وفيات الأعيان
(١)
١ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
١١ ص
(٤)
٢٦ ص
(٥)
٢٩ ص
(٦)
٥٤ ص
(٧)
٥٦ ص
(٨)
٥٧ ص
(٩)
٥٨ ص
(١٠)
٦٤ ص
(١١)
٦٥ ص
(١٢)
٦٩ ص
(١٣)
٧٣ ص
(١٤)
٧٤ ص
(١٥)
٧٥ ص
(١٦)
٧٦ ص
(١٧)
٧٧ ص
(١٨)
٧٨ ص
(١٩)
٨٠ ص
(٢٠)
٨٣ ص
(٢١)
٨٥ ص
(٢٢)
٨٩ ص
(٢٣)
٩١ ص
(٢٤)
٩٢ ص
(٢٥)
٩٤ ص
(٢٦)
٩٥ ص
(٢٧)
١٠٤ ص
(٢٨)
١٠٧ ص
(٢٩)
١١١ ص
(٣٠)
١١٣ ص
(٣١)
١١٤ ص
(٣٢)
١١٨ ص
(٣٣)
١٢٠ ص
(٣٤)
١٢٤ ص
(٣٥)
١٢٨ ص
(٣٦)
١٣١ ص
(٣٧)
١٣٢ ص
(٣٨)
١٣٣ ص
(٣٩)
١٣٤ ص
(٤٠)
١٣٥ ص
(٤١)
١٣٦ ص
(٤٢)
١٣٧ ص
(٤٣)
١٣٨ ص
(٤٤)
١٣٩ ص
(٤٥)
١٤٠ ص
(٤٦)
١٥٧ ص
(٤٧)
١٦٢ ص
(٤٨)
١٦٨ ص
(٤٩)
١٧٢ ص
(٥٠)
١٧٨ ص
(٥١)
١٨٠ ص
(٥٢)
١٨١ ص
(٥٣)
١٨٥ ص
(٥٤)
١٩١ ص
(٥٥)
١٩٢ ص
(٥٦)
١٩٤ ص
(٥٧)
١٩٥ ص
(٥٨)
١٩٧ ص
(٥٩)
٢٠١ ص
(٦٠)
٢٠٥ ص
(٦١)
٢٠٦ ص
(٦٢)
٢١٠ ص
(٦٣)
٢١٤ ص
(٦٤)
٢١٦ ص
(٦٥)
٢١٧ ص
(٦٦)
٢١٨ ص
(٦٧)
٢٢١ ص
(٦٨)
٢٢٣ ص
(٦٩)
٢٢٤ ص
(٧٠)
٢٢٦ ص
(٧١)
٢٣١ ص
(٧٢)
٢٣٢ ص
(٧٣)
٢٣٧ ص
(٧٤)
٢٤٠ ص
(٧٥)
٢٤١ ص
(٧٦)
٢٤٣ ص
(٧٧)
٢٤٤ ص
(٧٨)
٢٤٩ ص
(٧٩)
٢٥١ ص
(٨٠)
٢٥٣ ص
(٨١)
٢٥٥ ص
(٨٢)
٢٥٧ ص
(٨٣)
٢٥٩ ص
(٨٤)
٢٦٣ ص
(٨٥)
٢٦٦ ص
(٨٦)
٢٧١ ص
(٨٧)
٢٧٣ ص
(٨٨)
٢٧٧ ص
(٨٩)
٢٧٩ ص
(٩٠)
٢٨٣ ص
(٩١)
٢٨٥ ص
(٩٢)
٢٨٨ ص
(٩٣)
٢٩١ ص
(٩٤)
٢٩٢ ص
(٩٥)
٢٩٤ ص
(٩٦)
٣٠٠ ص
(٩٧)
٣٠١ ص
(٩٨)
٣٠٣ ص
(٩٩)
٣٠٥ ص
(١٠٠)
٣٠٩ ص
(١٠١)
٣١١ ص
(١٠٢)
٣١٣ ص
(١٠٣)
٣١٤ ص
(١٠٤)
٣١٧ ص
(١٠٥)
٣٢٠ ص
(١٠٦)
٣٢٧ ص
(١٠٧)
٣٣٠ ص
(١٠٨)
٣٣٢ ص
(١٠٩)
٣٣٨ ص
(١١٠)
٣٣٩ ص
(١١١)
٣٤٣ ص
(١١٢)
٣٤٤ ص
(١١٣)
٣٤٧ ص
(١١٤)
٣٤٩ ص
(١١٥)
٣٥٠ ص
(١١٦)
٣٥٣ ص
(١١٧)
٣٥٤ ص
(١١٨)
٣٥٧ ص
(١١٩)
٣٥٩ ص
(١٢٠)
٣٦٢ ص
(١٢١)
٣٦٦ ص
(١٢٢)
٣٦٩ ص
(١٢٣)
٣٧١ ص
(١٢٤)
٣٧٥ ص
(١٢٥)
٣٧٨ ص
(١٢٦)
٣٨٠ ص
(١٢٧)
٣٨٢ ص
(١٢٨)
٣٨٦ ص
(١٢٩)
٣٩١ ص
(١٣٠)
٣٩٤ ص
(١٣١)
٣٩٧ ص
(١٣٢)
٣٩٩ ص
(١٣٣)
٤٠٠ ص
(١٣٤)
٤٠٤ ص
(١٣٥)
٤٠٦ ص
(١٣٦)
٤٠٧ ص
(١٣٧)
٤٠٨ ص
(١٣٨)
٤١٠ ص
(١٣٩)
٤١٥ ص
(١٤٠)
٤١٨ ص
(١٤١)
٤٢٠ ص
(١٤٢)
٤٢٧ ص
(١٤٣)
٤٢٩ ص
(١٤٤)
٤٣٠ ص
(١٤٥)
٤٣٣ ص
(١٤٦)
٤٣٥ ص
(١٤٧)
٤٣٧ ص
(١٤٨)
٤٣٩ ص
(١٤٩)
٤٤٣ ص
(١٥٠)
٤٤٨ ص
(١٥١)
٤٥٢ ص
(١٥٢)
٤٥٤ ص
(١٥٣)
٤٥٨ ص
(١٥٤)
٤٦٠ ص
(١٥٥)
٤٦٤ ص
(١٥٦)
٤٦٩ ص
(١٥٧)
٤٧٠ ص
(١٥٨)
٤٧١ ص
(١٥٩)
٤٧٥ ص
(١٦٠)
٤٧٦ ص
(١٦١)
٤٧٧ ص
(١٦٢)
٤٧٩ ص
(١٦٣)
٤٨٣ ص
(١٦٤)
٤٨٥ ص
(١٦٥)
٤٨٧ ص
(١٦٦)
٤٨٨ ص
(١٦٧)
٤٩٠ ص
(١٦٨)
٤٩٢ ص
(١٦٩)
٤٩٤ ص
(١٧٠)
٤٩٧ ص
(١٧١)
٤٩٩ ص
(١٧٢)
٥٠٧ ص
(١٧٣)
٥٠٩ ص
(١٧٤)
٥١٢ ص
(١٧٥)
٥١٥ ص
(١٧٦)
٥١٧ ص
(١٧٧)
٥٢٣ ص
(١٧٨)
٥٢٦ ص
(١٧٩)
٥٣١ ص
(١٨٠)
٥٣٣ ص
(١٨١)
٥٣٥ ص
(١٨٢)
٥٤٠ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص

