آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - آشنايى با بنياد معارف اسلامى

آشنايى با بنياد معارف اسلامى




واژه (انتظار) از دير زمان در قاموس انسان معنى داشته و مكاتب و مسلكهاى گوناگون به تفسير و تحليل آن پرداخته اند.
به اعتقاد شيعيان, رهايى انسان از تنگناها و تابش فروغ هستى بخش, در نهايت به دست سپيده گشاى مهدى موعود انجام مى پذيرد; همو كه تمام مكاتب آسمانى به وجودش اشاره داشته و در مجموعه هاى روايى اسلامى جايگاه ويژه اى دارد و نصوص مربوط به ايشان بخش قابل توجهى از فرهنگ اسلامى را مى سازد. فهرست نگارى و معرفى اين بخش از فرهنگ اسلامى كارى است لازم و سترگ كه تاكنون گامهاى خوبى در اين زمينه برداشته شده است اما راه باقى مانده تلاشى بس فزونتر مى خواهد.
(بنياد معارف اسلامى) قم به انگيزه تحقيق و پژوهش در تاريخ اسلام و تشيع, به همّت مرحوم آيت الله سيد عباس مهرى در سال ١٣٦٣ تأسيس شد. كه حاصل تلاش آن در اين زمينه, تأليف و تدوين موسوعه اى كم نظير و معجم نفيسى از احاديث مربوط به حضرت مهدى موعود ـ عج ـ است.
اين معجم به گونه اى جالب با بهره گيرى از بيش از ٤٢٠ مصدر در فرهنگ اسلامى اعم از عامه و خاصه جمع آورى و تدوين شده است كه در نهايت به ٧ جلد خواهد رسيد و تاكنون ٤ جلد آن منتشر شده است. اين معجم, آثار مكتوب در فرهنگ اسلامى اعم از تفسير, تاريخ, رجال, تراجم و عقايد را تحت پوشش مى گيرد. و تا حد امكان سعى شده است نسخه هاى خطى و يا چاپى اين آثار شناسايى و گردآورى شود تا به گونه مستقيم از آن در تدوين اين معجم استفاده گردد. در اين معجم, مآخذ هر حديث بر اساس تسلسل زمانى, ذيل آن ذكر شده است. جدا از تدوين اين معجم, پژوهشگران بنياد به موضوعاتى مانند:
(مهدويت در اديان), (عصر ظهور) و (حوادث قبل از ظهور) نيز پرداخته و تاكنون بيش از هزار عنوان استخراج كرده اند. اين عناوين استخراج شده از روايات, خود موضوع قابل توجهى را تشكيل داده است. همچنين آياتى از قرآن كريم كه بر حسب روايات به امام زمان ـ عج ـ تأويل شده همراه با روايات مذكور جمع آورى شده است كه با عنوان (الايات المفسرة بامام المهدى) منتشر خواهد شد.
بنياد معارف اسلامى قم تصميم دارد اين روش معجم نويسى را نسبت به ديگر ائمه شيعه ـ عليهم السلام ـ ادامه دهد و براى هر يك از آن بزرگواران, معجمى خاص تهيه كند.
پژوهشهاى تاريخى و بازنگرى دقيق در تاريخ اسلامى كه سرفصل اهداف بنياد را تشكيل مى دهد هدفى است بزرگ كه مقدمات زياد و نيروهاى كارآمدى را مى طلبد; از اين رو (بنياد معارف) حدود پنجاه نفر از محققين را به همكارى فراخوانده كه تلاش ايشان به بخشهاى ذيل تقسيم مى شود:
١ ـ بخش تأليف و تدوين (موسوعه حضرت مهدى ). اين بخش, تهيّه معجم هاى ديگرى را نيز در دستور كار خود دارد.
٢ ـ بخش احياء تراث: تحقيق و تصحيح متون اصيل فرهنگ اسلامى به ويژه معارف اهل بيت ـ ع ـ در اين بخش انجام مى گيرد و تاكنون كتابهايى چون:
الغيبة, شيخ طوسى
تبصرة الولى, سيد هاشم بحرانى
حلية الأبرار, سيد هاشم بحرانى
مدينه المعاجز, سيد هاشم بحرانى

