آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - معرفى هاى گزارشى

معرفى هاى گزارشى


كليات
ـ فهرس أحاديث كتب الصدوق
بنياد پژوهشهاى آستان قدس, چاپ اوّل, مشهد, بنياد پژوهشهاى اسلامى, ٩٩٤ص, وزيرى.
فهرست مجموعه آثار حديثى شيخ صدوق ـ رضوان اللّه عليه ـ است براساس آغاز احاديث. در اين فهرست پانزده عنوان كتاب صدوق كه اكنون موجود هستند, فهرست شده است.
اساس كار جملات آغاز احاديث است. اما گاهى جملاتى از متن احاديث نيز برگرفته شده و در فهرست آمده است; به احتمال اينكه آن بخش چونان حديث مستقلى در منابع ديگر آمده باشد. اين موارد با ستاره مشخص گرديده اند.
اگر پاسخ امام(ع) كوتاه بوده و نيازمند ضميمه سؤال بوده است, سؤال آورده شده و در آغاز نهاده شده است.
اگر امام(ع) از معصوم ديگرى نقل كرده است, ملاك در آغاز سخن معصوم دوم است. پس از جمله حديث, راوى, معصوم(ع) و جلد و صفحه و سطر كتاب ثبت شده است.
ـ مجموعه سازى
ترجمه: اسداللّه آزاد, چاپ اوّل, مشهد, بنياد پژوهشهاى اسلامى, ١٣٧٦, ٤٦٠ص, وزيرى.
كتاب براى راهنمايى و كمك به كتابداران, توليدكنندگان, فروشندگان كتاب و مسؤولان و دست اندركاران كتابخانه نگاشته شده است و در آن بطور علمى مواد كتابخانه اى تبيين شده است.
شيوه توليد كتاب و عرضه به بازار, توزيع آن در بازار, انواع ناشران, آگاهى از مواد كتابخانه اى از قبيل كتابشناسى تجارى, منابع نقد و بررسى و نقد آثار, ساختن مجموعه, سانسور و مباحثى از اين دست به بحث و بررسى گذارده شده است.

فقه و اصول
ـ الولاية العامه للمرأة فى الفقه الأسلامى
محمّد طعمه سليمان القضاة, دارالنفائس, عمان, ١٤١٨, ٢١٥ص, وزيرى.
در اين كتاب ولايت عام به معنى حاكميت, سرپرستى و اداره نظام در ابعاد مختلف قضايى, سياسى و ادارى در مقابل ولايت خاص به معناى, تدبير امور فردى كسى به وسيله كسى ديگر, نهاده شده, و مؤلف كوشيده است تا چگونگى تصدّى زنان بر ولايت عام را از منظر فقيهان و حقوقدانان مسلمان و نيز با توجه به دلايل آنان به بحث نهد.
ابتدا از تعريف ولايت در لغت و اصطلاح سخن رفته است و آنگاه از تقسيم ولايت. نصوص قرآنى و روايى درباره ولايت عام در بحث هاى سوّم و چهارم كتاب گزارش شده, آنگاه مسؤليت هاى زنان و مردان در زندگى و چگونگى توزيع آن از حيات اجتماعى آن دو بحث شده است. تساوى حقوقى زن و مرد فرقهاى تكليفى آن دو بحث هاى ديگر كتاب است.
آنگاه مؤلف به بحث اصلى كتاب يعنى زن و ولايت عام وارد شده است. زن و حكومت, زن و وزارت, زن و داورى, زن و امور حسبه, زن و نمايندگى مجلس, زن و پزشكى و… از جمله بحث هاى كتاب است.
مؤلف بيشتر اقوال و ديدگاه ها را گزارش كرده است و كمتر در پى تحليل و اجتهاد بوده است. با اين همه وى جز در مواردى اندك, تصدّى زنان را در امور اجتماعى و ادارى و سرپرستى نمى پذيرد. كتاب از جهت آشنايى با آرايى متفكران اسلامى در اين زمينه مناسب است.
ـ منهج التوفيق و الترجيح بين مختلف الحديث
عبدالمجيد محمّد اسماعيل السوسوه, چاپ اوّل, عمان, دارالنفائس, ١٤١٨, ٦١٥ص, وزيرى.
پژوهشى است دقيق درباره چگونگى اختلاف احاديث, و شيوه هاى جمع در احاديث ناهمگون. مؤلف در آغاز به تاريخچه بحث پرداخته است و آنگاه تعارض را دقيقاً توضيح داده و تعارض حديث ها و مفهوم دقيق آن را بازگفته است, و آنگاه شيوه هاى رفع تعارض و جمع بيان احاديث متعارض و مختلف را بتفصيل از ديدگاه مذاهب اهل سنت و زيديه گزارش كرده است. مؤلف نتايج اين بحث را به صورت عينى در فقه و استنباط احكام و ابعاد گوناگون نشان داده است. بحث از نسخ در احاديث و چگونگى آن يكى ديگر از مباحث سودمند كتاب است.
ـ نظريه هاى دولت در فقه شيعه
محسن كديور, چاپ اوّل, تهران, نشر نى, ١٣٧٦, ٢٢٤ص, رقعى.
در اين كتاب ديدگاه هاى مختلف در فقه شيعه درباره دولت و چگونگى شكل گيرى آن گزارش شده است. مؤلف ابتدا از تطوّر فقه سياسى در تشيع سخن گفته و آن را در چهار مرحله گزارش كرده است آنگاه حوزه بحث را روشن ساخته و سپس, نظريّه هاى دولت را براساس مبناى مشروعيت سياسى گزارش كرده است. آنگاه نظريه هاى دولت در فقه شيعه را به اجمال به بحث نهاده است. مؤلف بر اين باور است كه فقيهان شيعه را در اين باره نُه گونه ديدگاه بوده است.
١. سلطنت مشروعه ٢. ولايت انتصابى عامه فقيهان ٣. ولايت انتصابى عامه شوراى مراجع تقليد ٤. ولايت انتصابى مطلقه فقيهان ٥. دولت مشروطه ٦. خلافت مردم با نظارت مرجعيت ٧. ولايت انتخابى مقيدة فقيه ٨. دولت انتخابى اسلامى ٩. وكالت مالكان شخصى مشاع.
اين مجموعه اوّلين مجلد از سلسله نگاشته هايى است كه مؤلف به آهنگ تبيين انديشه سياسى در اسلام تدوين مى كند.
ـ الموجز فى أصول الفقه
جعفر سبحانى, چاپ اوّل, قم, مديريت حوزه علميه قم, ١٤١٨, ٢٨٢«٢٦٠ص, وزيرى.
مؤلف كه از محققان, فقيهان و اصوليان سختكوش اين روزگارند, اين كتاب را به گونه اى فشرده, دقيق, روان و سهل الوصول براى تدريس در حوزه هاى علوم اسلامى تدوين كرده است. مؤلف در اين مجلد مباحث اصول را در بخش الفاظ و ادلّه عقليه عرضه كرده است. در مقدمه اوّلين جزء به تعريف علم اصول و موضوع و مسائل آن, تقسيم مباحث, اقسام وضع, حقيقت و مجاز, اصول لفظيه, اشتراك و ترادف و حقيقت شرعيه, صحيح و اعم و مشتق پرداخته و در مقاصد ديگر آن, از اوامر, نواهى, مفاهيم, عموم و خصوص, مطلق و مقيّد و در دومين جزء از قطع و احكام آن, ظنّ معتبر (كتاب, شهرت فتوائيه, خبر واحد, اجماع, قول لغوى, عرف و سيره, عقل) و ظنون غير معتبره (قياس, استحسان, مصالح مرسله, سدّ ذرايع, حيل شرعيه, قول صحابى و اجماع اهل مدينه), اصالة البرائة, اصالة التخيير, اصالة الاحتياط, استصحاب, تعارض ادله شرعيه (تعادل و تراجيح), اجتهاد و تقليد (و مسأله دخالت عنصر زمان و مكان در اجتهاد) با قلمى شيوا و بيانى زيبا با اشاره به ادلّه اقوال و منابع شيعى و سنّى و تطبيقات با فروع فقهى و قول مشهور بين متأخرين بحث شده است.
