آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - معرفيهاى گزارشى

معرفيهاى گزارشى


 كليات
جزيره خضراء افسانه يا واقعيت
جعفر مرتضى عاملى. ترجمه: محمّد سپهرى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٢٥٦ص, وزيرى.
محقق عاليقدر جناب جعفر مرتضى عاملى در كتابى ارجمند با عنوان (دراسة فى علامات الظهور والجزيرة الخضراء) به نقد گزارش افسانه گونه جزيره خضراء و كتاب بيان الأئمه وخطبة البيان پرداخته است. بهنگام نشر متن عربى كتاب به تفصيل درباره آن سخن گفته ايم (آينه پژوهش, شماره١٢/٣٧). آنچه اينك يادشد ترجمه گويايى است از آن كتاب.
{ اسناد مطبوعات ايران (١٣٣٢ـ١٣٢٠هـ.ش)
به كوشش: غلامرضا سلامى, محسن روستايى. (تهران, سازمان اسناد ملى (پژوهشكده اسناد), ١٣٧٤). ١٩٣« [٢٦]ص, وزيرى.
اين كتاب جلد نخست از مجموعه اسناد مطبوعات ايران طى سالهاى ١٣٢٠ تا ١٣٣٢ است كه به كليات و قوانين مربوطه اختصاس دارد. در ابتداى كتاب, فهرست اسناد آمده در اين جلد درج گرديده است, سپس مقدمه و پيشگفتار مشاهده مى شود, قسمت اصلى كتاب به متن اسناد اختصاص دارد و در پايان افزون بر چند پيوست تصاوير گزيده اى از اسناد آمده و در آخرين صفحات فهرست اعلام گنجانيده شده است.
روزنامه نگارى حرفه (مجموعه مقالات)
به اهتمام: سيد فريد قاسمى. (تهران, مركز گسترش آموزش رسانه ها, ١٣٧٤). ٢٢٦ص, وزيرى.
اين كتاب دربردارنده بيست مقاله است كه در سرفصل (آموزش) فصلنامه رسانه از شماره ١تا٢٠ منتشر شده و مقالات آن به منظور رفع نياز دانشجويان و علاقه مندان رشته هاى روزنامه نگارى و ارتباطات تدوين گرديده است.
راهنماى پژوهش
جواد محدّثى. (چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٣٣٤ص .
نويسنده با كتابشناسى منابع, معجمها, دايرةالمعارفها و كتابهاى راهنما كوشيده است براى افرادى كه درصدد تحقيق و پژوهش هستند, راه مراجعه به منابع را نشان دهد. وى با مطرح كردن هر كتابى اطلاعات اجمالى از محتواى آن ارائه مى دهد و در ذيل هركدام كتب همگون را نيز ياد مى كند.
كتاب داراى يك مقدمه, بخشى مهمّى در كتابها و كتابشناسيها, با ضميمه فهرست موضوعى كتابها, فهرست الفبايى نويسندگان و فهرست كتابهاى ضميمه است.
{ رده PJA ادبيات عربى
باسمه رضايى. (چاپ اوّل: تهران, كتابخانه ملى جمهورى اسلامى ايران, ١٣٧٤). ٣٥٨ص.
از آنجا كه نظامهاى رده بندى كتابخانه ها در مورد اسلام, ادبيات عرب و آنچه به نوعى به فرهنگ شرق مربوط است, عموماً ناقص است. علاقه مندان به فرهنگ هاى شرقى در زمينه كتاب و كتابدارى تلاش مى كنند با ارائه پيشنهاداتى به تكميل نظامهاى مشهور بپردازند; از آن جمله خانم رضايى تكمله اى بر نظام رده بندى كتابخانه كنگره در زمينه ادبيّات عربى پيشنهاد كرده است كه بسيار مفيد و خواندنى است.
كتابنامه حج
محمد حسن بكايى. (چاپ اوّل: تهران, نشر شعر, ١٣٧٤). ٣٩٢ص, رقعى.
در اين مجموعه بيش از هزار عنوان كتاب درباره حج, مكه و مدينه و مسائل مرتبط با حج فهرست شده است. كتابها برپايه حروف الفبا تنظيم شده و در پايان فهرست موضوعى كتابها نيز ارائه شده است.
عناوين برخى از موضوعاتى كه درباره آنها كتابهايى فهرست شده است چنين است: احرام نامه, احكام حج, مدينه شناسى, مكه شناسى, مناسك حرمين شريفين, سفرنامه, طواف نامه و…. قرآن و تفسير
التفسير الوجيز
وهبه زحيلى. (چاپ دوم: دمشق, دارالفكر, ١٤١٦). ٦٣٦ص, رحلى.
عالم پركار و مفسّر ارجمند سورى جناب زحيلى پس از نگارش و نشر تفسير سودمند (المنير) كه تفسير روزآمد و سهل الوصول نتيجه پژوهش و مطالعات دامنه دار خود را در عباراتى روشن و واژگانى گويا در تفسير آيات الهى در حاشيه قرآن چاپ كرده و بدين سان تفسيرى همراه و سودمند براى جستجوگر معارف قرآنى عرضه كرده است. در موارد لازم اسباب نزول آيات نيز گزارش شده. در پايان قواعد ترتيل نيز آمده است.
الفروق اللغويّه وأثرها فى تفسير القرآن الكريم
محمد عبدالرحمن بن صالح. (چاپ اوّل: رياض, مكتبة العبيكان ). ٣٨٥ص, وزيرى.
