بيان المعاني
(١)
١ ص
(٢)
١ ص
(٣)
١ ص
(٤)
٤ ص
(٥)
٥ ص
(٦)
٨ ص
(٧)
١١ ص
(٨)
١٢ ص
(٩)
١٥ ص
(١٠)
١٥ ص
(١١)
١٧ ص
(١٢)
٢٠ ص
(١٣)
٢١ ص
(١٤)
٢٣ ص
(١٥)
٢٦ ص
(١٦)
٢٦ ص
(١٧)
٢٨ ص
(١٨)
٣٠ ص
(١٩)
٣٣ ص
(٢٠)
٣٦ ص
(٢١)
٤٢ ص
(٢٢)
٤٦ ص
(٢٣)
٤٧ ص
(٢٤)
٥٢ ص
(٢٥)
٥٧ ص
(٢٦)
٥٧ ص
(٢٧)
٦٠ ص
(٢٨)
٦٠ ص
(٢٩)
٦٢ ص
(٣٠)
٦٢ ص
(٣١)
٦٦ ص
(٣٢)
٦٨ ص
(٣٣)
٦٩ ص
(٣٤)
٧٢ ص
(٣٥)
٧٦ ص
(٣٦)
٧٧ ص
(٣٧)
٧٩ ص
(٣٨)
٨٣ ص
(٣٩)
٨٤ ص
(٤٠)
٨٩ ص
(٤١)
٩٢ ص
(٤٢)
٩٢ ص
(٤٣)
٩٣ ص
(٤٤)
٩٧ ص
(٤٥)
٩٨ ص
(٤٦)
١٠١ ص
(٤٧)
١٠٢ ص
(٤٨)
١٠٥ ص
(٤٩)
١٠٦ ص
(٥٠)
١٠٧ ص
(٥١)
١٠٩ ص
(٥٢)
١٠٩ ص
(٥٣)
١١٢ ص
(٥٤)
١١٤ ص
(٥٥)
١١٥ ص
(٥٦)
١٢٠ ص
(٥٧)
١٢٢ ص
(٥٨)
١٢٢ ص
(٥٩)
١٢٣ ص
(٦٠)
١٢٧ ص
(٦١)
١٣٠ ص
(٦٢)
١٣٢ ص
(٦٣)
١٣٤ ص
(٦٤)
١٣٧ ص
(٦٥)
١٣٧ ص
(٦٦)
١٤١ ص
(٦٧)
١٤١ ص
(٦٨)
١٤٢ ص
(٦٩)
١٤٣ ص
(٧٠)
١٤٥ ص
(٧١)
١٤٦ ص
(٧٢)
١٥٠ ص
(٧٣)
١٥١ ص
(٧٤)
١٥٣ ص
(٧٥)
١٥٦ ص
(٧٦)
١٥٦ ص
(٧٧)
١٥٨ ص
(٧٨)
١٥٩ ص
(٧٩)
١٦١ ص
(٨٠)
١٦٢ ص
(٨١)
١٦٢ ص
(٨٢)
١٦٥ ص
(٨٣)
١٦٥ ص
(٨٤)
١٦٩ ص
(٨٥)
١٧٠ ص
(٨٦)
١٧٦ ص
(٨٧)
١٧٨ ص
(٨٨)
١٨٠ ص
(٨٩)
١٨٢ ص
(٩٠)
١٨٥ ص
(٩١)
١٨٥ ص
(٩٢)
١٩٠ ص
(٩٣)
١٩٠ ص
(٩٤)
١٩٢ ص
(٩٥)
١٩٥ ص
(٩٦)
١٩٥ ص
(٩٧)
١٩٩ ص
(٩٨)
٢٠٠ ص
(٩٩)
٢٠٤ ص
(١٠٠)
٢٠٦ ص
(١٠١)
٢٠٩ ص
(١٠٢)
٢١٠ ص
(١٠٣)
٢١٠ ص
(١٠٤)
٢١٢ ص
(١٠٥)
٢١٣ ص
(١٠٦)
٢١٦ ص
(١٠٧)
٢١٦ ص
(١٠٨)
٢٢٠ ص
(١٠٩)
٢٢٠ ص
(١١٠)
٢٢٤ ص
(١١١)
٢٢٤ ص
(١١٢)
٢٢٧ ص
(١١٣)
٢٢٧ ص
(١١٤)
٢٣٠ ص
(١١٥)
٢٣٢ ص
(١١٦)
٢٣٥ ص
(١١٧)
٢٣٨ ص
(١١٨)
٢٤٣ ص
(١١٩)
٢٤٥ ص
(١٢٠)
٢٤٧ ص
(١٢١)
٢٥٠ ص
(١٢٢)
٢٥٢ ص
(١٢٣)
٢٥٤ ص
(١٢٤)
٢٥٥ ص
(١٢٥)
٢٥٨ ص
(١٢٦)
٢٥٩ ص
(١٢٧)
٢٦٤ ص
(١٢٨)
٢٦٤ ص
(١٢٩)
٢٦٥ ص
(١٣٠)
٢٦٦ ص
(١٣١)
٢٦٨ ص
(١٣٢)
٢٧١ ص
(١٣٣)
٢٧١ ص
(١٣٤)
٢٧٤ ص
(١٣٥)
٢٧٥ ص
(١٣٦)
٢٧٨ ص
(١٣٧)
٢٨٢ ص
(١٣٨)
٢٨٣ ص
(١٣٩)
٢٨٧ ص
(١٤٠)
٢٨٩ ص
(١٤١)
٢٩٣ ص
(١٤٢)
٢٩٤ ص
(١٤٣)
٢٩٤ ص
(١٤٤)
٢٩٥ ص
(١٤٥)
٢٩٧ ص
(١٤٦)
٢٩٩ ص
(١٤٧)
٢٩٩ ص
(١٤٨)
٣٠٤ ص
(١٤٩)
٣٠٤ ص
(١٥٠)
٣٠٧ ص
(١٥١)
٣١١ ص
(١٥٢)
٣١٣ ص
(١٥٣)
٣١٤ ص
(١٥٤)
٣١٤ ص
(١٥٥)
٣١٨ ص
(١٥٦)
٣٢٠ ص
(١٥٧)
٣٢٣ ص
(١٥٨)
٣٣٠ ص
(١٥٩)
