آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٦

دايرةالمعارف بزرگ اسلامى از نگاه آمارى
ميرمحمدى حميد رضا

پيشينه دايرةالمعارف نويسى, پيشينه اى طولانى است و آنچه مسلم است, آنكه اين امر در مشرق زمين زمينه اى طولانى تر از غرب دارد.كشور ايران نيز در اين زمينه داراى سابقه اى ديرينه است, اما شيوه كلى دايرةالمعارف نويسى ها در بين ملل گوناگون از حيث كمّى و كيفى با يكديگر متفاوت است. بى آنكه بخواهيم در اين زمينه مدخلى را بگشاييم, صرفاً به اين امر توجه خوانندگان را معطوف مى داريم كه دايرةالمعارف ها دربردارنده مطالبى كوتاه و فشرده در زمينه همه شاخه هاى دانش بشرى( دايرةالمعارف عمومى) و يا در زمينه دانشى خاص (دايرةالمعارف تخصصى) مى باشند. در كشور ما ايران امروزه كمتر كسى ممكن است با كتاب هاى مرجعى همچون لغت نامه ها, فرهنگ نامه ها يا دايرةالمعارف ها آشنايى نداشته باشد. در اين كتاب ها به راحتى مى توان اطلاعاتى هر چند مختصر در خصوص واژه ها, نام ها, اصطلاحات, مكان ها و اشخاص مورد نظر خود پيدا كرد. بعضى از دايرةالمعارف ها گاه به سبب حجم و گستره مدخل ها, چندين جلد را شامل مى شوند.
امروزه اين منابع اطلاعاتى مهم به سرعت از شكل سنتى و كلاسيك خود خارج شده و به صورت لوح فشرده و يا از طريق شبكه اينترنتى به راحتى در دسترس است. نسل جديد برخى از دايرةالمعارف ها داراى امكاناتى فراوان همچون قابليت پخش صدا و تصوير است و امتيازات بسيارى نسبت به دايرةالمعارف قبلى دارد. در كشور ما ايران بعد از پيروزى انقلاب اسلامى تدوين دايرةالمعارف بزرگ اسلامى, دانشنامه جهان اسلام, دايرةالمعارف تشيع و دانشنامه ادب فارسى از جمله كارهاى بسيار ارزشمند و گران سنگ بوده است.دايرةالمعاراف بزرگ اسلامى كه تاكنون نسبت به دايرةالمعارف تشيع و دانشنامه جهان اسلام بيشترين تعداد مجلدات منتشر شده را داراست, از جمله كارهاى بسيار ارزشمند و سترگ علمى است كه بحمدالله تا كنون ١٣ جلد آن به همت و تلاش تعداد قابل توجهى از اساتيد برجسته دانشگاه و حوزه ها و با زحمت و پشتكار قابل تحسين و طاقت فرساى استاد دكتر سيد كاظم موسوى بجنوردى به جامعه علمى ايران و جهان عرضه شده است, و تقدير و تشكر از ايشان امرى است به واقع غير ممكن. خدايش سلامت دارد و توفيق عنايت فرمايد, ان شاالله.
نگارنده اين سطور به دليل نياز مبرم به اين اثر علمى و گران سنگ, مراجعات پى در پى مجلدات مختلف اين اثر داشته ام و گاهى اختلافاتى را در آمار و ارقام جمعيتى آن مشاهده مى نمودم و در مراجعه به منابع آمارى منتشر شده از سوى مركز آمار ايران و يا با دريافت حضورى از آن مركز و مقايسه آمار و اعداد و ارقام, متوجه برخى اختلافات شدم. لذا در مراجعه به مجلدات مختلف, اين اختلافات را در حاشيه يادداشت مى كردم و در اين مختصر كه اكنون تقديم خوانندگان مى گردد, جمع بندى همان حاشيه هاى تطبيقى اعداد و ارقام جمعيتى شهرها و استان هاست. اميد است اين امر موجب بى حرمتى به اساتيد و اصحاب قلم اين مجموعه عظيم و با ارزش نشود و حقير را در اين امر ببخشايند.
آنچه در اختيار ما بوده است, چاپ دوم جلد اول تا جلد ١٣ دايرةالمعارف است. به نظر مى آيد در دايرةالمعارف بزرگ اسلامى حداقل در خصوص شهرها وشهرستان ها و آمار و ارقام آن اصول زير رعايت نشده است:
١. استناد به آمارهاى غير رسمى و منابعى غير از منابع آمار مركز آمار ايران و نتايج سرشمارى هاى كشور, استناد به برآورد جمعيت از سوى جهاد سازندگى, توزيع ارزاق عمومى و برآورد گروه جغرافيا و استناد به نامه فرماندارى ها; در صورتى كه آمار انتشار يافته نتايج سرشمارى هاى رسمى موجود بوده است.
٢. عدم ارائه اطلاعات و آمار بهنگام به ويژه در خصوص تقسيمات كشورى و آمارهاى مربوط. گاهى در يك جلد از دايرةالمعارف در خصوص يك شهر و شهرستان به آمارهاى سال ١٣٥٥ استناد شده و در خصوص شهر و شهرستان هاى ديگر نتايج سرشمارى سال ١٣٦٥ مورد استناد قرار گرفته است.
٣. عدم رعايت اصول تعيين شده در تدوين, حداقل در خصوص شهرها و شهرستان هاى كشور, گاهى موارد ابتدا شهر و بعد شهرستان توضيح داده شده و گاهى ابتدا شهرستان و بعد شهر, گاهى نيز موارد شهر و شهرستان مورد بحث تفكيك نگرديده است و گاهى نيز قبل از توضيح شهر يا شهرستان وجه تسميه آن مورد بحث بوده است.
٤. در خصوص برخى از شهرها و شهرستان ها, مدخلى وجود ندارد و لذا توضيح داده نشده است; در صورتى كه برخى از روستاها يا دهستان ها توضيح داده شده اند. به عنوان نمونه, شهر آران و بيدگل در استان اصفهان با ٥٧٠٧٠ نفر جمعيت در سال ١٣٧٥ مورد بحث نيست. ساير موارد در مجلدات مربوط است.
٥. وجود تفاوت هاى آمارى مندرج در صفحات مختلف يك جلد از دايرةالمعارف در خصوص موضوع واحد كه نمونه هاى آن را در صفحات مربوط متذكر مى شويم.
٦. در مورد برخى از شهرها و شهرستان ها از ذكر مختصّات جغرافيايى طول شرقى يا غربى يا عرض شمالى يا جنوب خوددارى و به عنوان طول و عرض جغرافيايى بسنده شده است.