(ترادف) كه پيشينيان از آن به الفاظ مختلف داراى معناى واحد يادمى كردند (= مااختلف ألفاظه واتفقت معانيه) از مباحث مهم علم لغت است, و بود و نبود آن در ادب عربى مورد بحث و مناقشه است (المزهر فى علوم اللغة وانواعها, ج١/٤٢). قرآن كريم كه حقايق الهى است به (عربى مبين) آيا واژگان مترادف را در خود جاى داده است يا نه؟! بحثى است مهم كه دانشوران علوم قرآنى كمابيش بدان پرداخته اند. و اين كتاب اثرى است سودمند و خواندنى در اين موضوع كه در سه باب سامان يافته است. در باب اوّل (ترادف) معنا شده است و سير تاريخى تحوّل معنايى آن نموده شده است و آراى اديبان و محققان عرب در بود و نبود آن در ادب عربى گزارش شده است و از فوايد وجود واژه هاى مترادف سخن رفته و آثار نگاشته شده در اين باره از كمترين روزگاران شناسانده شده است. در باب دوم مترادف از ديدگاه عالمان اصول بررسى شده است و در باب سوم اين موضوع از نگاه مفسّران و چگونگى آن در قرآن بحث شده است و در پايان نمونه هايى از واژه هاى مترادف تبيين و تفسير گرديده است.
تفسير راهنما
اكبر هاشمى رفسنجانى و جمعى از محققان. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٧٤٤ص, وزيرى.
تفسير قرآن كريم است با شيوه اى نو و كارآمد, اين جلد از تفسير آيه ١٠١ سوره نساء آغاز مى شود و با تفسير آيه ١٢٠ سوره مائده پايان مى پذيرد. پيشتر از چگونگى اين تفسير به تفصيل سخن گفته ايم و نيز ر.ك: مقدمه جلد اوّل و پژوهشهاى علوم قرآنى, شماره دوم.
آشنايى با سوره ها
جواد محدثى. (چاپ دهم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ١٨٢ص.
كتاب نخست چند مبحث علوم قرآنى را به طور گذرا مطرح مى كند و سپس به معرّفى كلّى محتواى سوره ها و پيام كلّى هر سوره مى پردازد. كتاب براى جوانان و دانش آموزانى كه علاقه مند اطلاع كلّى از محتواى قرآن مجيد و بويژه هر سوره و علت نامگذارى سوره ها هستند, بسيار مفيد است.
تفسير سوره واقعه
تأليف سيد محمدباقر حجتى. (تهران, شركت انتشارات علمى و فرهنگى, ١٣٧٤). يازده«١٥٥ص, وزيرى.
كتاب حاضر در واقع تفسير نخستين آيات سوره واقعه است كه از جمله سُوَر شريفه اى است كه خواننده را به احوال و داستان اهل بهشت و دوزخ و سرگذشت دنيا و آخرت آشنا ساخته و حقايق مهم و نكات برجسته اى را در نظر خواننده اين سوره مى آورد. در تفسير حاضر, افزون بر آنكه آرا و نظريات مفسران بزرگ به طور فشرده مطرح شده است, كيفيت تفسير ملاصدرا فيلسوف عالى قدر قرن يازدهم هجرى نيز در آن چشمگير است و مى تواند تا حدودى بيانگر واقعيت هايى درباره بخشى از آيات سوره واقعه باشد كه در ضمن درك آنها نيازمند ذوق عرفانى و فلسفى است. حديث
شرح زيارت امين الله
محمد محمّدى گيلانى. (چاپ اوّل: تهران, نشر سايه, ١٣٧٤). ٢٤٨ص, وزيرى.
شرحى است زيبا, گويا و خواندنى بر زيارت عظيم و دلنواز (امين اللّه) آيت الله گيلانى با دريافتى ژرف از معارف و حقايق قرآنى و حديثى زيارت را شرح كرده و حقايق بلندى در صفحات اين كتاب عرضه كرده است.
معنا فؤاد, و اقسام قلوب اولياء, توبه, معصيت كبيره, چگونگى صحيفه اعمال, رزق تكوينى و تشريعى, ولايةالله از جمله مباحثى است كه در ضمن شرح جملات زيارت با دقت تبيين شده است. دانشمند محترم جناب آقاى قربانى, مقدمه اى نگاشته اند درازدامن و در ضمن آن به تفصيل درباره توسل و زيارت بحث كرده اند.
انوارى از نهج البلاغه
محمد جعفر امامى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٣). ٢٦٤ص, وزيرى.
اين كتاب در هفده درس بحثهاى متنوعى از نهج البلاغه را ارائه كرده است. چگونگى گردآورى نهج البلاغه, شناخت خالق در نهج البلاغه, قرآن كريم, بعثت انبياء, امامت و رهبرى, معاد, برزخ, نكوهش دنيا, آرزو, صبر و آداب معاشرت در نهج البلاغه از جمله مطالبى است كه در اين كتاب بررسى شده است.
الإقبال با الأعمال الحسنه ج٣
السيد رضى الدين على بن موسى بن جعفر بن طاووس. تحقيق: جواد القيومى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٤١٦ص, وزيرى.
چاپ منقحى است از كتاب مهم (الإقبال…) سيد بن طاووس كه به هنگام نشر جلد اوّل آن به اجمال در باره آن توضيح داده ايم. محقق محترم احاديث و دعاهاى نقل شده را منبع يابى كرده و به موارد اختلاف نسخه ها اشاره كرده است و در مقدمه اى از مؤلف و شرح حال وى سخن گفته است. فقه
تاريخ القضاء فى الإسلام
محمد زحيلى. (چاپ اوّل: دمشق, دارالفكر, ١٤١٥). ٥٩٠ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب در ضمن نه فصل به اجمال از تاريخ نهاد دادرسى در اسلام سخن گفته است.
در فصل اوّل واژه (قضاء) را تعريف كرده و در فصل دوم از آيين دادرسى در نزد عرب قبل از اسلام سخن گفته است. قضاوت در روزگار رسول الله ـ ص ـ و نمونه هايى از داورى آن بزرگوار در فصل دوم آمده است و در فصل سوم از داورى و دادرسى در روزگار خلفاء اربعه بحث شده است. فصل چهارم ويژه داورى در روزگار امويان است. و در فصل پنجم از قضاوت در عصر عباسى گزارش شده است.
