بيان المعاني
(١)
٣ ص
(٢)
٣ ص
(٣)
٣ ص
(٤)
٦ ص
(٥)
١٢ ص
(٦)
١٧ ص
(٧)
٢٠ ص
(٨)
٢١ ص
(٩)
٢٢ ص
(١٠)
٢٦ ص
(١١)
٢٦ ص
(١٢)
٢٨ ص
(١٣)
٣٢ ص
(١٤)
٣٥ ص
(١٥)
٣٩ ص
(١٦)
٤٢ ص
(١٧)
٤٤ ص
(١٨)
٤٨ ص
(١٩)
٤٨ ص
(٢٠)
٥١ ص
(٢١)
٥٢ ص
(٢٢)
٥٤ ص
(٢٣)
٥٨ ص
(٢٤)
٥٨ ص
(٢٥)
٦٠ ص
(٢٦)
٦٢ ص
(٢٧)
٦٣ ص
(٢٨)
٦٥ ص
(٢٩)
٦٥ ص
(٣٠)
٧٠ ص
(٣١)
٧٢ ص
(٣٢)
٧٣ ص
(٣٣)
٧٥ ص
(٣٤)
٧٨ ص
(٣٥)
٨٠ ص
(٣٦)
٨٤ ص
(٣٧)
٨٧ ص
(٣٨)
٩١ ص
(٣٩)
٩١ ص
(٤٠)
٩٥ ص
(٤١)
٩٧ ص
(٤٢)
٩٧ ص
(٤٣)
١٠٠ ص
(٤٤)
١٠٣ ص
(٤٥)
١٠٣ ص
(٤٦)
١٠٥ ص
(٤٧)
١٠٧ ص
(٤٨)
١٠٧ ص
(٤٩)
١٠٨ ص
(٥٠)
١١٣ ص
(٥١)
١١٤ ص
(٥٢)
١١٦ ص
(٥٣)
١١٧ ص
(٥٤)
١٢٣ ص
(٥٥)
١٢٣ ص
(٥٦)
١٢٤ ص
(٥٧)
١٢٦ ص
(٥٨)
١٢٨ ص
(٥٩)
١٣٠ ص
(٦٠)
١٣٣ ص
(٦١)
١٣٣ ص
(٦٢)
١٣٦ ص
(٦٣)
١٣٦ ص
(٦٤)
١٣٨ ص
(٦٥)
١٤١ ص
(٦٦)
١٤١ ص
(٦٧)
١٤٦ ص
(٦٨)
١٥٢ ص
(٦٩)
١٥٤ ص
(٧٠)
١٥٦ ص
(٧١)
١٥٧ ص
(٧٢)
١٥٩ ص
(٧٣)
١٦١ ص
(٧٤)
١٦١ ص
(٧٥)
١٦٢ ص
(٧٦)
١٦٥ ص
(٧٧)
١٦٦ ص
(٧٨)
١٦٧ ص
(٧٩)
١٦٩ ص
(٨٠)
١٦٩ ص
(٨١)
١٧١ ص
(٨٢)
١٧٦ ص
(٨٣)
١٧٦ ص
(٨٤)
١٧٨ ص
(٨٥)
١٧٩ ص
(٨٦)
١٨١ ص
(٨٧)
١٨١ ص
(٨٨)
١٨٢ ص
(٨٩)
١٨٨ ص
(٩٠)
١٩٠ ص
(٩١)
١٩١ ص
(٩٢)
١٩٢ ص
(٩٣)
١٩٥ ص
(٩٤)
١٩٥ ص
(٩٥)
١٩٨ ص
(٩٦)
١٩٨ ص
(٩٧)
٢٠٠ ص
(٩٨)
٢٠٠ ص
(٩٩)
٢٠٢ ص
(١٠٠)
٢٠٤ ص
(١٠١)
٢٠٥ ص
(١٠٢)
٢٠٦ ص
(١٠٣)
٢٠٩ ص
(١٠٤)
٢٠٩ ص
(١٠٥)
٢١٢ ص
(١٠٦)
٢١٥ ص
(١٠٧)
٢١٧ ص
(١٠٨)
٢١٨ ص
(١٠٩)
٢٢٠ ص
(١١٠)
٢٢٣ ص
(١١١)
٢٢٥ ص
(١١٢)
٢٣٢ ص
(١١٣)
٢٣٦ ص
(١١٤)
٢٣٧ ص
(١١٥)
٢٣٧ ص
(١١٦)
٢٣٨ ص
(١١٧)
٢٤٠ ص
(١١٨)
٢٤١ ص
(١١٩)
٢٤٢ ص
(١٢٠)
٢٤٣ ص
(١٢١)
٢٤٥ ص
(١٢٢)
٢٤٦ ص
(١٢٣)
٢٤٦ ص
(١٢٤)
٢٤٧ ص
(١٢٥)
٢٤٩ ص
(١٢٦)
٢٥١ ص
(١٢٧)
٢٥٢ ص
(١٢٨)
٢٥٤ ص
(١٢٩)
٢٥٤ ص
(١٣٠)
٢٥٦ ص
(١٣١)
٢٥٦ ص
(١٣٢)
٢٥٨ ص
(١٣٣)
