بيان المعاني
(١)
٣ ص
(٢)
٣ ص
(٣)
٣ ص
(٤)
٦ ص
(٥)
١٢ ص
(٦)
١٧ ص
(٧)
٢٠ ص
(٨)
٢١ ص
(٩)
٢٢ ص
(١٠)
٢٦ ص
(١١)
٢٦ ص
(١٢)
٢٨ ص
(١٣)
٣٢ ص
(١٤)
٣٥ ص
(١٥)
٣٩ ص
(١٦)
٤٢ ص
(١٧)
٤٤ ص
(١٨)
٤٨ ص
(١٩)
٤٨ ص
(٢٠)
٥١ ص
(٢١)
٥٢ ص
(٢٢)
٥٤ ص
(٢٣)
٥٨ ص
(٢٤)
٥٨ ص
(٢٥)
٦٠ ص
(٢٦)
٦٢ ص
(٢٧)
٦٣ ص
(٢٨)
٦٥ ص
(٢٩)
٦٥ ص
(٣٠)
٧٠ ص
(٣١)
٧٢ ص
(٣٢)
٧٣ ص
(٣٣)
٧٥ ص
(٣٤)
٧٨ ص
(٣٥)
٨٠ ص
(٣٦)
٨٤ ص
(٣٧)
٨٧ ص
(٣٨)
٩١ ص
(٣٩)
٩١ ص
(٤٠)
٩٥ ص
(٤١)
٩٧ ص
(٤٢)
٩٧ ص
(٤٣)
١٠٠ ص
(٤٤)
١٠٣ ص
(٤٥)
١٠٣ ص
(٤٦)
١٠٥ ص
(٤٧)
١٠٧ ص
(٤٨)
١٠٧ ص
(٤٩)
١٠٨ ص
(٥٠)
١١٣ ص
(٥١)
١١٤ ص
(٥٢)
١١٦ ص
(٥٣)
١١٧ ص
(٥٤)
١٢٣ ص
(٥٥)
١٢٣ ص
(٥٦)
١٢٤ ص
(٥٧)
١٢٦ ص
(٥٨)
١٢٨ ص
(٥٩)
١٣٠ ص
(٦٠)
١٣٣ ص
(٦١)
١٣٣ ص
(٦٢)
١٣٦ ص
(٦٣)
١٣٦ ص
(٦٤)
١٣٨ ص
(٦٥)
١٤١ ص
(٦٦)
١٤١ ص
(٦٧)
١٤٦ ص
(٦٨)
١٥٢ ص
(٦٩)
١٥٤ ص
(٧٠)
١٥٦ ص
(٧١)
١٥٧ ص
(٧٢)
١٥٩ ص
(٧٣)
١٦١ ص
(٧٤)
١٦١ ص
(٧٥)
١٦٢ ص
(٧٦)
١٦٥ ص
(٧٧)
١٦٦ ص
(٧٨)
١٦٧ ص
(٧٩)
١٦٩ ص
(٨٠)
١٦٩ ص
(٨١)
١٧١ ص
(٨٢)
١٧٦ ص
(٨٣)
١٧٦ ص
(٨٤)
١٧٨ ص
(٨٥)
١٧٩ ص
(٨٦)
١٨١ ص
(٨٧)
١٨١ ص
(٨٨)
١٨٢ ص
(٨٩)
١٨٨ ص
(٩٠)
١٩٠ ص
(٩١)
١٩١ ص
(٩٢)
١٩٢ ص
(٩٣)
١٩٥ ص
(٩٤)
١٩٥ ص
(٩٥)
١٩٨ ص
(٩٦)
١٩٨ ص
(٩٧)
٢٠٠ ص
(٩٨)
٢٠٠ ص
(٩٩)
٢٠٢ ص
(١٠٠)
٢٠٤ ص
(١٠١)
٢٠٥ ص
(١٠٢)
٢٠٦ ص
(١٠٣)
٢٠٩ ص
(١٠٤)
٢٠٩ ص
(١٠٥)
٢١٢ ص
(١٠٦)
٢١٥ ص
(١٠٧)
٢١٧ ص
(١٠٨)
٢١٨ ص
(١٠٩)
٢٢٠ ص
(١١٠)
٢٢٣ ص
(١١١)
٢٢٥ ص
(١١٢)
٢٣٢ ص
(١١٣)
٢٣٦ ص
(١١٤)
٢٣٧ ص
(١١٥)
٢٣٧ ص
(١١٦)
٢٣٨ ص
(١١٧)
٢٤٠ ص
(١١٨)
٢٤١ ص
(١١٩)
٢٤٢ ص
(١٢٠)
٢٤٣ ص
(١٢١)
٢٤٥ ص
(١٢٢)
٢٤٦ ص
(١٢٣)
٢٤٦ ص
(١٢٤)
٢٤٧ ص
(١٢٥)
٢٤٩ ص
(١٢٦)
٢٥١ ص
(١٢٧)
٢٥٢ ص
(١٢٨)
٢٥٤ ص
(١٢٩)
٢٥٤ ص
(١٣٠)
٢٥٦ ص
(١٣١)
٢٥٦ ص
(١٣٢)
٢٥٨ ص
(١٣٣)
٢٦٠ ص
(١٣٤)
٢٦١ ص
(١٣٥)
٢٦٣ ص
(١٣٦)
٢٦٣ ص
(١٣٧)
٢٦٥ ص
(١٣٨)
٢٦٥ ص
(١٣٩)
٢٦٧ ص
(١٤٠)
٢٦٨ ص
(١٤١)
٢٧١ ص
(١٤٢)
٢٧١ ص
(١٤٣)
٢٧٣ ص
(١٤٤)
٢٧٣ ص
(١٤٥)
٢٧٥ ص
(١٤٦)
٢٧٦ ص
(١٤٧)
٢٧٧ ص
(١٤٨)
٢٧٧ ص
(١٤٩)
٢٧٨ ص
(١٥٠)
٢٨٠ ص
(١٥١)
٢٨١ ص
(١٥٢)
٢٨٢ ص
(١٥٣)
٢٨٣ ص
(١٥٤)
٢٨٣ ص
(١٥٥)
٢٨٤ ص
(١٥٦)
٢٨٤ ص
(١٥٧)
٢٨٦ ص
(١٥٨)
٢٨٧ ص
(١٥٩)
٢٩١ ص
(١٦٠)
٢٩٢ ص
(١٦١)
٢٩٣ ص
(١٦٢)
٢٩٥ ص
(١٦٣)
٢٩٨ ص
(١٦٤)
٢٩٩ ص
(١٦٥)
٣٠٠ ص
(١٦٦)
٣٠٣ ص
(١٦٧)
٣٠٣ ص
(١٦٨)
٣٠٥ ص
(١٦٩)
٣٠٨ ص
(١٧٠)
٣٠٨ ص
(١٧١)
٣١٠ ص
(١٧٢)
٣١٢ ص
(١٧٣)
٣١٣ ص
(١٧٤)
٣١٤ ص
(١٧٥)
٣١٦ ص
(١٧٦)
٣١٩ ص
(١٧٧)
٣٢٣ ص
(١٧٨)
٣٢٩ ص
(١٧٩)
٣٣٤ ص
(١٨٠)
٣٣٦ ص
(١٨١)
٣٣٩ ص
(١٨٢)
٣٤١ ص
(١٨٣)
٣٤٩ ص
(١٨٤)
٣٥٠ ص
(١٨٥)
٣٥٠ ص
(١٨٦)
٣٥٦ ص
(١٨٧)
٣٦٣ ص
(١٨٨)
٣٧١ ص
(١٨٩)
٣٧٥ ص
(١٩٠)
٣٨٣ ص
(١٩١)
٣٨٩ ص
(١٩٢)
٣٩٣ ص
(١٩٣)
٣٩٩ ص
(١٩٤)
٤٠٧ ص
(١٩٥)
٤٠٧ ص
(١٩٦)
٤٥٠ ص
(١٩٧)
٤٦٤ ص
(١٩٨)
٤٨١ ص
(١٩٩)
٥٠١ ص
(٢٠٠)
٥٠٩ ص
(٢٠١)
٥٢٥ ص
(٢٠٢)
٥٣٤ ص
(٢٠٣)
٥٥٠ ص
(٢٠٤)
٥٧١ ص
(٢٠٥)
٥٧٨ ص
(٢٠٦)
٥٨٧ ص
 
