وفيات الأعيان
(١)
١ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
١١ ص
(٤)
٢٦ ص
(٥)
٢٩ ص
(٦)
٥٤ ص
(٧)
٥٦ ص
(٨)
٥٧ ص
(٩)
٥٨ ص
(١٠)
٦٤ ص
(١١)
٦٥ ص
(١٢)
٦٩ ص
(١٣)
٧٣ ص
(١٤)
٧٤ ص
(١٥)
٧٥ ص
(١٦)
٧٦ ص
(١٧)
٧٧ ص
(١٨)
٧٨ ص
(١٩)
٨٠ ص
(٢٠)
٨٣ ص
(٢١)
٨٥ ص
(٢٢)
٨٩ ص
(٢٣)
٩١ ص
(٢٤)
٩٢ ص
(٢٥)
٩٤ ص
(٢٦)
٩٥ ص
(٢٧)
١٠٤ ص
(٢٨)
١٠٧ ص
(٢٩)
١١١ ص
(٣٠)
١١٣ ص
(٣١)
١١٤ ص
(٣٢)
١١٨ ص
(٣٣)
١٢٠ ص
(٣٤)
١٢٤ ص
(٣٥)
١٢٨ ص
(٣٦)
١٣١ ص
(٣٧)
١٣٢ ص
(٣٨)
١٣٣ ص
(٣٩)
١٣٤ ص
(٤٠)
١٣٥ ص
(٤١)
١٣٦ ص
(٤٢)
١٣٧ ص
(٤٣)
١٣٨ ص
(٤٤)
١٣٩ ص
(٤٥)
١٤٠ ص
(٤٦)
١٥٧ ص
(٤٧)
١٦٢ ص
(٤٨)
١٦٨ ص
(٤٩)
١٧٢ ص
(٥٠)
١٧٨ ص
(٥١)
١٨٠ ص
(٥٢)
١٨١ ص
(٥٣)
١٨٥ ص
(٥٤)
١٩١ ص
(٥٥)
١٩٢ ص
(٥٦)
١٩٤ ص
(٥٧)
١٩٥ ص
(٥٨)
١٩٧ ص
(٥٩)
٢٠١ ص
(٦٠)
٢٠٥ ص
(٦١)
٢٠٦ ص
(٦٢)
٢١٠ ص
(٦٣)
٢١٤ ص
(٦٤)
٢١٦ ص
(٦٥)
٢١٧ ص
(٦٦)
٢١٨ ص
(٦٧)
٢٢١ ص
(٦٨)
٢٢٣ ص
(٦٩)
٢٢٤ ص
(٧٠)
٢٢٦ ص
(٧١)
٢٣١ ص
(٧٢)
٢٣٢ ص
(٧٣)
٢٣٧ ص
(٧٤)
٢٤٠ ص
(٧٥)
٢٤١ ص
(٧٦)
٢٤٣ ص
(٧٧)
٢٤٤ ص
(٧٨)
٢٤٩ ص
(٧٩)
٢٥١ ص
(٨٠)
٢٥٣ ص
(٨١)
٢٥٥ ص
(٨٢)
٢٥٧ ص
(٨٣)
٢٥٩ ص
(٨٤)
٢٦٣ ص
(٨٥)
٢٦٦ ص
(٨٦)
٢٧١ ص
(٨٧)
٢٧٣ ص
(٨٨)
٢٧٧ ص
(٨٩)
٢٧٩ ص
(٩٠)
٢٨٣ ص
(٩١)
٢٨٥ ص
(٩٢)
٢٨٨ ص
(٩٣)
٢٩١ ص
(٩٤)
٢٩٢ ص
(٩٥)
٢٩٤ ص
(٩٦)
٣٠٠ ص
(٩٧)
٣٠١ ص
(٩٨)
٣٠٣ ص
(٩٩)
٣٠٥ ص
(١٠٠)
٣٠٩ ص
(١٠١)
٣١١ ص
(١٠٢)
٣١٣ ص
(١٠٣)
٣١٤ ص
(١٠٤)
٣١٧ ص
(١٠٥)
٣٢٠ ص
(١٠٦)
٣٢٧ ص
(١٠٧)
٣٣٠ ص
(١٠٨)
٣٣٢ ص
(١٠٩)
٣٣٨ ص
(١١٠)
٣٣٩ ص
(١١١)
٣٤٣ ص
(١١٢)
٣٤٤ ص
(١١٣)
٣٤٧ ص
(١١٤)
٣٤٩ ص
(١١٥)
٣٥٠ ص
(١١٦)
٣٥٣ ص
(١١٧)
٣٥٤ ص
(١١٨)
٣٥٧ ص
(١١٩)
٣٥٩ ص
(١٢٠)
٣٦٢ ص
(١٢١)
٣٦٦ ص
(١٢٢)
٣٦٩ ص
(١٢٣)
٣٧١ ص
(١٢٤)
٣٧٥ ص
(١٢٥)
٣٧٨ ص
(١٢٦)
٣٨٠ ص
(١٢٧)
٣٨٢ ص
(١٢٨)
٣٨٦ ص
(١٢٩)
٣٩١ ص
(١٣٠)
٣٩٤ ص
(١٣١)
٣٩٧ ص
(١٣٢)
٣٩٩ ص
(١٣٣)
٤٠٠ ص
(١٣٤)
٤٠٤ ص
(١٣٥)
٤٠٦ ص
(١٣٦)
٤٠٧ ص
(١٣٧)
٤٠٨ ص
(١٣٨)
٤١٠ ص
(١٣٩)
٤١٥ ص
(١٤٠)
٤١٨ ص
(١٤١)
٤٢٠ ص
(١٤٢)
٤٢٧ ص
(١٤٣)
٤٢٩ ص
(١٤٤)
٤٣٠ ص
(١٤٥)
٤٣٣ ص
(١٤٦)
٤٣٥ ص
(١٤٧)
٤٣٧ ص
(١٤٨)
٤٣٩ ص
(١٤٩)
٤٤٣ ص
(١٥٠)
٤٤٨ ص
(١٥١)
٤٥٢ ص
(١٥٢)
٤٥٤ ص
(١٥٣)
٤٥٨ ص
(١٥٤)
٤٦٠ ص
(١٥٥)
٤٦٤ ص
(١٥٦)
٤٦٩ ص
(١٥٧)
٤٧٠ ص
(١٥٨)
٤٧١ ص
(١٥٩)
٤٧٥ ص
(١٦٠)
٤٧٦ ص
(١٦١)
٤٧٧ ص
(١٦٢)
٤٧٩ ص
(١٦٣)
٤٨٣ ص
(١٦٤)
٤٨٥ ص
(١٦٥)
٤٨٧ ص
(١٦٦)
٤٨٨ ص
(١٦٧)
٤٩٠ ص
(١٦٨)
٤٩٢ ص
(١٦٩)
٤٩٤ ص
(١٧٠)
٤٩٧ ص
(١٧١)
٤٩٩ ص
(١٧٢)
٥٠٧ ص
(١٧٣)
٥٠٩ ص
(١٧٤)
٥١٢ ص
(١٧٥)
٥١٥ ص
(١٧٦)
٥١٧ ص
(١٧٧)
٥٢٣ ص
(١٧٨)
٥٢٦ ص
(١٧٩)
٥٣١ ص
(١٨٠)
٥٣٣ ص
(١٨١)
٥٣٥ ص
(١٨٢)
٥٤٠ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص

