پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٨
رويدادهاى بين الملل
ارکان فائزه
استعفاى على لاريجانى و ادامه مذاكرات هستهاى
پرونده هستهاى ايران در هفتههاى اخير وارد مرحله پيچيدهتر شده و به نظر مىرسد روند مذاكرات سختتر شده است.
استعفاى »على لاريجانى« دبير شوراى عالى امنيت ملى، ادامه مذاكرات هستهاى مقامات ايرانى با مسئول سياست خارجى اتحاديه اروپا و تحريمهاى شديدتر واشينگتن عليه برنامه هستهاى ايران، از موضوعات مهم هستهاى ايران در هفتههاى اخير مىباشد. به دنبال استعفاى غير منتظره على لاريجانى، »غلامحسين الهام« سخنگوى دولت آن را دليل شخصى دانست و ابراز كرد كه وى خواستار تمركز بر فعاليتهاى سياسى و آموزشى است. در همين راستا خانم »كريستينا گالاك« سخنگوى »سولانا« مسئول سياست خارجى اتحاديه اروپا، اعلام كرد كه بدون توجه به اينكه چه كسى مذاكره كننده است، مذاكرات در شهر روم پايتخت ايتاليا روز سه شنبه دوم آبان برگزار خواهد شد. وى افزود كه على لاريجانى و سولانا روابط كارى خوبى داشتند، اگر چه نتوانستند زياد به جلو حركت كنند. در همين حال محمد على حسينى سخنگوى وزارت امور خارجه اعلام كرد كه با وجود كنارهگيرى لاريجانى، سياستها، راهبردها و اهداف هستهاى ايران تغيير نمىكند.
على جليلى جايگزين على لاريجانى شد و دور چهارم مذاكرات هستهاى به سرپرستى لاريجانى به عنوان نماينده مقام رهبرى در شواى عالى امنيت ملى و دبير جديد شوراى عالى امنيت ملى در كاخ »دوربا پامفيلى« در شهر روم، روز سه شنبه دوم آبان برگزار شد. بعضى از تحليل گران معتقدند كه اين جايگزينى به دليل اختلاف در رويكرد هستهاى ايران مىباشد.
در اين ديدارسولانا به تكرار موضوع مشرقهاى سياسى و اقتصادى غرب يعنى »بسته پيشنهادى اروپا« به منظور معامله بر سر برنامه اتمى ايران پرداخت و مقامات ايرانى هم بر ادامه غنى سازى اورانيوم به منظور استفاده از آن براى مصارف صلحآميز تأكيد كردند. خانم گالاك در اين ديدار ابراز داشت كه در اين بسته كلمه آنچه كه ايران براى يك برنامه صلحآميز هستهاى نياز دارد گنجانده شده است و اين بسته مىتواند تهران را از انزوا در آورد. گفتنى است كه تهران سال گذشته اين بسته پيشنهادى را رد كرد و بر ادامه غنى سازى اورانيوم براى مصارف صلحآميز تأكيد كرد. البته دو طرف مذاكره كننده در پايان مذاكرات اعلام كردند كه اين ديدارها سازنده بوده است. در همين حال سولانا اعلام كرد كه »بازيگران متعدد مىتواند وضعيت مذاكرات را پيچيده كند، اصل مذاكرات در ذات خود پيچيده است و چهرههاى متعدد كار را سختتر مىكند.