وفيات الأعيان - ابن خلكان - الصفحة ٢٤٥

وقال حمزة بن الحسن الأصبهاني [١] في حق الخليل بن أحمد في كتابه الذي سماه " التنبيه على حدوث التصحيف ": " وبعد، فإن دولة الإسلام لم تخرج أبدع للعلوم التي يكن لها عند علماء العرب أصول من الخليل، وليس على ذلك برهان أوضح من علم العروض الذي لا عن حكيم أخذه، ولا على مثال تقدمه احتذاه، وإنما اخترعه من ممر له بالصفارين [٢] من وقع مطرقة على طست ليس فيهما حجة ولا بيان يؤديان إلى غير حليتهما أو يفيدان غير جوهرهما، فلو كانت أيامه قديمة ورسومه بعيدة لشك فيه بعض الأمم لصنعته ما لم يصنعه أحد منذ خلق الدنيا من اختراعه العلم الذي قدمت ذكره، ومن تأسيسه بناء كتاب " العين " الذي يحصر لغة أمة من الأمم قاطبة، ثم من إمداده سيبويه من علم النحو بما صنف منه كتابه الذي هو زينة لدولة الإسلام، انتهى كلامه.
وكان الخليل رجلاً صالحاً عاقلاً [٣] حليماً وقوراً، ومن كلامه: لا يعلم الإنسان خطأ معلمه حتى يجالس غيره. وقال تلميذه النضر بن شميل: أقام الخليل في خص من أخصاص البصرة لا يقدر على فلسين، واصحابه يكسبون [٤] بعلمه الأموال، ولقد سمعته يوماً يقول: إني لأغلق علي بابي فما يجاوزه همي. وكان يقول: أكمل ما يكون الإنسان عقلاً وذهناً إذا بلغ أربعين سنة، وهي السن التي بعث الله تعالى فيها محمداً صلى الله عليه وسلم، ثم يتغير وينقص إذا بلغ ثلاثاً وستين سنة، وهي السن التي قبض فيها رسول الله صلى الله عليه وسلم، وأصفى ما يكون ذهن الإنسان في وقت السحر.
وكان له راتب على سليمان بن حبيب بن المهلب بن أبي صفرة الأزدي وكان والي فارس والأهواز، فكتب إليه يستدعيه، فكتب الخليل جوابه:


[١] كل المنقول عن حمزة لم يرد في م ومسودة المؤلف ونسختي س ص؛ وانظر التنبيه: ١٢٤.
[٢] أ: من ممر له عن الصفائري.
[٣] م ج: عالماً؛ أ: عاملاً.
[٤] د: يكتسبون.