آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢

كتابشناسى حضرت عبد العظيم
حافظيان بابلى ابوالفضل


شرح حال حضرت عبدالعظيم (ع) در لابلاى كتابها و رساله هاى مستقل و مشتمل و مقالات مختلف, از قرن سوم تا عصر حاضر درج شده است.
روايات آن حضرت در كتاب هاى حديثى نقل شده و خود ايشان دو تأليف حديثى داشته كه متأسفانه به ما نرسيده است. شيخ صدوق نيز كتابى درباره اخبار و احاديث آن حضرت نگاشته كه آن نيز در تندباد حوادث از بين رفته است.
شايد اولين رساله در شرح حال ايشان, نگاشته صاحب بن عباد باشد كه نسخه هايى از آن به جا مانده و بارها به چاپ رسيده است. پس از آن در كتاب هاى رجالى و تراجم و كتب حديثى نام و ياد آن حضرت بسيار به چشم مى خورد و در سده هاى اخير نيز كتاب هاى مفصلى همچون (جنه النعيم) و (مسند حضرت عبدالعظيم(ع)) به شرح زندگى ايشان اختصاص يافته است.
در اين ايام نيز به مناسبت برگزارى كنگره بزرگداشت حضرت عبدالعظيم(ع) حدود سى جلد كتاب و ده ها مقاله درباره آن حضرت و ساير امامزادگان و علماى شهر رى منتشر شده است.
همچنين كتاب ها و مقالات متنوع و متعددى درباره آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) نگاشته شده است.
در اين مختصر, بيش از پنجاه اثر مستقل درباره حضرت عبدالعظيم (ع) و آستانه آن حضرت, معرفى مى شود. ١. آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
از: سيد محمد تقى مصطفوى
[اول], [تهران], چاپخانه تابان, شهريور ١٣٣٠ش, ٢٦« [تصاوير]ص, رقعى; تصوير.
چون در سال ١٣٣٠ش كار مرمت صندوق نفيس آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) به پايان رسيد براى انجام مراسم پايانى اين جزوه منتشر شد كه معرفى مختصر برخى از آثار معمارى و هنرى گوناگون در آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) است. مانند: درب آهنى عتيقه داراى كتيبه كوفى از قرن نهم و دهم هجرى, قرآن شاه تهماسب مورخ ٩٤٠ق و …. ٢. آستانه رى: مجموعه اسناد و فرامين (فارسى)
از: محمد على هدايتى
[اول], تهران, نشر آستانه, ١٣٤٤ش, ١٢٧«[٣]ص, رحلى بزرگ; تصوير, سند.
مؤلف ـ كه يكى از متوليان آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) در سال هاى پيش از انقلاب بود ـ اين كتاب را به جهت تشريح رقبات موقوفه آستانه و تصديق امر توليت در خاندان خويش, به نگارش درآورده است. وى بدين منظور مجموعه فرمان هاى سلطنتى و اسناد و وقفنامجات مربوط به آستانه مباركه را به چاپ رسانده است. كه در مجموع شامل ٢٠ فرمان و سند از كسان مختلفى چون شاه تهماسب صفوى (مورخ غره رجب ٩٦١, قديمى ترين فرمان), شاه عباس دوم, شاه سليمان, كريمخان زند, محمد شاه, ناصرالدين شاه, مظفرالدين شاه و … مى شود. مقدمه اى نيز در باب رى و سابقه آن از ابتدا تا زمان آغامحمد خان قاجار و مختصرى پيرامون حضرت عبدالعظيم و آستانه آن حضرت, به كتاب منضم گرديده است. (ص ـ٥٧) ٣ . آستانه مقدسه رى در گذشته و حال (فارسى)
از: اصغر قائدان
مطالب اين كتاب در ٤ فصل, بدين ترتيب نظم يافته است:
١. رى در پهنه تاريخ;
٢. شرح حال امامزادگان آستان مقدس رى;
٣. آستانه حضرت عبدالعظيم در پهنه رى;
٤. آستانه مقدسه حضرت عبدالعظيم در عصر حاضر.
اين كتاب ضمن منشورات كنگره بزرگداشت حضرت عبدالعظيم (ع) به چاپ مى رسد. ٤ . الاخبار العظيمية
از: جواد بن مهدى شاه عبدالعظيمى شريف رازى لاريجانى (م ١٣٥٥ق)
در خصوص اين كتاب هيچ اطلاعى نداريم. اما خود مؤلف در كتاب ديگرش نور الافاق, ص ٢١ و ١٠٦ از آن ياد كرده است. ٥ . اينجا كربلاست! حرم حرم حسين (ع) است!: تاريخ زندگانى حضرت عبدالعظيم (ع), امامزادگان مجاور و اشخاص مدفون اطراف بقعه (فارسى)
از: حسين مؤذنى
[اول], [شهر رى], مؤلف, [تاريخ مقدمه: ١٣٧٨ش], II « ٢٠ص « تصاوير, رقعى; تصوير.
اين جزوه مختصر به قصد آشنايى زائران حرم حضرت عبدالعظيم (ع), با تاريخ زندگانى ايشان و بناى بقعه و امامزادگان مجاور به رشته تحرير در آمده است.
عنوان برخى از مطالب ذكر شده, چنين مى باشد: نام و نسب, دوران حيات, حضرت عبدالعظيم (ع) چند تن از ائمه را درك نمودند, جايگاه حضرت عبدالعظيم (ع) در مجلس امام هادى (ع), شرح حديث عرض دين, فضائل حضرت عبدالعظيم (ع) از زبان ائمه, گفتار علما, مخالفت حضرت عبدالعظيم (ع) با خليفه وقت, ورود حضرت عبدالعظيم (ع) به رى و وفات آن بزرگوار, تأليفات, احاديثى از قول حضرت عبدالعظيم (ع), اولاد, مشايخ و اساتيد روايتى, راويان و شاگردان, آداب زيارت و طريقه توسل به حضرت عبدالعظيم (ع), يكى از كرامات, تاريخ بناى بقعه, آثار و اشياء تاريخى گرانبهاى آستانه و…. ٦ . تاريخ آستانه رى (فارسى)
از: عبدالله عقيلى
دوم, قم, سازمان چاپ و نشر مؤسسه فرهنگى دارالحديث با همكارى معاونت فرهنگى آستان مقدس حضرت عبدالعظيم (ع), ١٣٨٠ش, ٤٥٢ص, رحلى; تصوير, جدول, سند, كتابنامه, نمايه.
اثرى درباره پيشينه ٌتاريخى رى و آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) و مسايل مربوط به آن است. مؤلف در اين كتاب توانسته با تدوين اطلاعاتى كه از تطبيق روايات با متون تاريخى حاصل مى شود, در مجموع اطلاعاتى را درباره شخصيت تاريخى حضرت عبدالعظيم (ع) گردآورى نمايد كه به گفته خود: (مصرحاً در هيچ يك از نصوص تاريخى و روايى نيامده و در مجموع كلياتى است كه از اوضاع اجتماعى و جوّ سياسى ديلمان و طبرستان و رى, به هنگام مهاجرت آن حضرت به اين صفحات, متبادر به ذهن مى شود.)
