پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩ - اينترنت در حلقه گنگ حاكميت و قدرت - بهزادیان مهدی
اينترنت در حلقه گنگ حاكميت و قدرت
بهزادیان مهدی
كتاب «پيشرفت اينترنت و سياست در مناطق پنجگانه» با عنوان انگليسي «Internet Development and Politics in Five World Regions» اثر جديد و مشهوري از دكتر ماركوس فراندا (Dr.Marcus Franda)، استاد و محقق علوم سياسي دانشگاه مريلند (Maryland) امريكاست. دكتر فراندا يكي از مبرزترين اساتيد علوم سياسي امريكاست كه تا كنون بيست و يك اثر مهم و معتبر در زمينههاي اقتصاد سياسي، سياست تطبيقي روابط بين الملل، اصول ديپلماسي و سياست فنآوري اطلاعات نگاشته است و آثار او به بسياري از زبانهاي زنده دنيا از جمله ژاپني، چيني، كرهاي، هندي، روسي، ايتاليايي، آلماني، فرانسه، اسپانيولي و چندين زبان زنده ديگر ترجمه شده است. دكتر فراندا در مقدمه كتاب جديد خود (پيشرفت اينترنت و سياست)، دو فرضيه اصلي را كه معمولاً در خصوص رابطه اينترنت با سياست بينالملل مطرح ميباشد، مورد بررسي قرار ميدهد: فرضيه نخست آن است كه اينترنت توسط كساني كه خارج از دايره بوروكراسي و سياستند، اداره ميشود. از اين رو تابع قواعد كلاسيك در روابط بينالملل نبوده و خارج از چارچوب حاكميت دولتهاست.
فرضيه دوم آن است كه اينترنت، تبديل به ابزاري جهت سلطه شده است و شركتهاي اينترنتي ما بين دولت و حفظ حاكميت و قدرت، جايگاه ويژهاي براي خود مييابند. حاكميت را تقويت ميكنند و به عنوان سازوكاري جديد جهت اعمال حاكميت به كار ميروند. فراندا معتقد است كه هيچ كدام از دو فرضيه يادشده به منصه بروز و ظهور نرسيده و اثبات نشده است. از اين رو وي در جستجوي واقعيت، به سراغ پنج منطقه از جهان كه عبارتاند از دولتهاي آفريقايي، خاورميانه، اروپاي شرقي، هند و چين ميرود و با اين تقسيمبندي، ٩٦ كشور موجود در اين مناطق را مورد بررسي قرار ميدهد كه ما در اين مقال مختصر فقط به بحث درباره ديدگاههاي كلي نويسنده و طرح برخي از يافتههاي مهم وي در كشورهاي عربي و اسراييل خواهيم پرداخت.
به باور فراندا، اينترنت سبب ارتقاي قابل توجهي در سطح فنآوري كشورها گرديده است. دليل عمده اين ارتقا، پديد آمدن شتابي بسيار بيشتر با هزينهاي بسيار كمتر در ايجاد ارتباطات ميان اشخاص حقيقي و حقوقي جهان است. ولي ميزان استفاده كشورها از اينترنت يكسان نيست و اختلاف فاحشي وجود دارد. طبق آمار موسسه بينالمللي اطلاعات IDC در جهان، كشورهايي وجود دارند كه ميزان كاربري آنها از اينترنت به ٩٧% ميرسد و كشورهايي نيز يافت ميشوند كه كمتر از ٠١/٠% (يك صدم درصد) از اينترنت بهره ميبرند.
مطابق آنچه در اين كتاب عنوان شده است كشورهاي ايالات متحده امريكا، كانادا، دولتهاي اسكانديناوي، ژاپن، سنگاپور و شش دولت اروپاي غربي در رأس هرم استفادهكنندگان از اينترنت قرار ميگيرند. كشورهاي نيوزيلند، تايوان، كره جنوبي، اسراييل و چك نيز در شرف وارد شدن در اين گروهند و كشورهاي آفريقايي در پايينترين سطح كاربري اينترنت هستند. كشورهاي پنجاه و سهگانه آفريقايي با ٧٣٤ ميليون نفر جمعيت، فقط داراي يك و نيم ميليون نفر كاربرند. هزينه استفاده نيز ساعتي حدود چهارده دلار است كه اين رقم در ايالات متحده ٤٥/١ دلار در آلمان ٧/٣ دلار و در عربستان سعودي ٢٥/٣ دلار و در بقيه كشورهاي اروپايي تنها سه دلار است. استفاده از اينترنت در آفريقا عملاً مختص جوانان ٢٥ تا ٣٥ ساله است. اين افراد غالبا از اينترنت استفادههاي شخصي، همانند اخذ پذيرش از دانشگاههاي غرب يا ارتباط دوستانه با دوستان اقوام و خويشاوندشان، مينمايند.