ـ العناوين ج٢
مير عبدالفتاح حسينى مراغى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه انتشارات اسلامى, ١٤١٨, ٧٩٦ص, وزيرى.
عناوين از كتاب هاى مهم فقهى است كه به تصحيح و تبيين قواعد فقهى پرداخته است, در اين مجلد ٦٧ هفت قاعده فقهى به بحث و بررسى نهاده شده است, كه عناوين برخى از آنها چنين است (اصالة الصحه فى العقود), (اصالة الصحه فى الأيقاعات) (العقود تابعة للقصود), (اصالة اللزوم فى العقد و الأيقاعات) (قاعده المعاملة السفيه) و…
مؤسسه انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم كتاب را براساس دو نسخه خطى و دو نسخه چاپى سنگى آن مقابله و تصحيح, منابع و مصادر احاديث و اقوال را تخريج كرده, در پانوشت ها ياد كرده اند.
ـ تعليقة النابغة البحرانى
سيد عدنان الغريفى البحرانى, چاپ اوّل, مشهد, دار حفظ التراث البحرانى, ١٤١٨, ٢٤٧ص, رقعى.
كتاب تعليقه مرحوم سيد عدنان غريفى بحرانى معروف به نابغه بر كتاب عروةالوثقى سيد كاظم يزدى است. در آغاز كتاب شرح حال كوتاه مؤلف توسط مصحّح آورده شده است و آنگاه از آغاز كتاب اجتهاد تا پايان خمس طبق شماره مسأله در دو ستون رأى سيد كاظم يزدى و تعليقه مرحوم غريفى آورده شده است.
ـ مدخل الى فلسفة الفقه
مهدى مهريزى, چاپ اوّل, قم, الأعراف للنشر, ١١٢ص, رقعى.
كتاب داراى دو بخش است كه در بخش نخست با عنوان آشنايى با فلسفه فقه, به تفسير اين عنوان, رابطه آن با ديگر علوم شيوه و مسائل آن بررسى شده است و در بخش دوم با عنوان فقه و زمان مباحث زمان و فقه و نظريه هايى را كه در اين باره ارائه شده است, مورد بحث و بررسى قرار گرفته است.
ـ مناهج التجديد
عبدالجبار رفاعى, چاپ اوّل, قم, الأعراف للنشر, ١٤١٨, ١٢٧ص, رقعى.
كتاب در بر گيرنده چهار مصاحبه با محمد مهدى شمس الدين, جابر العلوانى, عبدالحميد ابوسليمان و جمال الدين عطيّه درباره اجتهاد و راه هاى تجديد شيوه استنباط است و بحث هايى چون شناخت اسلامى, اصلاح روش تفكر اسلامى و نوسازى اصول فقه از جمله مباحث مورد گفتگو در اين مصاحبه هاست.
ـ انگليسى براى دانش جويان حقوق بين الملل
فرهاد مشفقى, چاپ اوّل, تهران, سمت, ١٣٧٦, ٢٠٨ص, وزيرى.
كتاب براى دانشجويان رشته حقوق بين الملل در مقطع كارشناسى ارشد به عنوان منبع اصلى درس زبان تخصّصى به ارزش دو واحد تدوين شده است و در آن طى بيست فصل مباحث كلى حقوق بين المللى مطرح شده است.
وجود تمرين هاى مختلف در پايان هر فصل دانشجو را در دست يابى به مقدار توانايى خود كمك مى كند.
ـ ميراث فقهى(١) غنا, موسيقى
به كوشش رضا مختارى ـ محسن صادقى, چاپ اوّل, قم, مرصاد, ١٣٧٦, ٨٨٤ص, وزيرى.
طرح احياء ميراث فقهى پيشتر در شماره سوم همين مجلّه به اجمال و اختصار چاپ شد (آينه پژوهش, شماره٣, مهر و آبان ١٣٦٩, ص٥٤ ـ ٥٥).
اينك اوّلين شماره ميراث فقهى كه اختصاص به مبحث غنا و موسيقى دارد به بازار عرضه شده است. اوّلين شماره ميراث فقهى يعنى غنا, موسيقى شامل ٢٥٠٠ صفحه و در سه جلد عرضه خواهد شد كه اينك جلد اول و دوم آن منتشر شده و جلد سوم هم إن شاءالله بزودى منتشر خواهد شد. نقد و بررسى اين مجموعه جهت تدوين شماره هاى بعدى, براى دست اندركاران آن بسيار مغتنم خواهد بود. فلسفه و كلام
ـ معراج
ملا محسن فيض كاشانى, ترجمه مهدى آيت اللّه زاده نائينى, چاپ اوّل, قم, ام ابيها, ١٣٧٦, ٥٢ص, رقعى.
در اين اثر كه ترجمه يكى از آثار ارزشمند فقيه و دانشور نامى ملا محسن فيض كاشانى(ره) است, به نحو موجز مسأله معراج نبى مكرم از نقطه آغاز حركت و سير تا پايان آن يعنى خانه (ام هانى), به صورت گويا و بدون غبار نمايانده شده است. برخى عناوين عبارتند از: ريشه قرآنى معراج; تاريخ سير آسمانى; معراج سير جسمانى; محل عروج و…. مطالعه اين اثر براى كسانى كه بخواهند بطور اجمالى با موضوع معراج آشنا شوند, مفيد است و كارامد.
ـ شرح نهاية الحكمه
محمّد تقى مصباح, چاپ اوّل, قم, انتشارات مؤسسه آموزش و پژوهش امام خمينى, ١٣٦٨, ٣٦٠«٣٥١ص.
حضرت آيت اللّه مصباح يزدى بارهاى بار نهاية الحكمه را تدريس كرده اند. آنچه اكنون نشر يافته است بازنگرى و بازنگارى شده دو دوره اخير درس هاى ايشان است, كه آقاى عبدالرسول عبوديت آنها را درهم آميخته و با تبويب و تنظيم, و افزودن توضيحات لازم و درآوردن آن از حالت گفتارى, تدوين كرده است. شيوه استاد تقرير و تحرير محتوى كتاب و در موارد لازم بررسى و نقد محتواى آن است. آقاى عبوديت در ضمن مقدمه اى چگونگى تنظيم و تدوين كتاب را گزارش كرده اند.
ـ تاريخ علم الكلام فى الأسلام
شيخ الأسلام فضل اللّه زنجانى, چاپ اوّل, مشهد, بنياد پژوهشهاى آستان قدس رضوى, ١٤١٧, ٤٥٤ص, وزيرى.