اما بقيه مطالب كتاب كه مشتمل بر تاريخچه مزار و موقوفات و متوليان آستانه و …
مى باشد, همگى مستند به اسناد و فرامين تاريخى است كه از عصر صفويان تا امروز, در خانواده نگارنده باقى مانده اند.
مطالب كتاب در ١٠ فصل و ٢ ضميمه به شرح زير تدوين شده است:
نهضت هاى فكرى و سياسى در قرون اوليّه هجرى, جوّ اجتماعى و مذهبى و سياسى رى در قرن سوم هجرى قمرى, شرح زندگانى حضرت عبدالعظيم (ع), تاريخچه مزار شريف, موقوفات آستانه مباركه, سازمان آستانه مقدسه در دوران هاى مختلف تاريخى, تاريخچه خاندان توليت و متوليان شرعى و انتصابى, رويدادهاى تاريخى, بست نشينى هاى تاريخى, افسانه ها و شايعات و رويدادهاى محلى و مجموعه اسناد (شامل ٣٤ سند از اوائل قرن يازدهم تا اواسط قرن چهاردهم هجرى). ٧ . تاريخ مختصر كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) كه بمناسبت جشن افتتاحيه كتابخانه تقديم ميگردد(فارسى)
از: جواد مؤذنى
تصحيح: سيد على اكبر فتوحى
[اول], تهران, چاپخانه حيدرى, آذر ١٣٤١, ٢٤ص, رقعى; تصوير, سند.
ساختمان جديد كتابخانه آستان حضرت عبدالعظيم (ع), شب ١٩ آذر ١٣٤١ مقارن با ١٣ رجب ١٣٨٢ق افتتاح شد. اين جزوه مختصر نيز به مناسبت جشن افتتاحيه كتابخانه با شرح سوابق خاندان توليت و تاريخچه كتابخانه آستانه مقدسه در دوران سلطنت صفويه تا زمان چاپ جزوه (١٣٤١ ش) منتشر شده است. گفتنى است كتابخانه در هنگام افتتاح حدود ٣١٣٣ كتاب در اختيار داشته است. ٨ . التحفة العظيمية
از: جواد بن مهدى شاه عبدالعظيمى شريف رازى لاريجانى (م ١٣٥٥ق)
مؤلف در كتاب ديگرش (نور الافاق), ص ٢١ اين عنوان را يكى ديگر از تأليفات خود دانسته و به آن ارجاع داده است; اما هم اكنون هيچ اطلاعى از آن نداريم. ٩ . تذكرة العظيمية (فارسى)
از: محمد ابراهيم بن عبدالرحيم نجفى كلباسى (م ١٣٦٢ق)
سربى, بى جا, مطبعه برادران باقرزاده, [١٣٤٦ق؟], ١٣٤«٧٢«١٢ص, رقعى.
از كتاب هاى سودمند در شرح احوال حضرت عبدالعظيم (ع) كتاب (تذكرة العظيمية) است. تأليف اين كتاب در ١٨ ذى قعده ١٣٤٦ق پايان يافته و گويا در همان سال نيز چاپ شده است, و اكنون با تصحيح آقاى عليرضا هزار, ضمن منشورات كنگره حضرت عبدالعظيم (ع) به چاپ مى رسد.
كتاب شامل مقدمه و دوازده تذكره و خاتمه بدين شرح مى باشد:
مقدمه: در بيان فضايل و خصايص سادات و كليّه امامزاده ها به ذكر شصت فضيلت;
تذكره اولى: بيان نسب و اجداد و پدر حضرت عبدالعظيم;
تذكره دوم: بيان برادر و زوجه و اولاد حضرت عبدالعظيم;
تذكره سوم: بيان فضايل آن حضرت به ذكر سه مقام;
تذكره چهارم: بيان حديث عرض دين آن حضرت به امام هادى (ع);
تذكره پنجم: بيان هجرت حضرت عبدالعظيم به رى و بيان اقسام هجرت از ممدوح و مذموم;
تذكره ششم: بيان احاديث آن حضرت و ذكر چهل حديث;
تذكره هفتم: بيان مدفن حضرت عبدالعظيم و رى;
تذكره هشتم: بيان وفات و شهادت حضرت عبدالعظيم;
تذكره نهم: بيان ثواب زيارت حضرت عبدالعظيم به ذكر چند حديث;
تذكره دهم: بيان آداب و زيارت و معنى آن و وظيفه خدام;
تذكره يازدهم: بيان بانى قبر مبارك حضرت عبدالعظيم;
تذكره دوازدهم: بيان اقوال علماى عظام در فضيلت حضرت عبدالعظيم.
خاتمه كه مشتمل بر پنج تبصره است:
تبصره اولى: بيان حال امام زاده حمزه;
تبصره دوم: اجمالى از حال ساير امام زاده ها كليّةً و وظيفه عموم مردم نسبت به آنها;
تبصره سوم: در بيان حال مرحوم شيخ صدوق ابن بابويه عليه الرحمة;
تبصره چهارم: بيان احوال جد امجد مؤلف كتاب عالم ربانى و علامه ثانى مرحوم آية الله حاج محمد ابراهيم كلباسى اعلى الله مقامه;
تبصره پنجم: در بيان رد فتاوى و خرافات طايفه وهابى.
(ر.ك: الذريعة, ج ٤, ص ٤٠; فهرست كتابهاى چاپى فارسى, خانبابا مشار, ج ١, ص ١٢٥٠; فهرستواره كتابهاى فارسى, احمد منزوى, ج ٣, ص ٢٠٧٢) ١٠. ترجمه اعتقادات عبدالعظيم حسنى (فارسى)
ترجمه تحت اللفظى حديث عرض دين حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) است.
آغاز: (بسمله. اعتقادات سيد جليل الشأن و عظيم القدر و المنزلة عبدالعظيم بن عبدالله الحسنى المعروف به شاه عبدالعظيم المدفون به ارض رى كه به عرض جناب مقدس هادى (ع) رسانيد و حضرت بسيار پسنديد و آن اين است. گفت عبدالعظيم: كه شهادت مى دهم به درستى و راستى و يقين به قلب و زبان كه خداوند يكى است.)
نسخه هاى خطى: نسخه اى از اين كتاب در كتابخانه مدرسه امام صادق (ع) چالوس به شماره ٦/٦٦٦ مورخ ١٢٢٧ق نگهدارى مى شود.
(ر.ك: فهرست نسخه هاى خطى مدرسه امام صادق (ع) چالوس, محمود طيار مراغى, تهران, ميراث مكتوب, ١٣٨١ش, ص٣٢٦) ١١ . جنّات النعيم فى احوال سيدنا الشريف عبدالعظيم (عربى)
از: ملا محمد اسماعيل فدائى كزازى اراكى (م ١٢٦٣ق)
كتاب در سال ١٢٣٠ق تأليف شده و شامل مقدمه و هشت فردوس و خاتمه است بدين ترتيب:
مقدمه: در بيان اين كه چرا امامت در نسل امام حسن (ع) قرار داده نشد.