قضاوت در اندلس و مغرب, در دولت عثمانى, و در عصر حاضر در فصول بعدى كتاب بحث و بررسى شده است.
قسامه در نظام قضايى اسلام
محمدعلى رازى زاده. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٣٧١ص.
مبحث قسامه يكى از مباحث مهمّ در سيستم قضايى اسلام است. مؤلف در اين كتاب طى دوازده فصل جزئيات مربوط به قسامه را بحث كرده است. معناى قسّامه, تاريخچه, دلايل اثبات, حدود كاربرد آن چهار فصل كتاب را تشكيل مى دهد. فصل پنجم به ثبوت قسامه در اعضا و جوارح فصل ششم به لوث و فصل هفتم به تبيين فرق فسامه و اردالى اختصاص دارد.
در فصل هشتم از ديدگاه حقوقى به مسأله نگريسته شده و در فصل نهم رابطه قسامه با صفت قتل در فصل دهم به سوگند و در يازدهم به رابطه قسامه با زنان پرداخته و در فصل نهايى قسامه را با ساير ادلّه بحث كرده است.
واقع التقيّه, عند المذاهب
والفرق الإسلامية من غير الشيعه الإمامية
ثامر هاشم حبيب العميدى. (چاپ اوّل: قم, مركز الغدير للدراسات الإسلاميه, ١٤١٦). ٣٠١ص, وزيرى.
شيعه و فكر و باورهاى او در گذرگاه زمان, هماره مورد هجوم بوده است, بسيارى از نويسندگان تصوير ناروا از انديشه هاى شيعه مى پرداختند و پرداخته خود را با انتساب به شيعه به نقد مى كشيدند ـ و اكنون نيز همانگونه است ـ (تقيه), رازدارى, همسويى در كردار با دگرانديشان در موقعيّتهاى خاص, را نه عقل و نه نقل خط بطلان نكشيده, امّا كسانِ بسيارى با تصويرى وارونه از آن و نسبت دادنش به شيعه كوشيده اند آن را قدح و جرحى بر تفكر شيعى بنمايانند. اين كتاب ـ كه اثرى است ارجمند و پژوهشگرانه ـ واقع تقيه و مفهوم استوار و پذيرفتنى آن را با تكيه به قرآن و سنت نمايانده و نشان داده است كه تمام مفسّران, محدثان, متفكران از تمام مذاهب فرهنگ اسلامى بر صحت و استوارى آن باور دارند. كتاب در سه فصل سامان يافته است. در فصل اوّل مفهوم دقيق آن بازشناسايى شده و مصادر تشريع آن و مستند حكم تقيه, از آيات قرآنى و نصوص روايى نمايانده شده است.
در فصل دوم موضع صحابه و تابعين و تابعينِ تابعين درباره تقيّه گزارش شده است و در ادامه آن مواضع عالمان, فقيهان و محدثان كه بر روى هم از ٨٦نفر سخن رفته است.
در فصل سوم آراى فقيهان, مالكى, حنفى, شافعى, حنبلى, زيدى, فقه طبرى, فقه ظاهرى, خوارج و معتزليان بررسى و ارائه شده است.
در مجموع بروشنى نشان داده است كه تقيه نه عمل ناروائى است و نه شيعه آن را ابداع كرده است, موضعى اجتماعى فكرى و مستند بر قرآن و سنت و معمول در ميان همه مذاهب. كلام , فلسفه و عرفان
بررسى مسايل كلّى امامت
ابراهيم امينى. (چاپ سوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم, ١٣٧٤). ٣٢٠ص.
كتاب طى شش بخش مهمترين و كلى ترين مباحث مربوط به امامت را مورد بحث قرار داده است, اين مباحث عبارتند از:
امامت, امامت از نظر عقل, عصمت امام, علم امام, اعجاز و افضليت امام و راه انتخاب آن.
كتاب قبل از انقلاب تأليف شده است و مؤلف در چاپ جديد اصلاحاتى در آن انجام داده است و براى قشر جوان قابل مطالعه و مفيد است.
راه يافته يا چگونه شيعه شدم
محمد تيجانى سماوى. (چاپ سوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٢٦٠ص, وزيرى.
كتابى است خواندنى و شيرين كه مؤلف در آن چگونگى تحوّل فكرى و گرايش به تشيّع و توفيق حضور در مكتب اهل بيت(ع) را شرح كرده است. پيشتر از اين كتاب سخن گفته ايم.
عدل در جهان بينى توحيد
محمد محمدى رى شهرى. (چاپ يازدهم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ١٦٠ص.
كتاب در سه بخش به عدل الهى در اسلام, عدل الهى در تاريخ اسلام و فلسفه مصيبتها پرداخته است و تلاش كرده مبحث (عدل) را در جهان بينى اسلامى تبيين كند.
كتاب براى سطح ديپلم و دانش آموزان اواخر دوره دبيرستان مفيد و خواندنى است.
فلسفه وحى و نبوّت
محمد محمدى رى شهرى. (چاپ نهم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٢٤٠ص.
اين كتاب طى پنج بخش به دو مبحث مهم كلامى يعنى وحى و نبوّت پرداخته است. در بخش اوّل طى چند درس وحى و تكامل, در بخش دوّم طى دو درس به شناخت وحى در بخش سوم در دو درس به شناخت نبوّت در بخش چهارم به ويژگى پيامبران در بخش پنجم تحليلى از عصمت انبياء ارائه داده است.
هداية الأمة الى معارف الأئمه
محمدجواد بن المحسن بن الحسين الخراسانى (چاپ اوّل: قم, مؤسسة البعثة, ١٤١٦). ٨٨٨ص, وزيرى.