اين كتاب نگاهى است گذرا به دانش كلام و چگونگى شكل گيرى جريان هاى كلامى. در فصل اوّل از فرهنگ و عقايد جاهلى در دوره ظهور سخن رفته است و در فصل دوم از شكل گيرى تدريجى دانش كلام. فصل سوّم ويژه بحث از فرقه هاى اسلامى است مانند, شيعه, معتزله, اشاعره و…. و در فصل چهارم از امامت به عنوان كهن ترين بحث كلامى بحث شده است. مباحث كلامى مرتبط با قرآن در فصل پنجم آمده است و در فصل ششم برخى از مناظرات كلامى گزارش شده است. جريان هاى مؤثر در وضع و جعل حديث و چگونگى انتقال علوم فلسفى به جهان اسلام فصل هاى پايانى كتاب را تشكيل مى دهند. (بنياد) ياد شده افزون بر مقدمه درباره مؤلف, متن كتاب را تحقيق كرده و منابع نقل ها و آراى متن كتاب را نشان داده اند.
ـ بحوث فى الملل و النحل
جعفر سبحانى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه الأمام الصادق(ع), ١٣٧٦, ٤٥٢ص, وزيرى.
اين كتاب در ادامه پژوهش هاى مؤلف درباره فرق و مذاهب به بحث از اسماعيليه و فرقه هاى ديگر كه به نوعى مرتبط با اسماعيليه هستند, پرداخته است. كتاب در هجده فصل سامان يافته است. خطوط كلى عقايد اسماعيليان, اسماعيليان از نگاه فرهنگ هاى فرقه شناسى, حركت هاى باطنى در عصر امام صادق(ع), عبداللّه بن ميمون قداح اسماعيلى يا اثنى عشرى؟! پيشوايان ناپيدا, پيشوايان آشكار, پيشوايان اسماعيلى, نزاريه و آغاخانيه, خاندان آغاخان, اصول پنجگانه اسماعيليان, تبار اسماعيليان, ديدگاه تأويلى اسماعيليان, چهره هاى اسماعيليان, قرامطه, دروز فطحيه, واقفيه و نصيريه عناوين فصل هاى اين كتاب است. مطالب كتاب درباره فرقه هاى ياد شده بر پايه منابع و مصادر فكرى كهن و دست اوّل اين فرق ـ بدون تأثيرپذيرى از آنچه در كتاب هاى ملل و نحل آمده است ـ عرضه شده است.
ـ مدخل الى علم الكلام الجديد
محمّد مجتهد شبسترى, چاپ اوّل, قم, الأعراف للنشر, ١٣١٨, ١١٢ص, وزيرى.
كتاب شامل يك سخنرانى و يك گفتگو درباره كلام جديد با محمّد مجتهد شبسترى است. مؤلف كوشيده است در پاسخ سؤال گزارشگر ضمن تبيين مفهوم كلام جديد مباحث مطرح در اين باره را تبيين كند.
ـ عقل و عشق
على بن محمّد تركه ـ مصحح جودى اكرمى, چاپ اوّل, تهران, اهل قلم, ١٣٧٥, ٢١٨ص, وزيرى.
كتاب عقل و عشق و يا مناظرات, در پى بيان جايگاه عقل و عشق است كه به طريق داستان و مناظره بين آن دو تقرير شده است. مصحح آن را بر پايه ده نسخه تصحيح كرده است.قالب روايى و سبك رمزى كتاب از جمله ويژگى هاى اين كتاب در حوزه عرفان اسلامى است.
ـ پايه شناسى دين
محمّد على كوشا, چاپ اوّل, قم, پارسايان, ١٣٧٦, ٢٤٨ص, وزيرى.
كتاب يك دوره اصول عقائد سنتى با روش جديد است و به عنوان كتاب درسى براى طلاب مبتدى تنظيم شده است و مؤلف خود, آن را بارها تدريس كرده است. كتاب داراى پنج محور اصلى اصول دين است. و در آن از شيوه استدلال منطقى ارسطويى و نيز استدلال به روايات و آيات, بهره گرفته شده است. قرآن و حديث
ـ زبان قرآن
مقصود فراستخواه, چاپ اوّل, تهران, انتشارات علمى فرهنگى, ١٣٧٦, ٣٢٠ص, رقعى.
در اين كتاب و در ضمن چهارده فصل, ويژگى هاى زبانى و اعجاز بيانى قرآن كريم به بحث نهاده شده است. فلسفه هاى زبانى و زبان دين اعجاز بيانى در گزارش تاريخى, عنصر آهنگ و زيبايى در زبان اين آواشناسى زبان قرآن, هماهنگى آيات و پايان بندها, برخى كتاب هاى زيبايى ديگر در بافت زبان قرآن مانند: قياس, طباق, تناسب. هنر تصوير در زبان قرآن, مانند حس آميزى, خيال انگيزى, صحنه نمايى و… زبان بى نهايت خرد, سخته و سنجيده قرآن, جانشينى ناپذيرى و بى بديلى واژگان قرآن, مجاز, كنايه, استعاره بان قرآن… از جمله عناوين كتاب است.
ـ العلم والحكمه فى الكتاب والسنه
محمّد محمّدى رى شهرى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه فرهنگى دارالحديث, ١٣٧٦, ٥٢٦ص, وزيرى.
مجموعه اى است ارجمند درباره (علم) و (حكمت) در قرآن و سنت.
كتاب در هفت بخش تدوين يافته است: بخش اوّل داراى چهار فصل است, حقيقت علم, فضيلت دانش, آثار علم, اقسام علوم. و بخش دوم مشتمل بر هفت فصل است, معناى حكمت فضل حكمت, آثار حكمت و ويژگى هاى حكما. بخش سوّم كه عهده دار تبيين مبادى علم و حكمت است, در چهار فصل سامان يافته است. در بخش چهارم از موانع دانش حكمت سخن رفته است, و در بخش پنجم از فراگيرى و تعلّم با فصل هايى چون لزوم و وجوب تعلّم, فضيلت تعلم, آداب تعلّم, آداب سؤال و احكام تعلّم, بخش ششم ويژه فرادهى و تعليم است و در بخش هفت آيات و روايات مرتبط با عالمان ويژگى هاى آنان و حقوق عالم, معلم و متعلّم گزارش شده است. تمام آنچه آمد براساس آيات و روايات است با استناد به منابع كهن فريقين.
ـ البيان فى تفسير القرآن
سيّد ابوالقاسم خويى, چاپ سوّم, قم, دارالثقلين, ١٤١٨, ٥٧٨ص, وزيرى.
(البيان فى تفسير القران) به خامه فقيه بزرگ و مرجع عاليقدر تشيع حضرت آيت اللّه العظمى خويى ـ رضوان اللّه عليه ـ عملاً كتابى است در علوم قرآن. آن بزرگوار كه آهنگ نگارش تفسيرى داشته است; اين مجلد را چونان مقدمه اى بر تفسير در برخى موضوعات علوم قرآنى پرداخته است و از آيات قرآن فقط به تفسير سوره حمد توفيق يافت و متأسفانه اين اثرى عظيم متوقف شد.
اين چاپ حروف چينى تازه اى است, با تطبيق ارجاعات با مصادر و گاهى افزودن مرجع و يا روزآمدسازى آن.
ـ ابن عدى و منهجه فى كتاب الكامل
زهير عثمان على نور, چاپ اوّل, مكتبة الرشد, ١٤١٨, ٣٩٢«٣٩٨ص, وزيرى.
(الكامل فى ضعفاء الرجال) عبداللّه بن عدى جرجانى, بزرگ ترين و پرمايه ترين اثر رجالى اهل سنت در شناخت راويان ضعيف است. اين كتاب در دو مجلد گزارشى است تفصيلى و تحقيقى از روزگار ابن عدى, وضع سياسى, فرهنگى و عقيدتى آن روزگاران. زندگانى و آثار ابن عدى و روش شناسى ابن عدى از گزارش ضعفاء. مؤلف در بخش مرتبط با كتاب بتفصيل كتاب را شناسانده است. از چگونگى نسخه هاى كتاب سخن گفته, و جايگاه آن را در منظر عالمان اين فن و در ميان كتاب هاى ديگر برنموده است. تأثير (الكامل) را بر ديگر آثار و مؤلفات درباره موضوعات برنموده, و منابع و مصادر ابن عدى را در اين كتاب نشان داده است.