فردوس اول: درباره اسم و رسم حضرت عبدالعظيم و آن چه صاحبان كتاب هاى رجالى درباره او گفته اند.
فردوس دوم: در بيان و شرح سند مطالب و رواياتى كه درباره آن حضرت در فردوس اول ياد شد.
فردوس سوم: آباى گرامى آن حضرت.
فردوس چهارم: در بيان فضايل عامه آن حضرت كه شامل ساير امامزاده ها هم مى شود.
فردوس پنجم: در بيان فضايل عامه آن حضرت كه شامل علماى عاملين هم مى شود.
فردوس ششم: در معرفى هشت نفر از راويان أو.
فردوس هفتم: در معرفى مشايخ او (حدود ٢٠ نفر).
فردوس هشتم: در روايات منقوله از آن حضرت (٦٠ روايت)
خاتمه: در بيان احوال اولاد امام حسن از غير زيد كه جدّ حضرت عبدالعظيم است.
اين كتاب با تصحيح آقاى على اكبر زمانى نژاد ضمن منشورات كنگره حضرت عبدالعظيم (ع) به چاپ مى رسد.
نسخه هاى خطى: كتابخانه مسجد اعظم قم, شماره ٥٧٩, رساله اول مجموعه, حدود ١٠٠ برگ.
(ر.ك: فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مسجد اعظم قم, رضا استادى, صص ٤٦٠ـ٤٦١; مجله نور علم, ش ٥١ـ٥٠, صص ٢٩٠ـ٢٩١.) ١٢ . جنة النعيم و العيش السليم فى احوال السيد الكريم و المحدث العليم عبدالعظيم بن عبدالله الحسنى (ع) و التكريم (روح و ريحان) (فارسى)
از: ملا محمد باقر بن محمد اسماعيل مازندرانى كجورى تهرانى (م ١٣١٣ق)
چاپ سنگى, تهران, ١٢٩٨ق, ٥٤٨ص, رحلى.
يكى از منابع مهم و ارزشمند در باب حضرت عبدالعظيم و مسائل مرتبط با ايشان, و رى, كتاب (جنة النعيم والعيش السليم) است. تأليف اين كتاب در سال ١٢٩٦ق با دو ديباچه ـ يكى به زبان فارسى و ديگرى عربى ـ و مقدمه و ٢٤ روح و ريحان و خاتمه بدين شرح انجام پذيرفته است:
مقدمه با نام رضوان داراى سه عنوان: ١. كثرت نسل سادات; ٢. فضائل سادات; ٣. خصائص سادات.
روح و ريحان اول: در عدد اولاد ذكور و اناث امام حسن (ع).
روح و ريحان دوم: در شرح حال حسن مثنّى.
روح و ريحان سوم: در شرح حال زيد بن حسن بن ابى طالب كه جدِّ حضرت عبدالعظيم است.
روح و ريحان چهارم: در شرح احوال اجداد ديگر حضرت عبدالعظيم.
روح و ريحان پنجم: در شرح كنيه و لقب و اسم مبارك حضرت عبدالعظيم.
روح و ريحان ششم: در شرح اولاد ذكور و اناث حضرت عبدالعظيم و حليه جليله اش, خديجه دختر قاسم بن حسن امير.
روح و ريحان هفتم: در شرفياب شدن حضرت عبدالعظيم خدمت سه نفر از ائمه اثنى عشر و اختلاف اقوال و مؤيدات ثريبه در شرفيابى حضور امام حسن عسكرى.
روح و ريحان هشتم: شرح حديث ابا حماد رازى كه در رساله صاحب بن عباد نقل شده و حضرت هادى (ع) او را براى اخذ احكام دين به حضرت عبدالعظيم ارجاع داده است.
روح و ريحان نهم: در شرح عرض دين حضرت عبدالعظيم با اباالحسن الثالث حضرت هادى و تشويق مردم به دانستن اين حديث.
روح و ريحان دهم: در هجرت حضرت عبدالعظيم است به شهر رى.
روح و ريحان يازدهم: در شرح احاديثى است كه حضرت عبدالعظيم از معصومين(ع) به واسطه و بلاواسطه نقل كرده اند. (در ده مطلب)
روح و ريحان دوازدهم: در مدفن شريف حضرت عبدالعظيم و بناى رى و مدح عجم.
روح و ريحان سيزدهم: در وفات حضرت عبدالعظيم;
روح و ريحان چهاردهم: در ثواب زيارت حضرت عبدالعظيم و شرح دو حديث;
روح و ريحان پانزدهم: در آداب زائر و زيارت و خدام قبور ائمه (ع);
روح و ريحان شانزدهم: در شرح بناى قبه حضرت عبدالعظيم و توسعه آن;
روح و ريحان هفدهم: در اقوال مجتهدين كه جلالت قدر حضرت عبدالعظيم ذكر فرموده اند;
روح و ريحان هجدهم: در شرح حال سيد جليل امامزاده حمزه;
روح و ريحان نوزدهم: در احوال امامزاده عبدالله ابيض;
روح و ريحان بيستم: در شرح حال سيد شريف قاضى صابر ونكى;
روح و ريحان بيست و يكم: در شرح حال امامزاده طاهر;
روح و ريحان بيست و دوم: در شرح حال امامزادگانى كه به رى آمده اند;
روح و ريحان بيست و سوم: در شرح احوال نه نفر از مجتهدين و علمائى كه در اطراف حضرت عبدالعظيم مدفون شده اند;
روح و ريحان بيست و چهارم: در خواب هايى كه در تعظيم روضه مباركه آن حضرت ديده شده;
خاتمه: در تقريظ ها و ماده تاريخ هاى كتاب.
در آخر صورت املاك و اعيان موقوفه حضرت عبدالعظيم با اسامى و آنچه از منافع آنها حاصل مى شود, ذكر شده است.
اين كتاب با تصحيح سيد صادق حسينى اشكورى در ٥ جلد, ضمن مجموعه انتشارات كنگره حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) و شهر رى منتشر مى شود.
(ر.ك: الذريعة, ج ٥, ص١٦٠ با عنوان (جنة النعيم والعيش السليم) و ج ١١, ص٢٦٦ با عنوان (روح و ريحان); فهرست كتابهاى چاپى فارسى, مشار, ج ٢, صص ١٥٨٤ـ١٥٨٥; فهرستواره كتابهاى فارسى, ج ٣, ص ٢٠٩٩; يادداشتهاى قزوينى, ج ٨, ص ٤٤) ١٣ . حضرت عبدالعظيم حسنى (ع): آفتاب رى (فارسى)
از: محمد باقر پورامينى
اول, [شهررى], معاونت فرهنگى آستان مقدس حضرت عبدالعظيم (ع) و نشر محبت, بهار ١٣٧٧ش, ١٧٢ص, رقعى; تصوير, كتابنامه, نقشه, نمودار.(ستارگان رى/١)
بررسى ابعاد و زواياى مختلف زندگى گهربار حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), موضوع و محور اين دفتر مى باشد كه با مراجعه و استفاده بيش از ١٤٠ مأخذ به ثمر رسيده است. كتاب با قلمى ساده و زيبا تحرير يافته و مباحث مربوط به ولادت تا وفات, روايات, تأليفات, مشايخ, ريشه هاى هجرت, آستان مقدس, زيارت و كرامات و ديگر مسائل مربوط به مربوط به آن حضرت را مورد بحث و بررسى قرار داده است. ١٤ . الخصائص العظيمية (فارسى)
از: جواد بن مهدى شاه عبدالعظيمى شريف رازى لاريجانى (م ١٣٥٥ق)
با تصحيح: آقا شيخ بهاء الدين معين العلماء, به سعى و اهتمام: آقا شيخ على خازن التولية چاپ سنگى, تهران, كارخانه آقا ميرزا على اصغر باسمه چى, رجب ١٣١٨ق, كاتب: محمد حسن گلپايگانى, ٦٣«٤٦«١٨ص, در٧٥٠ جلد, جيبى.
