پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢ - روحانيت كاتوليك ساختار تشكيلات - عيسى نيا رضا

روحانيت كاتوليك : ساختار تشكيلات
عيسى نيا رضا

روحانيت كاتوليك از يك سو خواستار بازگشت به سده هاي مياني و احياي نظام ولايي پاپي در دولتهاي مدرن ميباشد و از سويي هم در جهان سوم مانند آمريكاي لاتين مسيحي به مدل حكومتگراي ارگانيكي رضايت داده است اين مدل حكومت هم در كشورهاي كاتوليك جهان سوم غالب است و هم بر پايه مكتب و فلسفه كاتوليكي بنا شده است. كه هر يك از اينها ساختار خاص و ويژه خود را دارد. جهت بررسي و تشريح وضعيت ساختار و سيستم سياسي روحانيت كاتوليك. براساس نظام ولايي پاپ هم ميتوان به دو صورت به اين تشكيلات نظر انداخت:
الف: دولت واتيكان: واتيكان به عنوان دولتي مستقل در محدوده ٤٥ هزار متري (٤٥ هكتاري) ايتاليا است كه بزرگترين كليساي جهان يعني كليساي بزرگ سن پيترو در آنجا واقع شده است و همچنين كاخ واتيكان كه هزار اتاق دارد اين كشور گالريهاي تعاشي و نفيسترين و گرانبهاترين خزائن عالم مسيحيت را دارا ميباشد. پيش از وحدت ايتاليا، از شرق تا غرب اين كشور و از دريا جز قلمرو پاپ اعظم پور اما پس از آنكه سپاهيان ايتاليايي از ١٨٧٠ رم را تصرف كردند بساط سلطنت و فرمانروائي پاپ برچيده شد، اين كار را بدين عذر انجام دادند كه اگر رم جزئي از پادشاهي ايتاليا شمرده نشود ايتاليا داراي وحدت نخواهد شد.
پس از انعقاد پيمان لاتران روابط ديپلماسي كامل ميان واتيكان و دولت ايتاليا برقرار شد. پاپ رئيس شهر واتيكان شناخته شد با اختيار كامل قانونگذاري و اجرائي و قضائي اكنون واتيكان مانند ديگر ممالك مستقل جهان با تمام كشورها روابط ديپلماسي دارد.
شهر واتيكان داراي راه آهن مخصوص، يك ايستگاه عالي راديو، يك پستخانه، رصدخانه، كتابخانه، سربازخانه، دادگاه و يك زندان نمونه است اين شهر همچنين روزنامه و مطبوعات مخصوص به خود دارد و نام روزنامه اي كه در آن منتشر ميشود اسرواتوره رومانو (نگرنده روم) ميباشد. پاسداران اين شهر به گارد سوئيسي معروفند اينان در ابتدا به خدمت پاپ ژون جوليوس روم درآمدند و طبعآ طرح لباس ايشان را از جامه هاي آن زمان اقتباس كرده اند تا سپس ميكل آنژ آن را تكميل كرد.
ساختار تشكيلاتي واتيكان را ميتوان بصورت نمودار زير به نمايش گذاشت.


شوراي اساقفه
پاپ
شوراي كاردينالها
رياست دولت شهر واتيكان
رياست و رهبر مقر مقدس
رياست خليفهگري رم و شهر واتيكان
دادگاه ها
كميسيون پاپي دولت شهر واتيكان
اداره vicariato
نايب پاپ در رم (اسقف رم)
اداره
نايب پاپ در واتيكان
دبيرخانه
كميسيون دائمي حفاظت از آثار باستاني و هنري مقر مقدس
بنياد كمكهاي بهداشتي
دادگاه كليسايي
اداراتدبيرخانهدادگاه ها
دولت مركزي كليساي كاتوليكدبيرخانه دولت
مجمع امور عموميمجمع روابط با دول


مجامع يا انجمنها شامل:
١ - مجمع دفاع از عقيده و ايمان كاتوليكي()
٢ - مجمع شعائر هفتگانه و عبادات الهي
٣ - مجمع امور مقدسين
٤ - مجمع امور اسقفها
٥ - مجمع تنصير ملل
٦ - مجمع كليساهاي شرقي
٧ - مجمع امور روحانيون
٨ - مؤسسات حيات رهباني و رسول
٩ - تعليم و تربيت كاتوليك

