هرمونوتيک منطق فهم دين - ربانی گلپایگانی، علی - الصفحة ٢٥٧ - نكات پاياني
دين و يأس کافران که بخشي از آيه ي سوم سوره ي مائده است ، از اين قبيل مي باشند . تغيير ضميرها ( بر هم خوردن وحدت ساختاري ) در آيه ي تطهير ، و تبديل موضوع ( بر هم خوردن وحدت موضوعي ) در آيه ي اکمال دين ، گواه روشن بر تحقق نيافتن سياق در دو آيه ي پيشين است ؛ به عبارت ديگر ، در هر يک از آن دو ، رکني ، از سياق تحقق ندارد و مرکب همان گونه که با تحقق نيافتن هيچ يک از اجزايش منتفي مي گردد ، با تحقق نيافتن يک جزء آن نيز شکل نخواهد گرفت .
٤ . نکته ي در خور توجه اين است که در دو آيه ي ياد شده ، احاديث شأن نزول نيز به جمله هاي قبل و بعد آن دو نظر ندارند ، روايات شأن نزول در آيه ي تطهير به همسران پيامبر صلي الله عليه و آله و سلّم اشاره اي ندارد جز ام سلمه که چون اجتماع اهل پيامبر صلي الله عليه و آله و سلّم در خانه ي او انجام گرفته است ، از او ياد شده است ، و روايات شأن نزول آيه ي اکمال دين و يأس کافران نيز متعرض بخش آغازين و پاياني آيه که مربوط به برخي خوردني هاي حرام است ، نشده اند ، و اين خود گواه روشني بر عدم وحدت سياق آيات ياد شده است .
٥ . در خصوص آيه ي تطهير ، قرينه ي ديگري نيز بر عدم وحدت سياق وجود دارد و آن دلالت آيه بر عصمت اهل بيت است و چون به اجماع مسلمانان ، از خاندان پيامبر صلي الله عليه و آله و سلّم غير از امير المؤمنين و فاطمه ي زهرا و امام حسن و امام حسين و ديگر امامان شيعه ي اماميه عليهم السلام ، کسي معصوم نيست ؛ بنابراين ، آيه ي تطهير به آنان اختصاص دارد و همسران پيامبر صلي الله عليه و آله و سلّم را که در آيات قبل و بعد ، از آنان سخن به ميان آمده است ، شامل نمي شود . [١]
[١] امين الاسلام طبرسي ، پس از نقل روايات شأن نزول
آيه ي تطهير ، و تبيين دلالت آن بر عصمت اهل بيت عليهم السلام گفته است :
اگر گفته شود : آغاز آيه و آيات پس از اين آيه درباره ي همسران پيامبر است [
پس چگونه اين قسمت از آيه شامل آنان نيست ] در پاسخ گفته مي شود : « اين
روش [ که متکلم از موضوعي ، به موضوع ديگر بپردازد ] چيزي نيست که با شيوه ي
اهل فصاحت ناسازگار باشد ؛ زيرا آنان از خطابي به خطاب ديگر منتقل مي شوند
و بار ديگر به خطاب نخست خود باز مي گردند ، و نمونه هاي آن در قرآن کريم و
کلام عرب فراوان است . ( مجمع البيان ، ج ٧ – ٨ ، ص ٣٥٨ ) .
علامه طباطبايي ، پس از تقرير دلالت آيه بر عصمت اهل بيت عليهم السلام
و نقل روايات شأن نزول ، متعرض اشکال ناشي از توهم وحدت سياق شده و گفته
است : « اگر اشکال شود که به مقتضاي سياق ، آيه ي تطهير شامل همسران پيامبر
صلي الله عليه و آله و سلّم نيز مي شود ، پاسخ مي دهيم : با توجه به
احاديث فراوان شأن نزول روشن مي شود که آيه ي تطهير با