اين كتاب مختصرى از شرح احوال و آثار حضرت عبدالعظيم (ع) است. مطالبى كه از آنها ياد شده بدين قرارند: ٥ حديث در ثواب زيارت آن حضرت, ٥ حديث در فضيلت, قول ٥ نفر از علماى اعلام در جلالت قدر آن حضرت والامقام, و زيارتنامه آن حضرت, پنج حديث به نقل از ايشان و ٥ حديث ديگر.
پس از متن كتاب دو ضميمه نيز به آن ملحق شده است: ابتدا قوانين آستانه مباركه حضرت عبدالعظيم (ع) در ٢٠ بند ذكر شده و سپس موقوفات مسجد جامع و حرم مشخص شده اند. (به خط سياق در ٤٦ ص). و ضميمه دوم صورت وقفنامه آقا ميرزا مطيع خان مستشار الملك وزير كل اداره مركزى بروجرد بر آستانه حضرت معصومه سلام الله عليها است در ١٨ ص.
(ر.ك: فهرست كتابهاى چاپى فارسى, ج ٢,ص ١٨٨٩; المسلسلات فى الاجازات, ج٢, ص ٢٣٥) ١٥ . در وصف حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) و بى بى شهربانو(س)(فارسى)
از: حيدر تهرانى
[اول], تهران, كتابفروشى اسلاميه, پس از ١٤٠١ق, ٣٩ص, رقعى.
اشعارى در مدح حضرت عبدالعظيم حسنى و بى بى شهربانو است. در ابتدا نيز مقدمه اى در نام و نسب و چگونگى اسارت و درگذشت بى بى شهربانو آمده است كه برخى از مطالب آن اصالت تاريخى ندارد. ١٦ . دفتر ثبت كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم (فارسى)
از: محمد جواد بن رضا مؤذنى (م ١٣٧١ش)
دفتر بزرگى است كه در آن نام كتاب ها به همراه برخى از مشخصات آنها به ترتيب زمان ورود به كتابخانه ثبت شده است. در اين دفتر از تاريخ ٢٤/٨/١٣٢٤ تا ٢٦/١٠/١٣٧١ تعداد ٩٦٣٦ جلد كتاب و نشريه چاپى و خطى به ثبت رسيده و علاوه بر نام كتاب و مؤلف, به موضوع, ناشر, تاريخ طبع, تعداد صفحات, تعداد تصاوير, محل تهيه و قيمت خريد كتاب اشاره شده است. پس از آن تا تاريخ ٥/٢/١٣٨٠ و تا شماره ١١٠٠٠ كتاب ها به ثبت حسين مؤذنى مدير فعلى كتابخانه رسيده است.
نسخه هاى خطى: كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم, شماره ٥٨٨, نستعليق, مؤلف, از ٢٤/٨/١٣٢٤ تا ٥/٢/١٣٨٠ ش, تمام صفحات داراى جداول ١٦ ستونى, ١٧٨ برگ, ٣٦ سطر.
(ر.ك: فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم حسنى, ابوالفضل حافظيان, در شرف نشر.) ١٧ . رسالة فى فضل عبدالعظيم (ع)(عربى)
از: ابوالقاسم صاحب اسماعيل بن عباد ديلمى (م ٣٨٥ق)
صاحب بن عباد ـ وزير دانشمند آل بويه ـ رساله اى كوتاه پيرامون نسب, زندگانى, فضل زيارت, وصف علم و برخى از روايات حضرت عبدالعظيم (ع) نوشته است.
اين رساله در عين اختصار, بسيار مهم و پرفايده و شامل برخى مطالب است كه منحصراً در آن نقل شده است. از طرف ديگر قديمى ترين نوشته اى است كه به صورت مستقل در باب آن حضرت تدوين شده و امروزه در اختيار ما قرار دارد.
اين رساله به جهت اختصارش در منابع متعددى در ضمن ديگر كتاب ها به چاپ رسيده است كه برخى از آنها عبارتند از:
١. نفائس المخطوطات, محمد حسن آل يس, المجموعة الرابعة, ص ١٧ به بعد.
٢. خاتمة مستدرك الوسائل, شيخ حسين نورى طبرسى, قم, تصحيح و چاپ: مؤسسه آل البيت (ع) لاًحياء التراث, ١٤١٦ق, ج٢٢, صص ٤٠٣ـ٤٠٨ (چاپ سنگى, ج ٣, ص ٦١٤)
٣. عبدالعظيم الحسنى حياته و مسنده: زندگانى حضرت عبدالعظيم (ع), عزيز الله عطاردى, سوم, تهران, انتشارات عطارد, ١٣٧٣ش.
٤. مجله نور علم, ش ٥٠ـ٥١, صص ٢٨٥ـ٢٨٨, از روى چاپ نخست.
٥. مسند الامام الجواد ابى جعفر محمد بن على الرضا(ع), عزيز الله عطاردى, اول, قم, المؤتمر العالمى الثانى للامام الرضا(ع), ١٤١٠ق, صص ٣٠٢ـ٣٠٤.
٦.مزارات أهل البيت و تاريخها, محمدحسين حسينى جلالى, سوم, بيروت, مؤسسة الاعلمى, ١٤١٥ق, صص٢٠٦ـ٢٠٩.
همچنين در مجموعه انتشارات كنگره حضرت عبدالعظيم (ع) و شهر رى منتشر مى شود.
نسخه هاى خطى: نسخه هاى خطى رساله صاحب بن عباد, فراوان نيست. صاحبِ مستدرك الوسائل در كتاب خود اين رساله را از روى نسخه اى مورخ ٥١٦ق به خط برخى افراد از خاندان آل بابويه نقل مى كند. ولى اكنون مشخص نيست كه آن نسخه چه سرنوشتى پيدا كرده است. اما در همان زمان چند بار از روى اين نسخه, استنساخ شده است; از جمله نسخه مرحوم نورى و نسخه شيخ آقا بزرگ تهرانى. بقيه نسخه هاى موجود نيز با واسطه يا بلا واسطه از آن نسخه اصل گرفته شده اند كه عبارتند از:
١. نسخه محدث نورى كه سرنوشت آن مشخص نشد.