٢٦٠ ص
(١٣٤)
٢٦١ ص
(١٣٥)
٢٦٣ ص
(١٣٦)
٢٦٣ ص
(١٣٧)
٢٦٥ ص
(١٣٨)
٢٦٥ ص
(١٣٩)
٢٦٧ ص
(١٤٠)
٢٦٨ ص
(١٤١)
٢٧١ ص
(١٤٢)
٢٧١ ص
(١٤٣)
٢٧٣ ص
(١٤٤)
٢٧٣ ص
(١٤٥)
٢٧٥ ص
(١٤٦)
٢٧٦ ص
(١٤٧)
٢٧٧ ص
(١٤٨)
٢٧٧ ص
(١٤٩)
٢٧٨ ص
(١٥٠)
٢٨٠ ص
(١٥١)
٢٨١ ص
(١٥٢)
٢٨٢ ص
(١٥٣)
٢٨٣ ص
(١٥٤)
٢٨٣ ص
(١٥٥)
٢٨٤ ص
(١٥٦)
٢٨٤ ص
(١٥٧)
٢٨٦ ص
(١٥٨)
٢٨٧ ص
(١٥٩)
٢٩١ ص
(١٦٠)
٢٩٢ ص
(١٦١)
٢٩٣ ص
(١٦٢)
٢٩٥ ص
(١٦٣)
٢٩٨ ص
(١٦٤)
٢٩٩ ص
(١٦٥)
٣٠٠ ص
(١٦٦)
٣٠٣ ص
(١٦٧)
٣٠٣ ص
(١٦٨)
٣٠٥ ص
(١٦٩)
٣٠٨ ص
(١٧٠)
٣٠٨ ص
(١٧١)
٣١٠ ص
(١٧٢)
٣١٢ ص
(١٧٣)
٣١٣ ص
(١٧٤)
٣١٤ ص
(١٧٥)
٣١٦ ص
(١٧٦)
٣١٩ ص
(١٧٧)
٣٢٣ ص
(١٧٨)
٣٢٩ ص
(١٧٩)
٣٣٤ ص
(١٨٠)
٣٣٦ ص
(١٨١)
٣٣٩ ص
(١٨٢)
٣٤١ ص
(١٨٣)
٣٤٩ ص
(١٨٤)
٣٥٠ ص
(١٨٥)
٣٥٠ ص
(١٨٦)
٣٥٦ ص
(١٨٧)
٣٦٣ ص
(١٨٨)
٣٧١ ص
(١٨٩)
٣٧٥ ص
(١٩٠)
٣٨٣ ص
(١٩١)
٣٨٩ ص
(١٩٢)
٣٩٣ ص
(١٩٣)
٣٩٩ ص
(١٩٤)
٤٠٧ ص
(١٩٥)
٤٠٧ ص
(١٩٦)
٤٥٠ ص
(١٩٧)
٤٦٤ ص
(١٩٨)
٤٨١ ص
(١٩٩)
٥٠١ ص
(٢٠٠)
٥٠٩ ص
(٢٠١)
٥٢٥ ص
(٢٠٢)
٥٣٤ ص
(٢٠٣)
٥٥٠ ص
(٢٠٤)
٥٧١ ص
(٢٠٥)
٥٧٨ ص
(٢٠٦)
٥٨٧ ص
 
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص

بيان المعاني - ملا حويش - الصفحة ٥٦١

الكهف وعن ذي القرنين وعن الروح، فإن أجاب عنها أو سكت فليس بنبي، وإن أجاب عن بعض وسكت عن بعض فهو نبي، فجاءوا وسألوه، فبين لهم صلّى الله عليه وسلم القصتين الآتيتين في سورة الكهف في ج ٢ من الآية ٣ إلى ٢٦ ومن الآية ٨٢ إلى ٩٩، ولهذا نزلت هذه الآيات بمكة قبل سورتها، كما سيأتي فيها، وأبهم أمر الروح إذ لم ينزل عليه فيها شيء يبينها، وهي مبهمة في التوراة أيضا. واعلم أن ما أخرجه الشيخان وغيرهما عن ابن مسعود قال: كنت أمشي مع النبي صلّى الله عليه وسلم في خرب المدينة وهو متكىء على عسيب، فمرّ بقوم من اليهود، فقال بعضهم لبعض سلوه عن الروح، وقال بعضهم لا تسألوه، فقالوا يا محمد ما الروح؟ فما زال يتوكأ على العسيب، فظننت أنه يوحى إليه، فلما نزل الوحي قال (وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ) الآية، لا يصح سببا للنزول لأن الآية مكية ولم يستثنها أحد من العلماء، على أنه يصح أن النبي صلّى الله عليه وسلم أجابهم بهذه الآية لأنها كانت نازلة عليه وهو في مكة، على أنه يتمثل ببعض الآيات المكية في المدنية عند مناسبة تتعلق بها، أما سبب نزولها فهو ما سمعته عن ابن عباس الحديث الأول، ومما يدل على صحة عدم النزول في حديث ابن مسعود الآنف الذكر قوله فيه: فظننت أنه يوحى إليه، أي عند ما سكت حضرة الرسول، على أن حالة الوحي لا تخفى على أحد، ويوشك أن سكوته كان لتدبر الآية وهيبة لكلام الله، ويؤكد هذا عدم قوله في هذا الحديث فنزلت، بل قال فلما نزل الوحي قال (ويسألونك) إلخ، مما يدل على أن كلمة فلما نزل الوحي من عند ابن مسعود رضي الله عنه، وعليه يكون المراد من قوله (فلما نزل الوحي) فلما تذكره وتدبره والكلام يحتمل هذا. وما قاله بعض المفسرين من أن هذه الآية نزلت مرتين ليجمع بين الحديثين فغير سديد، إذ لم يثبت أن شيئا من القرآن نزل مرتين، وقدمنا في مطلع تفسير سورة الفاتحة المارّة وفي أول سورة المدثر المارة أيضا عدم صحة نزول شيء من القرآن مرتين، وفيه بحث نفيس فراجعه.
«قُلِ» يا سيد الرسل لهؤلاء السائلين وغيرهم «الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي» لم يعط علمها أحدا من خلقه، لأنها مما استأثر الله بعلمه كالخمسة المذكورة آخر سورة لقمان في ج ٢، وإن معلومات الله التي اختص بها نفسه لا يحيط بها علم البشر، إذ ليس