مؤلف كتابى نگاشته باعنوان (معارف الشيعه) و آنگاه آن را در منظومه اى بلند خلاصه كرده تا فراگيرى مباحث و مطالب آن سهل گردد, سپس اين منظومه را شرح كرده و بدان عنوان يادشده را نهاده است. مؤلف ـ ره ـ در مقدمه كتاب از ضرورت سره سازى معارف اهل بيت(ع) و جداسازى آن از آموزه هاى فيلسوفان و عارفان سخن گفته و آنگاه در پنج مقصد به تبيين مباحث كتاب پرداخته است, در مقصد اوّل از اثبات صانع سخن رفته است, و در مقصد دوم مباحث متعلق به (ذات) تنقيح شده است. عدم امكان شناخت ذات خداوند, نهى از تفكر در ذات, رؤيت الهى, كشف و شهود, نقد آراى صوفيان در اين باره, رؤيت قلبى و… از جمله مباحث اين فصل است. در بخشهاى ديگر كتاب, از توحيد در عبادت, توحيد فعلى, صفات ذات, قضاء و قدر, بداء, عدل, اسماء الهى به تفصيل بحث شده است. در ذيل بحث قضاء و قدر و در ضمن آن جبر آيات مرتبط به موضوع گردآمده و با توجه به ديدگاه معتزله, اشاعره, آيات تفسير شده و آراى آنان نقد شده است. كتاب در مجموع عرضه كننده ديدگاهى است در مباحث مرتبط با الهيات, كه به جداسازى معارف ثقلين تأكيد مى ورزد و از اين جهت براى دريافت چگونگى اين ديدگاه سودمند تواند بود.
مَطلع خصوص الكلم فى معانى فُصوص الحكم
داود بن محمود القيصرى. (چاپ اوّل: قم, منشورات انوار الهدى, ٤١٦٣). ٤٨٨«٥٠٠ص, وزيرى.
فصوص الحكم, از مهمترين, عميقترين و دقيقترين متون عرفانى است, فصوص هماره مورد توجه عالمان و عارفان بوده است. از اين روى شرحهاى بسيارى در توضيح مسائل و تبيين مطالب آن نگاشته شده است (ر.ك: مقدمه المقدمات من كتاب نص النصوص). شرح صدرالدين قونوى وعبدالرّزاق كاشانى از مهمترين شرحهاى فصوص الحكم است. داود قيصرى كه از شاگردان به نام كاشانى است, اين شرح را پس از فراگيرى مطالب فصوص از استاد و بهره ورى تام و تمام از تقريرات وى و اشراف به ديگر شرحها نگاشته است, استاد جلال الدين آشتيانى نوشته اند (قيصرى چون شرح خود را بعد از شرح تحقيقى و كامل صدرالدين قونوى و شرح كامل استاد خود كاشانى نوشته است و از مزايا و دقايق اين دو شرح استفاده كرده است, قهراً مزايا و خواص اين دو شرح را دربردارد (شرح مقدمه قيصرى/١٦)). به هرحال شرح قيصرى بارها چاپ شده است, امّا نه چاپى منقّح, آنچه اكنون عرضه شده است, چاپى است تصحيح شده با حروفچينى زيبا و چاپ و تجليدى شايسته. با اين همه به چاپى منقح و تحقيقى استوار نيازمند است.
ترجمه و شرح نهاية الحكمه ج٣
على شيروانى. (چاپ سوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٣٩٢ص, وزيرى.
اين كتاب ترجمه و شرح مفصل كتاب ارجمند علاّمه طباطبايى است كه بحثهاى عقل, عاقل و معقول, واجب الوجود را دربر دارد, پيشتر به تفصيل از اين ترجمه, و ترجمه ديگر نهاية الحكمه سخن گفته ايم.
اسلام بين دو ديدگاه شرق و غرب
على عزت بگوويچ. ترجمه سيدحسين سيف زاده. (تهران, دفتر مطالعات سياسى و بين المللى). سى وهفت«٣٣٠ص, وزيرى.
كتاب حاضر نخستين بار در سال ١٩٨٤ در آمريكا منتشر شد. مؤلف كتاب كه رئيس جمهور فعلى بوسنى و هرزگوين است, كوشيده است دو ديدگاه (مادّه محور) شرق و غرب (يعنى ليبرال ـ دموكراسى و ماترياليسم ديالكتيك) را از جهات گوناگون با اسلام مقايسه كند. به اعتقاد وى جلوه هاى مختلف تمدن غربى رو به زوال است و عصرى تازه در حال تكوين است كه مبتنى بر ايمان انسانها به خدا و آرمانهاى الهى است. تاريخ و شرح حال
انتقال علوم يونانى به عالم اسلامى
دُليسى اوليرى. ترجمه احمد آرام (تهران, مركز نشر دانشگاهى, ١٣٧٤). ج٢, ٣٣٦ص, وزيرى.
متن اصلى (انگليسى) اين كتاب در سال ١٩٤٨ در انگلستان انتشار يافت و در سال ١٣٤٢ ترجمه فارسى آن براى نخستين بار در تهران (انتشارات دانشگاه تهران) منتشر شد. عنوان برخى از فصلهاى كتاب را مى آوريم: (يونانى مآبى در آسيا), (ميراث يونان), (مسيحيت, عامل نيرومند يونانى مآبى), (نسطوريان), (مذهب بودا به عنوان وسيله انتقال احتمالى), (دستگاه خلافت دمشق), (دستگاه خلافت بغداد), (ترجمه به زبان عربى), (فيلسوفان عالم اسلام).