در روزهاى اخير واشينگتن تحريمهاى بيشترى را عليه شخصيتهاى حقيقى و حقوقى ايران اعمال كرده است از جمله سه بانك ايران. واشينگتن مدعى است اين شخصيتهاى حقيقى و حقوقى در گسترش سلاحهاى كشتار جمعى و اقدامات تروريستى نقش داشتهاند. در همين حال خانم رايس وزير خارجه امريكا سياستهاى ايران را بزرگترين چالش در دستيابى امريكا به اهداف خاورميانهاش دانسته است. وى تلاش ايران را در جهت دستيابى به تكنولوژى هستهاى و دخالت در كشورهاى همسايه يعنى عراق و افغانستان را نگران كننده دانست. و بالاخره رئيس جمهور امريكا جرج دبليو بوش در يك كنفرانس مطبوعاتى اعلام كرد كه ايران بايد از دانش فنى كه بتواند براى ساختن بمب هستهاى استفاده نمايد محروم شود. مقامات امريكا بارها تأكيد كردهاند نه تنها ايران نبايد به تسليحات هستهاى دست يابد بلكه با دانش فنى آن هم مخالف هستند. به اين دليل كه فرض بر اين است كه يك فاصله زمانى شش ماه بين دانش هستهاى و توليد سلاحهاى هستهاى وجود دارد. در همين راستا مقامات ايرانى اين تحريمها را فاقد ارزش خوانده است و سخنگوى وزارت امور خارجه اعلام كرد كه اينگونه اقدامات عليه ايران خصمانه مىباشد.
از ديگر اخبار مربوط به پرونده هستهاى ايران كه در هفتههاى اخير مورد بحث و گفت و گو بوده است. تنش در روابط واشينگتن - پكن، اجلاسيه لوكزامبورگ، سفر رئيس مجلس ايران به ژنو بالاخره سفر دورهاى ايهود المرت نخست وزير اسرائيل.
به دنبال اعتراف مقامات چينى مبنى بر اعطاى مدال طلاى كنگره امريكا به »دالايلاما« رهبرى مذهبى و تبعيدى تبت تنش بين پكن و واشينگتن شروع شده است. وزارت خارجه چين هشدار داد كه ديدار بوش با رهبر معنوى تبت ممكن است تأثير جدى در روابط دو كشور داشته باشد و اين موضوع را دخالت در امور داخلى چين دانست. در همين راستا مقامات چينى اعلام كردند كه در نشست آتى (٥+١) شوراى امنيت كه در رابطه با برنامه هستهاى ايران است، شركت نخواهند كرد. مقامات چينى همچنين به ديدار »انگلامركل« صدر اعظم آلمان با اين رهبر معنوى اعتراض كردند و اعلام كردند كه در اجلاسيه آتى ساليانه چين و آلمان در زمينه حقوق بشر شركت نخواهند كرد. گفتنى است كه اين مدال تا به حال به صد نفر از جمله نلسون ماندلا و مادر ترزا اعطإ؛ ّّ شده است.
در سفرى كه »حداد عادل« رئيس مجلس شوراى اسلامى به ژنو داشته است با مقامات سوئيسى درباره موضوع هستهاى ايران بحث و گفت و گو شد. مقامات سوئيسى دستيابى ايران به انرژى هستهاى را حق طبيعى ايرانيان دانستند هر چند كه مخالفت خود را با هر گونه توليد سلاح اتمى اعلام كردند و در همين راستا دولت سوئيس طرحى را در جهت حل و فصل پرونده هستهاى ايران ارائه كرد؛ مبنى بر اينكه به ايران اجازه مىدهد، بدون انجام غنى سازى اورانيوم به فعاليت سانتريفوژها ادامه دهد. اين طرح مورد توجه ايران قرار نگرفته است.
به دنبال تلاشهاى كوشنر، وزير امور خارجه فرانسه براى متقاعد كردن اروپائيان مبنى بر اعمال تحريمهاى بيشتر عليه تهران، ٢٧ كشور عضو اتحاديه اروپا در لوكزامبورگ بيست و چهارم مهر ماه گرد هم آمدند تا تهران را به علت فعاليتهاى هستهاىاش مورد تحريمهاى گستردهتر قرار دهند. هر چند كه تلاش كوشنر گسترده بود، ولى تمام اعضاى اتحاديه اروپا را قانع نكرد. بدين ترتيب اعضاى اتحاديه اروپا به پيروى از گروه (٥+١) تصميم گرفتند تا زمانى كه مدير كل آرژانس و مسئول سياست خارجه اتحاديه اروپا، گزارشهاى خود را در رابطه با تعهد ايران مبنى بر شفاف سازى برنامه اتمىاش دريافت نكرد، بحث و گفت گو در رابطه با تصويب قطعنامه عليه ايران را به تأخير بيندازند. در همين راستا سولانا در ديدار وزراى خارجه اتحاديه اروپا ابراز كرد كه فعلا صحبتى در رابطه با اعمال تحريمهاى بيشتر ايران نيست. البته كوشنر هنوز بر تلاشهاى خود براى متقاعد كردن اروپا ادامه مىدهد.