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص

بيان المعاني - ملا حويش - الصفحة ٣٠٤

لفعلهم. روى البخاري ومسلم عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلّى الله عليه وسلم قال لأن يمتلىء جوف أحدكم قيحا حتى يرثيه خير له من أن يمتلىء شعرا. ومعنى يرئيه يبلغ الرئة محل التنفس من الحلقوم، كناية عن شدة الامتلاء. واعلم ان القول بخلاف العمل مذموم ليس بالشعر فقط والشعراء بل في جميع القول والناس كافة، قال تعالى (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ. كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ) . الآيتين ٣/ ٤ من سورة الصف في ج ٣، ألا لينتبه الناس له ولا يخصوه بالشعر.
مطلب ما هو المحبوب من الشعر:
واعلم أن هذا الذم الذي في هذه الآية في حق الكافرين ومن يحذو حذوهم في اشعاره، أما الذين لا يكذبون مثلهم فقد استثناهم الله تعالى بقوله «إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ» زيادة على إيمانهم، فإنهم لا يهجون أحدا ولا يمدحون بالباطل، ولا يندمون على مدح المستحق إذا لم ينالوا منه شيئا، لأنهم لا يقصدون إلا الحق والصدق إذا طرقوا مواضيع القول ومخازن الكلام وخاضوا في معاني القوافي، كعبد الله ابن رواحة وحسان بن ثابت وكعب بن زهير وكعب بن مالك رضي الله عنهم، الذين كانوا زمن الرسول صلّى الله عليه وسلم ينافحون عنه ومن اقتفى أثرهم على نهجهم ومشى على خطتهم حتى الآن، روي أن كعب بن مالك قال للنبي صلّى الله عليه وسلم إن الله أنزل في الشعر ما أنزل (يعرض باجتنابه خشية أن يكون في عداد الشعراء المذمومين) فقال صلّى الله عليه وسلم:
إن المؤمن يجاهد بسيفه ولسانه، والذي نفسي بيده لكأن ما ترمونهم به نضح النّبل.
أي رميه. وعن أنس بن مالك أن النبي صلّى الله عليه وسلم دخل مكة في عمرة القضاء وابن رواحة يمشي بين يديه وهو يقول:
خلوا بني الكفار عن سبيله ... اليوم نضربكم على تنزيله
ضربا يزيل الهام عن مقيله ... ويذهل الخليل عن خليله
فقال عمر يا بن رواحة بين يدي رسول الله وفي حرم مكة تقول الشعر:
فقال صلّى الله عليه وسلم خل عنه يا عمر، فلهن أسرع فيهم من نضح النبل- أخرجه الترمذي والنسائي- وكان هذا سنة سبع من الهجرة. ومن قال إن القائل لهذين البيتين كعب بن مالك