آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٥

اخبار

فرهنگى

گزارشى از سفر به اجلاس سران جامعه اطلاعاتى WSIS, تونس ٢٠٠٥ تونس كشور آفريقايى اسلامى با آب و هواى مديترانه اى
كشور تونس با بيش از ١٦٠ هزار كيلومتر مربع مساحت و موقعيت استراتژى ويژه حدود ١٥٠٠ كيلومتر ساحل مديترانه اى از جمله كشورهاى معروف در جلب توريست از سراسر دنيا به شمار مى رود.
تونس در شاخ آفريقاست و براى رسيدن به آن از راه تركيه بيش از هفت ساعت پرواز هوايى لازم است, با خروج از آسيا و عبور از جنوب اروپا, درياى اژه, يونان و درياى مديترانه به كشورى مى رسيم كه با كشور ما حدود دو ساعت و سى دقيقه اختلاف افق دارد. اين كشور اسلامى, كوچك ترين كشور شمال آفريقا و بهترين دروازه براى ورود ايران به قاره آفريقا به شمار مى آيد. اجلاس جهانى WSIS
دومين اجلاس سران جامعه اطلاعاتى WSIS از ٢٥ تا ٢٧ آبان ماه ١٣٨٤ مطابق با ١٦ تا ١٨ نوامبر ٢٠٠٥ در شهر تونس پايتخت كشور مسلمان و آفريقايى تونس برگزار شد. اين اجلاس جهانى, وابسته به سازمان ملل بود كه حدود ١٤٥ كشور در آن شركت فعال داشتند و از ميان آنها حدود ١١٦ كشور در سطح مقاماتِ عالى رتبه به اجلاس آمدند, ٤٧ كشور در سطح سران و حدود ٧٠ كشور در سطح وزير حضور يافتند. شركت مسئولان رده بالاى كشورها وزنه اجلاس تونس را افزايش داده بود. چون اين اجلاس تخصصى بود, مجموعه شركت كنندگان عمدتاً داراى تخصّص بودند. موضوع اصلى اجلاس WSIS مسأله راهبرى اينترنت است كه از چالش برانگيزترين مسائل در حوزه فناورى اطلاعات و ارتباطات مى باشد.
نشست اول WSIS در سال ٢٠٠٣ در ژنو برگزار شده بود كه مقامات كشورهاى مختلف در سطح رؤساى جمهور و نخست وزيران, همراه با گروه هاى فنى و حقوقى در آن شركت كرده بودند.
اجلاس ٢٠٠٥ WSIS در تونس از سوى كميته اى عالى به سرپرستى كوفى عنان دبيركل ملل متحد سازماندهى مى شد و تمامى كسانى كه نقش عمده در جامعه اطلاعاتى جهانى دارند در اين اجلاس از سهمى برخوردار بودند; دولت ها, بخش خصوصى, جامعه مدنى, نهادها و اتحاديه هاى بين المللى و سازمان ملل و مؤسسات تخصصى آن و همه گروه هاى اصلى اثرگذار و اثرپذير جامعه اطلاعاتى در بالاترين سطح گرد هم آمدند تا به درك بهترى از اطلاعات و ارتباطات و اثرات آن بر جامعه بين المللى برسند. هيأت ايرانى اجلاس تونس
در اين نشست جهانى حدود نوزده هزار كارشناس از بخش هاى دولتى, خصوصى و عمومى شركت كردند. از ايران نيز يك هيأت رسمى از بخش دولتى و يك هيأت غير رسمى از اساتيد, كارشناسان, دبيران كارگروه هاى WSIS و شركت هاى فناورى اطلاعات و ارتباطات و روزنامه نگاران شركت نمودند.
حضور ايران در اين اجلاس از ابتدا با ابهاماتى همراه بود. گاه شنيده مى شد كه احتمالاً ايران در اجلاس دوم WSIS شركت نكند. با اين كه كشورهاى مختلف در سطح عالى گرد هم مى آمدند تا توافق هاى نهايى حاصل دو سال كار و تلاش بين المللى را بررسى و تأييد نمايند شركت نكردن در اين اجلاس ميدان را بيش از هركس براى آمريكا و برنامه هاى سلطه گرايانه اش باز مى كرد.
حضور ايران, كيفيت آن و همچنين تركيب شركت كنندگان و برنامه هاى آنها تا چند هفته مانده به اجلاس دوم مشخص نبود, به هر حال با توجه به اخبار و گزارش هاى روزنامه اى ظاهراً با پيگيرى مسئولان (IT) در ايران به خصوص اقدامات دبيرخانه شوراى عالى اطلاع رسانى حضور ايران قطعى شد. قرار بود ايران در سطح عالى عازم اجلاس شود. ابتدا حضور رئيس جمهور قطعى نبود, ولى شركت معاون اول رئيس جمهور به همراه وزير ارتباطات مورد انتظار بود. ما در تونس بوديم كه اعلام موافقت رئيس جمهورى اسلامى ايران جناب آقاى دكتر احمدى نژاد براى شركت در اجلاس تونس مطرح شد و سبب مسرّت هيأت ايرانى و مردم تونس گرديد. چند جوان تونسى كه در اداره اجلاس نقش داشتند پيش ما آمدند و از اين كه آقاى (نجاد) (به قول آنها) به تونس مى آيد شادمان بودند. چيزى نگذشت كه خبر لغو سفر رئيس جمهور ـ هرچند با دليل و توجيه باشد ـ نگرانى ها و متأسفانه قضاوت هاى متفاوت و احياناً غير منصفانه اى را برانگيخت. به نظر مى آيد با توجه به سطح بالاى شركت كنندگان در اين اجلاس به خصوص رنگ و بوى ويژه سياسى آن (هرچند كم رنگ) و با ملاحظه حضور مناسب ايران در نشست هاى مقدماتى و اصلى جامعه اطلاعاتى, شركت ايران در عالى ترين سطح قطعاً در روابط جهانى و تحركات ديپلماتيك مؤثر و مثبت بود. اى كاش جناب آقاى احمدى نژاد شخصاً در اين اجلاس حاضر مى شد و در معرض جهانى نشان مى داد كه عزم ايران بر حضور فعّال در جامعه اطلاعاتى همچنان جدّى است.
