پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - برگزيده تحولات سياسى جهان - ارکان مائده
برگزيده تحولات سياسى جهان
ارکان مائده
تحولات سياسى در بحرين
ورود نيروهاى شوراى همكارى خليج فارس به منامه: قيام شيعيان بحرين در حالى شدت يافته كه حكومت آل خليفه از اعضاى شوراى همكارى خليج فارس براى سركوب شورشهاى مردمى خواستار كمك نظامى شده است. پادشاه بحرين اين اعتراضات را توطئه خارجى دانسته است.
دومنيوى تحولات سياسى و به دنبال آن سقوط رهبران مستبد منطقه خاورميانه و شمال آفريقا اكنون به بحرين رسيده است. شيعيان بحرينى كه ٧٥ درصد از جمعيت ١ميليون نفرى اين كشور را تشكيل مىدهند درهفته هاى اخير با انجام اعتراضاتى خواستار مطالبات سياسى خود شدهاند. در اين اعتراضات كه به شورشهاى خيابانى كشيده شد و تعدادى كشته و زخمى شدند پادشاه بحرين، شاه حمد بن عيسى آل خليفه به منظور سركوب قيام مردم و حفاظت از نهادهاى مالى و امنيتىبحرين خواستار كمك نظامى از اعضاى شوراى همكارى خليج فارس شد. اين امر با واكنش مقامات ايران مواجه گشت. رامين مهمانپرست، سخنگوى وزارت امور خارجه ايران ورود نيروهاى عربستانى به بحرين را غيرقابل تحمل خواند واين حضور نظامى را دخالت در امور داخلى اين كشور دانست.
بحرين جزيرهاى كوچك در جنوب خليج فارس و از متحدان نزديك واشنگتن و رياض مىباشد. اين كشور در سال ١٦٠٢ ميلادى پس از اخراج پرتغالى ها به دست دولت صفوى افتاد وسلطه ايرا ن به جز مدتى تا سال ١٧٨٣ ادامه داشت .با اين حال ايران در دوران قاجار و پهلوى هنوز مدعى مالكيت بر بحرين بود تا انكه در سال ١٩٧١ ميلادى استقلال كامل خود را از بريتانيا بدست آورد. پس از اعلام خروج انگلستان از خليج فارس در سال ١٩٦٨ قرار شد بين اميرنشينهاى كوچك خليج فارس، اتحايهاى ايجاد شود. تأسيس اين اتحاديه به موافقت ايران نياز داشت. همچنين ايران از ادعاى حاكميت خود بر بحرين دست برداشت در مقابل جزاير تنب بزرگ و كوچك و ابوموسى در دهانه تنگه هرمز مجدداً به تصرف ايران درآمد. اين گونه بود كه بحرين از سلطه ايران خارج شد.
پادشاه بحرين شيخ حمد بن عيسى ال خليفه است كه از سال ١٩٩٩ تاكنون حاكم اين جزيره مىباشد. اين اميرنشين سيستم بستهاى را در كشور ايجاد كرد كه منجر به نارضايتى مردم بحرين شد اما پادشاه اصلاحاتى در اين كشور آغاز كرد. از زمان شروع برنامه اصلاحات در دهه نود حكومت گامهايى را در جهت لغو قوانين ولوايحى برداشت كه تأثير نامناسبى بر شأن و حقوق انسانى افراد اين كشور گذاشت. تغييرات معرفى شده شامل پروژه اصلاح بود كه به ابتكار شاه حمد در پاسخ به تقاضاهاىمردمى و در مورد رفراندوم منشور عمل ملى (National Action Chartor ) پيشنهاد شد. برخى از اصلاحاتى كه پادشاه اين كشور انجام داد از جمله لغو قوانين دولتى امنيتى و برچيده شدن دادگاههاى امنيتى، عفو عمومى و تضمين آزادىزندانيان و اجازه بازگشت به تبعيديان بود. دولت بحرين به مردم بدون تابعيت، تابعيت اعطا كرد و لوايحى هم براىاستقلال قضات در نظر گرفته شد. حكومت در برابر آزادى بيان مسامحه نشان داد اما با اين وجود راديو و تلويزيون هنوز تحت مالكيت دولت قرار دارد و عمدتاً نظرات دولت و ديدگاههاى حكومت را بيان مىكند. در اين اصلاحات به روزنامههاىجديد جواز داده شد و روزنامهنگاران آزادى بيشترى نسبت به گذشته كسب كردند. امتياز داشتن انجمنهاىآزاد محدود به نظر دولت گشت و اجازه تشكيل احزاب سياسى هم داده شد. به طورى كه اكنون پانزده حزب سياسى با گرايشهاى مذهبى، ليبرال، چپ و بعثى فعاليت دارند حزب جمعيت وفاق ملى، حزب عمل اسلامى و حزب الرساله از احزاب مهم شيعى دربحرين مى باشند.
