نيل المرام من تفسير ايات الاحكام
(١)
٣ ص
(٢)
٧ ص
(٣)
١١ ص
(٤)
١١ ص
(٥)
١١ ص
(٦)
١٢ ص
(٧)
١٤ ص
(٨)
١٦ ص
(٩)
١٨ ص
(١٠)
٢٢ ص
(١١)
٢٤ ص
(١٢)
٢٦ ص
(١٣)
٢٨ ص
(١٤)
٣٣ ص
(١٥)
٣٦ ص
(١٦)
٦١ ص
(١٧)
٦٢ ص
(١٨)
٦٦ ص
(١٩)
١١٠ ص
(٢٠)
١١٠ ص
(٢١)
١١١ ص
(٢٢)
١١٢ ص
(٢٣)
١١٣ ص
(٢٤)
١٢٢ ص
(٢٥)
١٢٢ ص
(٢٦)
١٢٣ ص
(٢٧)
١٢٤ ص
(٢٨)
١٢٥ ص
(٢٩)
١٢٥ ص
(٣٠)
١٢٨ ص
(٣١)
١٣١ ص
(٣٢)
١٣٢ ص
(٣٣)
١٤٣ ص
(٣٤)
١٤٦ ص
(٣٥)
١٦٠ ص
(٣٦)
١٦٥ ص
(٣٧)
١٦٧ ص
(٣٨)
١٧٣ ص
(٣٩)
١٨٢ ص
(٤٠)
١٩١ ص
(٤١)
١٩٢ ص
(٤٢)
١٩٣ ص
(٤٣)
٢٠٠ ص
(٤٤)
٢٠٤ ص
(٤٥)
٢٠٥ ص
(٤٦)
٢١١ ص
(٤٧)
٢١٢ ص
(٤٨)
٢١٦ ص
(٤٩)
٢١٩ ص
(٥٠)
٢٢٠ ص
(٥١)
٢٢٣ ص
(٥٢)
٢٢٣ ص
(٥٣)
٢٥٧ ص
(٥٤)
٢٥٧ ص
(٥٥)
٢٦٤ ص
(٥٦)
٢٦٥ ص
(٥٧)
٢٦٦ ص
(٥٨)
٢٦٩ ص
(٥٩)
٢٧٠ ص
(٦٠)
٢٧١ ص
(٦١)
٢٧٦ ص
(٦٢)
٢٨٠ ص
(٦٣)
٢٩٠ ص
(٦٤)
٢٩٠ ص
(٦٥)
٢٩١ ص
(٦٦)
٢٩٢ ص
(٦٧)
٢٩٥ ص
(٦٨)
٢٩٦ ص
(٦٩)
٢٩٨ ص
(٧٠)
٢٩٨ ص
(٧١)
٢٩٩ ص
(٧٢)
٣٠١ ص
(٧٣)
٣٠١ ص
(٧٤)
٣٠٤ ص
(٧٥)
٣٠٤ ص
(٧٦)
٣٠٦ ص
(٧٧)
٣٠٨ ص
(٧٨)
٣٠٩ ص
(٧٩)
٣١٣ ص
(٨٠)
٣١٤ ص
(٨١)
٣١٤ ص
(٨٢)
٣١٦ ص
(٨٣)
٣١٨ ص
(٨٤)
٣١٩ ص
(٨٥)
٣٢٠ ص
(٨٦)
٣٢٠ ص
(٨٧)
٣٢٥ ص
(٨٨)
٣٢٦ ص
(٨٩)
٣٢٧ ص
(٩٠)
٣٣١ ص
(٩١)
٣٣٢ ص
(٩٢)
٣٣٤ ص
(٩٣)
٣٣٥ ص
(٩٤)
٣٣٥ ص
(٩٥)
٣٤١ ص
(٩٦)
٣٤٢ ص
(٩٧)
٣٤٤ ص
(٩٨)
٣٤٦ ص
(٩٩)
٣٤٧ ص
(١٠٠)
٣٤٨ ص
(١٠١)
٣٥٠ ص
(١٠٢)
٣٥٠ ص
(١٠٣)
٣٥٥ ص
(١٠٤)
٣٥٥ ص
(١٠٥)
٣٥٧ ص
(١٠٦)
٣٥٨ ص
(١٠٧)
٣٥٩ ص
(١٠٨)
٣٦٠ ص
(١٠٩)
٣٦٢ ص
(١١٠)
٣٦٥ ص
(١١١)
٣٦٥ ص
(١١٢)
٣٦٦ ص
(١١٣)
٣٦٧ ص
(١١٤)
٣٧١ ص
(١١٥)
٣٧٣ ص
(١١٦)
٣٧٦ ص
(١١٧)
٣٧٦ ص
(١١٨)
٣٧٨ ص
(١١٩)
٣٧٨ ص
(١٢٠)
٣٨٠ ص
(١٢١)
٣٨١ ص
(١٢٢)
٣٨٢ ص
(١٢٣)
٣٨٥ ص
(١٢٤)
٣٨٥ ص
(١٢٥)
٣٨٧ ص
(١٢٦)
٣٩٠ ص
(١٢٧)
٣٩١ ص
(١٢٨)
٣٩٢ ص
(١٢٩)
٤٠٥ ص
(١٣٠)
٤٠٨ ص
(١٣١)
٤١٤ ص
(١٣٢)
٤١٤ ص
(١٣٣)
٤١٥ ص
(١٣٤)
٤١٦ ص
(١٣٥)
٤١٧ ص
(١٣٦)
٤١٨ ص
(١٣٧)
٤١٨ ص
(١٣٨)
٤١٩ ص
(١٣٩)
٤١٩ ص
(١٤٠)
٤٢١ ص
(١٤١)
٤٢٣ ص
(١٤٢)
٤٢٣ ص
(١٤٣)
٤٢٥ ص
(١٤٤)
٤٢٥ ص
(١٤٥)
٤٢٦ ص
(١٤٦)
٤٢٧ ص
(١٤٧)
٤٢٧ ص
(١٤٨)
٤٢٨ ص
(١٤٩)
٤٢٨ ص
(١٥٠)
٤٣٠ ص
(١٥١)
٤٣٠ ص
(١٥٢)
٤٣٢ ص
(١٥٣)
٤٣٢ ص
(١٥٤)
٤٣٥ ص
(١٥٥)
٤٣٥ ص
(١٥٦)
٤٤٠ ص
(١٥٧)
٤٤٠ ص
(١٥٨)
٤٤٦ ص
(١٥٩)
٤٤٦ ص
(١٦٠)
٤٤٨ ص
(١٦١)
٤٤٨ ص
(١٦٢)
٤٤٩ ص
(١٦٣)
٤٤٩ ص
(١٦٤)
٤٥٤ ص
(١٦٥)
٤٥٧ ص
(١٦٦)
٤٥٧ ص
(١٦٧)
٤٦٠ ص
(١٦٨)
٤٦٠ ص
(١٦٩)
٤٦١ ص
(١٧٠)
٤٦١ ص
(١٧١)
٤٦٣ ص
(١٧٢)
٤٦٥ ص
(١٧٣)
٤٦٥ ص
(١٧٤)
٤٦٧ ص
(١٧٥)
٤٦٧ ص
(١٧٦)
٤٦٩ ص
(١٧٧)
٤٦٩ ص
 