تلاشهاى اسرائيل بر ضد فعاليت برنامه هستهاى ايران در هفتههاى اخير شدت پيدا كرده است. ديدار دورهاى »ايهود اولمرت« نخست وزير اسرائيل به مسكو در ملاقات با پوتين رئيس جمهور روسيه، ملاقات با رهبران اروپا از جمله »نيكلا ساركوزى« رئيس جمهور فرانسه و ديدار با »براون« نخست وزير انگلستان در جهت همصدا كردن اين كشورها بر مبناى مخالفت و اعمال تحريمهاى بيشتر عليه ايران از ديگر تحولات هفتهاى ايران بوده است.
و بالاخره تنش بين مسكو و واشينگتن، در جهت استقرار سپر موشكى در اروپاى شرقى. به گفته مقامات امريكا استقرار سپر دفاعى موشكى در دو كشور چك و لهستان در جهت مقابله با تهديدات موشكى ايران و كره مىباشد. هر چند كه مسكو اعلام كرده است كه اگر اين تهديدات از بين برود، هدف اصلى امريكا از استقرار اين موشكها روسيه مىباشد. در همين راستا، به گزارش خبرگزارى فارس كاخ سفيد به نقل از »دانيل فريد« مشاور وزير امور خارجه امريكا اعلام كرد كه واشينگتن حاضر است از طرح استقرار مستقيم دفاع ضد موشكى در شرق اروپا صرف نظر كند، به شرط آنكه روسيه در رابطه با مسئله هستهاى ايران با امريكإ؛ همكارى نمايد.
اجلاسيه خزر
نشست خزر با حضور سران پنج كشور ساحلى اين دريا يعنى روسيه، ايران، قزاقستان، آذربايجان و تركمنستان با هدف تصميمگيرى در باره رژيم حقوقى اين دريا و تقسيم منافع بستر دريا، روز سه شنبه ٢٤ آبان ماه در تهران برگزار شد. اين نشست يكروزه با صدور بيانيهاى مبنى بر غير نظامى شدن درياى خزر، به كار خود پايان داده و تصميمگيرى در رابطه با رژيم حقوقى دريا خزر به مذاكرات واگذار شد.
گفتنى است قبل از فروپاشى اتحاد جماهير شوروى چند موافقتنامه بين اين كشور و كشور ايران با موضوع حقوق درياى خزر، منعقد شد. هر چند كه اختلافاتى در اين رابطه وجود داشت، بعضى از تحليل گران معتقدند كه اين اختلاف به زمان عهد نامه تركمنچاى بر مىگردد. بعد از فروپاشى شوروى و ظهور كشورهاى تازه استقلال يافته كشورهاى قزاقستان، آذربايجان و تركمنستان، بحث رژيم حقوقى دريا خزر بين پنج كشور ساحلى اين دريا مطرح شد و در همين راستا كنفرانسهايى هم برگزار شد. آخرين اجلاسيه سران درياى خزر، نشست عشق آباد بوده است كه بدون هيچ نتيجهاى به پايان رسيد.
ايران خواهان استفاده از اصل منصفانه براى تقسيم اين دريا است كه بر اساس اين اصل سهم ايران از اين دريا ٢٠ درصد مىباشد، ولى چهار كشور ساحلى ديگر خواهان استفاده از اصل »متساوى الفاصله« هستند به اين مبنا سهم كشور ما ١١ درصد از درياى خزر مىباشد. هر چند كه ايران هميشه با اين اصل مخالفت كرده است. گفتنى است كه هنوز رژيم حقوقى درياى خزر مورد اختلاف است، ولى هر يك از اين كشورهاى ساحلى به نحوى از اين دريا در حال بهره بردارى و سود بردن هستند.