ابن خلدون و علوم اجتماعى
وضعيت علوم اجتماعى در تمدن اسلامى
جواد طباطبايى. (تهران, طرح نو, ١٣٧٤). ٤٠٠ص, رقعى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است برخى از وجوه معرفت و روش شناسى علوم اجتماعى جديد را در مقايسه با مبانى معرفتى و فرهنگيِ تمدن اسلامى خاصه با انديشه هاى ابن خلدون مورد بررسى قرار دهد. به اعتقاد مؤلف در شرايط كنونى و تا زمانى كه مبانى تاريخ انديشه در ايران روشن نشود, بحث درباره تاريخ انديشه در دوره معاصر, چيزى جز اتلاف وقت نيست. به اعتقاد وى با چيرگى تركان سلجوقى بر ايران, دوره اى آغاز شد كه مى توان آن را دوره بن بست در عمل و امتناع در انديشه ناميد. مؤلف در اين كتاب به طور عمده از امتناع در مطالعات علوم اجتماعى سخن گفته و سيطره ايدئولوژيهاى جامعه شناسانه را نيز وجهى از تبعات اين امتناع ناميده است. عنوان فصلهايى از كتاب را مى آوريم: (ابن خلدون و سنت), (مبانى كلامى انديشه اجتماعى ابن خلدون), (درباره جامعه شناسى فيلسوفان دوره اسلامى), (نظريه اجتماعى ابن خلدون), (درباره بنياد نظرى علوم اجتماعى), (نظريه عدالت در انديشه ابن خلدون), (درباره نظريه اقتصادى ابن خلدون).
ايران و عثمانى در آستانه قرن بيستم
رحيم رئيس نيا. (تبريز, انتشارات ستوده). ٣ج, ١٥٧٧ص, وزيرى.
مؤلف كوشيده است وجوه مشترك تهاجم نيروهاى استعمارى را به دو كشور ايران و عثمانى تا سالهاى آغازين قرن حاضر مقايسه كند و چگونگى تبديل اين دو كشور را به كشورهاى نيمه فئودالى ـ نيمه مستعمره نشان دهد. وى همچنين درباره چگونگى پاگرفتن جنبشهاى ملى آزادى بخش در ايران و تركيه سخن گفته و اخذ وجوه مختلف مثبت و منفى تمدن غربى را در ميان روشنفكران اين دو سرزمين نشان داده است.
گزيده اسناد درياى خزر
و مناطق شمالى ايران در جنگ جهانى اول
محمدنادر نصيرى مقدم. (تهران, دفتر مطالعات سياسى و بين المللى, ١٣٧٤). سى وهفت«٧٦٧ص, وزيرى.
شامل اسنادى است از تجاوزات متجاوزان به مناطق شمالى ايران و شيلات و نفت شمال و ساير امتيازات متعلق به مناطق شمالى در سالهاى ١٣٢٢ تا ١٣٤٠هـ.ق. اين مجموعه حاوى ٢٠٣سند در زمينه شروع جنگ جهانى, نقض بى طرفى ايران, تجاوز به مناطق شمال و آثار اقتصادى جنگ است.
گزيده اسناد خليج فارس. ج٤
(تهران, واحد نشر اسنادِ دفتر مطالعات سياسى و بين المللى ـ انتشارات وزارت امور خارجه, ١٣٧٤). هفتادويك«٦٠٦ص, وزيرى.
كتاب حاضر چهارمين مجلد از مجموعه گزيده اسناد خليج فارس است كه با توجه به قانون انتشار اسناد طبقه بندى شده وزارت امورخارجه منتشر شده است. اين مجموعه مشتمل است بر اسنادى كه عموماً بين سالهاى ١٣٤١ تا ١٣٥٧ش تهيه شده و بيانگر تحولات كشورهاى امارات عربى متحده, بحرين, عربستان سعودى, عمان, قطر و كويت در ابعاد مختلف سياسى و اجتماعى و اقتصادى و فرهنگى است. اسناد اين مجموعه همچنين نقش كشورهاى استعمارى انگليس و آمريكا را در امور داخلى و سياست خارجى كشورهاى فوق نشان مى دهد.
الحضارة العربية الإسلاميه
وموجز عن الحضارات السابقه
شوقى ابوخليل. (چاپ اوّل: دمشق, دارالفكر, ١٤١٥). ٦٨٦ص, وزيرى.
اين كتاب گزارشى است تحليلى از تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامى با نگاهى گذرا به تمدّنهاى پيش از اسلام. مؤلف در مقدمه كتاب تمدن (= حضاره) را تعريف كرده و آنگاه با نگاهى گذرا از تمدنهاى هند, چين, ژاپن, يونان, مصر بلاد شام و… سخن گفته است. آنگاه به فرهنگ و تمدن اسلامى پرداخته است, با بحث از روزگار رسول الله ـ ص ـ حكومت در اسلام, ويژگيهاى خليفه, وزارت و چگونگى آن در تاريخ اسلام, حِسبَه داورى, اداره شهرها و آيين شهردارى, وقف, جهاد, نمودهاى زندگى عمومى در جامعه اسلامى فرقه ها و نحله هاى دينى, هنر و مظاهر آن, از جمله بحثهايى است كه مؤلف در اين كتاب به چگونگى آن پرداخته است.
تاريخ العراق الإقتصادى فى القرن الرابع الهجرى
عبدالعزيز الدورى. (چاپ سوم: بيروت, مركز دراسات الوحدة العربيه, ١٤١٦). ٣٢٥ص, وزيرى.
مؤلف كتاب را در هشت فصل تدوين كرده است. در فصل اوّل از عوامل مهم جغرافيايى در تاريخ عراق سخن گفته و آنگاه مظاهر مهم اقتصادى در عراق را در قرن چهارم به بحث نهاده است. او در ضمن فصول كتاب از زراعت, صناعت, تجارت, معاملات گونه گون, خراج, ماليات, نظام پولى و سطح معيشت عراقيان در آن قرن سخن گفته است. كتاب اثرى است تحقيقى, مستند و خواندنى و در نشان دادن چهره اقتصادى عراق در اين قرن سودمند و كارآمد.