با توجه به اصلاحات صورت گرفته توسط پادشاه مردم شيعه از ساختار سياسى كشور ناراضى هستند. اين نارضايتى ها كه از روز ١٤ فوريه اغاز و منجر به شورش عليه حكومت شده است شيعيان بحرينى خواهان سرنگونى حكومت آل خليفه هستند. گرچه از ابتداى اين اعتراضات مردم معترض تنها خواستار بركنارى نخست وزير يعنى خليفه بن سلمان ال خليفه كه فردىنالايقى است و انجام اصلاحات سياسى در سيستم سياسى كشور بودند اما با شدت گرفتن اعتراضات اكنون تظاهركنندگان خواستار سقوط رژيم شدهاند. ريشه اين اعتراضات را مىتوان تبعيض دانست .شيعيان بحرين معتقد هستند كه در نظام سياسى كشور نقشى ندارند و تنها سنىها قدرت را در دست دارند لذا شيعيان از چرخه قدرت در كشور خارج ميباشند .
مطالبات مردمى در بحرين با واكنش شديد حكومت ال خليفه روبرو گشته است. گرچه پادشاه وعده اصلاحات سياسى را داد اما اين بار شيعيان خواستار سقوط حكومت شدند. بيكارى، گرانى، مشكل مسكن، مساله دادن تابعيت به سنىها و دخالت خاندان حاكمه در مسائل اجرايى و قانونگذارى به شدت بر اعتراضات مردمى افزود و خيابانهاى منامه صحنه درگيرى ميان مردم و نيرو هاى دولتى شد. به منظور مقابله با اين شورشها پادشاه فرمان سه ماه شرايط فوق العاده در كشور را اعلام كرد. وكنترل كشور را به ارتش سپرد. در جريان اين اعتراضات مردمى رابرت گيتس، وزير دفاع ايالات متحده وارد منامه شد و دو روز بعد نيروهاى نظامى عربستان وارد خاك بحرين شدند. سفر گيتس به بحرين نشان از حمايت امريكا از اين اقدام نظامى را ميدهد . گرچه ايالات متحده هميشه مدافع ارزشهاى دموكراتيك در جهان بوده و با توجه به اينكه بحرين نقطه كانونى براىمشاركت امريكا در امر دموكراسى و حقوق بشرد ر خاورميانه محسوب مى شود اما پشتيبانى اين كشور از حضور نظامىعربستان در بحرين بيانگر تضاد و دو گانگى در رفتار واشينگتن مى باشد. برخى از تحليلگران سياسى معتقدندسكوت واشينگتن در مقابل ورود نيروهاى عربستانى به بحرين دربرابر شكل گيرى توافق امريكا وعربستان در مورد نحوه برخورد به اعتراضات مردمى در كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس مى باشد در واقع غرب با اعراب منطقه به اين نتيجه رسيد كه در مقابل حمايت از حضور نظامى عربستان در بحرين اتحاديه عرب موافقت خود را براى اعمال منطقه ممنوع پرواز بر فراز ليبىاعلام كند.امريكا و عربستان از شورشهاى شيعيان در بحرين نگران هستند و معتقد ند اين امر به نفع ايران تمام خواهد شد .درست مانند اتفاقى كه در عراق افتاد .به دليل سقوط صدام حسين نفوذ ايران در عراق افزايش يافت واين امر باعث نگرانى غرب و اعراب منطقه گشت.