٣٣٣ ص
(١٦٠)
٣٣٣ ص
(١٦١)
٣٣٨ ص
(١٦٢)
٣٣٩ ص
(١٦٣)
٣٣٩ ص
(١٦٤)
٣٤٤ ص
(١٦٥)
٣٤٥ ص
(١٦٦)
٣٤٧ ص
(١٦٧)
٣٤٩ ص
(١٦٨)
٣٤٩ ص
(١٦٩)
٣٥١ ص
(١٧٠)
٣٥١ ص
(١٧١)
٣٥٤ ص
(١٧٢)
٣٥٦ ص
(١٧٣)
٣٥٧ ص
(١٧٤)
٣٦٠ ص
(١٧٥)
٣٦٠ ص
(١٧٦)
٣٦٢ ص
(١٧٧)
٣٦٤ ص
(١٧٨)
٣٦٦ ص
(١٧٩)
٣٦٧ ص
(١٨٠)
٣٦٩ ص
(١٨١)
٣٦٩ ص
(١٨٢)
٣٦٩ ص
(١٨٣)
٣٧٠ ص
(١٨٤)
٣٧٣ ص
(١٨٥)
٣٧٥ ص
(١٨٦)
٣٧٨ ص
(١٨٧)
٣٨١ ص
(١٨٨)
٣٨١ ص
(١٨٩)
٣٨٣ ص
(١٩٠)
٣٨٤ ص
(١٩١)
٣٨٥ ص
(١٩٢)
٣٨٧ ص
(١٩٣)
٣٨٨ ص
(١٩٤)
٣٨٩ ص
(١٩٥)
٣٩٢ ص
(١٩٦)
٣٩٢ ص
(١٩٧)
٣٩٢ ص
(١٩٨)
٣٩٥ ص
(١٩٩)
٣٩٧ ص
(٢٠٠)
٣٩٨ ص
(٢٠١)
٤٠٠ ص
(٢٠٢)
٤٠٠ ص
(٢٠٣)
٤٠١ ص
(٢٠٤)
٤٠٢ ص
(٢٠٥)
٤٠٣ ص
(٢٠٦)
٤٠٣ ص
(٢٠٧)
٤٠٤ ص
(٢٠٨)
٤٠٥ ص
(٢٠٩)
٤٠٦ ص
(٢١٠)
٤٠٦ ص
(٢١١)
٤٠٦ ص
(٢١٢)
٤٠٨ ص
(٢١٣)
٤٠٩ ص
(٢١٤)
٤١٠ ص
(٢١٥)
٤١١ ص
(٢١٦)
٤١٢ ص
(٢١٧)
٤١٢ ص
(٢١٨)
٤١٣ ص
(٢١٩)
٤١٤ ص
(٢٢٠)
٤١٥ ص
(٢٢١)
٤١٧ ص
(٢٢٢)
٤١٧ ص
(٢٢٣)
٤١٨ ص
(٢٢٤)
٤١٩ ص
(٢٢٥)
٤٢١ ص
(٢٢٦)
٤٢١ ص
(٢٢٧)
٤٢٢ ص
(٢٢٨)
٤٢٥ ص
(٢٢٩)
٤٢٥ ص
(٢٣٠)
٤٢٧ ص
(٢٣١)
٤٢٧ ص
(٢٣٢)
٤٢٩ ص
(٢٣٣)
٤٣٠ ص
(٢٣٤)
٤٣١ ص
(٢٣٥)
٤٣٤ ص
(٢٣٦)
٤٣٥ ص
(٢٣٧)
٤٣٥ ص
(٢٣٨)
٤٣٦ ص
(٢٣٩)
٤٣٩ ص
(٢٤٠)
٤٤٠ ص
(٢٤١)
٤٤٢ ص
(٢٤٢)
٤٤٤ ص
(٢٤٣)
٤٤٧ ص
(٢٤٤)
٤٤٨ ص
(٢٤٥)
٤٥٢ ص
(٢٤٦)
٤٥٢ ص
(٢٤٧)
٤٥٦ ص
(٢٤٨)
٤٥٦ ص
(٢٤٩)
٤٥٩ ص
(٢٥٠)
٤٦٣ ص
(٢٥١)
٤٦٣ ص
(٢٥٢)
٤٦٣ ص
(٢٥٣)
٤٦٦ ص
(٢٥٤)
٤٦٨ ص
(٢٥٥)
٤٧٠ ص
(٢٥٦)
٤٧٢ ص
(٢٥٧)
٤٧٦ ص
(٢٥٨)
٤٧٧ ص
(٢٥٩)
٤٨٢ ص
(٢٦٠)
٤٨٣ ص
(٢٦١)
٤٨٩ ص
(٢٦٢)
٤٩٣ ص
(٢٦٣)
٤٩٦ ص
(٢٦٤)
٥٠٣ ص
(٢٦٥)
٥٠٤ ص
(٢٦٦)
٥٠٨ ص
(٢٦٧)
٥٠٨ ص
(٢٦٨)
٥٠٩ ص
(٢٦٩)
٥١٢ ص
(٢٧٠)
٥١٤ ص
(٢٧١)
٥١٦ ص
(٢٧٢)
٥١٦ ص
(٢٧٣)
٥١٩ ص
(٢٧٤)
٥٢٠ ص
(٢٧٥)
٥٢٣ ص
(٢٧٦)
٥٢٩ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص

بيان المعاني - ملا حويش - الصفحة ١٨٦