با اين وصف آمدن آقاى دكتر سليمانى (وزير فناورى اطلاعات و ارتباطات ايران) به عنوان نماينده ايران و سخنرانى در سومين و آخرين روز اجلاس جامعه اطلاعاتى تونس بسيار ارزشمند بود. وى بعد از آن كه دقايقى رياست جلسه را بر عهده داشت به عنوان نماينده ايران به پشت تريبون اجلاس رفت و براى پنج دقيقه مواضع رسمى جمهورى اسلامى ايران را درباره جامعه اطلاعاتى بيان كرد. غرفه نمايشگاهى ايران در اجلاس تونس ٢٠٠٥
در كنار اجلاس تونس, نمايشگاه جانبى (ICT٤ALL) (فناورى اطلاعات و ارتباطات براى همه) دولتمردان و فعالان (ICT) كشورهاى مختلف را به تلاش چشمگير و درخور ملاحظه اى واداشته بود تا ميزان آمادگى و پيشرفت برنامه هاى كلان فناورى اطلاعات و ارتباطات خود را به نمايش بگذارند و در يك ميدان وسيع علمى ـ تخصصى به نمايش محصولات و شناسايى قابليت ها و پيدا كردن فرصت هاى بهتر در فعاليت مربوط به اين حوزه بپردازند.
كشورهاى مختلف و همچنين شركت هاى معروف دنيا داراى غرفه بودند كه عموماً غرفه هاى كشورى به معرفى دولت و حكومت و عمدتاً رئيس حكومت مى پرداختند و معمولاً تركت ها, بروشورهاى گران و بسيار زيبا منتشر مى كردند و از جديدترين ابزار نمايش براى ارائه فعاليت هاى خود بهره مند بودند.
غرفه ايران در اين ميان از موقعيت خاصى برخوردار بود. در غرفه ايران از بخش دولتى شركت مخابرات, وزارت امور خارجه, وزارت بهداشت, آموزش و پرورش, بازرگانى, ميراث فرهنگى فعاليت هاى خود را در حوزه هاى مختلف فناورى اطلاعات و ارتباطات به نمايش گذاشتند. انجمن شركت هاى انفورماتيك, مجمع ناشنوايان الكترونيك در بخش خصوصى در زمينه نرم افزارى و سخت افزارى مشاركت داشتند. در بخش فرهنگ دينى, دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم به نمايندگى از دوازده مؤسسه و مركز پژوهشى دينى فعاليت هاى حوزه علميه قم در حوزه ICT را معرفى نمود. بدين منظور تيزرهاى تبليغاتى, بروشورهاى مختلف به زبان انگليسى و عربى عرضه مى شد, همچنين نرم افزار اصطلاح نامه (Theasaurus) علوم اسلامى به صورت عربى نيز نمايش داده شد كه مورد توجه خاص مراجعان قرار گرفت. در اين بخش, همچنين مؤسسه تبيان از سازمان تبليغات اسلامى و مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى خدمات خود را در معرض نمايش گذاشتند. استقبال از غرفه ايران
غرفه ايران با استقبال فوق العاده اى روبه رو بود كه مى توان آن را از پر ازدحام ترين غرفه هاى نمايشگاه تونس نام نهاد. غرفه ايران با اين كه به صورت حرفه اى چينش نشده بود, ولى از محتواى مناسب و پر جاذبه قسمت ها و كارگروه ها برخوردار بود. نام ايران براى بسيارى از مراجعان دلنشين و اميدبخش به نظر مى آمد.
بسيارى از مراجعان از ما تصوير امام خمينى و رهبر فرزانه انقلاب و رئيس جمهور را طلب مى كردند, آنها قرآن و نرم افزارهاى دينى به زبان عربى و فرانسوى را مى خواستند كه متأسفانه امكانات لازم براى پاسخگويى به خيل مراجعان وجود نداشت.
قبل از عزيمت به تونس, اطلاع رسانى درستى نشده بود, همه تلاش اين بود كه اطلاعات و بروشورها به زبان انگليسى و بعد از آن به عربى آماده شود در حالى كه در تونس زبان اصلى عربى و سپس فرانسوى بود و كشورهاى فرانسوى زبان بسيار بودند. عمدتاً تقاضاى ارائه مطالب و بروشورها را به اين دو زبان داشتند.
مراجعه كنندگان به غرفه ها دو طيف بودند:
١. كسانى كه از سراسر جهان به اجلاس آمده بودند كه اينان معمولاً يا در غرفه هاى خود بودند و در اجلاس عمومى و كارگاه هاى تخصصى جانبى شركت مى كردند و كمتر فرصت بازديد از نمايشگاه را به طور كامل داشتند و به غرفه هاى خاص مراجعه مى كردند.
