احیای تفکر اسلامی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٦ - فلسفه زهد در تفکر اسلامی

را فدای دیگران بکند، لذت و آسایش خودش را فدای لذت و آسایش دیگران بکند. این آن چیزی است که قرآن کریم در سوره مبارکه هَلْ اتی با زبان بسیار رسایی آن را ستایش کرده است. در ارتباط با آن داستان معروف است که علی علیه السلام و خاندان پاکش غذای

خودشان را یک شب به یک فقیر، یک شب به یک یتیم و شب دیگر به یک اسیر ایثار کردند. آنچنان عظمت و اهمیت داشت که سورهای در این باره نازل شد: وَ یطْعِمونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یتیماً وَ اسیراً. انَّما نُطْعِمُکمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُریدُ مِنْکمْ جَزاءً وَ لا شُکوراً [١]. یعنی غذای خودشان را در حالی که به آن احتیاج داشتند، وقتی نیازمند دیگری را دیدند، فقیر، یتیم و اسیری را دیدند، از خودشان گرفتند و به دیگری دادند، برای چه؟ فقط برای رضای خدا.

این یک زهد فلسفهدار و علامت زندگی روح بشر است. اما آن دو تصور دیگری که برای زهد عرض کردم دو تصور مرده است یعنی دو تصوری است که نشاندهنده هیچ نمونهای از حیات در بشر نیست، منشأش دو فکر غلط است. آدم خیال میکند که حساب دنیا از حساب آخرت و حساب آخرت از حساب دنیا جداست و نمیداند که عبادتش همانطور که برای آخرت او مؤثر است برای دنیای او هم مؤثر است، و به طور کلی زندگی دنیایش همینطور که برای دنیایش مؤثر است برای آخرتش مؤثر است. یک فکر غلط میکند، به دنبال آن قدم غلط برمیدارد، به صورت یک موجود بیحس و مرده در میآید و نتیجه این میشود که دنیا و کار دنیا و زندگی دنیا را رها میکند، میرود در یک غار یا صومعه مینشیند و گوشه عزلت اختیار میکند به خیال اینکه از این راه به آخرت برسد. در نتیجه، هم از دنیا محروم میشود و هم از آخرت، و خودش هم یک موجود بیخاصیت و بیاثر میگردد. این، تصور مردهای از

[١]. دهر/ ٨ و ٩.