نيل المرام من تفسير ايات الاحكام
(١)
٣ ص
(٢)
٧ ص
(٣)
١١ ص
(٤)
١١ ص
(٥)
١١ ص
(٦)
١٢ ص
(٧)
١٤ ص
(٨)
١٦ ص
(٩)
١٨ ص
(١٠)
٢٢ ص
(١١)
٢٤ ص
(١٢)
٢٦ ص
(١٣)
٢٨ ص
(١٤)
٣٣ ص
(١٥)
٣٦ ص
(١٦)
٦١ ص
(١٧)
٦٢ ص
(١٨)
٦٦ ص
(١٩)
١١٠ ص
(٢٠)
١١٠ ص
(٢١)
١١١ ص
(٢٢)
١١٢ ص
(٢٣)
١١٣ ص
(٢٤)
١٢٢ ص
(٢٥)
١٢٢ ص
(٢٦)
١٢٣ ص
(٢٧)
١٢٤ ص
(٢٨)
١٢٥ ص
(٢٩)
١٢٥ ص
(٣٠)
١٢٨ ص
(٣١)
١٣١ ص
(٣٢)
١٣٢ ص
(٣٣)
١٤٣ ص
(٣٤)
١٤٦ ص
(٣٥)
١٦٠ ص
(٣٦)
١٦٥ ص
(٣٧)
١٦٧ ص
(٣٨)
١٧٣ ص
(٣٩)
١٨٢ ص
(٤٠)
١٩١ ص
(٤١)
١٩٢ ص
(٤٢)
١٩٣ ص
(٤٣)
٢٠٠ ص
(٤٤)
٢٠٤ ص
(٤٥)
٢٠٥ ص
(٤٦)
٢١١ ص
(٤٧)
٢١٢ ص
(٤٨)
٢١٦ ص
(٤٩)
٢١٩ ص
(٥٠)
٢٢٠ ص
(٥١)
٢٢٣ ص
(٥٢)
٢٢٣ ص
(٥٣)
٢٥٧ ص
(٥٤)
٢٥٧ ص
(٥٥)
٢٦٤ ص
(٥٦)
٢٦٥ ص
(٥٧)
٢٦٦ ص
(٥٨)
٢٦٩ ص
(٥٩)
٢٧٠ ص
(٦٠)
٢٧١ ص
(٦١)
٢٧٦ ص
(٦٢)
٢٨٠ ص
(٦٣)
٢٩٠ ص
(٦٤)
٢٩٠ ص
(٦٥)
٢٩١ ص
(٦٦)
٢٩٢ ص
(٦٧)
٢٩٥ ص
(٦٨)
٢٩٦ ص
(٦٩)
٢٩٨ ص
(٧٠)
٢٩٨ ص
(٧١)
٢٩٩ ص
(٧٢)
٣٠١ ص
(٧٣)
٣٠١ ص
(٧٤)
٣٠٤ ص
(٧٥)
٣٠٤ ص
(٧٦)
٣٠٦ ص
(٧٧)
٣٠٨ ص
(٧٨)
٣٠٩ ص
(٧٩)
٣١٣ ص
(٨٠)
٣١٤ ص
(٨١)
٣١٤ ص
(٨٢)
٣١٦ ص
(٨٣)
٣١٨ ص
(٨٤)
٣١٩ ص
(٨٥)
٣٢٠ ص
(٨٦)
٣٢٠ ص
(٨٧)
٣٢٥ ص
(٨٨)
٣٢٦ ص
(٨٩)
٣٢٧ ص
(٩٠)
٣٣١ ص
(٩١)
٣٣٢ ص
(٩٢)
٣٣٤ ص
(٩٣)
٣٣٥ ص
(٩٤)
٣٣٥ ص
(٩٥)
٣٤١ ص
(٩٦)
٣٤٢ ص
(٩٧)
٣٤٤ ص
(٩٨)
٣٤٦ ص
(٩٩)
٣٤٧ ص
(١٠٠)
٣٤٨ ص
(١٠١)
٣٥٠ ص
(١٠٢)
٣٥٠ ص
(١٠٣)
٣٥٥ ص
(١٠٤)
٣٥٥ ص
(١٠٥)
٣٥٧ ص
(١٠٦)
٣٥٨ ص
(١٠٧)
٣٥٩ ص
(١٠٨)
٣٦٠ ص
(١٠٩)
٣٦٢ ص
(١١٠)
٣٦٥ ص
(١١١)
٣٦٥ ص
(١١٢)
٣٦٦ ص
(١١٣)
٣٦٧ ص
(١١٤)
٣٧١ ص
(١١٥)
٣٧٣ ص
(١١٦)
٣٧٦ ص
(١١٧)
٣٧٦ ص
(١١٨)
٣٧٨ ص
(١١٩)
٣٧٨ ص
(١٢٠)
٣٨٠ ص
(١٢١)
٣٨١ ص
(١٢٢)
٣٨٢ ص
(١٢٣)
٣٨٥ ص
(١٢٤)
٣٨٥ ص
(١٢٥)
٣٨٧ ص
(١٢٦)
٣٩٠ ص
(١٢٧)
٣٩١ ص
(١٢٨)
٣٩٢ ص
(١٢٩)
٤٠٥ ص
(١٣٠)
٤٠٨ ص
(١٣١)
٤١٤ ص
(١٣٢)
٤١٤ ص
(١٣٣)
٤١٥ ص
(١٣٤)
٤١٦ ص
(١٣٥)
٤١٧ ص
(١٣٦)
٤١٨ ص
(١٣٧)
٤١٨ ص
(١٣٨)
٤١٩ ص
(١٣٩)
٤١٩ ص
(١٤٠)
٤٢١ ص
(١٤١)
٤٢٣ ص
(١٤٢)
٤٢٣ ص
(١٤٣)
٤٢٥ ص
(١٤٤)
٤٢٥ ص
(١٤٥)
٤٢٦ ص
(١٤٦)
٤٢٧ ص
(١٤٧)
٤٢٧ ص
(١٤٨)
٤٢٨ ص
(١٤٩)
٤٢٨ ص
(١٥٠)
٤٣٠ ص
(١٥١)
٤٣٠ ص
(١٥٢)
٤٣٢ ص
(١٥٣)
٤٣٢ ص
(١٥٤)
٤٣٥ ص
(١٥٥)
٤٣٥ ص
(١٥٦)
٤٤٠ ص
(١٥٧)
٤٤٠ ص
(١٥٨)
٤٤٦ ص
(١٥٩)
٤٤٦ ص
(١٦٠)
٤٤٨ ص
(١٦١)
٤٤٨ ص
(١٦٢)
٤٤٩ ص
(١٦٣)
٤٤٩ ص
(١٦٤)
٤٥٤ ص
(١٦٥)
٤٥٧ ص
(١٦٦)
٤٥٧ ص
(١٦٧)
٤٦٠ ص
(١٦٨)
٤٦٠ ص
(١٦٩)
٤٦١ ص
(١٧٠)
٤٦١ ص
(١٧١)
٤٦٣ ص
(١٧٢)
٤٦٥ ص
(١٧٣)
٤٦٥ ص
(١٧٤)
٤٦٧ ص
(١٧٥)
٤٦٧ ص
(١٧٦)
٤٦٩ ص
(١٧٧)
٤٦٩ ص
 