جلد اول,چاپ دوم ١٣٦٩

صفحه ٢٠ـ آبادان, شهر و شهرستانى در استان خوزستان, جمعيت آن را در سال ١٣٥٥ مورد استناد قرار داده; در حالى كه سال انتشار دايرةالمعارف سال ١٣٦٩ مى باشد. جمعيت اين شهر در سال ١٣٥٥, ٢٩٦٠٠٠ نفر ذكر شده; در صورتى كه مركز آمار ايران جمعيت آن را در سال ١٣٥٥, ٢٩٤٠٦٨ سرشمارى نموده است.
صفحه ٢٤ ـ شهر و شهرستان آباده در استان فارس مورد بحث مى باشد. جمعيت شهر آباده را در سال ١٣٦٤, ٣٩٢٤٠ نفر ذكر نموده. اولاً, سرشمارى رسمى كشور ايران از سال ١٣٣٥ تا كنون هر ١٠ سال يك بار صورت گرفته و لذا سال ١٣٦٤ سرشمارى جمعيتى وجود ندارد. در سرشمارى ١٣٦٥ آباده داراى ٤٠٩٦٩ نفر جمعيت بوده. ضمناً در همين سال ١٣٦٤ جمعيت شهرستان آباده را ١٦٦٣٣٥ نفر ذكر نموده و مأخذ برآورد جمعيت را از سوى جهادسازندگى عنوان كرده كه مستندات جمعيت بدان وزارتخانه ربطى ندارد.
صفحه ٢٢٦ ـ مبحث شهرستان خلخال. در ذكر جمعيت خلخال ضمن استناد به آمار سال ١٣٦٠ ـ كه سرشمارى در اين سال صورت نگرفته ـ شهر ( هروآباد) را مركز شهرستان خلخال قلمداد نموده كه هروآباد در فهرست شهرهاى كنونى ايران وجود ندارد؟!
صفحه ٢٢٧ و ٢٢٦ ـ در شهرستان هاى استان آذربايجان شرقى در خصوص شهرستان هاى مغان ( كه اكنون در استان اردبيل و پارس آباد ناميده مى شود) و نيز شهرستان هشترود, برخلاف معمول ساير شهرستان هاى ذكر شده استان در همين مبحث, هيچ گونه اعداد جمعيتى يا غير جمعيتى ذكر نشده و صرفاً به اختصار به ويژگى هاى طبيعى اين شهرستان اشاره شده است. در همين صفحه ٢٢٧ جمعيت شهرهاى آذربايجان شرقى بر اساس سرشمارى رسمى ١٣٦٥ عنوان گرديده كه با نتايج منتشر شده جمعيتى سال ١٣٦٥ از سوى مركز آمار ايران اختلاف دارد. اين اختلافات بدين شرح است:

نام شهر تبريز آذرشهر اسكو سردرود ممقان خسروشهر بستان آباد گاوگان هريس شبستر ايلخچى باسمنج مهربان صوفيان تسوج شرفخانه خامنه اهر كليبر سراب اردبيل نمين نير سرعين خلخال سنْجَبَد مراغه بناب عجب شير ملكان مرند علمدار جلفا زنوز مشگين شهر پار س آباد گرمى پيله سوار ميانه سراكند

جمعيت در سال ١٣٦٥ در دايرةالمعارف ٨٩٤٣٧٧نفر ٢٦٤٢٩نفر ١٣٨٩٥نفر ١٣٩٣٩نفر ١٠٣٥٤نفر ٩٦٩٣نفر ٩٣٩٣نفر ٩٢٧٠نفر ٨٧٢٥نفر ٨١٦٢نفر ٨٠٥٤نفر ٧٤٩٥نفر ٦٦٠٣نفر ٦٥٠٧نفر ٤٨٥١نفر ٣٩٩٦نفر ٢٢٥٧نفر ٦٢٠٦٦نفر ٥٩١٤نفر ٣٣٧٨٠نفر ٢٨٣٨١٠نفر ٥١٤٣نفر ٤٤٦٠نفر ٣٢٣٨نفر ٢٣٧١١نفر ٣٩٨٧نفر ١٠٢٩٦٦نفر ٤٦٠٠٤نفر ١٧١٦٠نفر ١٦٢٦٨نفر ٧١٧٢٢نفر ٢٣٩٥٦نفر ٤٢٠٤نفر ٣٩٣٨نفر ٣٣٠١٥نفر ٢٧٧٩٨نفر ٢٠٢٢٢نفر ١٠٣٦٣نفر ٦٩٣٤١نفر ٥١٤١نفر

جمعيت در سال ١٣٦٥ مركز آمار ايران ٩٧١٤٨٢نفر ٢٦٣٩٠نفر ١٣٧٦٢نفر ١٣٩٦٩نفر ١٠٣٨٢ نفر ٩٦٩٥نفر ٩٤٠٦نفر ٩٢٢٢نفر ٨٦٢٧نفر ٧٥٩٢نفر ٨٠٧٤نفر ٧٥٧٩نفر ٦٥٢٥نفر ٦٥٩٧نفر ٤٨٣٩نفر ٤٠٤٧نفر ٢٢٦٨نفر ٦٢١٤٥نفر ٥٨٣٤نفر ٣٣٥٥٢نفر ٢٨١٩٧٣نفر ٥١٣٨نفر ٤٤٤٩نفر ٣٢٣٨نفر ٢٣٦٤٢نفر شهرى به اين نام موجود نيست ١٠٠٦٧٩نفر ٤٥٨٨٥نفر ١٦٨٩٨نفر ١٥٩٩٨نفر ٧١٣٩٤نفر به نام هادى شهر تغيير نام داده, داراى ٢٤٠١٥نفر ٤١٦٣نفر ٣٩٤٨نفر ٣٢٤٥٩نفر ٢٧٧٩٢نفر ١٩٩٤٦نفر ١٠٠٧٨نفر ٦٥٩٥٩نفر در فهرست شهرهاى مركزى آمار موجود نيست, هشترود منظور گرديده ـ ١٥٢٦٣نفر