ـ كتاب الموضوعات من الأحاديث المرفوعات
ابن جوزى تحقيق: نورالدين بوياجيلار, چاپ اوّل, رياض, مكتبة اضواء السلف, ١٤١٨, وزيرى.
بحث و بررسى از احاديث موضوعه در ميان محدثان اهل سنت پيشينه كهنى دارد. در ميان آثار مختلف مرتبط با اين موضوع اثر ابن جوزى از برجستگى ويژه اى برخوردار است. كار ابن جوزى مورد نقد عالمان پس از وى قرار گرفته و به نگاهى دقيق تر و از منظر حديث شناسى شيعى نيز داراى اشكال هاى فراوانى است. با اين همه اثرى است سودمند و كارآمد, كه تاكنون بارها و به گونه هاى مختلف چاپ و نشر شده بود.
آنچه اكنون پيش رو داريم, چاپى است منقح, تحقيقى كه براساس چهار نسخه مقابله و تصحيح شده است و افزون بر منبع يابى احاديث, داورى هاى ابن جوزى با بسيارى ديگر از محدثان كه در اين باره قلم زده اند سنجيده شده است. محقق مقدمه اى دارد درازدامن درباره موضوع كتاب, كتاب و آثار پيشين و كتاب هايى كه از وى تأثير پذيرفته اند.
جلد چهارم كتاب ويژه فهرست هاست.
ـ اعجاز بيانى قرآنى
عايشه بنت الشاطى ـ حسين صابرى, چاپ اوّل, تهران, شركت انتشارات علمى و فرهنگى, ١٣٧٦, ٦٣٣ص, وزيرى.
اين كتاب, يكى از نيكوترين آثار قرآن شناسانه است, بنت الشاطى از پيروان و بلكه پيشروان مكتب ادبى در تفسير قرآن در مصر است كه آثار ارجمند و هوشمندانه اى در اين زمينه دارد. او در اين كتاب از معجزه, وجوه اعجاز, حروف مقطعه, واژه گزينى هاى مانند ناپذير در قرآن و شيوه بديع منحصر بفرد آن سخن گفته است و در بخش دوم مسائل نافع بن ازرق را با تحقيق و تصحيح گزارش كرده. ترجمه آقاى صابرى از كتاب خانم بنت الشاطى ترجمه اى است روان و خواندنى.
ـ اثر القراآت فى الفقه الأسلامى
صبرى عبد الرّئوف محمّد عبدالقوى, رياض, اضواء السلف, ١٤١٨, ٤٢٧ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است چگونگى شكل گيرى قرائت هاى مختلف را بازگويد و آنگاه تأثير قرائت هاى مختلف را در برخى از آيات مرتبط با احكام نشان دهد. در باب اوّل از چگونگى نقل قرائت ها سخن گفته است و در ادامه آن از توقيفى بودن قرائت ها بحث كرده است, چگونگى تكوين و تدوين قرائت هاى هفتگانه يكى ديگر از بحث هاى اين باب است. آنگاه مؤلف از شرح حال قاريان سخن گفته است و در نهايت تأثير نمونه هاى عينى قرائت هاى مختلفى را كه وى آنها را متواتر مى پندارد, گزارش كرده است. در باب دوم از تأثير قرائت هاى شاذ در استنباط احكام بحث كرده است, و در همين باب موضع فقيهان چهارگانه را در استدلال به قرائت هاى شاذ برنموده است, و آنگاه اين نكته را به ميان نهاده است كه آيا مى توان قرائت هاى شاذ را در نماز به كار گرفت يا نه؟!
گو اينكه تواتر قرائت پايه استوارى ندارد, و بحث قرائت هاى مختلف و چگونگى آنها به گونه اى تحليلى ـ و نه گزارشى ـ هنوز برجاى مانده است, امّا اين بحث بدان جهت كه حالت ميدانى دارد و به گونه مورد عناوين بحث شده است, سودمند است.
ـ اختلاف المفسّرين أسبابه و آثاره
مسعود بن عبداللّه الفنسيان, چاپ اوّل, رياض, دار شبيليا, ١٤١٨, ٣٩٩ص, وزيرى.
مفسّران غالباً آيات قرآن را گونه گون تفسير كرده اند. اين تفسيرها گاه هيچ گونه تعارضى با هم ندارند, امّا گاه يكسر با يكديگر در تضاد هستند. اين گونه گونى آرا از كجا سرچشمه مى گيرد؟ مؤلف كوشيده است در حدّ توان به اين سؤال پاسخ گويد. او ابتدا به اجمال از چگونگى شكل گيرى تفسير ياد كرده است, و آنگاه اسباب و زمينه هاى اختلاف در تفسير را برشمرده و به گونه موردى موارد آن را تحليل كرده است و اثر اين اختلاف را در مباحث عقيدتى, و فقهى نشان داده است.
ـ احاديث ام المؤمنين عائشه
سيد مرتضى عسكرى, چاپ اوّل, المجمع العلمى الأسلامى, ١٤١٨, ٤٦٢ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب به تجزيه و تحليل روايات ام المؤمنين عايشه پرداخته است. نخست چند بحث مقدماتى از قبيل سرگذشت حديث, نظريه عدالت همه صحابه, و فراوانى روايت عايشه را بحث مى كند. آنگاه روايت هايى را كه از طريق او نقل شده است, به بحث مى كشد, سپس به رواياتى كه وى و ديگران از پيامبر(ص) نقل كرده اند, مى پردازد. در ادامه رواياتى كه به دروغ به عايشه نسبت داده شده مى آورد. اقدام عايشه به تصفيه روايات منقول از پيامبر, و برخورد مستشرقان و بهره گيرى آنان از روايات عايشه بحث پايانى كتاب است.
ـ شرح حكم نهج البلاغه
شيخ عباس قمى, چاپ اوّل, تهران, بنياد نهج البلاغه, ١٤١٧, ٣١١ص, رقعى.
مؤلف محترم ضمن ترتيب حكمت هاى نهج البلاغه براساس حروف الفباء بر هر كدام از آن ها را شرحى كوتاه نگاشته است. تبيين لغات مشكل, توضيح مراد از حكمت و آوردن نمونه هايى از اشعار براى تبيين مفهوم حكمت از جمله كارهايى است كه مؤلف محترم در اين كتاب انجام داده است.
ـ كتابنامه بزرگ قرآن كريم
محمّد حسن بكايى, چاپ اوّل, تهران, قبله, دانشگاه امام صادق(ع), ١٣٧٦, ٤٨١«٧٨٦, وزيرى.
مجلدات ششم و هفتم از طرح عظيم (كتابنامه بزرگ قرآن كريم) است كه با ادامه گزارش حرف (ت) است تا پايان آن, كه با تفسيرهاى مرتبط با سوره (ق) آغاز مى شود. و در پايان فهرست موضوعى مجلدات چهارگانه ٤ـ٧ قرار گرفته است; يعنى فهرست موضوعى كتاب هاى حرف (ت) از اين فهرست و چگونگى آن پيشتر سخن گفته ايم. تاريخ و شرح حال
ـ تاريخ كربلا
عبدالجواد كليددار, چاپ اوّل, قم, منشورات الشريف الرضى, ٣٠٠ص, وزيرى.