من جنس المستثنى منه. أما إطلاق لفظ الجن على الملائكة في قوله تعالى (وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَباً) الآية ١٥٨ من سورة الصافات المارة على قول من قال إن المراد بالجنة فيها الملائكة، لأن العرب تقول إن الملائكة بنات الله، لأنه مأخوذ من الاجتنان وهو الستر، ومنه سمي الجنين لاستتاره في بطن أمه، فتدخل الملائكة في هذا اللفظ من هذه الحيثية فقط، وعليه يجوز إطلاق لفظ الجن على كل الملائكة على هذا المعنى، وإلا فالجنّ جنس والملك جنس آخر مخالف، وقد أثبت الله في قوله الآتي أنه له ذرية بنص لا يقبل التأويل ولا يحتمله، وأنت خبير بأن الملائكة لا يتوالدون فلا ذرية لهم، وأنهم خلقوا من نور الله، والجن من ناره بنص القرآن، فلا مشابهة بينهم في أصل الخلقة، تدبر «فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ» بعدم الامتثال تكبرا لزعمه أنه أفضل منه، راجع هذا البحث في الآية ١٢ من سورة الأعراف في ج ١، «أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ» يا بني آدم «أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي» بعد أن خالف أمري وطرد من رحمتي «وَهُمْ» إبليس وذريته «لَكُمْ عَدُوٌّ» أيها الناس ثابت العداوة مع أبيكم آدم بالنص القطعي، فإذا كنتم إليه ولذريته ظلمتم أنفسكم بدل أن ترحموها، والله تعالى يقول «بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ» المتخذين أعداءهم أولياء «بَدَلًا» ٥٠ من الله تعالى، قيل إن إبليس يوسوس للعبد بترك الصلاة ويوسوس له فيها أيضا ليقطعها عليه، وله من نوع الذرية خمس:
(١) الأعر يحبب للناس الزنى (٢) ووتير يجزّعهم على المصائب (٣) ومسوط يلقي في قلوبهم الأراجيف (٤) وداسم يأكل ويشرب مع من لم يسم الله تعالى (٥) وذو بنور الذي يرغب الناس للدخول في الأسواق. وقد أخرج ما بمعناه ابن أبي الدنيا وابن أبي حاتم عن مجاهد، وروى مسلم عن عثمان ابن أبي العاص قال: قلت يا رسول الله إن الشيطان قد حال بيني وبين صلاتي وبين قراءتي يلبسها عليّ، قال فقال رسول الله صلّى الله عليه وسلم ذلك شيطان يقال له جثرب فإذا أحسسته فتعوذ بالله منه واتفل على يسارك ثلاثا، قال ففعلت ذلك فأذهبه الله عني. وروى مسلم عن جابر قال:
قال رسول الله صلّى الله عليه وسلم إن إبليس يضع عرشه على الماء ثم يبعث سراياه فأدناهم منه منزلة أعظمهم فتنة يجيء أحدهم فيقول فعلت كذا وكذا فيقول ما صنعت شيئا،