صفحه ٣٢٣ ـ بعد از مدخل آزاد درخت و قبل از واژه آزاد كابلى مى بايست شهر آزادشهر واقع در استان گلستان ذكر مى گرديد. اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥ داراى ٣٣٠٨٢ نفر جمعيت بود. نام سابق آن شاه پسند بوده است. عدم ذكر آزادشهر در حالى است كه در صفحه ٣٢٤ آبادى آزادوار يكى از آبادى هاى دهستان پايين جوين بخش جغتاى شهرستان سبزوار در استان خراسان مورد بحث قرار گرفته است. البته در همين جداول صفحه ١٥٠ پس از ذكر واژه آخورسالار, ذكرى از واژه (آخوره) به ميان نيامده است و يا حداقل ارجاع آن به واژه فريدونشهر صورت نگرفته است, با توجه با اينكه آخوره يا فريدونشهر به عنوان بزرگ ترين منطقه گرجى نشين ايران چه از نظر تاريخى و چه از نظر جغرافيايى لازم و ضرورى است. گفتنى است كه آخوره (آخره) نام اوليه شهرستان فريدونشهر در استان اصفهان بوده و اكنون آخوره بالا را فريدونشهر و آخوره پايين را وحدت آباد ناميده اند. البته موضوع فوق در تاريخ ٦/٤/١٣٧٣ به دفتر دايرةالمعارف بزرگ اسلامى اعلام شد.
صفحه ٣٣٧ ـ در بيان شهر و شهرستان آستارا در استان گيلان, جمعيت شهر آستارا را در سال ١٣٥٦ شمسى ٢٥٩٠٨ نفر عنوان كرده كه اولاً,سال ١٣٥٦ سال انجام سرشمارى ايران نيست .به نظر مى رسد منظور از سال ١٣٥٦,سال ١٣٦٥ باشد كه اشتباهاً درج گرديده است.
ثانياً,در سال ١٣٥٥ جمعيت آستارا ١٤١٥٠ نفر و در سال ١٣٦٥, ٢٤٢٨٩ نفر بوده است. جمعيت شهرستان آستارا در سال ١٣٦٣, ٤٣٨٦٤ نفر ذكر شده كه در اين سال سرشمارى صورت نگرفته است. مسئله ديگر, در پيش گرفتن روشى برخلاف مجلدات دايرةالمعارف است كه ابتدا شهرستان توضيح داده شده و بعدشهر آستارا و سپس شهرستان آستارا, و نيز در ذكر جمعيت شهرستان آستارا به (نفر) عنوان گرديده, اما در شهرها و شهرستان هاى ديگر جمعيت به (تن) عنوان شده است.
صفحه ٤٠٠ ـ در توضيح شهر و شهرستان آشتيان در استان مركزى, همچون شهرستان آستارا كه ذكر آن گذشت, برخلاف ساير مجلدات, ابتدا شهر و سپس شهرستان ذكر گرديده . جمعيت شهر آشتيان را ٥٤٤٧ نفر ذكر كرده, بدون ذكر سال. به نظر مى رسد بر اساس منابع ارائه شده مأخذ سرشمارى ١٣٦٥ است, ولى در نتايج سرشمارى ١٣٦٥ جمعيت شهر آشتيان ٥٤٦٧ نفر بوده كه با عدد ذكر شده مغايرت دارد.
صفحه ٤٣٣ ـ آمار جمعيت شهر آغاجارى مركز بخش آغاجارى در شهرستان بهبهان در استان خوزستان را در سال ١٣٦٢ كه فاقد هرگونه سرشمارى جمعيتى است,٤٨٨٥٠ نفر ذكر نموده و مأخذ را گروه جغرافياى دفتر تحقيقات عنوان كرده؟! جمعيت اين شهر بر اساس نتايج سرشمارى ٣٦٥ ١, ٦٤١٠٢ نفر, و در سال ١٣٥٥, ٣٠٤٤٩ نفر بوده است.
صفحه ٥١٠ ـ آمار جمعيت شهر آق قلا در شهرستان گرگان در استان گلستان در سال ٦٣ ـ ١٣٦٢ بر اساس آمار توزيع ارزاق ١٣٧٩٩ نفر و برپايه سرشمارى تقريبى تعداد ٢٠٨٥ خانوار منظور گرديده است كه هيچ كدام سنديت آمارى ندارد و از سويى در اعلام جمعيت شهرها اعلام دو سال همچون ٦٣ ـ ١٣٦٢ صحيح نيست و مقطع زمانى خاص مورد نظر است.
به نظر مى رسد ذكر شهرهاى آوج, آبدانان, آستانه ( در استان مركزى), آشخانه, آبيك, آران و بيدگل, آزادشهر, آباده, آبهربدر و آلاشت در اين جلد لازم بود كه فراموش گرديده است.

جلد دوم, سال انتشار ١٣٦٨

صفحه ٢٠٠ ـ در مبحث شهر آمل در استان مازندران, جمعيت شهر آمل در سال ١٣٦٥ را ١١٩١٩٠ نفر ذكر كرده; در حالى كه جمعيت آمل در سرشمارى سال ١٣٦٥ مركز آمار ايران, ١١٨٢٤٢ نفر بوده است. جمعيت شهرستان آمل را در همين سال, ٣٣٥٦١٠ نفر آورده است و در صفحه ٢٠٥ آمار شهرستان را ٣٣٦٥٠٨ نفر ذكر شده و در جدول شماره ١ مقايسه آمارهاى سال هاى ٦٥ ـ ١٣٥٥ جمعيت شهرستان آمل در سال ١٣٦٥ را ٣٣٦٥٠٨ نفر آورده كه با ٣٣٥٦١٠ نفر مذكور در صفحه ٢٠٣ تفاوت دارد.
صفحه ٥٥٩ ـ جمعيت شهر ابرقو يا ابركوه در استان فارس( كه اكنون در تقسيمات كشورى استان يزد واقع است) را در سال ١٣٦٤ ـ ١٥٣٧٠ نفر ذكر نموده كه اولاً, سرشمارى در سال ١٣٦٥ انجام گرفته و سال ١٣٦٤ فاقد آمار سرشمارى جمعيت است و ثانياً,در سال ١٣٦٥ ابركوه داراى ١٥٣٢٥ نفر جمعيت بودده است . ثالثاً,شهرستان ابركوه در سال ١٣٦٦ از استان فارس جدا و به استان يزد ملحق گرديده; در صورتى كه دايرةالمعارف در سال ١٣٦٨ يعنى دو سال بعد از اين تغييرات سياسى منتشر شده; ولى در توضيحات,آن را يكى از بخش هاى شهرستان آباده در استان فارس ذكر كرده است؟! اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥ داراى ١٩١٦٤ نفر جمعيت بوده است.

جلد ششم, سال انتشار ١٣٧٣

صفحه ٢٩٨ـ ابوموسى, جزيره, شهر و شهرستانى به همين نام در استان هرمزگان است .جمعيت شهرستان ابوموسى در دايرةالمعارف, ٨٦٥ نفر و جمعيت شهر ابوموسى, ٤٢٠ نفر در سال ١٣٦٥ ذكر شده و مركز آمار ايران جمعيت ابوموسى را ٦١ نفر ذكر كرده است.
صفحه ٤٦١ ـ جمعيت آبادى ابيانه,بر اساس برآورد جهادسازندگى در سال ١٣٦٠, ٣٠٠ نفر ذكر گرديده; در صورتى كه آمار جمعيتى سرشمارى ١٣٦٥ موجود و سال انتشار دايرة المعارف ١٣٧٣,يعنى هشت سال پس از سرشمارى ١٣٦٥ است.