گزارشى است تاريخى از كربلا و حائر اباعبداللّه الحسين(ع) . حائر در لغت و تاريخ, در فقه و حديث, حائر و وجه تسميه آن و سير تاريخى آن. كتاب در دو باب تدوين شده است: در باب اوّل از حائر و مفهوم دقيق آن در تاريخ و لغت بحث شده و در باب دوم از جايگاه آن در ميان مردم, و سير تاريخى آن سخن به ميان آمده است.
ـ فاطمه زهرا(ع)
علامه امينى, چاپ اوّل, تهران, انتشارات استقلال, ١٣٧٦, ٧١٢ص, وزيرى.
علامه امينى در يكى از سفرهاى خود در تهران در پنج جلسه درباره مناقب فاطمه اطهر(ع) سخن مى گويند. كه آن سخنرانى ها به سال ١٣٦٢ نشر يافته است. اكنون فرزند محقق, علامه امينى آقاى محمّد امينى نجفى متن تقريرات علامه را با دست نوشت ها مقابله كرده, و اقوال و روايات را منبع يابى كرده و با مقدمه اى در شرح حال علامه منتشر كرده است. تعليقات پايانى كتاب در تنقيح, تكميل و تكثير منابع بحث هاى علامه حجم عظيمى از كتاب را در بر گرفته است. در اين تعليقات بتفصيل روايات آيه تطهير گزارش شده اند و برخى از مطالب مرتبط با متن توضيح داده شده است. كتاب (فاطمه زهرا(س)) اثرى است ارجمند و تحقيقات و تعليقات محقق بر سودمندى آن افزوده است.
ـ فى رحاب اهل البيت(ع)
سيّد محمّدحسين فضل اللّه, قم, مؤسسه بهمن, ١٤١٨, ٤٠٨ص, وزيرى.
مجموعه اى است از سخنرانى هاى علامه سيّد محمّد حسين فضل اللّه درباره پيامبر(ص) على(ع) فاطمه زهرا(س), امام حسين(ع) و حادثه كربلا. فضل اللّه به مسائل اسلامى و حوادث تاريخى نگاهى تحليل گرانه و هوشمندانه دارد. او مى كوشد با بازنگرى و تحليل استوار از حوادث از گذشته ها براى تجهيز در برابر حوادث آينده و يافتن موضع استوار در مقابل حوادث جارى بهره گيرد. مؤلف در اين مجموعه از روش اسلامى در بررسى تاريخ, نقد گزارش هاى مورخان در حادثه بعثت, چگونگى بررسى سيره امامان(ع), درس هاى آموزنده, از سيره رسول اللّه(ص) در مدينه, على(ع) و موضع او درباره خلافت, تحليلى از وصيت امام(ع) در آستانه شهادت, زندگانى حضرت زهرا(س), ستم ها, رنج هايى كه بر فاطمه اطهر(س) روا شده است و… كربلا و چگونگى بهره گيرى از حادثه كربلا و… سخن گفته است. فى رحاب اهل البيت(ع) كتابى است آموزنده و خواندنى.
ـ هكذا عرفتهم ج٧
جعفر خليلى, چاپ اوّل, قم, منشورات الرضى, ١٤١٨, ٢٢٤ص, وزيرى.
(هكذا عرفتهم) شيوه اى است نو, گيرا در شرح حالنگارى. از اين كتاب و چگونگى آن پيشتر سخن گفته ايم (آينه پژوهش, ١٣ و١٤, ص١٢٤) اكنون جلد هفتم آن مجموعه مشتمل بر هفت شرح حال به سبك و سياق مجلدات پيشين نشر مى يابد.
ـ مقتل الحسين
موفق بن احمد مكى خوارزمى, چاپ اوّل, قم, دار انوار الهدى, ١٤١٨, ٦٧٠ص, وزيرى.
مقتل الحسين, از جمله مقاتل مشهور, سودمند, مستند و مورد توجه مورخان مسلمان است. مؤلف در فصل هايى از فضايل رسول اللّه(ص), حضرت خديجه, فاطمه بنت اسد(س), على(ع), فاطمه زهرا(س), حسين(ع) سخن گفته است و آنگاه احاديث رسول اللّه(ص) را درباره امام حسين(ع) گزارش كرده و سپس جريان قيام اباعبداللّه الحسين(ع) را از آغاز تا فرجام بيان كرده است. فصل پايانى كتاب ويژه قيام مختار است. اين چاپ براساس تحقيق علامه شيخ محمّد سماوى تصحيح و حروفچينى مجدد شده است; كه چاپى است منقح و خوب.
ـ بلوغ الامانى فى حياة الفقيه الكبير الايروانى
سيّد محمّد تقى حشمت الواعظين طباطبائى قمى, چاپ دوم, قم, مدرسه علميّه ايروانى, ١٤١٨ق,٥٣٠ص, وزيرى.
مرحوم آيت اللّه ميرزا على آقا ايروانى ـ قدس سره الشريف ـ يكى از مفاخر فقهاى شيعه و استاد بسيارى از مراجع تقليد متأخر است, كه شرح زندگى ايشان تاكنون در كتابى مستقل نيامده بود. مؤلف محترم در اين كتاب, ابتدا به شرح تاريخ و جغرافى ايروان و ارمنستان پرداخته, و پس از آن به توضيح زندگى, تاليفات, شاگردان و بازماندگان آن فقيد پرداخته است.
گسترده ترين بخش كتاب, فصل شاگردان معظم له است كه در ميان آنان به نام كسانى مانند آيات عظام: خويى, ميلانى, نجفى مرعشى, علامه امينى, علامه طباطبائى, سيّد مرتضى فيروزآبادى, سيّد نصراللّه مستنبط, سيّد محمّد جواد تبريزى, ميرزا على غروى عليارى, سيّد احمد مستنبط و شيخ محمّد طاهر آل راضى برمى خوريم, كه مؤلف به شرح اجمالى زندگى آنان پرداخته است.
در فصلى ديگر به شرح زندگى فاضل ايروانى و شاگردان او (چون: شيخ هادى تهرانى, شيخ محمّد حرزالدين, سيّد ابوالحسن انگجى, سيّد عبدالحسين لارى, ميرزا ابوالقاسم اردوبادى) و در ادامه از رجال علمى و مردان نامى ايروان سخن به ميان آمده است.
خاندان ايشان در كتابى ديگر به نام (خاندان ايروانى), پيش از اين نوشتار به چاپ رسيده بود.
ـ المساجد الأثريه فى المدينه المنوره
محمّد الياس عبدالمغنى, مطابع الرشيد, مدينه منوره, ١٤١٨, ٢٧٩ص, وزيرى.
در اين كتاب سى و شش مسجد از مساجد مدينه منوره كه پيشينه اى كهن دارند شناسايى و چگونگى سير تاريخى بناى آنها گزارش شده است. مؤلف در ضمن بحث از مساجد موقعيت جغرافيايى, جايگاه آن در نصوص راويان سير تاريخى تطوّر بناى آنها, نام ها و اوصاف آن و نيز وضع كنونى آنها را گزارش كرده است. مسجد النبى, مسجد قبا, مسجد الأجابه, مسجد بنى أنيف, مسجد بنى حرام, مساجد سبعه, فضيخ, مشربه اُم ابراهيم و… از جمله مساجدى هستند كه در اين كتاب معرفى شده اند.
ـ سيره و سخن پيشوايان
محمد على كوشا, چاپ اوّل, قم, پارسايان, ١٣٧٦, ٣٨٢ص, وزيرى.