فاطمه الگوى زن مسلمان
احمد صادقى اردستانى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٢٧٤ص.
كتاب به زبان ساده و در سطح عموم درباره زندگى حضرت فاطمه(س) تدوين شده است و داراى ده فصل است. در اين كتاب از اصالت خانوادگى, القاب, سختيهاى حضرت فاطمه سخن رفته است. وى به عنوان الگوى فكرى بويژه براى بانوان مطرح شده, احاديث آن حضرت جمع آورى و كتابنامه اى بدان ضميمه شده است.
كتاب براى جوانان و بويژه دختران جوان آموزنده است.
حياة الإمام العسكرى
الشيخ محمدجواد الطبسى. (چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٥١٢ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب در ضمن دو باب و فصول مختلف آن به تفصيل از زندگانى امام حسن عسكرى(ع) و جريانهاى زمان آن بزرگوار بحث كرده است. در باب اوّل از نام, نسب و القاب, امامت, و زندگانى امام(ع) در روزگار امامت پدر بزرگوارش, فرزندان امام(ع) شخصيت و مناقب آن بزرگوار, معجزات سخن گفته و بخشهايى از روايات آن حضرت را در مسائل اعتقادى, فقهى, تفسيرى گزارش كرده است. در باب دوم از وضع فرهنگى, اجتماعى, سياسى روزگار امام(ع) بحث كرده است و مواضع امام(ع) را در برابر اين جريانها و هدايت شيعيان و ستيزندگان عليه حاكمان برنموده است.
ماهيت قيام مختار
سيد ابوالفضل رضوى اردكانى. (چاپ سوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٦٧٨ص, وزيرى.
در اين كتاب در ضمن چهارده فصل به تفصيل از زندگانى و قيام مختار ابن ابى عبيد, و چگونگى درگيرى وى با حكومت بنى اميه و آثار قيام او سخن رفته است. بهنگام نخستين چاپ كتاب به اجمال محتواى آن را نمايانده ايم. (آينه پژوهش, شماره٩/٧٤) اخلاق
آفات علم
جواد محدثى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٢٩٥ص,.
كتاب مجموعه مقالات نويسنده در دوره نخست مجله حوزه است كه در آن به چندين آفتى كه ممكن است طالبان علم بدان گرفتار شوند پرداخته شده است; از آن جمله: غرور, كبر, حسد, بى عملى, كتمان, دنياطلبى, دربارى شدن, مذهب سازى و جدال ومراء است.
شكوه محراب
لطيف راشدى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٥٦ص, وزيرى.
اين كتاب مجموعه قصه هايى است درباره نماز عناوين برخى از قصّه ها چنين است: اوّلين نماز, فلسفه نماز, نماز رياكار, نماز و كودكان, نماز جماعت و مرد نابينا, نماز امام سجاد, نماز جمعه و….
{ بيست و پنج اصل از اصول امامان(ع)
محمدتقى عبدوس, محمدمحمدى اشتهاردى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٤٠٧ص, رقعى.
در اين كتاب بيست وپنج بحث از مباحث اخلاقى با توجه به سيره امامان(ع) بحث و بررسى شده است. عناوين برخى از بحثهاى آن بدين قرار است: قرض الحسنه در زندگى امامان(ع), امانتدارى, سخاوت, شيوه برخورد امامان(ع) با مردم, سوگندهاى امامان(ع) براى احقاق, مهماندارى و مهمان نوازى, صبر و استقامت در موارد لازم, صرفه جويى و دورى از اسراف و….
حقوق فرزندان در مكتب اهل بيت(ع)
محمد جواد طبسى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٣٣٢ص, وزيرى.
مؤلف كوشيده است در اين كتاب با دستمايه اى از احاديث امامان(ع) حقوقى را كه فرزندان بر ذمه پدران و مادران دارند, تبيين كند.
جايگاه فرزند و مسؤوليت والدين, دوران تولد و رعايت سنّتها, رابطه پدر و فرزند, ادب آموزى و تربيت فرزندان, دوران بازسازى شخصيت فرزند, پرورش ايمان و مذهب, فرزند و جامعه از جمله عناوين كلى كتاب است. محبت به فرزند, سيره پيامبر در تربيت فرزند, احترام و تكريم به فرزندان, آموزش احكام به فرزندان, وفاى به عهد در برابر فرزندان, تشويق آنان, تعليم شعار آموزنده و حماسى به آنان نيز از جمله مطالبى است كه در اين كتاب آمده است.
تربيت و شخصيت انسانى ج٢
سيد مجتبى هاشمى. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٢١٥ص, وزيرى.
اين كتاب در دوازده بخش سامان يافته است و در بخشهاى مختلف آن, از تربيت و ولايت, تربيت ذهن و شخصيت اجتماعى, تربيت و سعادت, تربيت و هدايت, سخن رفته است. مشخصه هاى خودخواهى, ناكامى و پرخاشگرى, تربيت روان و ذهن كودك, آزادى و استقلال كودك, ويژگيهاى مهم تربيت دوره بلوغ و جوانى, ناهنجاريها و عوامل آن. عوامل روانى و اجتماعى نابهنجارى نوجوانان نيز از جمله مباحث كتاب است.
تربيت برتر
رضا فرهاديان. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ١٣٥ص, وزيرى.
اين كتاب مسائل تربيتى لازم بر والدين و معلمان را به بحث نهاده و آنچه را بايد والدين و معلمان در آموزش و پرورش كودكان بدانند, گزارش كرده است. در بخش اوّل و با عنوان (نقش ارتباط در اوّلين جايگاه تربيت) از نقش خانواده در ايجاد ارتباط سالم و مهمترين وسايل ارتباطى بحث شده است.