وزير دفاع امريكا در ملاقاتش با ملك حمد گفته بود اگر اين وضع در بحرين اين ادامه يابد باعث دخالت ايران در امور داخلى اين جزيره خواهد شد. به اين ترتيب نگرانى از نفوذ ايران و سقوط حكومت آل خليفه باعث شد كه پادشاه بحرين از اعضاى شوراى همكارى خليج فارس درخواست كمك بكند. به همين منظور سربازان عربستان براى پايان دادن به قيام مردم و حمايت از موسسات مالى و نفتى وارد بحرين شدند. شوراى همكارى خليج فارس يك نوع نيروى مشترك دارد كه اين نيروها در جريان اشغال كويت توسط عراق وارد جزيره شدند. اكنون هم اين نيروها تحت عنوان سپر جزيره به درخواست پادشاه بحرين وارد اين كشور شده اند. شاه حمد بن عيسى آل خليفه درخواست براى ورود سربازان سعودى را بخشى از قرارداد امنيتى شوراى همكارى خليج فارس مىداند . جمال فخرو، قائم مقام مجلس شوراى بحرين حضور نيروهاى عربستانى در بحرين را پيام صريحى مىداند كه اولاً بحرين يك جزيره خيلى كوچك است و به اين دليل با كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس متحد شده. پيام دوم براى كسانى است كه در منطقه معتقدند مىتوانند به بحرين صدمه بزنند لذا اينك بحرين تنها نيست وپيام سوم، كشورهاى همكارى خليج فارس قراردادهاى متفاوتى در زمينههاى متعدد اقتصادى، سياسى، اجتماعى، آموزشى، بهداشتى و امنيتى با هم دارند (سايت شبكه خبرى بى بى سى). به اين ترتيب وى حضور اين نيروها را در راستاىقرارداد امنيتى بين كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس مى داند. اما شيعيان بحرينى معتقدند ورود اين نيروها نوعى اعلام جنگ عليه مردم شيعه مىباشد. در همين راستا مقامات ايران هم حضور نيروهاى عربستانى در بحرين را دخالت در خاك اين كشور دانسته و وزارت امور خارجه جمهورى اسلامى ايران سفراى بحرين و عربستان را احضار و به دخالت نظامى در بحرين اعتراض كرد. همزمان على اكبر صالحى، وزير امور خارجه در نامهاى به سازمان ملل متحد، اتحاديه عرب و سازمان كنفرانس اسلامى از مداخله نظامى در بحرين ابراز نگرانى كرد وخواهان توقف آن شد. برخى از تحليلگران معتقدند ورود نيروهاى عربستان به دليل اينكه با درخواست پادشاه بحرين صورت گرفته به لحاظ حقوقى دخالت در اين كشور محسوب نمىشود واز طرفى اعضاى شوراى همكارى خليج فارس بنا بر پيمان امينى كه با يكديگردارند ميتوانند به اين كشور كمك كنند.گرچه برخى از تحليل گران معتقدنداين پيمان امنيتى تنها براى مقابله با حمله خارجى است ونمى توان از اين نيرو ها عليه مردم استفاده كرد. با اين حال حضور نيروهاى نظامى عربستان در بحرين باعث حساسيت ها و واكنش هائى شده است.
سايت رجاء نيوز مىنويسد يكى از رهبران شيعه بحرينى در مصاحبهاى با يك روزنامه لبنانى اعلام كرده بود كه در صورت درخواست ورود نيروهاى عربستانى از سوى دولت بحرين معترضين بحرينى هم از ايران براى حمايت از اعتراض خود كمك خواهند گرفت. اما رهبر حزب وفاق، مهمترين حزب شيعه در بحرين در يك نشست خبرى در منامه هشدار داد كه بحرين نبايد تبديل به صحنه رقابت ميان ايران و عربستان شود. وى افزود به اين خاطر با مداخله نظامى عربستان مخالفيم و خواهان عقبنشينى بىدرنگ نيروهاى سعودى هستيم و دخالت ايران را رد مىكنيم. مقامات ايران به دليل اينكه اكثر مردم بحرين شيعه هستند و بايد به مطالبات سياسى شيعيان توسط حكومت آل خليفه رسيدگى شود نگران هستند. اما حكومت بحرين معتقد است ايران از بعضى از گروههاى شيعه تندرو كه خواستار براندازى آل خليفه هستند حمايت مىكند و اين امر باعث گسترش ناآرامىها در بحرين شده است. سايت ديپلماسى ايرانى به نقل از يك سايت ....غربى...... مىنويسد امريكايىها تا چند ماه ديگر طبق وعده داده شده بايد عراق را ترك كنند و همين مسأله دست بالاى ايران را در معادلات منطقهاى تقويت خواهد كرد.