بانگاهي به خاورميانه در مييابيم كه ميزان استفاده از اينترنت در اين منطقه از كشوري به كشور ديگر متفاوت است ولي در مجموع عقبماندگي قابل ملاحظهاي در استفاده از اين فنآوري در كل اين منطقه به چشم ميخورد. ميانگين استفاده از اينترنت در اين منطقه ٢٨٠ ميليون نفري، تنها هفت در هزار است. جهت توضيح بيشتر، كشور اسراييل را مورد بررسي قرار ميدهيم: اين كشور به لحاظ فنآوري نظامي بسيار پيشرفته است و در اين زمينه حتي از اروپا نيز پيشي گرفته است و از رهگذر پشتيبانيهاي بيدريغ مالي، نظامي و آموزشي امريكاييها توانسته است در رديف نخست پنج مركز بزرگ جهاني فنآوري اطلاعات قرار گيرد. سرمايهگذاري شركتهاي امريكايي همانند موتورلا، اينتل و مايكروسافت در زمينه فنآوري رايانه در اسراييل حتي بيشتر از ايالات متحده امريكا و نيز كل آسيا و شرق اروپاست؛ با اين حال اسراييل از كشورهاي توسعه يافته در زمينه فنآوري اينترنت به شمار نميآيد. به نحوي كه در ژانويه سال ٢٠٠٠ تعداد كاربران اينترنت در اسراييل ٧٠٠ هزار نفر، يعني فقط ١٢% جمعيت اين كشور بوده است؛ در حالي كه اين ميزان در ايالات متحده ٥٠% ميباشد. دليل اين اختلاف فاحش، رويكرد اسراييل به استفاده از تمامي توانمنديها از جمله فنآوري اطلاعات در مقاصد نظامي است. نويسنده در ادامه به علل عقبماندگي و سردرگمي كشورهاي عربي در استفاده از فنآوري اينترنت پرداخته، آن را در اعماق تاريخ، در قرن پانزدهم ميلادي، جستجو ميكند؛ يعني زماني كه عربها بر خلاف اروپا و ساير نقاط آسيا كه در حال گسترش مبادلات تجاري و ايجاد تعاملي ديناميك با كشورهاي دنيا بودند، به دلايلي ـ چون بيمناكي سياسي برخي حاكمان ـ روشي را كد و استاتيك را برگزيدند. لذا نويسنده با بررسي و جمعبندي پيشنيه تاريخي و اوضاع و احوال امروز عربها ٣ عامل ديني، سياسي و سكس را اسباب سردرگمي عربها در استفاده از اين فنآوري برميشمرد و ادامه ميدهد: در حالي كه كشورهايي مثل عراق استفاده از اينترنت را از سال ١٩٩٧م براي مردم اين كشور ممنوع اعلام كرده است، كشورهايي مثل امارت متحده عربي، سعودي، اردن و مصر پيشرفت قابل ملاحظهاي را نسبت به ساير كشورهاي عرب از خود به نمايش گذاشتهاند. نويسنده در ادامه جهت عريان ساختن برخي از عوامل عقبماندگي عربها در استفاده صحيح و به هنگام از فنآوري اينترنت، به ذكر برخي از آمارها در اين زمينه پرداخته، مينويسد: ٧٢% كاربران اينترنت در كشورهاي عربي در خانههايشان از اينترنت استفاده ميكنند؛ ٢٢% در كتابخانهها، ٤% در دانشگاهها و ٢% در كافهنتها. مفهوم اين آمارها از بعد سياسي آن است كه اكثر كاربران از آزادي كافي جهت ابراز افكار و عقايد و افشاي درونمايه خود برخوردار نيستند.
نويسنده در ادامه به پديده ديگري به نام جنگ اينترنتي در خاورميانه اشاره كرده، مينويسد: با شروع انتفاضه در سال ٢٠٠٠م جنگ اينترنتي گستردهاي نيز ما بين عربها و اسراييل آغاز شده است؛ به نحوي كه تا كنون منجر به تخريب يكصد و چهل و هشت سايت اينترنتي طرفين گرديده است. لذا اسراييل در تلاش است تا علاوه بر پيشرفت در بهكار بستن اين فنآوري، با متهم ساختن گروههايي چون حماس و حزب الله به تروريسم، آنان را از بهكارگيري و پيشرفت در فنآوري اطلاعات محروم سازد.
نويسنده در پايان با ذكر اين نكته كه از بين نودوشش كشور مورد مطالعه وي در پنج منطقه جهان، تنها ٤ كشور آفريقاي جنوبي، استوني، اسراييل و امارات متحده عربي داراي كاربراني بيش از ٦% جمعيت خود ميباشند و حدود٣١ اين كشورهاي نودوشش گانه، كمتر از ١% كاربر دارند، نتيجه ميگيرد كه چنين امري ناشي از اعمال حاكميت قانون دولتها بر فنآوري اينترنت است. بنابراين فرضيه دوم به اثبات ميرسد و فرضيه نخست كه اينترنت را فارغ از چارچوب حاكميت سياسي دولتها ميداند، تا حد يك خيال خام و ناپخته تنزل مييابد. هر چند اين امر را ميپذيريم كه پيشرفت سازمانها و پيمانهاي بينالملل جهت رشد و ارتقاي كاربري اينترنت در مراحل نخست، ميتواند بدون مشاركت فعال دولتها نيز سامان پذيرد.
شايان ذكر است كه كتاب «پيشرفت اينترنت و سياست در مناطق پنجگانه» نخستين بار در اكتبر سال ٢٠٠١م» توسط انتشارات لينه رنير (Lynne Rienner) در لندن به چاپ رسيد. در سال جاري نيز با تيراژ بالايي تجديد چاپ شده است.
آدرس اينترنتي ناشر كتاب، WWW.rienner.com ميباشد.