تركمنستان از ذخاير گازى اين دريا بهره برداى خود را آغاز كرده است، قزاقستان با دعوت از شركتهاى غربى زمينه برداشت نفت و گاز را آماده سازى مىكند، آذربايجان با حمايت شركتهاى اروپايى و امريكايى و حمايت واشينگتن، منابع نفتى درياى خزر را به مناقصه گذاشته است و سهم ايران عميقترين قسمت اين دريا به عمق ١٠٠٠ متر مىباشد كه تجمع ماهيان فرصت خوبى براى صيد به ايران مىدهد و بالاخره در كشور روسيه اين دريا عمق چندانى ندارد؛ اما روسيه به دليل برترى نظامى و كشتيرانى از اين دريا استفاده بهينه را مىكند.
بيانيه دومين اجلاسيه درياى خزر در ٢٥ ماده و سه سند به امضاء سران پنج كشور ساحلى اين دريا رسيد. در اين بيانيه آمده است كه هيچ كشورى از پنج كشور ساحلى حق ندارد به كشورهاى ديگر حمله نظامى كند، يعنى غير نظامى شدن دريا خزر. به علاوه همه كشورهاى ساحلى درياى خزر مىتوانند از انرژى هستهاى به طور مسالمتآميز استفاده نمايند. در اين اعلاميه در خصوص همكارىهاى سياسى بين ايران، تركمنستان، قزاقستان كه مىتواند به روسيه متصل شود و آبهاى خزر را به خليج فارس وصل كند، اسنادى امضاء شد. همچنين اسنادى در استفاده از پروژه مشترك بين ايران و آذربايجان از رودخانه ارس در روز چهارشنبه بيست و پنجم آبان ماه توسط معاونين رؤساى جمهور اين پنج كشور به امضا رسيد. گفتنى است بيانيه تهران، تأكيد كننده ضرورت مذاكرات آتى درباره حل مشكل رژيم حقوقى درياى خزر و توافقنامههاى ديگر در رابطه با شرايط ماهيگيرى، كشتيرانى و حضور بيگانگان خارجى مىباشد. علاوه بر اعلاميه پايانى نشست درياى خزر كنوانسيون محيط زيست درياى خزر در تهران تدوين و توسط مقامات پنج كشور امضا شد. درپايان اين اجلاسيه پنج كشور متعهد شدند كه تمامى اقدامات لازم را براى برقرارى صلح و ثبات، همكارى منطقهاى و بين المللى و توسعه پايدار اقتصادى بر اساس تساوى حقوق كسب نمايند. گفتنى است كه نشست بعدى سران درياى خزر در شهر باكو پايتخت آذربايجان سال ٢٠٠٨م، برگزار مىشود.
از ديگر موضوعات مهمى كه در اين اجلاسيه مطرح شد بحث برنامه هستهاى ايران بود. رئيس جمهور روسيه هر چند كه قبل از سفرش به تهران با رايس وزير امور خارجه امريكا و مركل صدر اعظم آلمان ديدار و گفت و گو داشت و اعلام كرد كه دليل عينى وجود ندارد كه ايران در پى سلاحهاى هستهاى باشد، پس جامعه جهانى بايد در مقابل دولت و ملت ايران از خود بردبارى نشان بدهد.
رئيس جمهور روسيه در اين نشست اعلام كرد برنامه هستهاى ايران براى وى بسيار مهم است و روسيه تا آنجا كه بتواند و تا زمانى كه ثابت نشود برنامه اتمى ايران نظامى است، از اين برنامه حمايت خواهد كرد. در همين حال آقاى لاوروف تصريح كرد كه آقاى پوتين بر موضع كشورش در چارچوب شوراى امنيت تأكيد خواهد كرد. موضوع نيروگاه اتمى بوشهر از ديگر مباحث بين مسكو و تهران بود. پوتين خواستار ادامه همكارى شد؛ هر چند گفت در اين زمينه مشكلاتى وجود دارد، لذا پس از انجام تعهدات ايران و رفع مشكلات مطرح شده، به وعده خود عمل خواهد كرد. در همين راستا محمد على حسينى سخنگوى وزارت خارجه اعلام كرد كميته مشترك دو كشور مذاكرات نهايى خود را دنبال خواهند كرد. گفتنى است، سفر پوتين به تهران عليرغم نگرانىهاى امنيتى كه براى او به وجود آورده بودند و وى اعلام كرده بود: »اگر قرار است به هشدارهاى امنيتى گوش بدهد، نبايد از خانه بيرون بيايد«، در اين اجلاسيه شركت كرد. اين حضور يك موفقيت براى سياست خارجى ايران محسوب شده است.
