نشریه معرفت - موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) - الصفحة ١ - سخن آغازين
سرمايههاي اجتماعي، نيازمند توجه و مراقبت
امروزه سرمايه اجتماعي در كنار ساير سرمايههاي انساني و اقتصادي از موضوعات مهم و درخور تأمّل ميباشد. سرمايه اجتماعي، توجه به ابعاد معنوي يك جامعه، ميراث تاريخي و فرهنگي يك كشور و ملت است كه از پس نسلها به ما به ارث رسيده است. اين سرمايه عظيم اجتماعي و فرهنگي، سرمايهاي در كنار سرمايههاي اقتصادي و انساني، بخشي از ثروت و سرمايه ملّي و بستري مناسب براي بهرهبرداري از سرمايه انساني و مادي است. در واقع، سرمايه اجتماعي، زيربناي توسعه فرهنگي، اقتصادي و سياسي يك كشور محسوب ميشود. اهميت سرمايه اجتماعي به حدي است كه از آن به عنوان «ثروت نامرئي» ياد ميكنند. از اينرو، از جمله شاخصهاي سرمايه اجتماعي ميتوان از انسجام اجتماعي، اعتماد عمومي، امنيت ملّي، همبستگي ملّي، مشاركت سياسي، اجتماعي و فرهنگي نام برد. به عبارت ديگر، سرمايه اجتماعي، مجموعه منابعي است كه در يك جامعه وجود دارد و بر رشد و توسعه شناختي و اجتماعي افراد مؤثر است.
سرمايه اجتماعي همراه تقويت روحيه اعتماد ملّي، و خودباوري فرهنگي ميتواند بستر مناسبي براي كاهش هزينههاي عمومي باشد. سرمايه اجتماعي با قواعد و ارزشهاي اخلاقي و رفتاري در حوزه اقتصاد و فرهنگ، افراد را متعهد ميسازد تا در گروههاي مختلف اجتماعي، تصميمگيريها و مشاركت اجتماعي نقشي فعّال ايفا كنند.
مفاهيم و شاخصهايي همچون اعتماد، امنيت، امانتداري، صداقت، توجه به ارزشها، كسب، كار و تلاش، توليد، ارزشهاي مذهبي، از جمله شاخصهاي سرمايه اجتماعي در حوزه اقتصاد است. در نتيجه، ربا، احتكار، تورم مفاهيمي ضدارزشي و ضد سرمايه اجتماعي در اين حوزه تلقّي ميشوند.
در عرصه سياست نيز سرمايه اجتماعي ابزاري است براي رسيدن به توسعه سياسي است. ارتباط نزديك و صميمي دولتمردان با مردم، احترام به هنجارها و مقررات اجتماعي، حقوق شهروندي، نهادهاي مدني، مشاركت سياسي و اجتماعي، اعتماد عمومي، از جمله شاخصهاي سرمايه اجتماعي در عرصه سياسي است.
سرمايه اجتماعي در عرصه فرهنگ در دو حوزه سختافزاري و نرمافزاري قابل شناسايي است. انديشمندان، نخبگان، پژوهشگران، مديران، نويسندگان و توليدكنندگان، همچنين صنايع فرهنگي، توليدات ملّي، آثار بر جاي مانده از گذشته تاريخ و فرهنگ يك ملت، از جمله سرمايههاي اجتماعي و ملّي در عرصه فرهنگ به شمار ميروند.
از همه مهمتر هويت ملّي و ديني، اعتماد ملّي، امنيت، مشاركت سياسي، رهبري، پيوند و انسجام اجتماعي، عدالتورزي، مهرورزي، صرفهجويي، كمك و مساعدت، ياري و همكاري، آرامش و رفاه عمومي را بايد از جمله سرمايههاي عظيمي دانست كه براي ايجاد، ثبات و حفظ آنها هزينههاي بسيار سنگيني پرداخت. بنابراين، بايد براي دوام و استمرار آنها تلاشهاي مضاعفي به عمل آورد. طبعا، كسالت، تنبلي، بطالت، سكون، خودخواهي، احتكار، اسراف، از خودبيگانگي، تورم، تخريب، سوءظن به همنوعان، تنش، وابستگي، تخريب منابع ملّي و انساني و شخصيتهاي برجسته فرهنگي، ولنگاري، عدم تقيّد و پايبندي به هنجارها و ارزشهاي اجتماعي، از جمله آفات و آسيبهاي اجتماعي و ملّي هستند كه براي رفع آنها بايد با تمام وجود تلاش كرد.
مراقبت از منابع و سرمايههاي عظيم خدادادي كه پشتوانه ملّي و اجتماعي است، صيانت از نيرويهاي انساني، نخبگان و شخصيتهاي ديني و ملّي، و حراست و پاسداري از سرمايههاي فرهنگي، آثار ملّي و صنايع فرهنگي، استفاده بهينه از منابع ملّي زيرزميني، طبيعت، نفت، بنزين، آب، برق، گاز و... تلاشي است در خور براي حفظ سرمايههاي اجتماعي و ملّي كه به نوبه خود زمينهساز حركت به سمتوسوي استقلال و رها شدن از قيد و بند وابستگي است.
دبير گروه جامعهشناسي