را تحقيق كرده است. تحقيق و انتشار كليه آثار مرحوم سيدهاشم بحرانى در دستور كار اين بخش قرار دارد.
كتاب (المسالك) شهيد ثانى كه خود موسوعه فقهى بسيار ارزشمندى است و همچنين كتاب (عبقات) حديث ثقلين در اين بخش تحقيق مى شود.
٣ ـ بخش ترجمه: ترجمه متون و آثارى كه در راستاى اهداف بنياد مفيد باشد توسط اين بخش انجام مى شود. تاكنون دو كتاب:
(ثم اهديت) و (لاكون مع الصادقين) در اين بخش ترجمه شده است.
٤ ـ كتابخانه: با گذشت حدود هشت سال از تاريخ تأسيس بنياد, با تلاش خستگى ناپذير مسؤولين آن, اينك كتابخانه بنياد, مجموعه اى با كيفيت خود از موضوعات مختلف, خاصه موضوعات تفسير و علوم قرآن, حديث فقه, تراجم, رجال, تاريخ و ادبيات را تشكيل مى دهد كه ضمن ارائه خدمات لازم به محققين بنياد, با ديگر محققين نيز همكارى لازم را در ارائه خدمات دارد. معرفى بخش پژوهشهاى فرهنگى سازمان فرهنگى انقلاب اسلامى
توجه به مبانى تئوريك انقلاب و مطالعه مستمر نقش مبانى در تحولات جارى زمان, اهميتى خاص دارد همچنين مى توان آثار متقابل تحولات جارى زمان را بر مبانى نيز به كلى ناديده گرفت و اين دو, اساس مطالعه تئوريك و فرهنگى انقلاب را تشكيل مى دهد. و نبايد از ديد آنان كه انقلاب را در بستر فرهنگى آن مطالعه مى كنند مخفى بماند.
رده بندى آثار و زمينه هاى مطالعاتى در اين بستر و تحقيق و انتشار مناسب آنها كمك لازم و ضرورى به علاقه مندان مطالعه بستر فرهنگى انقلاب است; چرا كه آنان نبايد از انبوهى آثار و زمينه هاى مطالعاتى دچار حيرت و سرگردانى شوند.
(سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى) با بخشهاى گوناگون خود اين وظيفه را به عهده دارد. بخش (پژوهشهاى فرهنگى) اين سازمان كه در سال ١٣٦٩ آغاز به كار كرد در اين خصوص نقش بيشترى را ايفاء مى كند; به گونه اى كه مى توان اهداف كلى اين بخش را از جمله اهداف اصلى سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى دانست; چرا كه. پژوهش و تحقيق در آثار فرهنگى انقلاب اسلامى و رهبرى آن جهت تدوين و ارائه منابع تحقيق و اطلاع رسانى فرهنگى انقلاب و همچنين توسعه و تقويت پژوهشهاى فرهنگى, در اين راستا قرار دارد.
اين بخش, زمينه كار و وظايف خود را اين گونه رده بندى كرده است:
١ ـ پژوهش و گردآورى مبانى فرهنگى انقلاب اسلامى
٢ ـ شناخت شخصيت و آثار فرهنگى رهبر كبير انقلاب اسلامى ـ قدس سره ـ
٣ ـ تأليف و ارائه كتابهاى مرجع و منابع تحقيق و متون پايه براى شناخت مبانى تئوريك و فرهنگى انقلاب اسلامى
٤ ـ تدوين اسناد و مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى
٥ ـ ترجمه متون و كتابهاى مورد نياز در زمينه هاى مختلف مطالعات فرهنگى انقلاب اسلامى
٦ ـ برقرارى ارتباط مستمر با مجامع فرهنگى و مراكز تحقيق داخل و خارج كشور
در فراهم آوردن زمينه كار و ارائه خدمات و انجام وظايف بخشهاى متفاوتى, مديريت پژوهشهاى فرهنگى سازمان را يارى مى دهند:
الف ـ بانك اطلاعات و پژوهشهاى فرهنگى: شناسايى و گردآورى و حفظ مبانى تئوريك و فرهنگى انقلاب اسلامى از جمله وظايف بانك اطلاعات است كه با مطالعه دقيق زمينه هاى كار و شركت در گردهمايى هاى گوناگون و ارتباط با مراكز و افراد مطلع, مواد لازم گردآورى و پس از ويرايش لازم حفظ و نگهدارى مى شود. ب ـ فراهم سازى فهرستها, كتابشناسى و چكيده نامه ها
ارائه اطلاعات مربوط به پژوهشهاى مختلف فرهنگى انقلاب براى تمامى بخشهاى سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى ضرورى و لازم است; اين اطلاعات و همچنين فهرست مدارك و منابع موجود در آرشيوهاى سازمان, توسط بخش (فراهم سازى فهرستها) تدوين و تنظيم مى شود و در اختيار ديگر بخشها و همچنين محققين علاقه مند قرار مى گيرد. ج ـ گروه تأليف و ترجمه متون پايه
شناسايى كتابها و مقاله هاى موجود در زمينه مبانى تئوريك و فرهنگى انقلاب و ترجمه آنها به زبانهاى لازم همچنين ترجمه آثار مكتوب و غير مكتوب رهبر كبير انقلاب اسلامى ـ قدس سره ـ از جمله وظايف اين گروه است.
در مطالعه زمينه هاى تئوريك و فرهنگى انقلاب اسلامى مطالعه نسخه هاى خطى و چاپى كهن متون اسلامى جايگاه ويژه اى دارد; چرا كه اين نسخه ها بخشى از فرهنگ اسلامى را مى سازد كه بر اساس آن انقلاب ما شكل گرفت. تحقيق, تصحيح و ترجمه اين متون گامى مؤثر و مفيد در راستاى اهداف سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى است از اين رو گروه ترجمه متون, هموار نسبت به شناسايى اين ميراث عظيم و كار بر روى آن اهتمام داشته و در اين راستا گامهايى هم برداشته شده است از جمله:
ـ تدوين فهرست موضوعى نسخ خطى عربى موجود در ايران است. در اين مورد كليه نسخ خطى عربى موجود در كتابخانه هاى ايران فيش بردارى شده و پس از موضوع بندى فيشها از نظر مؤلف, عنوان كتاب و ساير مشخصات براى چاپ آماده شده است. جلد اول اين مجموعه با حدود هزار صفحه در حال چاپ شدن است.
ـ تدوين فهرست موضوعى مشروح مذاكرات مجلس شوراى اسلامى است كه جلد اول اين مجموعه يعنى مشروح مذاكرات سال اول مجلس شوراى اسلامى به زودى منتشر مى شود. همچنين ترجمه (صحيفه نور) به زبانهاى فرانسه, عربى و انگليسى در دستور كار گروه ترجمه است كه جلد اول عربى و فرانسه آن به زودى منتشر خواهد شد. بخش پژوهشهاى فرهنگى سازمان مدارك فرهنگى انقلاب, ضمن ارج گذارى به زحمات ديگر محققين و پژوهشگران, دست همكارى مؤسسات فرهنگى و محققين سخت كوش را در راستاى پژوهشهاى فرهنگى و تحقيق مبانى تئوريك انقلاب اسلامى به گرمى مى فشارد و از همكارى آنان كمال استقبال را مى كند.