«جانى» را بايد اصلاح كرد. عجب مغالطه بزرگى! شكّى نيست كه انسان‌ها را بايد اصلاح كرد، ولى قبل از آن كه مرتكب جنايت شوند، بايد اصلاح كرد و نگذاشت از آنها جنايتى سر بزند؛ امّا يا در جامعه، مثل اكثر جامعه‌ها، تربيت به اندازه كافى وجود ندارد ونه تنها عوامل اصلاح وجود ندارد، بلكه عوامل افساد و فساد وجود دارد و يا فرضاً عوامل اصلاح به اندازه كافى وجود دارد، ولى در جامعه‌ها هميشه عناصر منحرفى هستند كه على رغم عوامل اصلاحى، دست به جنايت مى‌زنند. براى اينها چه فكرى بايد كرد؟ همين قدر كه مجازات الغا شود، آن جانى‌هاى بالقوه اصلاح نشده... يك عدّه جانى بالفطره‌اى كه به هرشكلى روح جنايت در آنهاهست [دست به جنايت مى‌زنند] ما امروز به بهانه اين كه جانى را بايد اصلاح كرد، به اين معنى كه جانى را بگذار جنايت كند و بعد كه جنايت كرد برويم او را اصلاح كنيم، داريم به همه جانيان بالقوّه، چراغ سبز مى‌دهيم، بلكه اين كار تشويق جانى، به جنايت است. (٤٨)

شمارى، با انتقاد از قانون «قصاص» مى‌گويند: قاتل، يك نفر را كشته، حالا ما فرد ديگرى را بكشيم. اگر كشتن كار بدى است، ما چرا اين كار را به عنوان «قصاص» تكرار كنيم. (٤٩)

در پاسخ اين گروه بايد گفت: هر چند در اجراى حكم قصاص، كشتن انسان ديگر به ظاهر غير عقلانى و غير اخلاقى به نظر مى‌رسد و نبايد پاسخ عمل غير اخلاقى را با عمل غير اخلاقى ديگر داد و نبايد با كشتن انسان ديگرى، دل‌هاى ديگرى را جريحه دار كرد و براى جامعه، يتيمان بيش‌ترى را بر جاى گذاشت؛ ولى با كالبد شكافى و آثار و پيامدهاى زيانبار اين سخنان، نه تنها روشن مى‌شود كه حكم «قصاص» غير اخلاقى و غير عقلى نيست، بلكه لغو آن غير عقلانى و غير اخلاقى است؛ چرا كه به گفته استاد شهيد، لغو حكم قصاص، به مانند چراغ سبز به بزهكاران است. در اين فرض است كه بزهكاران و

(٤٨) انسان كامل، ص ٢٨٢-٢٨١.
(٤٩) تعليم و تربيت در اسلام، ص٢٢٣.