جلد هفتم, سال انتشار ١٣٧٥

صفحه ٤٧٧ ـ در مبحث شهر اردبيل, علائم درجه و دقيقه طول و عرض جغرافيايى شهر اردبيل فراموش شده است. ضمناً جمعيت شهر اردبيل را در سال ١٣٧٠, ٣١١٠٢٢ نفر ذكر نموده; در صورتى كه مركز آمار ايران در جارى جمعيت ١٣٧٠ جمعيت اردبيل را ٣١١٠٢٢ نفر منتشر كرده است.
صفحه ٤٨٤ـ در توضيحات شهر و شهرستان اردستان در استان اصفهان آمده است كه قسمت شمالى ناحيه اردستان جلگه اى و كويرى است, با توجه به اينكه جلگه به سرزمين هاى نسبتاً صاف و هموارى گفته مى شود كه از يك سو به كوهستان و از سوى ديگر به دريا يا درياچه ختم مى شود. به اينكه كدام بخش از ناحيه شمالى اردستان جلگه است, سؤالى است بى پاسخ. همچنين در بيان جمعيت شهر اردستان در سال ١٣٦٥ ايرادى را بر دايرةالمعارف تشيع و برخى ديگر از كتب وارد كرده مبنى بر اينكه آمار ايشان غلط است; در صورتى كه ملاك جمعيتى ما صرفاً مركز آمار ايران است و دايرةالمعارف بزرگ اسلامى نيز صرفاً مى بايست اعداد و ارقام اين مركز را ذكر كند و نادرست بودن ساير منابع ربطى به موضوع ندارد.
صفحه ٤٩٩ ـ شهر اردكان مركز شهرستان سپيدان در استان فارس توضيح داده نشده و به سپيدان ارجاع داده شده. ظاهراً در حرف(س) دايرةالمعارف شهر اردكان ديگر جايى براى توضيح ندارد, مگر كليات شهرستان سپيدان و نه ويژگى هاى شهر اردكان.
صفحه ٥٠٠ ـ در بيان ارتفاع از سطح دريا شهر اردل مركز شهرستانى به همين نام در استان چهارمحال و بختيارى, ارتفاع اين شهر را ١٧٤٠ متر ذكر كرده و متذكر شده كه ارتفاع اين شهر ٣٠٠ متر پايين تر از شهركرد است; در صورتى كه ارتفاع از سطح درياى شهركرد ذكر نشده و ملاك ٣٠٠ متر مشخص نيست.(در فرهنگ آبادى ها و مكان هاى مذهبى كشور دكتر پايلى يزدى, ارتفاع شهركرد از سطح دريا ٢٠٦٠ متر محاسبه شده, ر.ك: ص ٣٤٩).
صفحه ٥٦٣ ـ در پايان مبحث ارژن يكى از بخش هاى شهرستان شيراز در استان فارس آمده است كه زادگاه سلمان فارسى را همين ناحيه ( آبادى دشت ارژن) دانسته اند؟! با توجه به اينكه اكثر منابع بر اين گفته تأكيد دارند كه پدر سلمان از شهرك(جى) اصفهان و (دهگان) آنجا بوده و رشد و بالندگى آن را مربوط به خوزستان (رامهرمز) مى دانند و اخيراً نيز به همين سبب پس از انتخاب شهر اصفهان به عنوان دومين پايتخت فرهنگى جهان اسلام, اين شهر را شهر سلمان محمدى لقب دادند كه جاى بررسى و تتبع بيشترى دارد.
صفحه ٦١٤ ـ درباره جمعيت شهر ارسنجان در شهرستان مرودشت در استان فارس, ذكر اين نكته ضرورى است كه در كليه شهرها و شهرستان هاى مورد بحث در جلد هفتم دايرةالمعارف, آمار سال ١٣٧٠ و در جمعيت شهر ارسنجان آمار ١٣٦٥ مورد استناد است; در حالى كه سال انتشار دايرةالمعارف سال ١٣٧٥ بوده است.

جلد هشتم, سال انتشار ١٣٧٧

صفحه ٦٠ ـ در بيان شهر و شهرستان ازنا در استان لرستان, جمعيت شهر ازنا در سال ١٣٧٠ را ٣١٠٢٠ نفر آورده; در صورتى كه جمعيت اين شهر در سرشمارى جارى جمعيت ١٣٧٠, ٢٩٨٥٧ نفر اعلام گرديده است. همچنين جمعيت شهرستان ازنا را ٧٠٢٧١ نفر آورده; ولى مشخص نيست مربوط به چه سالى و چه سرشمارى است.
صفحه ٢١٧ ـ در بيان شهر و شهرستان استهبان در استان فارس, جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٢, ٣١٧٤١ نفر برآورد شده است كه اين سال فاقد آمار رسمى جمعيتى است و آمار رسمى سال ١٣٧٠ اين شهر ٣٠٧٤٤ نفر و در سال ١٣٧٥, ٣١١٩٢ نفر بوده ا ست. لذا بهتر بود به آمار رسمى موجود استناد شود.
صفحه ٣١٧ ـ در بيان شهر اسفراين از جمله شهرهاى شهرستانى به همين نام در استان خراسان, جمعيت اين شهر ذكر نگرديده,برخلاف روند همه شهرهاى ذكر شده. توضيح آنكه جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٠, ٣٤١٦١ نفر و در سرشمارى ١٣٧٥, ٤١٠٦٢ نفر سرشمارى شده است.
صفحه ٣٢٧ ـ جمعيت اسفرودين در بخش بوئين زهرا در استان قزوين را در سال ١٣٧٠, ١١٦٠٨ نفر ذكر نموده;در صورتى كه آمار رسمى مركز آمار ايران جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٠, ١١٦١١ نفر دانسته است.
صفحه ٣٨٤ ـ جمعيت شهر اسكو در استان آذربايجان شرقى را در سال ١٣٦٥, ١٣٧٦١ نفر ذكر كرده ١٣٧٦٢ نفر صحيح است.
صفحه ٥٩١ ـ در توضيح شهر اسلام آباد غرب در استان كرمانشاه, جمعيت اين شهر را در سال ١٣٦٥, ٧٣١٧٧ نفر ذكر كرده, اما آمار رسمى مركز آمار ٧٣٣٦٢ نفر است.
صفحه ٥٩٩ ـ آمار ارائه براى جمعيت شهر اسلاميه در بخش مركزى شهرستان فردوس در استان خراسان, مربوط به سال ١٣٦٥ است; در حالى كه سال انتشار دايرةالمعارف ١٣٧٧ و آمار سال هاى ١٣٧٠ و ١٣٧٥ موجود بوده است.