شوراهاي پاپي شامل:
١ - شوراي پاپي ديالوگ بين الاديان
٢ - شوراي پاپي صلح و عدالت
٣ - شوراي پاپي خانواده
٤ - شوراي پاپي ارشاد كارگزاران بهداشت
٥ - شوراي پاپي اتحاد مسيحيان
٦ - شوراي پاپي لائيك
٧ - شوراي پاپي قلب واحد
٨ - شوراي پاپي فرهنگ
٩ - شوراي پاپي مهاجرين و جهانگردان
١٠ - شوراي پاپي تفسير متون قانوني
١١ - شوراي پاپي ارتباطات اجتماعي

دادگاه ها:
١ - دادگاه خليفهگري
٢ - دادگاه عالي رسولي
٣ - ندامتگاه رسولي
٤ - دادگاه انضباطي

ادارات و سازمانها:
١ - اداره اموال كليساي كاتوليك
٢ - اداره اقتصادي واتيكان
٣ - اداره مركزي آمار كليساها
٤ - اداره مراسم مذهبي پاپ
٥ - دفتر مطبوعاتي واتيكان
٦ - اداره دربار كاخ پاپ

كميسيونها و كميته ها:
١ - كميسيون ميراث فرهنگي كليسا
٢ - كميسيون باستانشناسي مقدس
٣ - كميسيون انتشارات
٤ - كميسيون اصلاح متون لاتين كتابهاي مقدس
٥ - كميسيون كليساي خدا
٦ - كميسيون پاپي تجديدنظر قوانين كليساي آئين شرقي
٧ - كميسيون پاپي تورات
٨ - كميسيون بين المللي دينشناسي
٩ - كميسيون كاردينالها براي عبادتگاه ها
١٠ - كميسيون قضاوت
١١ - كميسيون بين المللي برگزاري كنگره هاي مذهبي
١٢ - كميته پاپي علوم تاريخي
١٣ - آرشيو شوراي دوم واتيكان
١٤ - گارد سوئيسي