٢. نسخه شيخ آقا بزرگ تهرانى, استنساخ شده از روى نسخه ٥١٦ق.
٣. نسخه محمد حسن آل ياسين, مورخ ١٣٢٤ق, استنساخ شده از همان نسخه.
٤. نسخه عكسى مركز احياى ميراث اسلامى به شماره ٢٦٢٦, به خط حسن بن سيد عبدالهادى بن سيد موسى بن سيد حسن بن سيد على بن سيد شكر بن سيد مسعود موسوى خرسان در ٢١ ذى قعده ١٣٥١ق, ٣ صفحه, ٢٥ سطر. اصل نسخه در يكى از كتابخانه هاى نجف ـ عراق نگهدارى مى شود.
٥ . كتابخانه آيت اللّه مرعشى نجفى ـ قم, شماره ١٢٨٠٦, رساله پنجم مجموعه, به خط صدر الاسلام خوئى.
(ر.ك: الذريعة, ج ١٦, ص ٢٦٩; مستدرك الوسائل, ج ٢٢, صص ٤٠٣ـ٤٠٨) ١٨ . زندگانى حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
از: احمد صادقى اردستانى
دوم, تهران, انتشارات حافظ نوين, ١٣٧٣ش, ٢٢٤ص, رقعى.
در اين كتاب زندگانى و شخصيت حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) از جهات مختلف بررسى, و براى آشنايى زائران آن بزرگوار به زبانى ساده تحرير شده است. عناوين فصول ١٢ گانه كتاب از اين قرار مى باشد: تاريخچه زندگى و وفات حضرت عبدالعظيم (ع), علت عظمت و شخصيت حضرت عبدالعظيم (ع), ايمان و مقام علمى او از نظر امامان (ع), چرا از مدينه به شهر رى هجرت كرد؟ عبدالعظيم (ع) و احاديث امام رضا(ع), احاديث عبدالعظيم حسنى (ع) از امام جواد, روايات عبدالعظيم (ع) از امام هادى (ع), فضيلت و فلسفه زيارت حضرت عبدالعظيم (ع), آداب زيارت حضرت عبدالعظيم (ع), بركت و كرامت براى اداى حاجت, امام زاده هاى معروف شهر رى, مقابر علما و مزارهاى معروف شهر رى. ١٩ . زندگانى حضرت عبدالعظيم بن عبدالله الحسنى (ع) و شخصيت دو امامزاده مجاور آن (فارسى)
از: محمد شريف رازى
تقريظ: آيت الله شهاب الدين مرعشى نجفى
[اول], [تهران], كتابفروشى محمد على علمى, ١٣٦٧ق, ١٥٢ص, رقعى; تصوير.
اين كتاب شامل ديباچه و دو باب و خاتمه (باب اول چهار فصل و باب دوم هشت فصل و خاتمه چهار فصل) است. مؤلف سعى كرده تا شرحى جامع از احوالات اين امامزاده را در كتاب براى عموم فراهم آورد كه برخى از عناوين مطرح شده در كتاب چنين اند: اجداد آن حضرت, هويت عبدالعظيم حسنى و شخصيت أو, روش آن حضرت در مدينه و عراق قبل از مهاجرتش به ايران, هجرت عبدالعظيم حسنى از عراق به ايران, مقام علم و دانش آن حضرت, درك سه تن از امامان, احوال و كرامات حضرت در رى, شرح احاديث عبدالعظيم حسنى كه از امام ها روايت كرده است, در وفات آن حضرت و سبب آن, مدفن ايشان, زيارت آن حضرت, اصحاب و حوارى, بناء و سازمان آستانه مقدسه, در مزارهاى مجاور آن حضرت.
تأليف كتاب در سال ١٣٦٥ق بوده است. ٢٠ . زيارت حضرت عبدالعظيم الحسنى و امامزادگان مجاور(ع) بانضمام زيارت امين الله و وارث
اول, تهران, چاپخانه آستان مقدس حضرت عبدالعظيم (ع), ١٣٧٣ش, ٤٠ ص, جيبى. ٢١ . زيارت حضرت عبدالعظيم (ع), زيارت امامزاده حمزه, زيارت امامزاده طاهر
اول, تهران, شريعت, ١٣٧٥ش, ٣٢ص, جيبى. ٢٢ . زيارت حضرت عبدالعظيم, امامزاده حمزه, امامزاده طاهر, دعاى معراج با ترجمه فارسى
ترجمه: مهدى الهى قمشه اى
اول, تهران و شهر رى, نشر نذير و نشر بنى فاطمه عليها سلام, ١٣٨١ش, ٣٢ص, جيبى. ٢٣ . زيارت حضرت عبدالعظيم, زيارت امام زاده حمزه و امام زاده طاهر, دعاهائى از قرآن كريم, آية الكرسى و دعاى توسّل
ترجمه: مهدى الهى قمشه اى
اول, تهران, انتشارات عفت, ١٣٧٨ش, ٤٨ص, جيبى.
سوم, تهران, انتشارات عفت, ١٣٨١ش, ٤٨ص, جيبى.
همراه با مقدمه اى پيرامون زندگانى حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) در ١٠ص. ٢٤ . زيارت حضرت معصومه(س) زيارت حضرت عبدالعظيم (ع)
اول, تهران, انتشارات سروش, ١٣٧٦ش, ٢٤ص, جيبى; تصوير. ٢٥ . زيارت نامه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) (امامزاده حمزه و امامزاده طاهر)
به خط عظيم هادى پور
اول, تهران, انتشارات پيام معلم, ١٣٨١ش, [١٨ص], جيبى.
زيارت نامه حضرت عبدالعظيم (ع) و امامزاده حمزه و امامزاده طاهر به همراه ترجمه زيرنويس فارسى و انگليسى. در ابتدا, مقدمه اى كوتاه در دو صفحه در شرح زندگانى آن حضرت آمده است. ٢٦ . زيارت نامه عبدالعظيم (ع): به انضمام توصيه امام زمان در خصوص مسجد مقدس جمكران
اول, قم, صدر رضوانى, ١٣٧٩ش, ٣٢ص, جيبى. ٢٧ . زيارتنامه آستانه رى: همراه با زندگينامه امامزادگان آن
گردآورى تحقيق و تنظيم: سيد احمد صدرالحفاظ
زير نظر: سيد احمد صدرالحفاظ
اول, تهران, سيد حسين صدرالحفاظ, بى تا, ٣٢ص, جيبى. ٢٨ . زيارتنامه حضرت عبدالعظيم, امامزاده حمزه و امامزاده طاهر
گردآورنده: اسماعيل پزشكيان نژاد, خط: غلامرضا مجد
اول, تهران, انتشارات پزشكيان نژاد و پسران, ١٣٦٤ش, ٢٤ص, جيبى. (صراط التزكية/١٩)
به همراه مقدمه اى كوتاه از احوالات حضرت عبدالعظيم (ع) ٢٩ . زيارتنامه كامل حضرت على بن موسى الرضا(ع), حضرت معصومه(س) و حضرت عبدالعظيم الحسنى (ع) و امين الله
اول, تهران, برف, ١٣٧٨ش, ٧٢ص, جيبى. ٣٠ . ستارگان درخشان: زندگانى حضرت امام حسن مجتبى (ع) و حضرت عبدالعظيم حسنى (ع)(فارسى)
از: محمد جواد نجفى
دوم, تهران, كتابفروشى اسلاميه, ٢٥٣٦ شاهنشاهى, ج ٤, ص ١٧٣ـ٢٣١, جيبى; كتابنامه.