ايران مىداند كه اگر تنشها در بحرين ادامه پيدا كند مىتواند بهانهاى باشد براى ابقاى سربازان امريكايى در عراق. در اين فضا ايرانىها زيركانه مىدانند كه بايد از خلق تنش هاى بيشتر بكاهند، اما همزمان نشان دهند كه در اين بازى تماشاچىنيستند و قدرتى براى خود محسوب مىشوند.
از طرف ديگر تحولات سياسى در بحرين براى ايالات متحده و عربستان بسيار مهم تلقى مى شود. حضور ناوگان پنجم نيروىدريايى امريكا در بحرين كه به منظور مقابله با نفوذ ايران در منطقه مستقر است اين كشور را براى واشنگتن و از طرفىبراى رياض بااهميت كرده است بحرين حيات خلوت عربستان است و به لحاظ سياسى مهم. رياض از گسترش قيام شيعيان بحرينى به كشورش نگران است .سايت ديپلماسى ايران به نقل از روزنامه النهار چاپ لندن مىنويسد وقتى كه دولت عربستان ديد كه پادشاه بحرين به خواستههاى مردم شيعهاش تن داده و از سوى ديگر الشرقيه (عربستان) كه اكثريت آن را شيعيان تشكيل مى دهند ، ترسيدند و وارد عمل شدند و نيروى نظامى در بحرين پياده كردند. لازم به يادآورى است كه شيعيان عربستان با شيعيان بحرين وابستگى و همبستگى دارند لذا به تبع اين وابستگى شورش شيعيان در بحرين مىتواند به مناطق شيعهنشين عربستان هم سرايت كند. البته شيعيان عربستانى در هفتههاى اخير تجمعاتى داشته و خواستار اصلاحات سياسى شدهاند.به اين ترتيب به نظر برخى از تحليلگران سياسى بحرين صحنه رقابت ميان عربستان و ايران شده است. درهمين راستا روزنامه گاردين در مقالهاى تحت عنوان جنگ سرد ميان ايران و عربستان در حال ورود به يك مرحله جديد مىنويسد عربستان به اين دليل نيروهايش را به بحرين فرستاد زيرا كه احساس مىكند اگر قيام مردم شيعه بحرين موفق شود بحرين از دوست عربستان به متحد ايران تبديل خواهد شد. امريكا وعربستان نگران از دست رفتن بحرين مى باشند.. لذا به شدت مراقب تحولات بوجود امده مى باشند.
شوراى همكارى خليج فارس معتقد است ايران قصد دارد جنگ شيعه و سنى در بحرين به راه بياندازد. در نشست اخير اعضاى شوراى همكارى خليج فارس در رياض كه به منظور بررسى تحولات كشورهاى عربى درگير درناآرامىها منطقه برگزار شد بيا نيه اى عليه تهران صادر شد . در اين بيانيه امده است ايران در امور داخلى كشورهاى منطقه دخالت مىكند. اين شورا از ايران در خواست كرد دست از دخالت در امور داخلى كشورها بردارد.گرچه ايران هم اين اتهام را به آنها وارد يىكند. به هر حال اعتراضات مردمى هنوز در بحرين ادامه دارد و مردم شيعه كه تلاش دارند اعتراضات خود را فراتر از خواسته هاىمذهبى وطايفه اى نشان دهند خواهان رسيدگى دولت كه سعى ميكند اين اعتراضات را طايفه اى ونه سياسى ومردمىنشان دهد هستند. البته در پى تقاضاى مكرر پادشاه و وليعهد بحرين معترضان چهار شرط براى گفتوگو اعلام كردهاند: ١. انحلال پارلمان و بركنارى فورى نخستوزير و هيأت دولت فعلى؛ ٢. محاكمه مسئولان شهادت شهروندان بحرين؛ ٣. تشكيل دولت موقت ملى براى برگزارى انتخابات مجلس تدوين قانون اساسى جديد؛ ٤. تشكيل پارلمانى كاملاً منبعث از آراء مردم و داراى تمامى صلاحيتها.