شرح تجريد الاعتقاد - الشعراني، ابو الحسن - الصفحة ١٢ - مقدمه

در زمان ما كتاب منحصر بفرد است يعنى واجب عينى است بر هاديان طريق امامت كه آن را بياموزند.

آن را شروح بسيار است نخستين شرح از جمال الدين حسن بن يوسف بن مطهر معروف بعلامه حلى كه ما در شرح خود عنايت بآن بسيار داشتيم.

ديگر شرح تجريد از شمس الدين محمود بن عبد الرحمن بن احمد اصفهانى متوفى در ٨٤٦ و اين شرح معروف بشرح قديم است و سيد شريف جرجانى بر آن حاشيه بزرگى دارد و در كشف الظنون بيش از بيست حاشيه بر آن شمرده است كه در نقل آن فائده نديدم.

سيم شرح تجريد قوشچى و نام وى علاء الدين علي بن محمّد متوفى بسال ٨٧٩ است اين مرد فاضلى معروف و در علوم رياضى نيز يدى طولى داشت.

و اين شرح معروف بشرح جديد است و تا اين اواخر كه حمله رسوم غربى آثار خير اسلامى را بغارت ببرد و عقول را سرگردان نمايد اين كتاب در ميان طلاب علوم دينى مشهور بود اما اين حمله‌ها چنانكه ميدانيم مانند طوفان و سيل نه خوب را باقى ميگذارد نه بد را و نه باطل و نه صحيح و ضرر اينان كمتر از حمله چنگيز نيست و از حمله چنگيز تجربه‌ها داريم.

قوشچى خود از اهل سنت بود و درباره كتاب تجريد نوشته است «ان كتاب التجريد الذي صنفه المولى الاعظم قدوة العلماء الراسخين اسوة الحكماء المتالهين نصير الحق و الملة و الدين تصنيف صغير الحجم و جيز النظم فهو كثير العلم جليل الشأن حسن النظام مقبول الائمة العظام لم يظهر بمثله علماء الاعصار الخ»

از حواشى بر اين شرح يكى شرح فاضل دوانى است متوفى سنه ٩٠٧ و ديگر از مير صدر الدين محمّد شيرازى متوفى ٩٣٠ آنگاه در كشف الظنون حواشى بسيار بر اين شرح نقل كرده است.

و از شروح تجريد شرح أبي عمرو احمد بن محمّد المصرى متوفى بسال ٧٥٧ را نوشته است و خضر شاه بن عبد اللطيف المنتشوى متوفى ٨٥٣ و قوام الدين يوسف بن حسن‌