مباني فقهي حكومت اسلامي - منتظري، حسينعلي - الصفحة ٤٠٦ - حسبه چيست ؟ و محتسب كيست ؟

پاره اي از ادله و مبادي آن فقهي است (مثل حرمت زنا و سرقت) و قسمتي ديگر امور استحساني است كه از نظر و رأي خليفه نشأت مي‌گيرد. و هدف از آموختن علم احتساب به دست آوردن توانايي كنترل امور كشور مي‌باشد. و فايده آن جريان دادن امور كشور در مجاري آن به بهترين طرز ممكن است . و اين علم يكي از دقيق ترين علوم است و افرادي كه داراي درك نافذ و حدس صحيح نباشند، نمي توانند آن را درك كنند; چون اشخاص و اوضاع و زمانهاي يك كشور همواره بر يك روش ثابت نيست بلكه براي هر زمان و براي هر وضعي سياستي خاص لازم است، و آن [شناخت وضعيت اجتماعي هر عصر و تشخيص سياست متناسب با آن وضعيت ] يكي از مشكل ترين كارهاست، بدين جهت براي اداره امور آن جز كسي كه داراي قدرت الهيه و به دور از هوي و هوس باشد شايستگي ندارد."[١]