧٧, ٣٧٩, ٣٨٩, ٣٩٨, ٤٤٩
نعمت اللّه (ولى) كرمانى ـ شاه ٤١٣, ٤١٨, ٤٢١
نعمت خان عالى (شيرازى) ٣٧٠, ٣٨٦, ٣٩٤, ٤٠٦, ٤١٣, ٤٤٦
نعمتى كاشانى ٤٠٨
نعيم ـ خواجه , على نعيم ـ خواجه
نواب قلى خان ٣٨٩
نور اصفهانى ـ قاضى ٣٩٩
نور جهان ٣٥٩, ٤٠٥
نور جهان خانم ٤١٤
نورالعين ـ شاه ٣٨٢
نور اللّه اصفهانى ـ قاضى ٣٥٧, ٣٦١
نورى اصفهانى ٣٨٦
نوعى خبوشانى ـ ملا ٣٦٣, ٣٦٩, ٣٨٨
نيازى اصفهانى ٣٦٣

و

واحد قمى ٣٨١
واعظ ٤٠١
واعظ قزوينى , رفيع واعظ قزوينى ـ ملا
واقعى طوسى ٤٠٥
واقف نورالعين ٣٩٦
واله (داغستانى) ٣٥٥, ٣٦٤, ٣٧٤, ٤٤٠
وجدان سربندى ٣٦٨
وجهى هروى ٤٤٩
وحشت بختيارى ٤٢٥
وحشى ٣٨٦, ٣٩٠, ٣٩٧, ٣٩٩ (٢), ٤٠٠ (٢), ٤٠٦, ٤٢٦, ٤٢٨
, نيز رك: وحشى بافقى
, نيز رك: وحشى يزدى
وحشى بافقى ٣٨٩, ٤٠٢
وحشى يزدى ٣٥٧, ٣٦٨, ٣٧٠, ٣٨١, ٣٩٩, ٤٣٥, ٤٤٩
, نيز رك: وحشى
, نيز رك: وحشى بافقى
وحيد كاشانى ٤٦١
وحيدى ٣٥٤
وحيدى قمى ٣٨٩
وصال شيرازى ٣٩٠, ٣٩٤
وفائى شيرازى ٤٠٣
وفائى يزدى ٣٨٦
ولى دشت بياضى ٣٧١

هـ

هاتفى ٣٧٧
هلاكى همدانى ٣٨١, ٣٨٥, ٤٠٠
هلالى (جغتايى) ٣٥٤, ٣٥٥, ٣٥٨, ٣٦٨, ٣٧٧, ٣٩٠, ٣٩٦, ٤٠٤, ٤٠٩, ٤١٨, ٤٢٥, ٤٥٤
همام تبريزى ٤١٤
هماى مروزى ٤٠٣
همايون اسفرائنى ٣٨٣, ٣٨٧
همايون شاه ٤١١
همت اردبيلى ٤٣٧

ى

يحيى (قزوينى) ٣٦٣, ٤٢١
يعقوب كاشانى ٣٨٠
يغماى جندقى ٣٩٧, ٤٠٥
يكتا ٤٠٩
يوسف قراباغى ٣٧٦

*. پابرگ, يادداشت ها و يافته هاى كتابشناسى و نسخه شناسى من بود در مقطعى گذرا از زمان كه به لطف سردبيرِ فاضل و دانشورِ آينه پژوهش, مجال نشر يافت. اين پنجمين و آخرين شماره پابرگ در اين زمان است و شايد در آينده, به سبك و سياقى ديگر ادامه يابد.
١ . نخست مرحوم همايى از اين نكته آگاهى داد.
٢ . بديع الزمان فروزانفر; رساله در تحقيق احوال و زندگانى مولانا جلال الدين محمد; چ ٥, تهران: زوّار, ١٣٧٦, ص ١٥٨ ـ ١٦١.
٣ . دفتر هفتم مثنوى, ص ١٥.
٤ . سيدجعفر حسينى اشكورى; فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه حوزه علميه امام صادق (ع), ج ٢, قم: مجمع ذخائر اسلامى, تابستان ١٣٨٤, ص ٤٠.
٥ . در مورد نسخه هاى ديگرى از اين شرح / تحرير, ر. ك به: نشريه نسخه هاى خطى, ج ١١, ص ٥٩ و ٩٠٣. نيز: فهرست مرعشى, ج ٢٢, ص ٧٢ ـ ٧٤ و ج ٢٨, ص ٣٤٢ و فهرست دائرة المعارف بزرگ اسلامى, ج ١, ص ١٥١ و ٢٧٩.
٦ . از قرار معلوم, كتابخانه آيت اللّه رضوى در كاشان هنوز داير است و مقدارى از نسخه هاى خطّى آن كه باقى مانده, به خوبى محافظت مى شود; امّا تعدادى از دستنويس ها از جمله كشّافِ كهنه اى كه در نشريه هم معرفى شده بود, سال ها پيش نابود شده است; همچنين در سال هاى دور از نسخه هاى مهم ّ اين مجموعه ميكروفيلم تهيه شده كه اكنون در مدرسه سپهسالارِ تهران نگهدارى مى شود.
٧ . نشريه نسخه هاى خطى ج ٧, ٣٦ و ٤٩ ـ ٥٢. در مورد فخرالدين اوحدى مستوفى نيز ر. ك به: سيدمحمد طباطبايى بهبهانى; فهرست مختصر نسخه هاى خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى; تهران: كتابخانه, موزه و مركز اسناد كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, ١٣٨٦, ص ٦٢٣ (اين همان قصيده اى است كه دولتشاه سمرقندى نيز در تذكرة الشعراءبه نام اوحدى مستوفى ثبت كرده است).
٨ . (مقاله اى از سيد جمال الدين اسدآبادى), مجله شرق, دوره اول, شماره پنجم, ارديبهشت ١٣١٠, ص ٢٦٩.
٩ . تاريخ تذكره هاى فارسى, ج ٢, ص ٤٨٤ ـ ٤٨٥. نيز: فهرستواره كتاب هاى فارسى, ج ٣, ص ١٨٥٣ و فهرست مشار, ج ١, ستون ٧٦١.