جلد نهم, سال انتشار ١٣٧٩

صفحه ١٠ ـ در شهر اشترينان در استان لرستان (شهرستان بروجرد) جمعيت اين شهر چنين عنوان شده: بر پايه سرشمارى سال ١٣٧٢ شمسى جمعيت اشترينان ٥٣٥٩ نفر بوده; در صورتى كه در سال ١٣٧٢ سرشمارى جمعيتى وجود ندارد و جمعيت ١٣٧٠ اين شهر ٥٢٨٧ نفر بوده. همچنين آمار جمعيتى سرشمارى سال ١٣٧٥ اين شهر, ٥٤٢٢ نفر بوده كه البته در دايرةالمعارف ذكر نگرديده است; در حالى كه سال انتشار دايرةالمعارف ١٣٧٩ و كليه نتايج آمارى سرشمارى ١٣٧٥ منتشر و موجود بوده است.
در صفحه ٧٣٦, جمعيت شهر اشكذر در شهرستان يزد نيز به استناد آمار سال ١٣٦٥ و ١٣٧٠ بوده;در صورتى كه آمار ١٣٧٥ موجود بود.
در صفحه ٨٢ ـ ٨٣, آمار جمعيت شهر اُشنويه در شهرستان نقده در استان آذربايجان غربى مربوط به سال ١٣٦٥ است; يعنى ١٤ سال قبل از انتشار دايرةالمعارف ؟!
صفحه ١٦٥ ـ در مورد استان اصفهان آمده است: بر اساس آخرين تقسيمات كشورى (١٣٧٣) اين استان از شمال به (استان هاى تهران, سمنان و قم محدود و از جنوب به استان فارس و بويراحمد و كهكيلويه…) .در اين خصوص ذكر اين نكته ضرورى است كه استان تهران همسايه استان اصفهان نيست; بلكه استان سمنان و قم همسايه شمالى استان اصفهان اند. درخصوص همسايگان جنوبى استان اصفهان, بويراحمد و كهكيلويه ذكر شده كه صحيح آن استان كهكيلويه و بويراحمد است . ضمناً همسايگى استان چهارمحال و بختيارى در سمت جنوب غربى و غرب استان اصفهان در دايرةالمعارف فراموش شده است.
در همين صفحه ١٦٥ تعداد شهرهاى استان اصفهان در سال ١٣٧٣ را ٥٧ شهر ذكر كرده; اما در جدول شماره ١ مندرج در همين صفحه جمع شهرهاى استان ٥٦ شهر است. در صفحه ١٦٧ مجدداً به غلط استان كهكيلويه و بويراحمد, بويراحمد و كهكيلويه درج شده و استان قم در شمال استان اصفهان در نقشه ذكر نشده است.
صفحه ١٧٥ ـ جمعيت شهر اصفهان در سال ١٣٧٠ را ١٤٣٧٨١٠ نفر درج كرده; اما سرشمارى جارى جمعيت ١٣٧٠ جمعيت اين شهر ١١٢٧٠٣٠ نفر است. جمعيت ١٤٣٧٨١٠ نفر در صفحه ١٦٦ و ١٦٨ دايرةالمعارف براى شهرستان اصفهان منظور گرديده,نه شهر اصفهان. در صفحه ١٥٦ جمعيت شهر اصفهان در سال ١٣٧٠ را ١١٢٧٠٢٥ نفر آورده كه صحيح آن ١١٢٧٠٣٠ نفر است و در نهايت آمار و ارقام مورد بحث مربوط به سال ١٣٦٥ است; در صورتى كه كليه آمارهاى مورد بحث در سرشمارى ١٣٧٥ موجود بوده و مورد استفاده قرار نگرفته است.
صفحه ٦٦٧ ـ در شهرستان اقليد از توابع استان فارس, جمعيت اين شهر را در سال ١٣٦٥, ٢٩٩٨٤ نفر ذكر كرده كه سرشمارى ١٣٦٥ جمعيت آن را ٣٠٠٩٣ نفر اعلام نموده. ضمناً جمعيت سال ١٣٧٢ اقليد را ٣٤٢٩٢ نفر برآورد كرده كه اولاً, سال ١٣٧٢ كشور ايران فاقد هرگونه آمارگيرى جمعيتى است و ثانياً ,نتايج جمعيتى سال هاى ١٣٧٠ و ١٣٧٥ موجود بوده و مورد استفاده قرار گرفته است.

