و منار تحقيق، حجة الاسلام و المسلمين آيت اللّه فى العالمين حاج ميرزا على بن الشيخ عبد الحسين‌[١] بن المولى على اصغر بن محمّد باقر الايروانى‌[٢] النجفى قدس سرّه مى‌باشد، كه الحق اين‌

[١] نگارنده گويد: بنا بر نقل طبقات اعلام الشيعة ص ١٠٥٩ جلد ٢ مرحوم آيت اللّه شيخ عبد الحسين بن مولا على اصغر بن محمد باقر الايروانى الحائرى عالم فاضل و خطيب بارع. او از شاگردان برجسته علّامه محمّد ايروانى معروف به فاضل ايروانى عمّ بزرگوار خود و نيز از متلمّذين علّامه شيخ زين العابدين مازندرانى( ره) مرجع عصر آيت اللّه ميرزا حسن شيرازى( ره) است.

مرحوم شيخ آغا بزرگ طهرانى در مورد آيت اللّه شيخ عبد الحسين ايروانى پدر والاگهر مرحوم آيت اللّه ميرزا على ايروانى( ره) چنين مى‌گويد: حظّا وافرا من العلم او بطور وفور از محضر علامتين فوق الذكر استفاده شايان نموده و علاوه بر مقام فقهى اهل خطابه و منبر نيز بوده است و از مشاهير عصر خود بحساب مى‌آمده وى در تاريخ ١٣١٤ در شهر مقدّس كربلا بدرود حيات فرموده است، عاش سعيدا و مات سعيدا.

[٢] بنا بر نقل متمّم لغت‌نامه يا دائرة المعارف سيّاح جلد اوّل ص ٢٤٣ شهر ايروان مركز ارمنستان شوروى سابق بوده كه بر رود معروف زانگا قرار گرفته است. اين شهر را شاه عبّاس از عثمانيها( تركيه فعلى) گرفته و تحت سلطه ايران بوده و از جمله ١٧ شهرى است كه براساس نادانيهاى بعضى نابخردان در عهد سلطنت فتحعليشاه قاجار به روسها واگذار گرديد.

و نيز كتاب دائرة المعارف شيخ محمد حسين اعلمى حائرى جلد ١٢ در زمينه معرفى شهر ايروان چنين مى‌گويد:

ايروان به كسر، شهرى است در آذربايجان و اهالى آن شيعه اماميّه مى‌باشد، و مقدارى هم از نصارا در او بسر مى‌برند، مردم اين شهر به زبان تركى سخن مى‌گويند. و نيز در كتاب غياث اللّغات تأليف غياث الدين محمد بن جلال الدين شرف الدين رامپورى آمده است كه ايروان با ياى معروف و واو نام شهرى است.

و بنا بر نقل مؤلّف كتاب شريف ماضى النجف و حاضرها جزء دوّم:

ايروان شهرى است كه واقع گرديده در جنوب غربى از بلاد قفقاز، و در حدود تركيه، زمانى از توابع كشور ايران بوده تا عصر فتحعليشاه قاجار و در زمان او بود كه روس تصرّف نموده شهر ايروان با بقيّه شهرهاى قفقازيّه را البتّه بلاد قفقاز متكوّن مى‌گردد از سه جمهورى:

١- جمهورى گرجستان كه پايتخت او تفليس است.

٢- جمهورى آذربايجان كه پايتخت او بادكوبه است كه امروز به باكو معروف مى‌باشد.

٣- و جمهورى ارمنستان كه پايتخت او ايروان است.