بنيادهاي وابسته:
١ - آرشيو محرمانه واتيكان
٢ - كتابخانه واتيكان
٣ - چاپخانه واتيكان
٤ - روزنامه رسمي واتيكان
٥ - انتشارات كتابفروشي واتيكان
٦ - راديو واتيكان
٧ - مركز تلويزيوني واتيكان
٨ - اداره امور كليسايي
٩ - صدقات مذهبيون واتيكان
١٠ - اداره كليساي سنپائولو()
١. اين مجامع در واقع حكم كابينه و دولت را براي پاپ دارند كه از ميان اين مجامع، مجمع دفاع از عقيده و ايمان كاتوليكي عاليترين مجمع است كه قلب واتيكان و مغز تصميمساز مقر پاپ است اين مجمع وظايفي بر دوش دارد كه مهمترين وظيفه آن تدوين، تفسير رسمي و محوري آموزه هاي مسيحيت و نيز دفاع از اصول كليسايي است بهعبارتي اين مجمع زبان پاپ و سخنگوي واتيكان بهحساب مي آيد و دومين وظيفه اين مجمع عبارتست از نظارت بر عملكرد كشيشان مناطق و كاردينالهاي داخل واتيكان. البته اين مجمع حكم قائممقامي پاپ را دارد، اين مجمع همان دادگاه رسمي مركزي و مقدس تفتيش عقايد ١٥٤٢ ميلادي ميباشد كه امروزه مجمع آموزه عقيده و ايمان ناميده ميشود. ر . ك: هانس كونگ، تاريخ كليساي كاتوليك، ترجمه حسن قنبري، ص .٢٠٠
٢. مجتبي عبدخدايي، واتيكان، ص ٧٢ و .٧٣
ب: فعاليت واتيكان : ديگر اينكه، روحانيت كاتوليك و واتيكان براساس شعاع و قلمرو كاري واتيكان ٤٥ هزارمتري در جهان را بررسي ميكنيم يعني اين سازمان را فقط در ٤٥ هزار متر محدود نكنيم بلكه گستره مشروعيت و كارآيي اين نظام در سرتاسر جهان را درنظر ميگيريم اگرچه از واتيكان شارژ ميشود.
يعني تشكيلاتي كه ٠٠٠/٤٠ خليفهگري در سرتاسر دنيا دارد كه شامل ٠٠٠/٤٠٠ كشيش، ٠٠٠/٨٠٠ راهبه و ٠٠٠/٥٠٠ اسقف و ٢٠٠ كاردينال ميباشد. سازماني كه تمركز گرا بوده و هسته اساسي آن پاپ بوده كه در هر دو صورت كاركردهاي اصلي او عبارتند از ١ - حل بحرانهاي جهاني اي كه يكطرف قضيه را مسيحيان تشكيل داده باشند در آنجا حضور فعال پاپ را مشاهده ميكنيم ٢ - مسيحي سازي جهان معاصر.
بهرحال ساختار تشكيلاتي واتيكان كه تلاش جدي جهت احيا، تداوم و استمرار ساختار تشكيلاتي سده هاي مياني و احياي نظام ولايي پاپي در دنياي مدرن دارد يا براساس همان ساختار و سلسله مراتب (هيرارش) بنا شده است و يا اينكه آن را بازسازي نموده است بنابراين سئوالي كه مطرح است اين است كه آيا مقامات و سلسله مراتبي كه امروزه در كليساي كاتوليك به چشم ميخورد از چه زماني و از چه متني استخراج شده است؟
قبل از هر چيز بايد اظهار داشت كه «در نامه هاو يا رسائل اوليه پولس رسول تقريبآ هيچ اشاره اي به مقامات و روساي كليسا به چشم نميخورد پس پرسش در مورد مقامات رسمي و ثابت كليسا از آن دوران سئوالي است كه بدون پاسخ ميباشد. اما در اواخر دوران عهد جديد افرادي به نام شماس يا خادم كليسا يا بزرگترها presbyters را ميبينيم كه در كليساهاي محلي براي منظورهاي معيني كنار گذاشته شده بودند هر چند كه امروزه نقش و وظيفه آنان روشن نيست، به هر صورت هر يك از ايشان نقش و اعتبار جداگانه اي داشتند و در حدود سالهاي ٩٠ ميلادي و پس از آن بود كه واژه اسقف (اپيسكوپوس Episcopus) بشدت در ميان مسيحيان رايج گرديد فلذا در هر يك از شهرهاي بزرگ آن روزگار يك اسقف اعظم وجود داشت كه بر كليساهاي موجود در آن شهر و اطراف آن كنترل و اعمال نظر و حاكميت مينمود. البته ميزان قدرت و اعتبار اسقفان در آن سالهاي نخستين كاملا متفاوت بوده بعضي از ايشان افراد بينهايت مهمي بوده و بر قلمروي خارج از محدوده اختيار قانوني خود كنترل فراواني داشتند اما بتدريج اسقفان به پادشاه روحاني (كليسايي) تبديل شدند و تمام قدرت و اقتدار كليساهاي زيرنظر يك اسقف در دست قدرت وي بود و او بود كه بايد تعيين ميكرد كه نظريه عقيدتي مسيحيت در مواجهه با نظريات و آراء معارض چه باشد به هر حال تا تشكيل شوراهاي اسقفي كه در آن اسقفها در شورايي جهاني (نظير شوراهاي نيكائيه يا نيقيه ـ قسطنطنيه و جالسدون) شركت ميجستند، اسقفها كم و بيش مثل پادشاهاني مستقل عمل ميكردند.
به هرحال، كاتوليكها ، پاپ را اسقف رم و به عنوان جانشين پتروس petrus و رهبر مسيحيان عالم مي دانند، فلذا كليساي كاتوليك خود را وابسته به نظامي مي داند كه پتروس باني آن بود به همين دليل اسقفها كه خود را مجري احكام او مي دانند، نايبان عيسي مسيح ميخوانند. امروزه ساختار تشكيلاتي كليسا يا سازمان كليساي كاتوليكي در سلسله مراتب و هيروكراسي قابل توضيح و تبيين ميباشد.