جلد دهم, سال انتشار ١٣٨٠

صفحه ١٢٤ ـ در مبحث شهر اليگودرز در استان لرستان, جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٠ را ٥٨٣٦٦ نفر بيان كرده; در صورتى كه اين شهر بر اساس نتايج آمارى جارى جمعيت ١٣٧٠, داراى ٥٨٦٤٨ است و نتايج آمارى سرشمارى سال ١٣٧٥ يعنى ٥ سال قبل از انتشار دايرةالمعارف موجود بوده و مورد استناد واقع نگرديده است.
صفحه ٢٣٥ ـ عرض جغرافيايى در بيان شهر و بخش املش در شهرستان رودسر واقع در استان گيلان را, ٤/٣٧ شمالى به نقل از فرهنگ آبادى ها و مكان هاى مذهبى كشور دكتر پايلى يزدى نقل كرده. آنچه در فرهنگ مذكور آمده, عرض ٦/٣٧ مى باشد. برآورد جمعيت املش در سال ١٣٧٣ صورت گرفته كه فاقد سرشمارى رسمى جمعيتى است و نتايج آمارى سال ١٣٧٠ و سال ١٣٧٥ موجود بوده, ولى ذكر نشده است.
صفحه ٣٠٢ تا ٣٠٧ ـ در اين صفحات در خصوص ميوه انار سخن رفته است, اما از بخش و شهر انار واقع در شهرستان رفسنجان در استان كرمان سخنى به ميان نيامده است.
صفحه ٣٠٧ ـ در خصوص بخش و شهر انارك در شهرستان نائين آمار مورد استناد مربوط به سال ١٣٦٥ يعنى ١٥ سال قبل از چاپ دايرةالمعارف است; در حالى كه نتايج جمعيتى جارى جمعيت ١٣٧٠ و سرشمارى ١٣٧٥ موجود بوده است.
صفحه ٣٦٧ ـ در مبحث شهر و شهرستان بندر انزلى در استان گيلان, ذكر جمعيت شهر بندر انزلى فراموش شده است.
صفحه ٤٢٤ ـ در خصوص شهر اورميه در ا ستان آذربايجان غربى( مركز استان) جمعيت اين شهر را بر اساس سرشمارى سال ١٣٧٥, ٤٢٧٧٥٥ نفر ذكر كرده; در صورتى كه نتايج سرشمارى ١٣٧٥ اين جمعيت را ٤٣٥٢٠٠ نفر اعلام كرده است. صفحه ٤٦٣ شهر و شهرستان اهر در استان آذربايجان شرقى, جمعيت شهر اهر در سال ١٣٧٥ را ٧٧٧٤٥ نفر ذكر نموده; ولى سرشمارى ١٣٧٥ جمعيت اهر را ٧٨٠٧٦ نفر اعلام داشته است. همچنين جمعيت اهر در سال ١٣٦٥ در جلد اول دايرةالمعارف صفحه ٢٢٦, ٦٢٠٦٦ نفر درج شده; در صورتى كه در نتايج ١٣٦٥ اين شهر داراى ٦٢١٤٥ نفر جمعيت بوده است.
صفحه ٤٨٣ ـ در خصوص شهر اهواز مركز استان خوزستان, جمعيت اين شهر بر اساس سرشمارى ١٣٧٥, ٧٩١٧٨٦ نفر درج شده; در صورتى كه جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٥, ٨٠٤٩٨٠ نفر بوده است.
صفحه ٥١٠ ـ در خصوص كشور ايران, مساحت كشور ايران در صفحه ٤٩٨ برابر با ١٦٤٨٠٠٠ كيلومتر مربع آمده و در صفحه ٥١٠ جمع مساحت كشور در جدول شماره ٣ برابر با ١٦٣٣٨٤١ كيلومتر مربع است. مساحت كشور ايران از سوى سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح ١٦٤٨١٩٥ كيلومتر مربع محاسبه شده است. در صفحه ٤٩٨,جمعيت ايران در سال ١٣٧٦ شمسى بيش از ٦٥ ميليون تن آمده; اما بر اساس نتايج سرشمارى در مهرماه ١٣٧٥, جمعيت ايران ٦٠٠٥٥٤٨٨ نفر بوده است.
در صفحه ٤٩٩ موقعيت رياضى كشور ايران چنين ذكر شده است: ٢٥ درجه تا ٤٥ درجه عرض شمالى و ٤٠ درجه تا ٦٣ درجه طول شرقى; در صورتى كه موقعيت رياضى كشور ايران بر اساس محاسبات سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح كشور جمهورى اسلام ايران چنين است: ايران در ٤٤ درجه و ٥ دقيقه تا ٦٣ درجه و ١٨ دقيقه طول شرقى و ٢٥ درجه و ٣ دقيقه تا ٣٩ درجه و ٤٧ دقيقه عرض شمالى واقع گرديده است. در همين صفحه ٤٩٩ سطر ٢٦ ستون اول, هنگام ذكر همسايگان ايران, كشور ارمنستان منظور نشده ا ست. ضمناً طول مرز ايران و كشور تركمنستان, ١٢٠٦ كيلومتر ذكر شده كه اين مرز را سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح ١١٧٧ كيلومتر محاسبه و بيان كرده است. در همين جدول شماره ١ مرز ايران و آذربايجان ٨٠٧ كيلومتر محاسبه گرديده; در صورتى كه سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح, طول مرز ايران و آذربايجان را ٤٨٨ كيلومتر محاسبه كرده است. مرز ايران با ارمنستان را كه در دايرةالمعارف ذكر نشده,سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح, ٤٥ كيلومتر و جمهورى خودمختار نخجوان را ٢٢٣ كيلومتر محاسبه كرده. ضمناً مرز كشور ارمنستان و ايران در نقشه صفحه ٥٠٠ ارائه شده و در دايرةالمعارف در جدول مرزهاى ايران و همسايگان در صفحه ٤٩٩ ذكر نگرديده است.
صفحه ٥١٠ ـ جدول شماره ٣, جمعيت كشور ايران در سال ١٣٧٥ را ٦٠٠٥٥٤٨٨ نفر آروده; در صورتى كه در صفحه ٥١١ جدول شماره ٤ جمعيت ايران در سال ١٣٧٥, ٦٠٠٥٥٤٨٨ نفر ذكر شده است. در جدول شماره ٥ در همين صفحه جمعيت ايران در سال ١٣٧٥, ٦٠٠٥٥٤٤٨ نفر ذكر شده كه البته صحيح آن ٦٠٠٥٥٤٨٨ نفر است.
در هيمن جدول شماره ٣ صفحه ٥١٠ جمعيت استان سمنان در سال ١٣٧٥ را ٢٠١٤٤٧ نفر ذكر كرده; در صورتى كه صحيح آن ٥١٠٤٤٧ نفر است. در همين صفحه ستون اول پاراگراف سوم تراكم جمعيت ايران در سال ١٣٧٥ را ٣٦/٥ نفر در هر كيلومتر مربع محاسبه نموده;در صورتى كه در پايان جدول شماره ٣ تراكم جمعيت ايران را ٣٧ نفر محاسبه كرده است.
صفحه ٥١١ ـ ستون اول پاراگراف دوم جمعيت شهر تبريز در سال ١٣٧٥ را ١١٩١٠٤٢ نفر آورده; در صورتى كه ١١٩١٠٤٣ نفر صحيح است.

جلد يازدهم, سال انتشار ١٣٨١

صفحه ٢٧ ـ جمعيت شهر بابل در استان مازندران در سال ١٣٧٥ برابر با ١٥٦٢٦٠ نفر ذكر شده; در صورتى كه جمعيت اين شهر بر اساس نتايج آمارى سرشمارى ١٣٧٥, ١٥٨٣٤٦ نفر است.
صفحه ٥٢ ـ جمعيت شهر باخَرز واقع در شهرستان تايبا در استان خراسان را در سال ١٣٧٥, ٦١٧٥ نفر ذكر نموده; در صورتى كه جمعيت اين شهر بر اساس اعلام مركز آمار ايران ٦٣٧٧ نفر بوده است.
صفحه ٨٨ ـ در خصوص باران و آيين هاى باران خواهى كليه مراسم و آئين هاى باران خواهى ذكر شده است. آيا خواندن نماز استسقاى مرحوم حضرت آيت اللّه سيد محمد تقى خوانسارى كه جنبه جهانى يافت,قابل ذكر نبود و نسبت به ساير آيين هاى موجود از اهميت كمترى برخوردار است؟ (البته اين امر از مشكلات آمارى نيست!!)
صفحه ٨٣ ـ در خصوص باران و نحوه تشكيل باران علمى و نيز باران اسيدى, بحث نشده كه به نظر مى رسد اشاره اى مختصر بدان بهره بيشترى داشت.
صفحه ٢١٧ ـ جمعيت شهر باغملك در استان خوزستان در سال ١٣٧٥, ١٥٧٨١ نفرذكر شده كه مركز آمار ايران جمعيت اين شهر را در سال فوق ١٦٠٨١ نفر اعلام داشته است.
صفحه ٢١٩ ـ جمعيت شهر بافت در استان كرمان در سال ١٣٧٥ را ٢٦٥٦٨ نفر آورده. مركز آمار ايران در سرشمارى ١٣٧٥ تعداد آن را ٢٧٩٢٠ نفر ذكر نموده ا ست.
صفحه ٣٥٥ ـ جمعيت شهر بجنورد در استان خراسان را بر اساس نامه فرماندارى در سال ١٣٨٠, ١٥٧٧٤٢ نفر آورده; در صورتى كه سال ١٣٨٠ فاقد هرگونه سرشمارى جمعيتى است و سرشمارى ١٣٧٥ جمعيت اين شهر را ١٣٤٨٣٥ نفر محاسبه نموده است.
صفحه ٦٢٦ ـ جمعيت شهر برازجان مركز استان دشتستان در استان بوشهر را در سال ١٣٧٥, ٧٩١٩٠ نفر آورده;در صورتى كه نتايج سرشمارى ١٣٧٥ جمعيت اين شهر را ٨٠١٦١ نفر اعلام كرده است.
صفحه ٦٨٠ ـ در خصوص شهرستان برخواروميمه در استان اصفهان, جمعيت اين شهرستان را در سال ١٣٧٥, ٢١٨٤٣٤ نفر برشمرده; ولى مركز آمار اين جمعيت را ٢٢١٠١٧ نفر سرشمارى نموده است. همچنين جمعيت مركز اين شهرستان, شهر شاهين شهر در سال ١٣٧٥داراى ٨٣٤٠٣ نفر ذكر شده;در صورتى كه شاهين شهر در سرشمارى ١٣٧٥ داراى ٨٤٨٢٧ نفر جمعيت بوده است.
صفحه ٦٨٢ ـ در خصوص شهر و شهرستان برداسكن در استان خراسان, جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥, ١٧٠٨٢ نفر ذكر كرده; در صورتى كه جمعيت آن را نتايج سرشمارى ١٣٧٥, ١٧٣٦٥ نفر محاسبه و اعلام نموده است.
صفحه ٦٨٤ ـ جمعيت شهر بردسير مركز شهرستان بردسير در استان كرمان را در سرشمارى سال ١٣٧٥, ٢٥٥٢٤ نفر آورده; در صورتى كه نتايج سرشمارى مركز آمار ايران جمعيت آن را ٢٦٠٤٠ نفر اعلام كرده است.