٢. كارشناسان و مراجعان تونسى و برخى از كشورهاى عربى ـ آفريقايى كه وقت بيشترى براى نمايشگاه داشتند و بيشترين مخاطبان ما بودند. البته حضور برخى از متخصصان و علاقه مندان به جمهورى اسلامى از كشورهاى مختلف جهان هم قابل توجه بود. شميم مهر ايرانى در تونس
تونسى ها كمتر ايرانى ها را در كشور خود ديده اند اما به شدت به ايرانى ها علاقه دارند. در اولين برخورد با افتخار از هم كيش بودنشان با ايرانى ها سخن مى گويند. براى نمونه يك استاد دانشگاه تونس با شوقى زايدالوصف از آمدن ايرانى ها به كشورش تشكر مى كرد و مى گفت: ما به ايران افتخار مى كنيم, ايران به اسلام و به عرب افتخار داد, به ما جرأت اظهار وجود در مقابل زورگويان داد. او نام امام و سيد على خامنه اى (رهبر عزيز انقلاب) را با عظمت مى برد. و وقتى گفتم ما هم به شما افتخار مى كنيم به اعتراض گفت: نه ما هيچ افتخارى براى شما نيستيم, اين امام خمينى بود كه اسلام را زنده كرد و به ما مسلمانان بيدارى داد و امروز هم رهبر شما و رئيس جمهور شما براى ما اسوه و الگوست. شما محكم بايستيد. ايرانى و ايران در قلب مردم ما جاى دارد. اسرائيل منفور
تونسى ها,غالباً امام و آيت الله خامنه اى را به خوبى مى شناسند و موضع گيرى صريح رهبر انقلاب و رئيس جمهور اسلامى ايران را در مقابل اسرائيل مى ستايند. مخالفت صريح ايران با اسرائيل و دفاع از فلسطين و بزرگداشت خاطره قدس باعث محبوبيت فزاينده ايرانى ها در تونس است. غرفه هاى ايران, آمريكا و اسراييل اتفاقاً در نزديكى هم قرار داشت و رسانه هاى خبرى جهان همچون سى ان ان, بى بى سى و الجزيره در روز اول از اين سه غرفه گزارش دادند. بيدارى اسلامى مردم آن ديار
برخلاف آنچه تصور مى رود مردم تونس خيلى به ما شبيه اند, با ما سريع ارتباط برقرار مى كنند, خونگرم و از نظر فرهنگى به ما خيلى نزديكند و مى خواهند بدانند در ايران چه خبر است.
قشر تحصيلكرده و دانشگاهى ـ استاد و دانشجو ـ از يك بيدارى اميدواركننده سياسى اسلامى بهره مندند و به شدت به ايران اميد دارند و اين مفهوم را به شكل هاى مختلف و به زبان هاى گوناگون, كنايى و صريح ابراز مى نمايند. حضور مؤثر كارگروه علوم اسلامى از قم
بنده و دو نفر از هيأت ايرانى در كارگروه علوم اسلامى با لباس روحانى در اجلاس و نمايشگاه حضور داشتيم كه اين امر مورد توجه رسانه هاى جهانى و شركت كنندگان قرار گرفته بود. از سوى ديگر, همين نكته سبب كنجكاوى شركت كنندگان اجلاس و يكى از اسباب جلب بازديدكنندگان به غرفه ايران شده بود و معمولاً زمينه گفتگوهاى جدى از سوى مراجعان با ما مى شد. در توصيف تنوع اجلاس تونس از سوى خبرنگاران خارجى به حضور روحانيون ايران در نمايشگاه اشاره مى شد. نرم افزارهاى اسلامى در نمايشگاه تونس
ييكى از موارد مهم براى مراجعان نرم افزارهاى اسلامى بود كه در غرفه ايران نمايش داده مى شد. توجه ايران به ارائه محتواى اسلامى بر روى اينترنت و CD بسيار جالب توجه بود, گاه براى مدتى طولانى افراد به بررسى نرم افزارهاى قرآنى و اصطلاح نامه علوم اسلامى در كارگروه علوم اسلامى مى پرداختند و به شدت از انجام يافتن اين نوع كارها به دست علماى دينى ايرانى مسرور بودند و معمولاً تقاضاى خريد توليدات اسلامى را داشتند.
دو نفر از دانشجويان الازهر مصر برنامه اصطلاح نامه علوم اسلامى را از اين زاويه كه آيا اسلامى است يا شيعى بررسى كردند و وقتى ديدند در اين استاندارد مصطلحات فِرَق سنّى نيز آمده است گفتند اگر اين برنامه تكميل و عرضه شود براى عالم اسلام سودمند خواهد بود. چرا عربى و فرانسوى نمى نويسيد؟
چند جوان الجزائرى (يا مغربى) مى گفتند چرا شما معارف دينى و ايرانى را با عربى نمى نويسيد, در اينترنت نيز با عربى و فرانسوى ترجمه نداريد, ما دوست داريم بدانيم شيعه ايرانى چه عقايدى دارد, آقاى خامنه اى هم در دوران رياست جمهورى به عربى خطبه داشت, حالا چرا به عربى نمى گويد, آخر لحن ايشان به زبان عربى خيلى زيباست. بعضى از افراد شيعه كه البته در تونس خيلى اندكند تقاضاى اطلاعات درست مذهبى را به زبان خودشان داشتند و مى گفتند مرسولات مذهبى را از سوى ايران نفرستيد, از نظر سياسى براى ما مشكل ايجاد مى شود. كودكان و نوجوانان
ييكى از مسئولان مملكتى و شهردار سابق يكى از شهرهاى معروف تونس مى گفت براى كودكان چه نرم افزارى داريد. وقتى از او خواسته شد به غرفه هاى ديگر مانند لبنان يا مصر برود, جواب داد: نه, مى خواهم از ايران باشد, شما چگونه بچه ها را تربيت مى كنيد كه از ايمان, جرأت و شجاعت فوق العاده اى بهره مندند, به كمك كودكان و نوجوانان مسلمان در جهان بشتابيد! دستاوردى ديگر
اجتماع كارشناسان ايرانى مؤثر در ICT امر مهمى بود كه كنار هم قرار گرفتن اين جمع در داخل ايران به سادگى ممكن نبود. اين اجلاس زمينه بسيار موفقى را براى آشنايى جامعه اطلاعاتى ايران با يكديگر ايجاد كرده بود كه با حوصله, فراغت و انگيزه مى توانستند يكديگر را بشناسند, گفتگو كنند و از نوع برنامه ها و توانمندى ها آگاه شوند و مقدمات تعامل و ارتباط بعدى را فراهم نمايند. محمدهادى يعقوب نژاد نشست (جامعه اطلاعاتى, حوزه هاى علميه و افق هاى فرارو)
نشست (جامعه اطلاعاتى, حوزه هاى علميه و افق هاى فرارو) مورخ ١٦/٩/٨٤ در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى برگزار شد. در اين نشست ابتدا حجت الاسلام والمسلمين ربانى خراسانى (رياست دفتر تبليغات اسلامى) در سخنانى كوتاه (رويكرد بين المللى) را يكى از سياست هاى مهم دفتر تبليغات دانست و اشاره كرد كه حضور در مجامع جهانى لازمه و مقتضاى چنين رويكردى است.