واتيكان و پاپ١ - پاپ: در رأس كليساي كاتوليك پاپ يعني جانشين پترس قديس قرار دارد كه سه مقام رسمي با خود همراه دارد كه عبارتند از ١ - رياست و رهبري مقر مقدس، بعنوان دولت مركزي كليساي جهاني كاتوليك ٢ - رياست دولت ـ شهر واتيكان بعنوان دولت ملي مستقل ٣ - رياست خليفهگري دولت ـ شهر واتيكان و شهر رم.
يكي از ويژگيهاي پاپ خطاناپذير بودن ـ عصمت ـ پاپ است كه در شوراي اول واتيكان مصوب و اعلام شد. براساس اين اصل پاپ در هنگام صدور بيانيه رسمي يعني در مقام كشيشي همه مسيحيان، به واسطه مرجعيت عالي رسولي خود، هنگامي كه آموزه اي را تبيين ميكند، يا حكمي اخلاقي و يا ايماني را واجب ميشمرد، از آنجا كه با مساعدت پترس قديس همراه است، داراي مقام خطاناپذيري است بر اين اساس بيانيه هاي پاپ رم تغييرناپذير ميباشد.
٢ - حوزه هاي اسقفي، بعد از واتيكان حوزه هاي اسقفي بالاترين مرجع ديني كاتوليك محسوب ميشوند هر اسقف ميتواند و هر ديني يك يا چند حوزه اسقفي باشد در جهان حدود ١٨٠٠ حوزه اسقفي و ٥٠٠ حوزه اعظم اسقفي وجود دارد البته محل اجراي مراسم و عبادات مذهبي از جانب اسقف و مركز فعاليت او، كليساي جامع است بر همين اساس تاج و مرصع اسقفي در كليساي جامع نگاهداري ميشود. به دنبال برگزاري دومين شوراي واتيكان كه طي آن به افراد غير روحاني نيز اجازه داده شد در مراسم عشاء رباني شركت جويند بدين ترتيب افراد لائيك نيز رسمآ به خدمت كليسا درآمدند و موظف به تبعيت از سلسله مراتب اسقفي شدند.
٣ - كاردينالها، پس از پاپ درجه كاردينالي بالاترين مقام در كليساي كاتوليك است، كاردينالها از سوي پاپ انتخاب ميشوند و بالاترين شوراي كليسا را كه شوراي كاردينالي يا شوراري مقدس نام دارد را تشكيل مي دهند اغلب كاردينالها را پاپ از ميان اسقفهاي حوزه اي انتخاب ميكند تعداد كاردينالها در ابتدا ٧٠ نفر بود اما تا سال ١٩٩١ به ١٦٣ نفر رسيد و امروز به پيش از ٢٠٠ نفر رسيده اند وظايف آنها اين است كه بدنبال مرگ پاپ، جانشين او را از ميان اعضاي خود تعيين ميكنند.

منابع قدرت روحانيت كاتوليك
منابع قدرت روحانيت كاتوليك اعم از كتاب و سنت ميباشد. الف: كتاب: كتاب آنها به دو عهد، عهد عتيق و عهد جديد شناخته ميشود كه عهد عتيق همان كتاب ديني يهوديان است كه از سوي مسيحيان به «عهد عتيق، معروف شد. و عهد جديد عنوان مجموعه آثاري است كه مسيحيان به كتاب مقدس افزوده اند اين مجموعه مشتمل بر بيست وهفت اثر است كه جملگي به زبان يوناني نگاشته شده اند.
اين بيست وهفت نوشته جايگاه يگانه اي در منابع مسيحيت دارند چرا كه معيار ايمان و عاليترين منبع ديني مسيحيان شمرده ميشوند. با اينكه حضرت عيسي در طول حيات جز يكبار كه با انگشت بر خاك نگاشت نوشته اي از خويش باقي نگذاشت ولي در اناجيل چهارگانه زندگي حضرت عيسي از بدو تولد تا صعود به آسمان شرح داده شده و تعاليم ديني وي بيان گشته است با اين توضيح كه سه انجيل متي، مرقس (ماركوس) و لوقا خيلي با هم شباهت دارند اين سه انجيل كه شامل پيامهاي رستگاري صحيح است در سالهاي بين ٧٠ تا ٩٠ ميلادي نگاشته شده اند و تا اندازه زيادي مشابه هم هستند ولي انجيل يوحنا از لحاظ ساختار متن با سه انجيل ديگر تفاوتهايي دارد و در آن تعاليم و كلامهاي مسيح با سبك ديگري و حدود سال ١٠٠ ميلادي نگاشته شده است بغير از اناجيل چهارگانه، رساله ها و اعمال رسولان و مكاشفه (يا حكايت حواريون) مكاشفات يوحنا درباب قيامت را در عهد جديد مشاهده ميكنيم بنابراين ميتوان گفت مجموعه اي چنين متنوع كه از آثاري با گونه هاي مختلف تشكيل شده است در دل كتابي واحد گرد آمده كه تحت عنوان عهد جديد شناخته ميشود با اينكه اين آثار برحسب گونه يا حجمشان نظم و ترتيب يافته اند اما ترتيب قرار گرفتن آنها همواره يكسان نبوده است، با اين همه ترتيب فعلي انجيلها اينگونه است كه پس از انجيلها و اعمال رسولان، نامه هاي پولس و سپس رساله هاي عام (كاتوليك) مي آيند.
ب) سنت: اگرچه توماس آكويين ، قديس كاتوليك نخستين فردي بود كه اعلام كرد مبناي ديني مسيح هماني است كه در كتاب مقدس مكتوب است اما كاتوليكها علاوه بر كتاب مقدس، سنت كليسايي را نيز از اعتبار برخوردار مي داند. سنت يعني آنچه كه در شوراهاي كاتوليكي به تصويب رسيده است. مانند تعميد اطفال، اين عمل در انجيل ذكر نشده ولي چون سنت شده بايد انجام شود. البته سنت شفاهي هم مانند احكام كتبي از اعتبار برخوردار است.