جلد دوازدهم, سال انتشار ١٣٨٣

صفحه ٢٦ ـ جمعيت شهر بروجرد مركز شهرستان به همين نام در استان لرستان در سال ١٣٧٥ را ٢١٦١٧٧ نفر ذكر شده; در صورتى كه مركز آمار جمعيت اين شهر را در سرشمارى ١٣٧٥, ٢١٧٨٠٤ نفر اعلام داشته است.
صفحه ٣٤ ـ جمعيت شهر بروجن واقع در استان چهارمحال و بختيارى در سال ١٣٧٥ را ٤٢٢٣٤ نفر ذكر نموده;در حالى كه جمعيت اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥, ٤٢٨٦٢ نفربوده است.
صفحه ١١١ ـ جمعيت شهر بستان مركز بخش بستان در استان خوزستان در سال ١٣٧٥ را ٧٣٠٠ نفر درج كرده; اما نتايج سرشمارى سال ١٣٧٥ آن را ٧٣٠٥ نفر اعلام نموده است.
صفحه ١١٩ ـ در توضيحات شهر و شهرستان بستك در استان هرمزگان, شهر و شهرستان از يكديگر تفكيك نگرديده و مختصات جغرافيايى آن ذكر نشده است. در جدول تغييرات جمعيت سربستك سال هاى ١٣٢٣ و ١٣٦٠ مورد استناد است كه فاقد هر گونه سرشمارى جمعيتى است; در صورتى كه سال ١٣٥٥ كه سال انجام سرشمارى رسمى است,در نظر گرفته شده است.
صفحه ١٢٧ ـ شهر بسطام مركز بخش بسطام در شهرستان شاهرود در استان سمنان مورد بحث واقع شده و جمعيت آن را در سال ١٣٧٥, ٦٩٢٣ نفر ذكر كرده; در صورتى كه در سال ١٣٧٥ بسطام داراى ٦٩٩٤ نفر بوده است.
صفحه ١٨٨ ـ شهر و بخش بشرويه در شهرستان فردوس در استان خراسان آمده و جمعيت آن را در سال ١٣٧٥, ١١٤٢٠ نفر ذكر نموده; در حالى كه در سال ١٣٧٥ جمعيت بشرويه ١١٦٦٠ نفر بوده است.
صفحه ٥٤٦ ـ شهر و شهرستان بم در استان كرمان مورد بحث واقع و جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥, ١٩٨٤٠٠ نفر درج شده, با اينكه جمعيت شهرستان بم در سرشمارى ١٣٧٥, ١٩٨٤٣٥ نفر است. همچنين جمعيت شهر بم را نيز در هيمن سال ٧٠٠٨ نفر آورده است; ولى نتايج سرشمارى ١٣٧٥, تعداد آن را ٧٠٠٧٩ نفر ا علام كرده است.
صفحه ٥٣ ـ در خصوص شهر و شهرستان بناب در استان آذربايجان شرقى, جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٥, ٦٢٦٩٨ نفر ذكر شده كه بر اساس سرشمارى ١٣٧٥ شهر بناب داراى ٦٣٢٤٠ نفر بوده است.
صفحه ٥٨٤ ـ در خصوص آبادى بُندرآباد واقع در ٣٨ كيلومترى شهر يزد هيچ گونه توضيحى در خصوص آبادى مورد نظر داده نشده و صرفاً مجموعه آثار تاريخى موجود مورد بحث است. توضيح مكان جغرافيايى مى توانست بهره اين بخش را بيشتر كند.
صفحه ٥٨٥ ـ جمعيت شهر بلورامام خمينى در استان خوزستان در سال ١٣٧٥ را ٥٥٦٢٧ نفر ذكر نموده; در صورتى كه جمعيت آن در سرشماى فوق ٥٥٩٣٦ نفر بوده است.
صفحه ٥٧٨ ـ شهر و شهرستان بندر تركمن در استان گلستان بررسى شد, ولى جمعيت شهر بندرتركمن ذكر نشده است.
صفحه ٥٨٨ ـ شهر و شهرستان بندرعباس در استان هرمزگان بررسى شده و جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥, ٢٦٦٤٠٤ ذكر كرده كه صحيح آن بر اساس سرشمارى ١٣٧٥, ٢٧٣٥٧٨ نفر است.
صفحه ٥٩٣ ـ جمعيت بندرگز مركز شهرستانى به همين نام در استان گلستان را بر اساس سرشمارى ١٣٧٥ , ١٥٦٦٤ نفر ذكر كرده; در صورتى كه در سرشمارى ١٣٧٥ شهر بندرگز داراى ١٥٧٢٧ نفر بوده است.
صفحه ٥٩٤ ـ در توضيح شهر بندرلنگه در استان هرمزگان ذكر جمعيت اين شهر فراموش شده است.
صفحه ٧٠٥ ـ شهر و شهرستان بوانات در استان فارس مورد بحث قرار گرفته و جمعيت اين شهرستان را در سال ١٣٧٥, ٤٦٦٠٠ نفر ذكر نموده; اما در سرشمارى فوق مركز آمار ايران جمعيت اين شهرستان را ٤٦٦٦٩ نفر اعلام كرده و ضمناً شهر بوانات ذكر نگرديده است. گفتنى است كه شهر بوانات تا خرداد ١٣٨٠ سوريان ناميده مى شد. در اين تاريخ جبان(در گويش محلى گيون) و سوريان ادغام شده و بوانات نام گرفت. جمعيت شهر سوريان در سرشمارى ١٣٧٥ داراى ٩٠١٩ نفر بوده است.