پس از آن, تيم شركت كننده در اجلاس جهانى جامعه اطلاعاتى تونس به گزارش سفر خود پرداخت. خلاصه بيانات حجت الاسلام والمسلمين دكتر محمدتقى سبحانى (رياست پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى) كه در اين اجلاس جهانى رئيس كار گروه علوم اسلامى بود به شرح زير است:
با پيشرفت فن آورى اطلاعات و ارتباطات, نظريه پردازان و پاره اى از سياستمداران در پايان قرن بيستم از ظهور يك پديده جديد جهانى خبر دادند. اين وضعيت لازم مى كرد كه معمارى روابط جديد جهانى در يك نگاه تخصصى بررسى شود. در اجلاس جهانى تونس مدل مديريت جهانى در نظام آينده كه با عنوان جامعه اطلاعاتى از آن ياد مى شود در يك بيانيه اصول و برنامه اقدام ترسيم شد. برخى از رسانه ها اين اجلاس را مهمترين پديده جهانى در پنج سال گذشته دانستند. اين همايش جهانى سه بخش اصلى داشت: اجلاس, نمايشگاه و كارگروه هاى تخصصى كه در آن بيش از ١٣٠ كشور جهان حضور داشتند.
ايران در اين اجلاس پيشنهاد تشكيل يك كارگروهى با عنوان جامعه اطلاعاتى و… را داد و دبيرى آن را نيز بر عهده گرفت. اين اجلاس اولين فرصتى بود كه حوزه علميه در سطح جهانى گزارش مى داد.
مهندس بهمنى نيز طى سخنانى به تحليل وضعيت كنونى جهان پرداخت و گفت در جامعه پساصنعتى اطلاعات و معرفت به عامل مهم پويايى اقتصادى تبديل شد, اما در نيمه آخرين دهه از قرن بيستم, جامعه اطلاعاتى موضوع همه گفتگوها گشت و تأثير آن در فرهنگ, اقتصاد, سياست و اجتماع ملحوظ دانسته شد; از اين پس نمى توان به چند بعدى بودن پديده جامعه اطلاعاتى بى تفاوت بود.
هدف جامعه اطلاعاتى دسترسى به منابع اطلاعات براى همه, در همه وقت, در همه جا با شرايط مساوى است و بنيان جامعه اطلاعاتى بر دانش و اطلاعات, ازدياد فن آورى اطلاعات و ارتباطات و دسترسى و كاربرد اين فناورى است.
كوفى عنان در اين اجلاس تأكيد كرد منظور ما از جامعه اطلاعاتى جامعه اى است كه در آن, ظرفيت هاى انسانى ساخته مى شود, افزايش مى يابد, قوت مى گيرد و آزاد مى شود و اين با دسترسى به ابزار اطلاعاتى فناورى و آموزش امكان پذير است.
حوزه علميه بايد جايگاه خود را در جامعه جهانى كشف كند و از ظرفيت هاى موجود بهترين بهره را بگيرد.
پس از اظهارات مهندس بهمنى حجت الاسلام يعقوب نژاد كه مسئول غرفه ايران در نمايشگاه تونس بود وضعيت نمايشگاه را توصيف كرد و گفت:
علاقه شديد مردم جهان به اسلام,ايران, انقلاب و امام در اين نمايشگاه مشهود بود. شلوغ ترين غرفه در اين نمايشگاه ـ جز در روز اوّل ـ غرفه ايران بود و شلوغ ترين بخش از غرفه ايران همين بخش معارف اسلامى بود. در اين نمايشگاه نياز به نرم افزارهاى چند زبانه, اصطلاح نامه علوم اسلامى و نرم افزارهاى كودك و نوجوان ابراز شد و نمايندگان ملل مسلمان از ما معارف دينى را به زبان هاى عربى و فرانسوى تقاضا مى كردند.
لذا حوزه علميه بايد از فرصت هاى جامعه اطلاعاتى هوشمندانه و به موقع بهره گيرد و فعالانه و فراگير در توسعه آن تأثير گذارد و ظرفيت هاى دينى, اخلاقى و معنوى را ارتقا بخشد.