در بخش دوم نيز از روشهاى ارتباط با كودكان و نوجوانان سخن رفته است و در بخشهاى ديگر مراحل شكل گيرى مقررات اخلاقى در كودكان و نوجوانان و نقش ارزشيابى تحصيل كودكان بررسى شده است.
طرح ارتباط اوليا و مربيان
رضا فرهاديان. (چاپ اوّل: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٤). ٨٠ص, رقعى.
طرح بر نامه هايى است تربيتى كه مؤلف براى بهبود وضع آموزشى و تربيتى دانش آموزان تدوين و عرضه كرده است. مؤلف بر اين باور است كه اجراى اين طرح و همكارى دوجانبه خانه و مدرسه درباره اين طرح, در شكل گيرى صحيح منش و شخصيت كودك در ابعاد مختلف زندگى تأثير بسزايى خواهد داشت. ادبيّات
تجلى رمز و روايت در شعر عطار نيشابورى
رضا اشرف زاده. (تهران, اساطير, ١٣٧٤). ٤٠٠ص, وزيرى.
به اعتقاد مؤلف كتاب, شناخت اسطوره ها و رواياتى كه عطار به صورت تلميحات در آثار خود به كار برده, براى شناخت اشعار او ضرورت بسيار دارد. مؤلف در اين كتاب حدود ٤٠٠٠ بيت از اشعار عطار را بررسى كرده و كوشيده است تا اشارات وى به اسطوره ها يا روايات گوناگون را گردآورد و اصل و ريشه آنها را بازنمايد و نيز درباره مقصود عطار از بيان و به كارگيرى آن اسطوره ها توضيحاتى بدهد.
مجموعه كامل غزلهاى فروغى بسطامى
به خط: حسن سخاوت, با مقدمه: عبدالرفيع حقيقت (رفيع), (چاپ دوم:تهران, انتشارات كوشش, ١٣٧٤), مصور, .
اين كتاب گردآمده غزليات فروغى بسطامى شاعر غزلسراى دوره قاجاريه است. فروغى از جمله شاعرانى است كه به سبب تمايلات عرفانى مدح شاهان و شاهزادگان را رها كرده و عمر خويش را مصروف اعتزال, رياضت و مصاحبه با عارفان نموده, به همين سبب غزليات دلپذير وى سرشار از مضامين عالى و بلند عرفانى است.
فارسى ايران و تاجيكستان (يك بررسى مقابله اى)
ايران كلباسى. (تهران, دفتر مطالعات سياسى و بين المللى, ١٣٧٤). بيست« ٤٠٥ص, قطع.
هدف از كتاب حاضر مقايسه فارسى معيار تاجيكى با فارسى معيار ايران (تهرانى) است. كتاب پنج فصل دارد: فصل اول به معرفى كشور تاجيكستان و تاريخچه آن و نيز وضعيت زبان تاجيكى در آن كشور اختصاص دارد; در فصل دوم دو زبان از نظر تفاوتهاى نظام آوايى و واجى مقايسه شده است; در فصل سه و چهار اين دو زبان از نظر تشابهات و تفاوتهاى نحوى مورد مطالعه قرار گرفته است و بالأخره فصل پنج شامل بررسى صرف و واژگان اين دو زبان است. كتاب داراى ملحقاتى نيز هست كه در آن درباره مراسم عروسى تاجيكها و برخى اصطلاحات متداول در ميان مردم آن ديار سخن به ميان آمده است.
اللغة العربيه الحديثه
دكتر محمدعلى آذرشب. (چاپ اوّل: تهران, سازمان (سمت), ١٣٧٤). ٣٢١ص.
كتاب در سه قسم (بخش) تدوين يافته و در بخش نخست تلفظ اصوات جمله هاى فعلى و اسمى در زبان عربى طى ٣٤درس مطرح شده است كه افزون بر ارائه قواعد از طريق طرح گفتگو خواننده را با شيوه بكارگيرى زبان عربى آشنا مى كند. بخش دوّم شامل قطعه ها براى مطالعه و گسترش دايره لغات و گفتگوهايى با افراد فرضى به انگيزه تمرين بيشتر است. بخش سوم بحثهايى در نقش ايران در حركت فرهنگى و مباحثى در مورد وحدت اسلامى است كه هدف نخست از آنها آموزش زبان عربى است. نويسنده كوشش كرده است ضمن آموزش زبان عربى اطلاعات فرعى مفيدى نيز به خواننده بدهد. علمي
تحليل محتوا در علوم اجتماعى و انسانى
ال ـ آر. هوستى مترجم دكتر نادر سالارزاده اميرى. (چاپ اوّل: تهران, دانشگاه علامه طباطبايى, ١٣٧٣). ٢٩٠ص.
تحليل محتوا از جمله روشهايى است كه انديشمندان علوم اجتماعى را به طور جدّى به بكارگيرى آن در موضوعات و مسائل اجتماعى وسوسه مى كند. در اين زمينه كتب فراوانى ـ دست كم ـ در زبان فارسى وجود ندارد. كتاب مزبور يكى از اين كتب نادرى است كه در هفت فصل مباحث مهمّ (تحليل محتوا) را مطرح مى كند. نويسنده در فصل نخست به تعريف تحليل محتوا و در فصل دوم به طرحهاى پژوهشى و در فصل سوم به كاربردهاى روش تحليل محتوا مى پردازد. فصل چهارم نتيجه گيرى درباره علل و آثار ارتباط در كاربردهاى روش تحليل محتوا و فصل پنجم مبحث رمزگذارى اطلاعات محتوا را شامل مى شود. نمونه گيرى, پايايى و اعتبار فصل ششم و كاربرد كامپيوتر در روش تحليل محتوا فصل هفتم كتاب را تشكيل مى دهد. اين كتاب براى دانشجويان رشته جامعه شناسى مفيد و خواندنى است.