جلد سيزدهم,سال انتشار ١٣٨٣

صفحه ٢١ ـ مساحت استان بوشهر ٢٧٦٥٣ كيلومتر مربع آمده است; حال آنكه در جلد دهم صفحه ٥١٠,مساحت اين استان ٢٣١٩١ كيلومتر مربع ذكر شده است. اين مسئله در خصوص استان اصفهان بدين گونه است كه مساحت استان اصفهان در جلد نهم صفحه ١٦٥, ٦ / ١٠٦٩٩٣كيلومترمربع آمده و در جلد دهم صفحه ٥١٠ در جدول مساحت و جمعيت استان ها معادل ١٠٧٠٢٧ كيلومترمربع ذكر شده است.همچنين مساحت در استان اردبيل در جلد هفتم صفحه ٤٧٢, ٣/١٨٠٥٠ كيلومترمربع و در جلد دهم صفحه ٥١٠, ١٧٨٨١ كيلومترمربع ذكر شده است. در خصوص ايلام در جلد دهم صفحه ٥١٠ وسعت آن را ٢٠١٥١ كيلومترمربع و در همين جلد دهم صفحه ٧٠١ وسعت آن را ٢٠١٥٠ كيلومترمربع ذكر كرده است. اين در حالى است كه در مرزهاى سياسى استان هاى فوق ظاهراً تغييرى صورت نگرفته است.
صفحه ٢٢ ـ جمعيت شهر بوشهر در استان بوشهر را در سال ١٧٥, ١٣٥٦١٢ نفر ذكر نموده; در صورتى كه جمعيت اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥, ١٤٣٦٤١ نفر بوده است.
صفحه ٣٣ ـ در خصوص شهر و شهرستان بوكان در استان آذربايجان غربى, جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥, ١١٨١٨٨ نفر ذكر كرده كه بر اساس سرشمارى ١٣٧٥ اين شهر داراى ١٢٠٠٢٠ نفر جمعيت بوده است.
صفحه ٥٦ ـ در خصوص شهر و شهرستان بوئين زهرا در استان قزوين, جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥, ٩٥٩٩ نفر ذكر كرده كه بر اساس سرشمارى ١٣٧٥ جمعيت اين شهر ٩٩٨٠ نفر بوده است.
صفحه ٨٠ ـ شهر و شهرستان بهار در استان همدان مورد بررسى قرار گرفته و جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥, ٢٥٨٠٠ نفر ذكر كرده; در صورتى كه در سرشمارى ١٣٧٥, اين شهر داراى ٢٥٨٦٥ نفر بوده است.
صفحه ١٢٣ ـ ١٢٤ـ شهر و شهرستان بهبهان ذكر گرديده و جمعيت آن در سال ١٣٧٥, ٨٧٦٤٢ نفر درج كرده; در صورتى كه طبق اعلام مركز آمار سرشمارى ١٣٧٥ داراى ٨٨٢١٣ نفر بوده است.
صفحه ١٩٩ ـ شهر و شهرستان بهشهر در استان مازندران, جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥ بيش از ٧١٠٠٠ نفر ذكر نموده; در حالى كه جمعيت اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥, ٧٢٠٦٧ نفر بوده ا ست.
صفحه ٢٣٦ ـ جمعيت شهر بيارجُمند در شهرستان شاهرود در استان سمنان را در سال ١٣٧٥, ٢٤٦٤ نفر ذكر كرده كه اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥ داراى ٢٦٢٦ نفر جمعيت بوده است.
صفحه ٢٦٧ ـ در خصوص واژه بى بى و زيارتگاه هاى موسوم به آن به بى بى حيات در شهرستان رفسنجان اشاره نموده كه در شهرستان زرند كرمان واقع است, و بى بى خاتون در بوشهر كه به واقع در شهرستان ديّر بوشهر واقع شده و بى بى خاتون بهبهان كه در گچساران و ممسنى واقع است.
صفحه ٣٢٣ ـ شهر و شهرستان بيجار در استان كردستان عنوان شده و جمعيت آن را در سال ١٣٧٥, ٤٣٧٤١ نفر ذكر كرده است; اما اين شهر در سرشمارى سال ١٣٧٥, ٤٤٢٤٠ نفر جمعيت داشته است.
صفحه ٣٧٤ ـ جمعيت شهر بيرجند را در استان خراسان, در سال ١٣٧٥, ١١٦٦٠٩ نفر ذكر نموده است; ولى در سرشمارى ١٣٧٥ اين شهر داراى ١٢٧٦٠٨ نفر بوده است.
صفحه ٤٥٢ ـ بيله سوار, شهر و شهرستانى به همين نام است در ا ستان اردبيل. جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٥, ١٣٠٤٠ نفر ذكر شده; در صورتى كه جمعيت اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥, ١٣٢٥٣ نفر بوده است.
صفحه ٥١٩ ـ پاكدشت, شهر و شهرستانى در استان تهران. جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٥ به استناد نامه فرماندارى ٤٨٦٠٠ نفر ذكر شده است; اما بر اساس سرشمارى سال ١٣٧٥, اين شهر ٤٩٢٢٠ نفر جمعيت بوده است.
صفحه ٥٦٧ ـ پاوه, شهر و شهرستانى در استان كرمانشاه. جمعيت اين شهر را در سال ١٣٧٥, ١٦٩٩٧ نفر ذكر نموده; ولى صورتى كه جمعيت اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥, ١٧٥٦٥ نفر بوده است.
صفحه ٦٨٦ ـ پلدختر, شهر و شهرستانى در استان لرستان. جمعيت اين شهر در سال ١٣٧٥ را ١٦٥٣٨ نفر ذكر نموده; حال آنكه در سرشمارى سال ١٣٧٥, ١٦٦٧٥ نفر بوده است.
صفحه ٦٨٧ ـ جمعيت شهر پلدشت در شهرستان ماكو در استان آذربايجان غربى را در سال ١٣٧٥, ٧٢٣٥ نفر ذكر نموده; اما جمعيت اين شهر در سرشمارى ١٣٧٥, ٧٦٨٦ نفر اعلام شده است.
صفحه ٦٨٩ ـ جمعيت شهر پل سفيد مركز شهرستان سوادكوه در استان مازندران را در سال ١٣٧٥,٧٦٣٣ نفر ذكر نموده كه اين تعداد در سال ١٣٧٥, ٧٦٤٨ نفر بوده است.
در پايان ذكر اين نكته ضرورى است كه بسيارى از شهرهاى كشور بر اساس حروف الفبايى دايرةالمعارف اين مجلدات مورد بحث قرار نگرفته است و ظاهراً فراموش شده است; شهرهايى همچون: باباحيدر, بوئين و مياندشت, باغبهادران, بادرو, بُلداچى, بيدخت, ايرانكى, باشت, بن,و… . ضمناً بنادر ذيل نيز, ضمن آنكه ذكر نگرديده, ارجاعى نيز به نام ديگر داده نشده است, بنادرى همچون :بندر گُنگ, بندر ريگ, بندر كياشهر, بندر گناوه, بندر لنگان, بندر شرفخانه, بندر ديلم, بندر ماهشهر و…
با آرزوى توفيق براى عزيزان دست اندركار اين مجموعه عظيم علمى. توفيق يارشان باد, ان شااللّه.