كتاب در بر دارنده شرح زندگى چهارده معصوم(ع) است و از هر كدام از معصومان چهل حديث اخلاقى ـ اجتماعى نقل و ترجمه شده است. در بعضى موارد معصوم(ع) تنها راوى حديث بوده است; از جمله در مورد حضرت فاطمه(س) و در مواردى معصوم(ع) خود گوينده حديث بوده است.
مؤلف و ناشر گويا كتاب را براى بهره گيرى در مراكز آموزشى نهادها و ارگانهاى دولتى تدوين كرده اند, ولى به نظر مى رسد كتاب در اين حدّ نباشد.
ـ زندگى امام جواد(ع)
احمد صادقى اردستانى, چاپ اوّل, قم, مؤسسه فرهنگى انتشاراتى نقش, ١٣٧٦, ٢٥٥ص, رقعى.
نويسنده در چهارده فصل زندگى امام جواد(ع) را بحث و بررسى كرده است. عناوينى از قبيل: سقوط بنى اميّه و ظهور بنى عباس, ولادت پربركت, امامت در كودكى, دوران امامت, تربيت شاگردان, شهادت و كتاب نامه امام جواد(ع) از جمله مطالب كتاب است.
كتاب براى مطالعه در سطح همگانى مناسب است. ادبيات
ـ از جامِ شيخ جام
على فاضل, چاپ اوّل, تهران, انتشارات سخن, ١٣٧٦, ٣٢٣ص, رقعى.
اين كتاب گزيده اى است از آثار عارف بلند آوازه خراسانى احمد جام نامقى. مؤلف كه از اديبان و محققان ارجمند و باريك بين خراسانى است, ساليانى دراز با انديشه و آثار و نگاشته هاى شيخ جام دمساز بوده و هست. تصحيح هاى دقيق و عالمانه وى از آثار شيخ جام و نگاشته پژوهشگرانه وى از احوال و آثار شيخ جام نشان تأمل ها و باريك بينى هاى آن بزرگوار در آثار شيخ جام است.
از اين رو مى توان گفت اين گزيده حاوى برترين تراوش هاى فكرى در آثار شيخ احمد جام است كه با بصيرت و دقت گرد آمده, و براساس آگاهى هاى گسترده اى از فرهنگ اسلامى توضيح و تبيين شده است.
مؤلف ابتدا از شيخ احمد جام و آثار وى و ويژگى هاى زبانى آثار او سخن گفته است, آنگاه گزيده هايى از آثار وى را در بيست فصل گزارش كرده و در پايان قسمت هاى مجمل و لازم التوضيح متن ها را با دقت تمام توضيح داده است.
(از جام شيخ جام) چونان جرعه اى است گوارا دوستان ادب پارسى را.
ـ ماه در محاق (مجموعه شعر)
محمّد عابد, چاپ اوّل, تهران, سروش, ١٣٧٧, ٢٢٢ص, وزيرى.
استاد محمّد عابد از آن دست شاعران معاصر است كه به زبان فارسى و آذرى شعر و بويژه مديحه و مرثيه سروده است. در آثار عابد, مرزى كه در نقد و نظريه ادبى معاصر ميان شعر و (مرثيه و نوحه) فاصله انداخته بود, فرو مى ريزد. شعر عابد افزون بر اينكه برخاسته از حميّتى دينى و ارادتى قلبى به ائمه معصومين(ع) است, از معارف الهى و اندوخته هاى تاريخى خالى نيست و با اين همه جوهره شعرى را از دست نداده و زيبا و جاودانه است. ماه در محاق نخستين دفتر از اشعار اين شاعر مرثيه پرداز است كه بخش اعظم آن با واقعه كربلا و آن حماسه سرخ پيوند دارد. خواننده اين دفتر شعر بى شك لحظاتى به طبع اشك خيز شاعر آفرين خواهد گفت.
ـ لطايف الأمثال و طرايف الأقوال
رشيدالدين وطواط, چاپ اوّل, تهران, اهل قلم, ١٣٧٦, ٢٨٨ص, وزيرى.
كتاب مَثَل هاى عربى رايج در زبان فارسى را براساس حروف الفبا در بيست و هشت باب تنظيم كرده است. مؤلف آن را براى خوارزمشاه تدوين كرده است. نويسنده ضمن ترجمه, ريشه پيدايش آن را تبيين و مورد كاربرد آن را نشان داده است. مصحّح محترم با نگارش مقدمه اى در باب مَثَل, ارزش كتاب, شرح حال كوتاه مؤلف و معرفى منابع تحقيق درباره وى به كتاب غنا بخشيده است. فهرست هاى راهگشا و تعليقات علمى خانم دانش آموز كتاب را سودمند ساخته است.
ـ جلوه هاى بلاغت در نهج البلاغه
دكتر محمّد خاقانى, چاپ اوّل, تهران, بنياد نهج البلاغه, ١٣٧٦, ٣٩١ص, وزيرى.
نويسنده در دو بخش كوشيده است تا مباحث مربوط به علم بيان و علم بديع را در كلام على(ع) در نهج البلاغه نشان دهد. مؤلف نخست بحثى بلاغى را طرح كرده و توضيح مى دهد و آنگاه كاربرد آن را در كلام آن حضرت برمى نمايد. كتاب براى پژوهشگران ادبيات مفيد و آموزنده است.
ـ آئينه روزگار
به اهتمام مريم مارشال پيرغيبى, چاپ اوّل, نشر ديدار, ١٣٧٥, ٢٦٣ص, رقعى.
كتاب برگزيده اشعار خانم پروين مارشال پيرغيبى است كه از شعرا و فرهنگ دوستان شيراز و صاحب امتياز روزنامه ستاره جنوب بود.
اشعار پروين مضامين فرهنگى, تربيتى و اجتماعى دارد و توسط دخترش كه وى نيز شاعر است گزينش و نشر يافته است. مجموعه ها
ـ ياد بهار
على محمّد حق شناس, چاپ اوّل, تهران, آگه, ١٣٧٦, ٧٠٢ص, وزيرى.
مجموعه اى است از مقالات علمى و پژوهشى براى بزرگداشتِ مهرداد بهار, در پنج بخش. در بخش اوّل مقاله هايى آمده است در شرح حال افكار و شخصيت بهار. عناوين بخش هاى ديگر بدين قرار است: فرهنگ و زبان هاى باستانى, تاريخ, ادبيات, زبان شناسى همگانى و گويش ها, بزرگمردى چون بهار, فتوت نامه سپاهگران, رياضت صوفيانه و آيين قربانى, درباره زبان خوارزمى, خدا, مرگ و رستاخيز در شاهنامه فردوسى, ملاحظاتى در (لغت فرس).
ـ سخنواره
ايرج افشار, چاپ اوّل, تهران, انتشارات توس, ١٣٧٦, ٩٤٥ص, وزيرى.
مجموعه اى است از پنجاه وشش گفتار به ياد دكتر پرويز ناتل خانلرى. كتاب در چهار بخش سامان يافته است, سه بخش ويژه مقالات فارسى و بخش چهارم مقالات به زبان هاى ديگر.
عناوين بخش هاى سه گانه فارسى از اين قرار است ١. زبان فارسى و زبانشناسى با نُه مقاله ٢. ادبيات فارسى با چهارده مقاله ٣. تاريخ و فرهنگ با بيست مقاله. عناوين برخى از مقالات چنين است:
زبانشناسى نوين در زبان فارسى, پاسداران زبان فارسى, يكى از ويژگى هاى گويش شيرازى, خواجوى كرمانى و نفوذ وى در اشعار حافظ, مأخذ بعضى قصص مولوى, روانشناسى اجتماعى شعر فارسى, پيشينه پزشكى در ايران, خاكجاى سعدى و حافظ, چند مأخذ در تاريخ كتابدارى ايران, مسكويه و تجارت الأمم و….