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص

نيل المرام من تفسير ايات الاحكام - صديق حسن خان - الصفحة ٥٥

وصل وطنه، وبه قال الشافعي وقتادة والربيع ومجاهد وعكرمة والحسن وغيرهم.
وقال مالك: إذا رجع من منى فلا بأس أن يصوم والأول أرجح.
وقد ثبت في الصحيح من حديث ابن عمر أنه قال صلّى الله عليه وآله وسلّم: «فمن لم يجد فليصم ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجع إلى أهله» [١] فبين صلّى الله عليه وآله وسلّم أن الرجوع المذكور في الآية هو الرجوع إلى الأهل.
وثبت أيضا في الصحيح من حديث ابن عباس بلفظ «وسبعة إذا رجعتم إلى أمصاركم» [٢] وإنما قال سبحانه: تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ مع أن كل أحد يعلم أن الثلاثة والسبعة عشرة، لدفع أن يتوهم متوهم التخيير بين الثلاثة الأيام في الحج والسبعة إذا رجع. قاله الزجاج.
وقال المبرد: ذكر ذلك ليدل على انقضاء العدد لئلا يتوهم متوهم أن قد بقي منه شيء بعد ذكر السبعة. وقيل: هو توكيد وقد كانت العرب تأتي بمثل هذه الفذلكة فيما دون هذا العدد كقول الشاعر:
ثلاث واثنتان فهنّ خمس ... وسادسة تميل إلى شمامي
وقوله كامِلَةٌ: توكيد آخر بعد الفذلكة لزيادة التوصية بصيامها، وأن لا ينقص من عددها. ذلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الإشارة بقوله ذلِكَ قيل: هي راجعة إلى التمتع، فيدل على أن لا متعة لحاضري المسجد الحرام كما يقوله أبو حنيفة وأصحابه. قالوا: ومن تمتع منهم كان عليه دم، وهو دم جناية لا يأكل منه.
وقيل: إنها راجعة إلى الحكم وهو وجوب الهدي والصيام، فلا يجب ذلك على من كان أهله حاضري المسجد الحرام كما يقوله الشافعي ومن وافقه.
والمراد من لم يكن ساكنا في الحرم أو من لم يكن ساكنا في المواقيت فما دونها، على الخلاف في ذلك بين الأئمة.


[١] [متفق عليه] أخرجه البخاري في الصحيح [٣/ ٥٣٩] ح [١٦٩١] ومسلم في الصحيح ح [١٢٢٧، ١٢٢٨] .
[٢] أخرجه البخاري في الصحيح [٣/ ٤٣٣] ح [١٥٧٢] .