از نكات بسيار جالب در اين نمايشگاه حضور ما با لباس مقدس روحانيت بود كه يك عامل جذّاب در جلب توجه رسانه ها و مردم به حوزه علميه بود. مرورى بر مفاد بيانيه اصول
ـ توافق جهانى بر تعهد براى ساخت جامعه اطلاعاتى مردمى, فراگير و توسعه گرا;
ـ توافق جهانى بر تأكيد بر حق آزادى بيان براى همه;
ـ توافق جهانى بر نقش مركزى علم در توسعه جامعه اطلاعاتى;
ـ توافق جهانى بر افزايش اعتماد و امنيت در استفاده از ICT;
ـ توافق جهانى بر در نظر گرفتن ابعاد اخلاقى;
ـ توافق جهانى بر ضرورت حفاظت از مالكيت معنوى;
ـ توافق جهانى بر توسعه تكنولوژى و اتصالات, آموزش, بهره بردارى و خدمات.
چون پس از اين اطلاعاتى به رسميت شناخته مى شود كه در جامعه اطلاعاتى حضور داشته باشد لازم است براساس مدل زير به عناصر جامعه اطلاعاتى در عرصه ها و سطوح مختلف بپردازيم:
عناصر;
عرصه ها;
جهانى;
ملّى;
حوزه هاى علميه;
توسعه فناورى;
دسترسى و كاربرد;
دانش و اطلاعات.
چالش هاى جهانى جامعه اطلاعاتى
مهمترين چالش هاى جامعه اطلاعاتى به قرار زير است:
ـ جامعه معرفتى خردمحور يا جامعه اطلاعاتى;
ـ فاصله ديجيتالى و تمركز اقتدار در قدرت هاى بزرگ جهانى;
ـ حاكميت ابزار و ارتباطات بر انسان;
ـ ايجاد و گسترش هويت غير انسانى و مناسبات غير حقيقى;
ـ استحاله هويت هاى فرهنگى جوامع;
ـ نحوه اداره اينترنت.
در پايان اين نشست حجت الاسلام سبحانى از برگزارى يك نشست نيم روزه خبر داد كه در آن به بررسى تفصيلى ابعاد و محتواى اين اجلاس جهانى پرداخته شود. جايزه جهانى كتاب سال جمهورى اسلامى ايران
در جمهورى اسلامى ايران نيز دو جشنواره علمى جهانى برگزار مى شود, يكى جشنواره خوارزمى كه مشترك بين پژوهش هاى داخلى و خارجى است و وزارت علوم, تحقيقات و فنّاورى همه ساله آن را برگزار مى كند و ديگرى جايزه جهانى كتاب سال جمهورى اسلامى ايران كه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى عهده دار آن است و سال ١٣٨٣ش دوازدهمين دوره آن برگزار شد. دبيرخانه جايزه جهانى كتاب سال جمهورى اسلامى ايران در معرفى و چگونگى جايزه جهانى كتاب نوشته است:
جايزه جهانى كتاب چيست؟ على رغم توسعه و تنوع وسايل ارتباط جمعى, كتاب و كتابت, هنوز اصيل ترين و ارجمندترين وسيله انتقال فرهنگ و بارزترين نماد شكوفايى و بالندگى فرهنگى شمرده مى شود و شأن قلم و مرتبت والاى كتابت, همچنان مورد اكرام و احترام اولياى امور در اكناف عالم است.
از آن جا كه اساس نظام جمهورى اسلامى مبتنى بر احكام و تعاليم اسلامى و فرهنگ غنى اسلام و ايران مى باشد, حراست از حريم قلم و حمايت و تقدير از اهل قلم از جمله وظايف جمهورى اسلامى ايران در جهت اشاعه و بالندگى فرهنگ مى باشد. به منظور انجام اين وظيفه خطير, وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى از سال ١٣٦٢ طرح (كتاب سال جمهورى اسلامى ايران) و از سال ١٣٧٢ طرح بزرگ جايزه جهانى پديدآورندگان را در جهت ارتقاى سطح دانش و اعتلاى فرهنگِ مكتوب بنيان نهاد.
براساس اين طرح, همه ساله كتبى كه براى اولين بار در طى سال قبل از آن در كشورهاى مختلف به جز ايران در دو حوزه (مطالعات اسلامى) و (مطالعات ايرانى) به زبان هاى مختلف منتشر شده اند بررسى مى شود و مؤلفان آثار برگزيده لوح تقدير رياست جمهورى اسلامى ايران و جوايز ارزنده اى را دريافت خواهند نمود.
موضوعات مورد بررسى: هر يك دو موضوع اصلى راجع به اسلام و ايران شامل چند شاخه فرعى است:
الف. مطالعات اسلامى: كليات, تاريخ و تمدن اسلامى, علوم قرآنى و حديث, كلام و فرق, فلسفه و عرفان, فقه و اصول.
ب. مطالعات ايرانى: كليات, تاريخ ايران, زبان هاى ايرانى, جغرافياى ايران, اديان باستانى ايران, ادبيات فارسى, هنرهاى ايرانى, تاريخ علم و ايران. منابع بررسى:
الف) بررسى فهرست آثار ناشران معتبر بين المللى;
ب) بررسى مجلات و نشريات تخصصى;
پ) مذاكره و مكاتبه با صاحب نظران و شخصيت هاى علمى داخلى و خارجى;
ت) تماس با مراكز و مؤسسات علمى و تحقيقاتى و كتابخانه هاى تخصصى;
ث) كتاب هاى عرضه شده در برخى نمايشگاه هاى بين المللى.
معيارهاى گزينش كتاب برگزيده:
الف) برخوردار از ابتكار و خلاقيت ممتاز در ارائه بينش اسلامى و تحقيقات ايران شناسى باشد.