از آن جا كه حضرت عبدالعظيم (ع) از فرزندزادگان امام حسن مجتبى (ع) به شمار مى رود, مؤلف شرح حال آن بزرگوار را به زبانى ساده, ضميمه كتاب امام حسن نموده است. اين بخش كه در صص ١٧٣ـ٢٣١ به چاپ رسيده, خلاصه اى از مطالب مربوط به پدران, ولادت, دروان زندگى, روايات, وفات و فرزندان حضرت عبدالعظيم را در بردارد. ٣١ . سرزمين كرامت: ٢٠ سرگذشت از كرامات سيدالكريم حضرت عبدالعظيم حسنى (ع)(فارسى)
از: معاونت فرهنگى آستان مقدس حضرت عبدالعظيم (ع)
اول, تهران, انتشارات دارالحديث, مركز چاپ و نشر, پائيز ١٣٧٥ش, ٧٨ص, رقعى. (مؤسسه فرهنگى دارالحديث, مركز چاپ و نشر/٢٩)
٢٠ داستان از كرامات حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) است كه پس از اطمينان از استوارى آنها در قالب داستان هايى عرضه شده است. برخى از اين گونه گزارش ها پيش از اين در (رى) انتشار يافته بودند. ٣٢ . سوره مباركه انعام بانضمام دعاى توسل, زيارت عاشورا و زيارت حضرت عبدالعظيم
اول, تهران, انتشارات عفت, ١٣٧٨ش, ١٥٢ص, وزيرى.
چهارم, ١٣٨١ش, ١٣٦ص, جيبى. ٣٣ . شبيه نامه هاى حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
از: جابر انصارى
اول, تهران, رايزن, ١٣٨٠ش, ٨٠ص, رقعى.
اين كتاب شامل تعزيه نامه هايى است كه درباره زندگانى و شهادت حضرت عبدالعظيم سروده شده اند. ٣٤ . شرح احوال حضرت عبدالعظيم (ع) و حضرت امامزاده حمزه (ع) و خدمات انجام شده در آستانه مباركه (فارسى)
مقدمه: سيد ضياء الدين شادمان
[تهران], سازمان چاپ آبان, فروردين ١٣٤٩ش, ٣٠ ص, نشريّه آستانه مباركه حضرت عبدالعظيم, رقعى; تصوير.
اين جزوه كه دومين شماره نشريه آستانه مباركه حضرت عبدالعظيم مى باشد, داراى سرفصل هاى زير است: هويت و شخصيت حضرت عبدالعظيم, هويت و شخصيت امامزاده حمزه, سند ارزنده تاريخى در گاه و كتيبه آستانه حضرت عبدالعظيم, تعميرات سال ١٣٤٧ و كشف كتيبه هاى حرم, بنيان گذار آرامگاه, تعميرات اساسى و نوسازى بقاع متبركه مجموعه آستانه در سال ١٣٤٨, امامزاده طاهر و موفقيت هاى مالى سال ١٣٤٨. ٣٥ . شرح حال و اعتقادات حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
از: وثوق العلماء عبدالله بن محمد حسن خوراسكانى اصفهانى
چاپ سنگى, بى جا, كاتب: ميرزا عبدالكريم شيرازى, بى تا, ٢٢ ص, به همراه چند كتاب ديگر مؤلف از جمله: اصول دين, عقائد المؤمنين, منظومه اصول دين و اشعارى كه يك مصراع آنها غير معروف است; رقعى.
كتاب, مختصرى در شرح احوال حضرت عبدالعظيم (ع) و نسب و زيارت آن بزرگوار است كه به همراه ترجمه حديث اعتقاداتِ روايت شده از آن بزرگوار, در مجموعه آثار مؤلف به طبع رسيده اند.
تاريخ تأليف كتاب احتمالاً ٢١ ربيع الثانى ١٣٢٤ق بوده است. ٣٦ . شرح حديث عرض دين حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) (فارسى)
از: لطف الله صافى گلپايگانى
اول, قم, مؤسسه انتشارات حضرت معصومه سلام الله عليها, ١٣٧٦ش, ٩٥ص, رقعى.
پيشينه عرض دين و اعتقادات نزد بزرگان و دين شناسان, به زمان پيامبر اكرم و ائمه معصومين (ع) باز مى گردد. يكى از مشهورترين آنها, حديث عرض دين و سؤالات حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) مى باشد كه از امام هادى (ع) روايت كرده است. مؤلف در اين كتاب به سابقه تاريخى عرض دين و پس از آن به شرح حديث عرض دين حضرت عبدالعظيم مى پردازد. دين, نبوت, معراج, سوال قبر, بهشت و آتش, ميزان, صراط و معاد از جمله مباحثى است كه به توضيح درباره آنها پرداخته مى پردازد. ٣٧ . الشريف المعتمد شاه عبدالعظيم الحسني حياته و مسنده: من أجلاء تلامذة الاًمامين محمد الجواد(ع) و علي الهادى (ع) (عربى)
از: عبدالزهراء عثمان محمد
اول, بيروت, دارالهادى للطباعة و النشر و التوزيع, ١٤٢٢ق, ١٥٥ص, وزيرى.
همان گونه كه از عنوان ذكر شده بر مى آيد, موضوع اصلى كتاب دو بخش سيره و مسند حضرت عبدالعظيم (ع) است. با اين كه كتب تاريخ و سيره و رجال, به جز اطلاعاتى اندك از زندگى حضرت عبدالعظيم مطلب قابل توجه ديگرى ذكر نكرده اند, ولى مؤلف با گردآورى اين اطلاعات پراكنده در بخش اول كتاب, عظمت اين عالم بزرگوار و جايگاه او را نزد ائمه معصومين (ع) مشخص مى كند. ذكر احوالات آن حضرت به همراه شرح اوضاع و احوال سياسى و فرهنگى آن زمان به نحو مطلوبى در توضيحات مؤلف پيوند خورده اند و باعث روشن تر شدن بيش از پيش زندگانى ايشان شده است.
اما در بخش دوم مؤلف به ذكر ١٧٩ حديث از احاديثى كه نام حضرت عبدالعظيم حسنى در سلسله اسناد آن به چشم مى خورد, پرداخته است. اين احاديث در فصولى با اين عناوين ذكر شده اند: صفات الله عزّ وجلّ, احاديث الاحكام, احاديث النوادر, من تفسير الائمة, فرائض الاًسلام, القائم من آل محمد(ص), وصايا الائمة, الاخلاق, كبائر الذنوب, زيارة الائمة, من سيرة الانبياء و الاوصياء(ع), مكانة الحسين (ع).