ديدار سران كشورهاى ساحلى درياى خزر از جمله رئيس جمهور روسيه با مقام رهبرى از ديگر موضوعات مهم اين نشست بود. در اين ديدارها بر گسترش و تعميق روابط فى ما بين كشورها تأكيد شد. حضرت آيت الله خامنهاى نشست كشورهاى حاشيه درياى خزر در تهران را زمينه مناسبى براى تعميق روابط كشورهاى منطقه دانستند و تأكيد كردند جمهورى اسلامى ايران اكنون در شرايط مناسبى قرار دارد و با وجود فشارهاى برخى از قدرتها در سالهاى اخير به پيشرفتهاى خوبى دست يافته است.
تحولات سياسى در تركيه
»تركيه براى سركوب دشمنان خود نياز به هيچ اجازهاى از هيچ كس ندارد«. اين سخنى است كه رجب طيب اردوغان نخست وزير تركيه در واكنش به موضعگيرىهاى عراق و امريكا در رابطه با تهديد ارتش اين كشور براى نابودى شورشيان پ.ك.ك در شمال عراق بيان كرد.
اين روزها اخبار تركيه در صدر اخبار بين المللى جهان قرار گرفته است از يك طرف تصويب لايحه »نسل كشى« ارامنه (در زمان حكومت عثمانى در تركيه)، در كميته روابط خارجى كنگره امريكا و از طرف ديگر مجوز پارلمان اين كشور براى ورود ارتش تركيه به شمال عراق براى سركوب شورشيان كرد تركيه.
در پى كشته شدن سيزده تن از شهروندان تركيه توسط كارگران كردستان تركيه (پ.ك.ك) مجلس اين كشور طرحى را مبنى بر حمله ارتش به شورشيان پ.ك.ك كه در شمال عراق فعاليت دارند، تصويب كرده است. در همين حال اردوغان تصويب اين لايحه را به معناى عمليات نظامى فورى و بى درنگ ارتش تركيه خواند. البته چندى پيش بغداد و آنكارا يك توافق امنيتى ميان خود امضاء كردند. گفتنى است كه تركيه و عراق در زمان حكومت صدام حسين قراردادى را به نام »وضعيت سرسختانه«، امضا كردند كه بر اساس آن نظاميان تركيه مىتوانستند وارد خاك عراق شوند و شورشيان كُرد را سركوب كنند كه هم اكنون نيز اين گونه تصور مىشد.
تصويب لايحه سركوب شورشيان پ.ك.ك در شمال عراق، واكنشهاى جهانى زيادى را به دنبال داشت. در همين راستا دولت عراق از آنكارا خواست، قبل از هر گونه اقدام نظامى خويشتن دارى كند و فرصت بيشترى به عراق بدهند. مسعود بارزانى رئيس دولت خود مختار كردستان عراق هم اعلام كرد، در صورت حمله تركيه به شمال عراق، مردم كردستان عراق آماده دفاع از اين منطقه هستند. همچنين وى اين اتهام را كه دولت او از پ.ك.ك حمايت مىكند را رد كرد. وى اعلام كرد هر چند كه اين گروه پايگاهايى در كردستان عراق دارد، ولى كردستان عراق از اين گروه حمايت نمىكند. در همين حال جرج دبليو بوش در طى يك سخنرانى در كنگره اين كشور ابراز كرد كه اميدوار است تركيه به اين حمله دست نزند و از ارتش تركيه خواست به داخل خاك عراق نيرو نفرستد. وى ادامه داد كه آنكارا بايد از خود صبر و خويشتن دارى نشان دهد، تا مسئله از طريق راههاى ديپلماتيك حل و فصل شود. دو دولت عراق و امريكا از حمله ارتش تركيه به شمال عراق بسيار نگران هستند؛ به اين دليل كه كردستان عراق تنها منطقه نسبتاً آرام و با ثبات اين كشور است كه در طى چهار سال اخير آرام بوده است، لذا، بغداد و واشينگتن تلاش زيادى مىكنند اين منطقه از عراق دستخوش بحران نشود. به همين دليل رفت و آمدهاى ديپلماتيك ميان آنكارا - واشينگتن، آنكارا - بغداد شروع شده است و در همين راستا كنفرانس سه جانبه عراق، تركيه و امريكا براى حل بحران به وجود آمده در آنكارا برگزار شد. مىتوان گفت اين بحران در مسير ديپلماتيك قرار گرفته است.