ب) محتواى كتاب داراى ارزش فرهنگى بسيار درخور توجه و منطبق با معيارهاى تحقيقى و مأخوذ از منابع معتبر و مستند باشد.
پ) در كتب مترجم, معيارهاى اساسى ترجمه به نحو مطلوب رعايت شده باشد.
ت) در كتب مصحح, آداب و قواعد تصحيح انتقادى متون به همراه توضيحات و حواشى لازم رعايت و نسخه بدل به حد كافى رعايت شده باشد.
ث) از نظر تناسب حجم كتاب با محتواى آن, تبويب و فصل بندى موضوعات, رعايت هماهنگى فصول و يكدستى مطالب, ذكر فهارس فنى, ويراستارى, صورت طبع و قلت اغلاط از كيفيت مطلوب برخوردار باشد.
كتابى كه به تشخيص هيأت داوران, ممتاز (جايزه اول) يا درخور تقدير (جايزه دوم) شناخته شود كتاب برگزيده سال شناخته مى شود.
تاكنون دوازده دوره از اين طرح فرهنگى با موفقيت اجرا شده است. در هشتمين دوره جايزه جهانى كتاب سال, علاوه بر دو موضوع مذكور, به منظور بزرگداشت انتفاضه ملت فلسطين, بخش ويژه اى به فلسطين و آثار مكتوب برتر در اين مورد اختصاص داده شده بود. جايزه هاى جهانى كتاب و تحقيقات علمى
١. ملك فيصل
٢. كتاب سال جهانى جمهورى اسلامى ايران
٣. رئيس جمهور تونس
برندگان جايزه جهانى ملك فيصل
برندگان جايزه جهانى ملك فيصل در امسال (١٤٢٥ق/ ٢٠٠٥م) در چهار رشته مشخص شدند و چندين روزنامه سعودى از جمله المدينة والبلاد آنها را معرفى كردند. اين دو روزنامه ـ و نيز سعودى گازت ويژه نامه فارسى روزنامه سعودى عكاظ در شماره هجدهم خود ـ نوشتند:
امير خالد الفيصل امير منطقه عسير و دبيركل جايزه جهانى ملك فيصل و رئيس كميسيون داورى و گزينش جايزه جهانى ملك فيصل برندگان امسال اين جايزه را اعلام كرد, وى گفت: پس از برگزارى چندين جلسه هيأت داوران كه از روز شنبه هفدهم ذى قعده سال جارى تا روز سه شنبه سى ام ذى حجه ادامه يافت برندگان اين جايزه در بيست وهشتمين دوره آن معرفى شدند.
اين جايزه جهانى ساليانه به پنج موضوع زير اختصاص مى يابد.
١. خدمات اسلامى;
٢. مطالعات اسلامى;
٣. ادبيات عرب;
٤. پزشكى;
٥. علوم.
جايزه عبارت است از تقديرنامه اى با خط زيبا و در يك قاب ارزشمند چرمى به اضافه يك مدال طلايى ٢٤عيار به وزن دويست گرم كه روى آن نوشته شده است: (جائزة الملك فيصل العالمية لخدمة الإسلام) و يك چك به مبلغ ٧٥٠ هزار ريال سعودى (دويست هزار دلار آمريكا). درخور ذكر است كه اين جايزه در جهان جايگاهى برابر با جايزه نوبل دارد. اسامى برندگان جايزه مزبور در بخش هاى ياد شده از اين قرار است:
١. جايزه خدمت به اسلام از آنِ مؤسسه خيريه حريرى و دكتر احمد محمدعلى رئيس بانك اسلامى گرديد. مؤسسه حريرى در لبنان است و خدمات زيادى به مسلمانان كرده است از جمله همكارى با بيش از سى هزار دانشجوى مرد و زن جوان كه از جمله ٨٣٥ نفر ايشان دكتراى خود را در رشته هاى مختلف به دست آوردند, احداث انستيتوهاى تحقيقاتى در لبنان, بازسازى و تأسيس مساجد, دستگيرى ايتام و نيازمندان و تأسيس مراكز بهداشتى و اجتماعى در لبنان.
دكتر احمد كه تابعيت سعودى دارد رئيس بانك توسعه اسلامى است, وى از بدو تأسيس اين بانك در سال ١٣٩٥ هجرى سعى و تلاش نمود تا قراردادها و فعاليت هاى بانك طبق شريعت اسلامى باشد, وى همچنين خدمات زيادى مانند همكارى در گسترش روابط اقتصادى ميان كشورهاى اسلامى, تأسيس انستيتوى اسلامى اقتصاد اسلامى و دستگيرى بسيارى از مسلمانان نيازمند جهان انجام داده است.
٢. دكتر كارل هيلينبراند برنده جايزه تحقيقات اسلامى. اين خانم بريتانيايى استاد بخش تاريخ در دانشگاه ادنبره است و درباره دفاع از سرزمين هاى اسلامى در قرن پنجم و ششم ق كتابى نوشته و برنده اين جايزه گرديده است.
٣. ريچارد دال و ريچارد بيتو به طور مشترك برنده جايز پزشكى شدند. اين دو نفر اهل انگلستان و استاد دانشگاه آكسفوردند. هر دو پزشك پيرامون تأثير منفى سيگار تحقيقات خوبى انجام داده و براى اولين بار ثابت كردند كه ارتباط تنگاتنگى ميان كشيدن سيگار و بيمارى هاى سرطان خون وجود دارد.
٤. فدريكو كاباسو آمريكايى استاد دانشگاه هاروارد, فرانك ويلچك آمريكايى و انتون تسايلنگر استاد دانشگاه وين, به طور مشترك برندگان جايزه بخش فيزيك شدند.