سخنواره مجموعه اى است پژوهشى, سودمند و خواندنى.

سياسى
ـ آمريكا پيشتاز انحطاط
روژه گاردى; مترجم: قاسم صنعوى, چاپ اوّل, تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٧٦, ٣١٢ص, رقعى.
كتاب سياست آمريكا را بررسى و تحليل مى كند و مباحثى از قبيل بى نظمى نوين جهانى, تك خدايى بازار, امريكا پيشتاز انحطاط, كوشش هاى به ثمر نرسيده سوسياليسم, رؤياها و دروغ هاى غرب و نظاير آن را مطرح مى كند. كتاب داراى يازده فصل و چهار ضميمه است.نويسنده كوشش مى كند تلاش هاى امريكا را تفسير سودجويانه از حقوق و قوانين بين المللى معرفى كند و ناديده گرفته شدن منافع جهانيان در برابر نفع امريكا را بنماياند.
ـ.ـ.ـ
مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى
در آينه آثار١
ـگزارشى از آثار منتشره مركز در سال ١٣٧٦
مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى وابسته به دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم, در دهه شصت كار خود را با معجم نگارى و احياى ميراث كهن شيعه آغاز كرد و برخى منشورات آن عنوان (كتاب سال) به خود گرفت و اينك با ورود به عرصه هاى جديدتر و نشر آثارى در حوزه هاى گوناگون, از موفق ترين مراكز تحقيقى به شمار مى رود و هر از چندى اثرى تازه منتشر مى كند و افقى نو در برابر دانش پژوهان مى گشايد.
اين مركز در سال گذشته نوزده عنوان كتاب اعم از تحقيق, تأليف و ترجمه منتشر كرده است كه مورد استقبال طالبان علم قرار گرفته و پاره اى از آنها در نشريات گوناگون معرفى شده است. در اينجا گزارشى كوتاه از آن چه در سال گذشته از اين مركز منتشر گشته است, به ترتيب الفباى عنوان ارائه مى شود:
١. ادراك حسى از ديدگاه ابن سينا. محمّدتقى فعالى, واحد كلام مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ٣٣٣ص.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است, ديدگاه ابن سينا, در مورد ادراك حسى را تبيين كند. كتاب از يك مقدمه و پنج بخش تشكيل شده است. در مقدمه به زندگى ابن سينا و ضرورت اين بحث اشارت رفته است. در بخش نخست جايگاه نفس و جوهريت آن بررسى مى شود و در بخش دوم قواى نفس و ترتيب تكوين آنها آمده است. سومين بخش درباره حقيقت ادراك از ديدگاه فلاسفه اسلامى به ويژه بوعلى سيناست. چهارمين بخش درباره احساس و پنجمين بخش درباره حواس است.

٢. اسلام و دفاع اجتماعى. سيّد محمّد على احمدى ابهرى, واحد فقه و حقوق مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ٤٣١ص.
توجه به نقش تربيتى مجازات و تأكيد بر تناسب ميان جرم و مجازات و اصل فردى بودن مجازات, كه نتيجه تأملات متفكران اروپايى در چند سده اخير به شمار مى آورد و تبلور نهايى آن در مكتب دفاع اجتماعى جلوه گر مى شود, در فقه اسلامى ريشه هاى كهنى دارد. اسلام با اصل (ولا تزر وازرة وزر اخرى) و (ما كنا معذبين حتى نبعث رسولاً) و ديگر اصول و قواعد جزايى, سيستمى را پى افكند كه گرچه حافظ منافع جامعه در برابر جرم و مجرمان است, ليكن در عين حال به مجرم چونان بيمارى كه نيازمند درمان است مى نگرد و مى كوشد از طريق قوانين و اقدامات بازدارنده او را هدايت كند. اثر حاضر متولى بحث در اين زمينه و بيان جايگاه دفاع اجتماعى در اسلام است.
٣. اصطلاح نامه علوم قرآنى. تدوين شوراى علمى اصطلاح نامه, مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ٤٨٦ص.
اساس اصطلاح نامه بر گردآورى, رده بندى و تعيين مراتب ميان اصطلاحات و واژگان يك رشته علمى است. اين كار زمينه فهم و دريافت دقيق تر مفاهيم اساسى هر رشته علمى است. اصطلاح نامه, يا گنج واژه به اين معنا معادل (تزاروس) است.
اصطلاح نامه حاضر نخستين كوشش براى استخراج و طبقه بندى اصطلاحات رايج در علوم قرآنى است و ماحصل ساليان مطالعه و تحقيق و استخراج اصطلاحات گوناگون حوزه علوم قرآنى به شمار مى رود.
٤. اصطلاح نامه فلسفه اسلامى. تدوين شوراى علمى اصطلاح نامه, مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ٢ج.
شيوه كار در اين اصطلاح نامه و اصطلاح نامه علوم قرآنى ـ كه تفصيل آن در مقدمه هر دو كتاب آمده است ـ به اين صورت بوده كه نخست متون اساسى اين دو حوزه معين و آن گاه اصطلاحات پُربسامد و اصلى آنها استخراج و طبقه بندى و سپس مراتب آنها و ارتباطشان با يكديگر تعيين شده است.
بدين ترتيب اين دو اصطلاح نامه, آيينه گويايى از مباحث علوم قرآنى و فلسفه اسلامى است.
٥. الاصفى فى تفسير القرآن. ملا محمّد محسن فيض كاشانى, گروه احياء تراث اسلامى مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ج١, ٧١٣ص.
ملا محسن فيض, فقيه, مفسر و فيلسوف قرن يازدهم و داماد ملاصدرا و متأثر از مشرب فلسفى او, تأملات خود را درباره قرآن كريم منظم ساخت و تفسير بزرگ (الصافى) را از خود به جا گذاشت. ليكن بعدها خود اين تفسير بزرگ را تلخيص كرد و چكيده آن را در دو جلد به نام (الاصفى) عرضه كرد. اثر حاضر تحقيق و تصحيح اين تفسير فشرده و ارزنده است كه پس از ساليان تحقيق مستمر, منتشر مى گردد. اين جلد شامل تفسير سوره حمد تا پايان سوره بنى اسرائيل است.
٦. اضبط المقال فى ضبط اسماء الرجال. آيت اللّه حسن زاده آملى, تحقيق واحد تاريخ و سيره اهل بيت: مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى,٢٠٠ص.
علم رجال كه متولى شناختن و شناساندن راويان و ارزش روايت آنهاست, يكى از علوم مقدّمى براى دريافت صحيح سنت است و پا به پاى علم درايه در ميان شيعه ريشه هاى مستحكمى دارد.
اثر حاضر كه حاصل تدقيقات محققانه عالم ذوفنون حضرت آيت اللّه حسن زاده آملى است, كوششى است براى ضبط و بيان دقيق اسامى و اعلام و تفاوت ميان پاره اى از آنها. تحقيق و تحرير نهايى اين اثر حاصل كار مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى است.
٧. الكل و فرآورده هاى آن در فقه اسلامى. سيّد حسن وحدتى شبيرى, واحد فقه و حقوق مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ١٤٤ص.
حرمت خمر از مسلّمات فقه اسلامى است و دليل آن نيز آشكار است كه مايه تباهى خرد و تفرقه ميان مردم و كينه توزى است. الكل كه مايه اصلى خمر به شمار مى رود, در گذشته مصرفى جز اِسكار نداشت, ليكن امروزه الكل در صنايع گوناگون چنان مصارف متنوع و مفيدى دارد, كه نمى توان نقش آن را ناديده گرفت.