تحليل هاى پوياى اقتصادى
دكتر مهدى تقوى. (چاپ اوّل: تهران, دانشگاه علامه طباطبايى, ١٣٧٤). ٣٦١ص.
كتاب طى هشت فصل به مباحث مهم الگوهاى رياضى در مباحث اقتصادى پرداخته است. فصول كتاب به اين شرح است: معادلات تفاضلى مرتبه اوّل, معادلات تفاضلى مرتبه دوم, تفسير الگوهاى معادلات تفاضلى, معادلات تفاضلى مرتبه بالاتر, معادلات تفاضلى مرتبه اوّل غير خطى, معادلات ديفرانسل ساده, سيستمهاى چندمعادله اى و اپرانورهاى ساده و سيستم چند معادله اى خطى. كتاب به انگيزه فراهم آوردن ابزار رياضى لازم براى تحليلها فراهم شده, و حاصل كار مؤلف در تدريس رياضيات ٣ دوره كارشناسى و رياضيات براى دوره كارشناسى ارشد در دانشگاه علامه طباطبايى است كه مؤلف با بازنگرى و تكميل آن را نشر داده است. مجموعه ها
نامواره دكتر محمود افشار. ج٨
افشار, ايرج [گردآورنده]. با همكارى كريم اصفهانيان. (تهران, مجموعه انتشارات ادبى و تاريخى ـ موقوفات دكتر محمود افشار يزدى, ١٣٧٣) [توزيع٧٤]. ١٣«٥٣١ص [از ص٤٢٩١ تا٤٨٢٢], مصور, وزيرى.
عنوان برخى از مقالات اين مجموعه را مى آوريم: (مليت ابن سينا)/ غلامحسين صديقى; (روشنائى نامه دامغانى)/ تصحيح حسن ذوالفقارى (دامغان); (حسين پژمان بختيارى)/ عبدالرفيع حقيقت; (طبقات اجتماعى از نگاه ناصرخسرو)/ برات زنجانى; (واژه هاى هندى در شعر صائب تبريزى)/ يونس جعفرى; (ملاعلى كرم خواهرزاده كريم خان زند)/ حسن كارگر; (سئن يا شئن)/ چراغعلى اعظمى سنگسرى; (محمّد اقبال لاهورى)/ آنمارى شيمل, محمدكريم اشراق; (قوسنامه)/ تصحيح كريم اصفهانيان; (واژه نامه كشاورزى اردستان)/ احسان الله هاشمى; (قانون تسهيل ساختن طرق و شوارع)/ هاشم محدث; (شعراى گمنام عصر خلجى و تغلق)/ نذير احمد, سيدحسن عباسى; (فهرستنامه مطالعات گويش آذرى)/ كاميار عبدى; (مكاتبات و مدارس اسلامى كازرون)/ محمدمهدى مظلوم زاده; (عراق عجم در عهد ايلخانان)/ پرويز اذكائى; دوبيتيهاى تاجيكى در بدخشان)/ عنايت الله شهرانى; (چهل ودو يادداشت درباره ابيات حافظ)/ احمد مهدوى دامغانى.

سفر سبز (يادواره هجدهمين سالگرد
شهادت دكترعلى شريعتى)
به كوشش محمدعلى ذكريايى. (تهران, الهام, ١٣٧٤). ٢٥٦ص, قطع.
مجموعه حاضر ظاهراً نخستين شماره گاهنامه اى كه از سوى (كانون فارغ التحصيلان علوم اجتماعى) منتشر مى شود. اين مجموعه شامل يازده مقاله است كه عنوان برخى از آنها را مى آوريم: (فلسفه تاريخ در انديشه دكتر على شريعتى)/ عبدالكريم سروش); (ايدئولوژى و روشنفكرى از منظر دكتر على شريعتى)/ غلام عباس توسلى; (عدالت اجتماعى در ديدگاه مرحوم شريعتى و شهيد مطهرى)/ حسن كچوئيان; (پيشينه نظرى ديدگاه جامعه شناسيِ دكتر على شريعتى)/ تقى آزاد ارمكى; (شريعتى و دنياهاى روشنفكرى و دانشمندى)/ محمدامين قانعى راد; (تئورى بازگشت به خويش از ديدگاه دكتر على شريعتى)/ بهمن على اكبرى; (ايدئولوژى از ديدگاه دكتر على شريعتى و دكتر سروش)/ حسن محدثى.
گزارشها و نامه هاى ديوانى و نظامى امير نظام گروسى
[افشار, ايرج]. (تهران, مجموعه انتشارات ادبى و تاريخى موقوفات دكتر محمود افشار يزدى (شماره ٥٣), ١٣٧٣) [توزيع٧٤], وزيرى.
حسنعلى خان امير نظام گروسى (١٢٣٧ـ١٣١٧هـ.ق) در سال ١٢٩٧ به دستور ناصرالدين شاه مأمور دفع تجاوزات شيخ عبيدالله كرد و حمزه آقاى منگور شد. كتاب حاضر شامل ١٤٦ قطعه نامه و سند است كه حسنعلى خان آنها را در مأموريتهاى مختلف به مقامات عالى مملكتى نوشته است, اطلاعات بسيارى را درباره طغيان و شورش شيخ عبيدالله كرد و حمزه منگور در اختيار مى گذارد. ايرج افشار براى نشان دادن اهميت نامه هاى اين مجموعه, شرح مختصرى درباره طغيان شيخ عبيدالله و كشته شدن حمزه منگور در اين كتاب آورده است. اين مجموعه همچنين شامل چند نامه درباره غائله عباس خان چنارى در سال ١٣١٢ است كه به صورت متفرقه در پايان كتاب آمده است.