ارتش تركيه تا به امروز چندين بار به سركوب گروه پ.ك.ك پرداخته است، اما به دليل گسترده نبودن حملات، دولت تركيه احتياجى به مجوز از پارلمان نداشته است. حملات اخير تركيه با مجوز پارلمان اين كشور صورت گرفته و اين امر نشان مىدهد كه حزب عدالت و توسعه مىخواهد از طريق پارلمان به اقدام نظامى دست بزند كه نشانهاى از خوب عمل كردن و سنجيده عمل كردن اين حزب است. هر چند كه حزب عدالت و توسعه امروزه تحت فشار از طرف غرب و ارتش اين كشور است.
كارگران كردستان تركيه از سال ١٩٨٤م تا كنون چندين بار به مرزهاى تركيه حمله كردهاند و در طول چند دهه درگيرى ميان ارتش تركيه و جدايى طلبان پ.ك.ك هزاران نفر جان خود را از دست دادهاند.رهبر اين گروه »عبدالله اوجالان«، توسط نيروهاى تركيه دستگير و روانه زندان شد. البته اخيراً وى توسط وكلايش بيانيهاى را صادر كرده است، بر اين مبنا كه وى خواهان خود مختارى سياسى كُردها نيست و تنها خواهان خود مختارى فرهنگى است؛ لذا شورشيان كُرد براى خود چشم انداز سياسى را تصور نمىكنند. اين مسئله باعث دلمردگى پ.ك.ك شده و از طرفداران اين گروه كاسته شده است.
كميته روابط خارجى كنگره امريكا طرحى را مبنى بر كشتار ١/٥ ميليون نفر ارمنى در سالهاى (١٩١٧ - ١٩١٥م) توسط دولت تركيه با عنوان »نسل كشى«، قلمداد كرد كه اين مسئله خشم تركها را بر انگيخته و باعث تنش ميان آنكارا و واشينگتن شده است. البته دولت تركيه بارها ادعاهاى ارامنه مبنى بر نسل كشى را تكذيب كرده است. تركيه مدعى است، كشتار ارامنه در سالهاى حكومت عثمانى در تركيه، در جنگ جهانى اول بوده است. اين كشور اعلام كرده جنگ، فقر و بيمارى باعث از بين رفتن ١/٥ نفر ارمنى شده است. آنكارا اعلام كرده است در صورتى كه اين لايحه در كنگره اين جلسه تصويب شود، رابطه اين كشور و امريكا رو به سردى خواهد رفت. هر چند كه تصويب اين لايحه در كنگره امريكا غير الزام آور مىباشد. البته جرج دبليو بوش شخصاً مخالفت خود را با تصويب اين لايحه در كميته روابط خارجى كنگره اعلام كرد و تلاش مىكند مانع از تصويب اين لايحه در كنگره توسط دموكراتها شود. در هيمن حال جمهوريخواهان تلاش مىكنند كه اين لايحه تصويب نشود.
لغو ممنوعيت حجاب و همه پرسى براى اصلاحات قانون اساسى براى انتخابات رئيس جمهور در تركيه از موضوعات ديگر هفتههاى اخير در تركيه مىباشد. نخست وزير تركيه اردوغان به وعدههاى انتخاباتى خود عمل كرده و خواستار لغو ممنوعيت حجاب در دانشگاهها و مؤسسات فرهنگى و آموزشى شد. اين مسئله باعث نگرانى سكولارها و ژنرالهاى اين كشور شده است.