اثر حاضر كوششى است در جهت بيان جنبه هاى فقهى مصارف گوناگون الكل, در عرصه هاى مختلفى چون پزشكى و داروسازى.
٨. اهداف دين از ديدگاه شاطبى. احمد ريسونى, ترجمه سيّد حسن اسلامى و سيّد محمّد على ابهرى, ٤٧٢ص.
هدفدارى احكام شرع و حكيمانه بودن قوانين اسلام از قطعيات به شمار مى رود و جزجريانى كم رنگ, در تاريخ اسلام كه در اين اصل چون و چرا داشتند, همواره اين اصل راهنماى بحث و تدقيق در فقه و كشف و استنباط بوده است. يكى از مهم ترين متفكران اين عرصه در ميان اهل سنت ابواسحاق شاطبى, فقيه و اصولى قرن هشتم اندلس است كه كتاب پرآوازه اش (الموافقات) هم چنان محل بحث و نظر است.
كتاب حاضر گزارش دقيق و مفصلى است از آراى شاطبى در مورد مقاصد پنجگانه اساسى شريعت و پيشينه و پيامدهاى آن.
٩. بررسى تطبيقى مفهوم و آثار اضطرار در حقوق مدنى. ابراهيم عبدى پور, واحد فقه و حقوق مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ١٥٢ص.
اثر حاضر نخستين كوشش مستقل در نوع خود به شمار مى رود و مؤلف طى آن كوشيده است با تتبع در منابع فقهى و حقوقى, كارى تطبيقى و درخور تأمل عرضه كند.
اين اثر بر آن است تا نسبت اضطرار با اراده و تأثير اضطرار بر اراده را در حقوق مدنى مشخص سازد. مؤلف به دقت پس از ايضاح دقيق مفاهيم مورد نظر خود, بحث را به گونه اى مقايسه اى پيش برده و از منابع فارسى و لاتين نيك بهره جسته است.
١٠. بلوغ دختران: رساله هاى فقهى(١). به كوشش مهدى مهريزى, ٤٣١ص.
گرچه در نگاه اول بلوغ از مفاهيم آشكار و روشن به شمار مى رود, اما پس از اندكى تأمل اين آشكارى جاى خود را به ابهام مى دهد و نياز به بحث جدى در اين باب پيش مى آيد, به ويژه آن كه هدف بحث نتيجه گيرى فقهى باشد.
كتاب حاضر كه شامل يك مقدمه, هيجده مقاله و يك مأخذشناسى بلوغ است, مباحثى را كه در زمينه بلوغ از منظر فقهى صورت گرفته است, به ترتيب تاريخى يك جا گرد آورده است و زمينه را براى ادامه بحث فراهم ساخته است. پاره اى از اين مقالات مانند (رسالة فى البلوغ و حدّه) نوشته محقق كركى, براى نخستين بار است كه به وسيله گردآورنده محترم تحقيق و منتشر شده است.
١١. تحولات حقوقى جهان اسلام. تأليف نورمن اندرسون, ترجمه فخرالدين اصغرى, جليل قنواتى و مصطفى فضائلى, ٣٠٤ص.
دو سده اخير, كشورهاى اسلامى شاهد تحولات فراوانى در همه عرصه هاى زندگى اجتماعى بوده است. يكى از اين تحولات روى آوردن دولت ها به قوانين موضوعه و جايگزينى محاكم دولتى به جاى محكمه هاى شرعى است. پاره اى از اين تحولات نتيجه اجتناب ناپذير ارتباط با غرب و پاره اى زاده تأملات حقوقدانان مسلمان بوده است. كتاب حاضر گزارشى است از اين تحولات و فراز و فرود آن و ضعف ها و قوت هايش.
١٢. دين و چشم اندازهاى نو. پيير آلستون, ميلتون يينگر و محمّد لگنهاوزن, ترجمه غلام حسين توكلى, واحد كلام و فلسفه مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ١١٩ص.
برخلاف پندار رايج در مورد ضعف دين در جوامع غرب و پيروزى ماده بر روح در آن خطه, هرچه مى گذرد, حقانيت دين آشكارتر و مقبوليت آن بيشتر مى گردد. كتاب حاضر كه ترجمه مقالاتى از عالمان دين است, گواهى است بر اين ادعا. نويسندگان اين مقالات كه هريك در حوزه تخصصى خود از مطرح ترين افراد به شمار مى روند, كوشيده اند از زاويه هاى گوناگون به دين بنگرند و جنبه هاى مختلف آن را بنمايانند. اين كتاب شامل هشت مقاله است كه تبيين هاى روان شناختى, جامعه شناختى و رويكردهاى طبيعت گرايانه به دين را معرفى كرده اند.
١٣. شيعه در هند. سيّد عباس اطهر رضوى, ترجمه شده به وسيله گروه ترجمه مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ج١, ٦٨٠ص.
كتاب حاضر كه نخستين جلد از مجموعه دو جلدى خود به شمار مى رود, گزارش مفصل و دقيقى است از ورود تشيع به هند و رشد و بالندگى آن از آغاز تاكنون.
نويسنده كتاب كه خود هندى ايرانى تبار است, كوشيده است با دقت و وسواس علمى ـ در برابر داورى مغرضانه مستشرقان درباره نقش شيعه ـ سهم علمى شيعه را در همه جنبه هاى فرهنگ آن مرز و بوم نشان دهد و بخشى از تلاش علمى و فرهنگى آنان را بازگويد.
١٤. صرف روان با حديث و قرآن. احمد امين شيرازى, مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ٢ج.
از آنجا كه زبان عربى, كليد فهم علوم اسلامى به شمار مى رود, آموختن قواعد آن براى طالبان علوم دينى از نخستين گامهاست. از اين رو كتاب هاى بزرگى در اين زمينه پديد آمده است كه با همه مزايايى كه دارند به دلايلى چون قدمت متن, دشوارى زبان, ابهام مطلب و تعليمى نبودن, آموختنشان دشوار است.
كتاب حاضر كوششى است براى گذر از اين موانع و فراهم آوردن متنى متقن, دقيق و در عين حال آسان فهم.
١٥. فهرست نسخه هاى خطى كتاب خانه مجلس شوراى اسلامى. به كوشش على صدرايى خويى, با نظارت عبدالحسين حائرى, مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى با همكارى كتابخانه و مركز اسناد مجلس شوراى اسلامى, جلدهاى ٢٥, ٢٦ و٣٥.
در اين سه جلد, يك هزار و دويست و پنجاه نسخه خطى از مخطوطات موجود در كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, معرفى شده است. گفتنى است كه از ساليان پيش تهيه فهرست نسخ خطى مجلس مورد توجه قرار گرفت و با همت استاد حائرى اين كار آغاز شد, ليكن به فرجام نرسيد و سه جلد حاضر محصول نخستين كار مشترك مركز مطالعات و خانه ملت است كه اطلاعات دقيق و تفصيلى نسخه هاى ارزشمند اين مجموعه را معرفى مى كند.
١٦. گفت وگوهاى فلسفه فقه. مصطفى ملكيان, محمّد مجتهد شبسترى, ناصر كاتوزيان, على عابدى شاهرودى و صادق لاريجانى, واحد فقه و حقوق مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ٢٣٢ص.
نگاه بيرونى به فقه و تأمل در كاركرد و اهداف و شرايط بارورى آن, زاينده فلسفه فقه است. كتاب حاضر كه شامل پنج گفت وگو با صاحب ن