اما ادبيات و زبان عرب به علت ضعف تحقيقات در اين زمينه برنده اى نداشت. جايزه جهانى رئيس جمهور تونس براى تحقيقات اسلامى
يكى ديگر از جوايز جهانى ويژه كتاب, جايزه جهانى رئيس جمهور تونس زين العابدين بن على است. امسال (١٤٢٦ق) سومين دوره آن برگزار مى شود و وزارت شئون دينى تونس متولّى آن است و جايزه آن علاوه بر لوح تقدير رئيس جمهور و مدال, سى هزار دينار تونس است. متن بيانيه وزارت شئون دينى تونس در اين باره چنين است:
الترشّح لجائزة رئيس الجمهورية العالمية للدراسات الإسلاميّة
تعلن وزارة الشؤون الدينية بتونس عن فتح باب الترشّح لجائزة رئيس الجمهورية العالميّة للدراسات الإسلاميّة في دورتها الثالثة (١٤٢٦هـ/ ٢٠٠٥م), وفق الشروط التالية:
١. تمنح الجائزة لكلّ شخص مادّي أو معنوي تميّز على الصعيد الدولي في إبراز الصورة المشرقة للدين الإسلامي و استجلاء مبادئه السمحة وقيمه الزكية وإثراء الفكر الاجتهادي المؤمن بالحوار والتفتّح, الرافض للانغلاق والتحجّر.
٢. يكون الترشّح للجائزة ببحث أصيل منشور, لا تقلّ صفحاته عن ٣٥٠ صفحة, محرّر باللغة العربية أو بإحدى اللغات العالمية في المجال المشار إليه و لم تمض على طبعته الأولى سنتان عند تقديمه.
٣. لا يُقبل أيّ عمل يكون رسالة جامعية أو تحقيقاً لمخطوط أو حاصلا على جائزة أُخرى.
٤. يُقدّم البحث في خمس عشرة (١٥) نسخة, في أجل أقصاه يوم ٣٠ جوان/ يونيو ٢٠٠٥.
٥. يُرفق طلب المشاركة بسيرة ذاتية للمترشّح تنصّ بالخصوص على نشاطه العلمي ومنشوراته و مدى الإضافة التي حقّقها في إثراء الفكر الاجتهادي.
٦
. تتألّف الجائزة من شهادة تقدير موقّعة من سيادة رئيس الجمهورية و ميدالية و مكافأة مالية قدرها ثلاثون ألف (٣٠٠٠٠) دينار تونسي. برگزيدگان دوازدهمين جشنواره كتاب دانشجويى
مراسم دوازدهمين دوره كتاب سال دانشجويى با حضور دكتر على منتظرى (رئيس جهاد دانشگاهى), حجت الاسلام قمى (رئيس نهاد نمايندگى رهبر معظم انقلاب در دانشگاه ها), شعاعى (معاون فرهنگى وزارت ارشاد), دكتر كى نژاد (دبير شوراى عالى انقلاب فرهنگى), دكتر دانشجو (رئيس دانشگاه تربيت مدرس) و جمع كثيرى از اساتيد و دانشجويان در دانشگاه تربيت مدرس برگزار شد.
در اين مراسم كه همه ساله همزمان با هفته كتاب سال جمهورى اسلامى ايران به همت معاونت فرهنگى جهاد دانشگاهى برگزار مى شود دكتر منتظرى, طى سخنانى پس از تبريك هفته كتاب با اشاره به افق روشن جشنواره كتاب سال دانشجويى گفت: تمام كسانى كه در اين راه تلاش مى كنند نبايد از ناملايمات, نامهربانى ها و سختى هاى راه بهراسند و بايد مشكلات را براى استقلال كشور تحمل كنند.
براساس اين گزارش در ابتداى اين مراسم دكتر فرهاد دانشجو نيز پس از معرفى مختصر اين دانشگاه و دانشكده هاى آن گفت: اميدواريم زمينه فعاليت در زمينه هاى علمى و پژوهشى براى تمامى دانشجويان فراهم شود تا همه آنها بتوانند به پيشرفت علم و در نهايت پيشرفت جامعه بپردازند.
همچنين در ادامه اين مراسم حجت الاسلام قمى در سخنانى با يادآورى فلسفه وجودى انسان و مقام الهى او گفت: مسأله قلم و كتاب در آموزه هاى دينى ما بسيار معتبر است به گونه اى كه خداوند در ابتداى يكى از سوره هاى قرآن به قلم و تراوشات آن سوگند ياد مى كند و در همين راستا نامگذارى كتاب آسمانى نيز به دو اسم قرآن به معناى خواندن و كتاب به معناى نوشتن نشانه توجه اسلام به علم و دانش است.
محمد سلگى (دبير جشنواره دوازدهمين دوره كتاب سال دانشجويى) در اين مراسم طى سخنانى گزارشى از روند اجراى اين جشنواره را ارائه كرد و با قرائت بيانيه هيأت داوران دوازدهمين دوره كتاب سال دانشجويى, برگزيدگان جشنواره را معرفى كرد.
برگزيدگان و تقديرشدگان در دو حوزه تأليف و ترجمه و دو بخش اصلى و ويژه در گروه هاى علوم انسانى ـ اجتماعى, علوم پايه, هنر و معمارى, كشاورزى و دامپرورى, فنى و مهندسى, علوم پزشكى و دامپزشكى معرفى شدند.