وفيات الأعيان - ابن خلكان - الصفحة ٣٥

[ولما أسرف [١] الحجاج في قتل أسارى دير الجماجم وإعطاء الأموال، بلغ ذلك عبد الملك فكتب إليه: أما بعد، فقد بلغ أمير المؤمنين سرفك في الدماء وتبذير الأموال ولا يحتمل أمير المؤمنين هاتين لأحد من الناس، وقد حكم عليك في الدماء في الخطإ بالدية وفي العمد بالقود وفي الأموال بردها إلى موضعها ثم العمل فيها برأيه، وإنما أمير المؤمنين أمين الله وسيان عنده منع حق وإعطاء باطل، فإن كنت أردت الناس لك فما أغناهم عنك وغن كنت أردتهم لنفسك فما أغناك عنهم، وسيأتيك من أمير المؤمنين لين وشدة، فلا يؤنسنك إلا الطاعة ولا يوحشنك إلا المعصية، وظن بأمير المؤمنين كل شيء إلا احتمالك على الخطأ، وإذا أعطاك الله الظفر بقوم فلا تقتلن جانحاً ولا أسيراً؛ وكتب في أسفل كتابه:
إذا أنت لم تترك أموراً كرهتها ... طلبت رضاي بالذي أنت طالبه
وتخشى الذي يخشاه مثلك هارباً ... إلي فها قد ضيع الدر حالبه
وإن تر مني غفلة قرشية ... فيا ربما قد غص بالماء شاربه
وإن تر مني وثبة أموية ... فهذا وهذا كله أنا صاحبه
فلا تأمنني والحوادث جمة ... فإنك مجزى بالذي أنت كاسبه
ولا تعد ما يأتيك مني وإن تعد ... يقوم بها يوم عليك نوادبه
ولا ترفعن للناس حقاً علمته ... ولا تغضبن، فاللين للناس جانبه فأجابه الحجاج: أما بعد، فقد أتاني كتاب أمير المؤمنين يذكر فيه سرفي في الدماء وتبذيري للأموال، ولعمري ما بلغت في عقوبة أهل المعصية ما هم أهله وما قضيت في أهل الطاعة ما استحقوه، فإن كان قتلي أولئك العصاة سرفاً وإعطائي أولئك المطيعين تبذيراً فليسوغني أمير المؤمنين ما سلف وليحد لي حداً أنتهي إليه إن شاء الله تعالى، ولا قوة إلا بالله، ووالله ما سلبت نعمة إلا بكفرها ولا تمت إلا بشكرها، ولا أصبت القوم خطأ فأديهم ولا ظلمتهم فأقاد بهم، ولا أعطيت إلا لك ولا قتلت إلا فيك، وأما ما أتاني من أمريك فأبينهما عزة أعظمها محنة،


[١] قارن بما في تهذيب ابن عساكر: ٦٧؛ وهذه القطعة واردة في د ص ر مع بعض اختلاف بينها.