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص

نيل المرام من تفسير ايات الاحكام - صديق حسن خان - الصفحة ٥٨

وقيل: التنابذ بالألقاب.
وقيل: السباب.
والظاهر أنه لا يختص بمعصية متعينة وإنما خصصه من خصصه بما ذكر باعتبار أنه قد أطلق على ذلك الفرد اسم الفسوق كما قال سبحانه في الذبح للأصنام أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ [الأنعام: ١٤٥] ، وفي التنابذ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ [الحجرات: ١١] وقال صلّى الله عليه وآله وسلّم في السباب: «سباب المسلم فسوق» [١] ولا يخفى على عارف أن إطلاق اسم الفسوق على فرد من أفراد المعاصي لا يوجب اختصاصه به.
وَلا جِدالَ فِي الْحَجِّ مشتق من الجدل وهو القتل والمراد به هاهنا المماراة.
وقيل: السباب.
وقيل: الفخر بالآباء، والظاهر الأول.
ومعنى النفي لهذه الأمور النهي عنها وإيثار النفي للمبالغة وتخصيص نفي الثلاثة بالحج مع لزوم اجتنابها في كل الأزمان لكونها في الحج أفظع.
وَما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ حثّ على الخير بعد ذكر الشر، وعلى الطاعة بعد ذكر المعصية، وفيه أن كل ما يفعلونه من ذلك فهو معلوم عند الله لا يفوت منه شيء.
وَتَزَوَّدُوا فيه الأمر باتخاذ الزاد لأن بعض العرب كانوا يقولون: كيف نحجّ بيت ربنا ولا يطعمنا؟ فكانوا يحجون بلا زاد ويقولون: نحن متوكلون على الله سبحانه ثم يقدمون فيسألون الناس ويكونون كلا عليهم. أخرجه عبد بن حميد والبخاري وأبو داود والنسائي وغيرهم عن ابن عباس.
وقيل: المعنى تزوّدوا لمعادكم من الأعمال الصالحة فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى والأول أرجح كما يدل على ذلك سبب النزول، وفيه إخبار بأن خير الزاد اتقاء المنهيات فكأنه قال: اتقوا الله في إتيان ما أمركم به من الخروج بالزاد فإن خير الزاد التقوى.
وقيل: المعنى: فإن خير الزاد ما اتقى به المسافر من الهلكة والحاجة إلى السؤال والتكفف.


[١] [متفق عليه] أخرجه البخاري في الصحيح [١/ ١١٠] ح [٤٨] و [٦٠٤٤] و [٧٠٧٦] ومسلم في الصحيح [٦٤] و [١١٦] و [١١٧] .