در گروه علوم انسانى و اجتماعى, مدارى بين مذاهب/سيد صادق حسينى; دموكراسى و اعتبار رأى اكثريت در اسلام/ محمدجواد صالحى; دانشگاه ايرانى, درآمدى بر جامعه شناسى آموزش عالى/غلامرضا ذاكر صالحى; توسعه كالبدى ـ قضايى شهر سنندج با استفاه از GIS/كيومرث حبيبى; در شاخه ترجمه نيز ادبيات تطبيقى/هادى نظرى منظم; مبانى مهندسى مالى و مديريت ريسك/ سجاد سياح برگزيده شدند.
در گروه علوم پايه, زمين ساخت جهانى/سروش مدبرى برگزيده شد.
در گروه هنر و معمارى ارسى, پنجره هاى رو به نور/ مهدى امرايى برگزيده شد.
در گروه فنى و مهندسى اصول طراحى شناورهاى اثر سطحى (SES)/ كامبيز عالم پور و على دهقانيان برگزيده شد.
اصول بنيانى و محاسباتى در مهندسى شيمى/ ترجمه ساناز پورمند و سعيد سلطانعلى معرفى شد.
در گروه علوم پزشكى و دامپزشكى, طب كوهستان/فرزين حلب پى; ايمونولوژى چهار استاد/هادى غضنفرى برگزيده شد و اورژانس هاى طبى پايه پيش بيمارستانى/ترجمه مهدى نادرى فر, سعيده خرم نيا, على شهرامى, رضا شهرامى, صفيه عشورى مقدم و هادى شيرزاد; فيزيولوژى برن و لوى/ترجمه محمدرضا بيگدلى برگزيده گرديد.
در بخش ويژه اين جشنواره كه با موضوعات (فيزيك) (به مناسبات سال جهانى فيزيك) و (فناورى نوين) بود هيچ يك از آثار رتبه برتر را احراز نكرد و تنها از مرتضى مغربى مترجم كتاب (سمت و سوى تحقيقات و نانو فناورى) تقدير شد.
در دوازهمين دوره كتاب سال دانشجويى نيز انتشارات مؤسسه بوستان كتاب قم و انتشارات تيمورزاده به عنوان ناشرين برگزيده معرفى شدند. بيانيه هيأت داوران دومين جشنواره نقد كتاب
هيأت داوران ضمن تشكر از متوليان جشنواره نقد كتاب كه به تشويق منتقدان در نهادينه كردن جريان نقد كوشيده اند از تمامى منتقدان و صاحبان نشرياتى كه با ارسال مطالب از اين جريان فرهنگى استقبال كرده اند, سپاسگزارى مى كند و نكاتى را درباره داورى جشنواره معروض مى دارد:
١. تعداد آثار رسيده به دبيرخانه جشنواره نقد كتاب ١٨٠ عنوان مقاله و ٣٠ جلد كتاب بود كه در سال ٨٣ به طبع رسيدند.
٢. داورى اين آثار در دو مرحله صورت گرفت:
ـ در مرحله نخست كارشناسان هر حوزه به نقد و بررسى آثار دريافتى در حوزه تخصصى خود پرداختند و پس از ارزيابى, ٢٥ مقاله و دو عنوان كتاب به مرحله بعد راه يافت.
ـ در مرحله دوم داورى, هفت استاد صاحب نظر و صاحب قلم در حوزه نقدنويسى آثار راه يافته به دور پايانى را بررسى كردند و از اين ميان چهار مقاله و يك كتاب را شايسته تقدير دانستند.
٣. هيأت داوران در صورتى به بررسى نقد آثار ترجمه شده پرداختند كه ناقد, هنگام نقد ترجمه اثر, متن اصلى را نيز با ترجمه آن مقابله و بررسى كرده باشد.
٤. هيأت داوران بررسى آثارى را كه در خارج از ايران به زبان فارسى يا جز آن به طبع رسيده بودند, به دليل عدم دسترسى در دستور كار خويش قرار نداد.
٥. آثارى كه به جاى نقد فقط به معرفى كتاب پرداخته بودند از چرخه داورى حذف شدند.
٦. ذكر اين نكته ضرورى است كه هيأت داوران در برخى از حوزه ها همانند علوم و فنون, علوم اجتماعى, هنر و تاريخ اثر شاخص و چشمگيرى را دريافت نكرد.
٧. هيأت داوران اميدوار است دبيرخانه دائمى جشنواره نقد در خانه كتاب تشكيل شود.
در پايان هيأت داوران ضمن ارج گذارى به تلاش منتقدانى كه با ارسال آثار خود, مجال پويايى فرهنگ نقد را فراهم آورده اند, آرزومند است در سال هاى آينده شاهد پر بارى هر چه بيشتر نهال نقد به دست تواناى منتقدان اين مرز و بوم باشد. اسامى برگزيدگان
١. حجت الاسلام والمسلمين رضا مختارى: به خاطر تأليف كتاب جمع پريشان, دفتر دوم, نقد كتاب.
٢. آقاى دكتر سيروس پرهام: به خاطر اثر افراط در استناد منتشر شده در نقد و بررسى كتاب فرزان, شماره١٠.
٣. آقاى دكتر رضا روحانى: به خاطر اثر كارى ارجمند اما نه براى هميشه منتشر شده در كتاب ماه ادبيات و فلسفه, شماره٨٣.
٤. آقاى محمدكاظم رحمتى: به خاطر اثر كتابى تازه در تاريخ فرق اسلامى منتشر شده در كتاب ماه دين, شماره٨٧ ـ ٨٨.
٥. آقاى على اصغر سيد آبادى: به خاطر اثر آيا هر پرسشى يك پاسخ دارد؟ منتشر شده در پژوهشنامه ادبيات كودك و نوجوان, شماره٣٨.