در اين بخش علاوه بر كثرت احاديث, بيش از هر چيز ديگر تبويب آنها درخور توجه مى باشد. ٣٨ . عبدالعظيم الحسنى حياته و مسنده: زندگانى حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
از: عزيز الله عطاردى
سوم, تهران, انتشارات عطارد, ١٣٧٣ش, ٣٥٦ص «تصاوير, وزيرى; تصوير, نمايه.
اين كتاب حاوى اطلاعات گسترده اى در شناخت حضرت عبدالعظيم (ع) است كه به روش توصيفى نگارش يافته است. مطالب در ٦ فصل تنظيم شده و مؤلف سعى نموده تا تمام مواردى كه به نحوى با زندگى آن حضرت مرتبط بوده را در تأليف خود بياورد: فصل اول در شرح زندگانى حضرت عبدالعظيم است. در فصل دوم آباء و اجداد ايشان معرفى مى شوند. فصل سوم حاوى اخبار و رواياتى است كه در كتب حديثى قديم و جديد با سند از حضرت عبدالعظيم روايت شده اند. تعداد اين احاديث در مجموع به ٧٩ مى رسد كه همگى به همراه ترجمه درج شده اند. فصل چهارم مربوط به مشايخ و اساتيد روايتى آن حضرت است كه در طرق اخبار و روايات ذكر شده اند. طبق شمارش نگارنده اين تعداد به ٢٥ نفر مى رسند. راويان و تلامذه اى كه از ايشان اخذ حديث كرده اند ١٥ نفرند. شرح احوالات اين عده در فصل پنجم ذكر شده است. فصل ششم به شناسايى روضه مطهره حضرت عبدالعظيم حسنى و مؤسسات وابسته به آن مى پردازد. در مجموع مى توان اين كتاب را يكى از جامع ترين تأليفات, درباره حضرت عبدالعظيم (ع) دانست. ٣٩ . فهرست كتابهاى چاپ سنگى كتابخانه آستانه حضرت عبد العظيم (ع) (فارسى)
از: ابوالفضل حافظيان بابلى, على صدرايى خويى
هم اكنون حدود ٣٠٠٠ جلد كتاب چاپ سنگى و سربى و قديمى در كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) نگهدارى مى شود كه در اين كتاب به صورت كامل فهرست شده اند. ٤٠ . فهرست نسخه هاى خطى حوزه علميه حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
از: ابوالفضل حافظيان بابلى
در حوزه علميه حضرت عبدالعظيم (ع) ٨٠ نسخه خطى موجود است كه فهرستى تفصيلى از آنها تهيه شده و به انضمام فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) منتشر مى شود. ٤١ . فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع)(فارسى)
از: ابوالفضل حافظيان بابلى
اين كتاب, فهرست تفصيلى نسخه هاى خطى كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) است كه تعداد آنها به ٧٤٤ نسخه مى رسد و در دو جلد در مجموعه انتشارات كنگره حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) به چاپ مى رسد. ٤٢ . فهرست نسخه هاى خطى موزه آستانه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) (فارسى)
از: ابوالفضل حافظيان بابلى
فهرستى است از ٦٨ نسخه كه در موزه آستانه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) نگهدارى مى شود و به انضمام فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آستانه حضرت عبدالعظيم (ع) چاپ مى شود. ٤٣ . كتاب جامع أخبار عبدالعظيم بن عبدالله حسنى (ع) (عربى)
از: ابى جعفر محمد بن على بن حسين بن بابويه قمى شيخ صدوق (م ٣٨١ق)
شيخ صدوق در اين تأليف رواياتى را كه پيرامون شخصيت و زندگى و ويژگى هاى آن حضرت مى باشد, جمع آورى كرده است; ولى متاسفانه امروزه نسخه اى از آن در دست نيست, اما با اين همه در آثار شيخ صدوق به صورت پراكنده رواياتى پيرامون شخصيت حضرت عبدالعظيم (ع) ذكر شده است.
(ر.ك: مجله نور علم, ش ٥١ـ٥٠, ص ٢٨١ـ٢٨٣; رجال نجاشى, ابوالعباس احمد بن على بن احمد بن عباس نجاشى, تحقيق: سيد موسى شبيرى زنجانى, چهارم, قم, مؤسسة النشر الاسلامى لجماعة المدرسين بقم, صص ٢٤٧ـ ٢٤٨; مجله تراثنا, ش ٥, ص ٣١) ٤٤ . كتاب خطب اميرالمؤمنين (ع) (عربى)
از: عبدالعظيم بن عبدالله حسنى (ع)
(ر.ك: رجال النجاشى, ص ٢٤٧; الذريعة, ج ٧, ص ١٩٠; معجم ما كتب عن الرسول و اهل البيت (ع), ج ٥, ص ٤٢٤; مجله تراثنا, ش ٥, صص ٣١ـ٣٢) ٤٥ . كتاب يوم و ليلة (عربى)
از: عبدالعظيم بن عبدالله حسنى (ع)
(ر.ك: رساله صاحب بن عباد; مجله تراثنا, ش ٥, ص ٣٢ـ٣١)

٤٦ . مجموعه آثار كنگره حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) و شهر رى (فارسى)
جلد اول: مسند حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) به همراه ترجمه آن, عزيز الله عطاردى و على رضا هزار;
جلد دوم: جنات النعيم فى احوال سيدنا الشريف عبدالعظيم (ع), ملا محمد اسماعيل كزازى (م ١٢٦٣), به تصحيح على اكبر زمانى نژاد;
جلد سوم: جنة النعيم, ملا محمد باقر كجورى مازندرانى (م١٣١٣ق), ج اول, به تصحيح سيد صادق حسينى اشكورى;
جلد چهارم: جنة النعيم, ملا محمد باقر كجورى مازندرانى (م ١٣١٣ق), ج دوم;
جلد پنجم: جنة النعيم, ملا محمد باقر كجورى مازندرانى (م ١٣١٣ق), ج سوم;
جلد ششم: جنة النعيم, ملا محمد باقر كجورى مازندرانى (م ١٣١٣ق), ج چهارم;
جلد هفتم: جنة النعيم, ملا محمد باقر كجورى مازندرانى (م ١٣١٣ق), ج پنجم;
جلد هشتم: تذكره عظيميه, شيخ محمد ابراهيم كلباسى (م١٣٦٢ق), به تصحيح عليرضا هزار;
جلد نهم: مجموعه رساله هاى خطى و سنگى پيرامون حضرت عبدالعظيم (ع), به كوشش سيد مجتبى صحفى و على اكبر زمانى نژاد؟
جلد دهم: مجموعه رساله هاى خطى پيرامون امامزادگان و زيارتگاههاى شهر رى, به كوشش على اكبر زمانى نژاد;
جلد يازدهم: مجموعه مقالات چاپ شده (٢٠ مقاله), على اكبر زمانى نژاد و هادى ربانى;
جلد دوازدهم: مجموعه كتابهاى چاپى و رساله ها (١٠ عنوان), به كوشش مهدى مهريزى و على اكبر زمانى نژاد;
جلد سيزدهم: مجموعه گفتارهاى پراكنده پيرامون حضرت عبدالعظيم و شهر رى (حدود ١٥٠ عنوان), به كوشش ابوالفضل حافظيان و على اكبر زمانى نژاد;
جلد چهاردهم: مشاهير و عالمان مدفون در حرم حضرت عبدالعظيم و شهر رى, عليرضا هزار;
جلد پانزدهم: مجموعه مقالات كنگره حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), ج ١;
جلد شانزدهم: مجموعه مقالات كنگره حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), ج ٢;
جلد هفدهم: مجموعه مقالات كنگره حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), ج ٣;
جلد هجدهم: فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), ابوالفضل حافظيان, ج ١;
جلد نوزدهم: فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), ج ٢;
جلد بيستم: فهرست نسخه هاى سنگى كتابخانه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), ابوالفضل حافظيان, على صدرايى خويى;
جلد بيست و يكم: مأخذ شناسى حضرت عبدالعظيم (ع) و شهر رى, ابوالفضل حافظيان, سيد محمد حسين حكيم
جلد بيست و دوم: حضرت عبدالعظيم حسنى (ع), محمد على سلطانى;
جلد بيست و سوم: حضرت عبدالعظيم و شهر رى در پهنه تاريخ, اصغر قائدان;
جلد بيست و چهارم: امام زادگان رى, محمد قنبرى;
جلد بيست و پنجم: علما و دانشمندان رى, محسن صادقى. ٤٧ . مرواريد رى: داستانى بر اساس زندگى حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) (فارسى)
از: ابراهيم حسن بيگى
ويراستار: على مؤذنى, تصاوير: فاطمه رادپور
اول, تهران, سازمان پژوهش و برنامه ريزى آموزشى, انتشارات مدرسه, ١٣٧٢ش, ٣٦ص, رقعى; تصوير.
پنجم, تهران, سازمان پژوهش و برنامه ريزى آموزشى انتشارات مدرسه, پاييز ١٣٧٧ش, ٣٦ص, رقعى. ٤٨ . موائد الكريم لزوّار عبدالعظيم (زيارتنامه ناحيه مقدسه حضرت عبدالعظيم (ع),وارث با دعاء كميل و زيارت عاشورا)
از: عباس حائرى تهرانى
تحت نظر و مراقبت: محمود ياسرى
بى جا, چاپخانه محمد على فردين, بى تا, ٦٧ ص, جيبى.
در اين مجموعه زيارتنامه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) به همراه زيارت وارث, دعاى كميل, زيارت عاشورا و زيارت جامعه با عنوان (زيارتنامه ناحيه مقدسه حضرت عبدالعظيم (ع), وارث با دعاى كميل و زيارت عاشورا) به چاپ رسيده است. قسمت اول كه ٣٧ صفحه آغاز كتاب را در بر مى گيرد, شرح و ترجمه زيارتنامه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) است. اهميت اين ترجمه آن است كه هر جمله زيارت مستندسازى شده كه اشاره به كدام حديث يا نقل قول امامان و علماء دارد. ٤٩ . نسب نامه حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
مؤلف: ناشناس
بندى كوتاه در ذكر انساب حضرت عبدالعظيم (ع) است, بدين شرح:(نسب نامه حضرت امامزاده واجب التعظيم و التكريم امام زاده عبدالعظيم بن عبدالله بن على الشديد بن حسن الامير بن زيد بن امام حسن بن على بن ابى طالب (ع)). پس از آن خبرى در چگونگى آبادى شهر رى و بزرگى و عظمت آن.
نسخه هاى خطى: كتابخانه مجلس شوراى اسلامى ـ تهران, شماره ٣٤٥٥, ص ١٦٥, نسخ بسيار ريز, احمد غلام عمله خزانه, در جنگى كه همو به فاصله سالهاى ١١١٣ تا ١١٤٠ق به عنوان كتابدار كتابخانه صفوى گردآورده است, قسمت مربوط به نسب نامه در ١١٣٨ق, برگها وصالى شده و داراى عناوين شنگرف و چليپا است.
(ر.ك: فهرست كتابخانه مجلس, ج ١٠, ص ١٣٥٢) ٥٠ . نگين رى: آشنايى با شخصيت حضرت عبدالعظيم (ع) (فارسى)
از: جواد محدثى
اول, قم, سازمان چاپ و نشر مؤسسه فرهنگى دارالحديث با همكارى معاونت فرهنگى آستان مقدس حضرت عبدالعظيم (ع), ١٣٧٩, ٤٨ص, رقعى.
نگاه اجمالى به زندگى, هجرت, عمر, احاديث و زيارتنامه حضرت عبدالعظيم حسنى (ع) است كه با قلمى روان و به انگيزه آشنايى عموم زائران با شخصيت اين فرزند بزرگوار امام حسن مجتبى (ع) نوشته شده است. ٥١ . نور الافاق و شهاب لأهل النفاق (فارسى)
از: جواد بن مهدى شاه عبدالعظيمى شريف رازى لاريجانى (م ١٣٥٥ق)
سنگى, تهران, مطبعه حاجى عبدالرحيم, ١٣٣٤ق, كاتب: محمد على, ١٢٠ص, جيبى.
كتاب در شرح حال حضرت عبدالعظيم (ع) به رشته تحرير در آمده و همراه آن مطالب پراكنده ديگرى نيز گنجانده شده است كه برخى از عناوينش بدين قرارند: حديث كساء, تولد و وفات حضرت عبدالعظيم, تحقيق جواديه, نسل آن حضرت, زيارتنامه پنج حديث كبير و صغير, دعاى حضرت, سوگوارى وى و ديگر قبور مشاهد مشرفه و امامزادگان رى, زيارتنامه آنها, امامزاده حمزة بن موسى, امامزاده طاهر, امامزاده زيد, امامزاده عبدالله, امامزاده حسين بن عبدالله ابيض, امامزاده ابوالحسن و ديگر امامزاده ها, بى بى زبيده, بى بى شهربانو, امامزادگان طهران, شرح احوالات حضرت معصومه و زيارت وى, زيارت چهارده معصوم, زيارت امام حسين (ع) و شهداى ديگر, ترجمه شيخ ابو الفتح رازى. پايان تأليف كتاب در جمادى الثانى ١٣٢٠ ق است.
شايسته ذكر است كه برخى از مطالب تازه اى كه مؤلف در كتاب خود ذكر كرده, اعتبارى نداشته و از ارزش آن كاسته اند.
(ر.ك: الذريعة, ج ١٦, ص ٣٦٧ (كه به اشتباه نام كتاب (فوز الافاق) آمده است); فهرست كتابهاى چاپى فارسى, خانبابا مشار, ج ٥, ص ٥٣٢٩; الذريعة, ج ٢٤, ص ٣٥٥, با عنوان نور الافاق) ٥٢ . ياقوت رى: حضرت عبد العظيم حسنى (فارسى)
تأليف مركز پژوهش هاى اسلامى صدا و سيما
سرفصل هاى شرح حال حضرت عبد العظيم به طور فهرست وار در ٥٨صفحه در اين جزوه درج شده است.