بيان المعاني
(١)
١ ص
(٢)
٣ ص
(٣)
٦ ص
(٤)
٦ ص
(٥)
٧ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
١٠ ص
(٨)
١٢ ص
(٩)
١٤ ص
(١٠)
١٦ ص
(١١)
١٩ ص
(١٢)
٢٣ ص
(١٣)
٢٨ ص
(١٤)
٣٣ ص
(١٥)
٤١ ص
(١٦)
٤٢ ص
(١٧)
٤٣ ص
(١٨)
٥٠ ص
(١٩)
٥٧ ص
(٢٠)
٦٢ ص
(٢١)
٦٤ ص
(٢٢)
٦٥ ص
(٢٣)
٦٦ ص
(٢٤)
٦٦ ص
(٢٥)
٦٧ ص
(٢٦)
٧٠ ص
(٢٧)
٧٥ ص
(٢٨)
٧٥ ص
(٢٩)
٨٠ ص
(٣٠)
٨٢ ص
(٣١)
٨٣ ص
(٣٢)
٨٤ ص
(٣٣)
٨٥ ص
(٣٤)
٨٦ ص
(٣٥)
٨٧ ص
(٣٦)
٨٨ ص
(٣٧)
٩٠ ص
(٣٨)
٩١ ص
(٣٩)
٩٥ ص
(٤٠)
٩٩ ص
(٤١)
١٠٢ ص
(٤٢)
١٠٢ ص
(٤٣)
١٠٣ ص
(٤٤)
١٠٦ ص
(٤٥)
١٠٦ ص
(٤٦)
١٠٨ ص
(٤٧)
١٠٩ ص
(٤٨)
١٠٩ ص
(٤٩)
١١١ ص
(٥٠)
١١٢ ص
(٥١)
١١٢ ص
(٥٢)
١١٤ ص
(٥٣)
١١٦ ص
(٥٤)
١٢٠ ص
(٥٥)
١٢٠ ص
(٥٦)
١٢٣ ص
(٥٧)
١٢٣ ص
(٥٨)
١٢٥ ص
(٥٩)
١٢٥ ص
(٦٠)
١٢٦ ص
(٦١)
١٢٦ ص
(٦٢)
١٢٨ ص
(٦٣)
١٣١ ص
(٦٤)
١٣١ ص
(٦٥)
١٣٢ ص
(٦٦)
١٣٤ ص
(٦٧)
١٣٦ ص
(٦٨)
١٣٨ ص
(٦٩)
١٣٨ ص
(٧٠)
١٣٨ ص
(٧١)
١٤١ ص
(٧٢)
١٤٢ ص
(٧٣)
١٤٢ ص
(٧٤)
١٤٢ ص
(٧٥)
١٤٣ ص
(٧٦)
١٤٧ ص
(٧٧)
١٤٩ ص
(٧٨)
١٥٢ ص
(٧٩)
١٥٣ ص
(٨٠)
١٥٧ ص
(٨١)
١٥٨ ص
(٨٢)
١٥٩ ص
(٨٣)
١٦٠ ص
(٨٤)
١٦٠ ص
(٨٥)
١٦٣ ص
(٨٦)
١٦٣ ص
(٨٧)
١٦٥ ص
(٨٨)
١٦٥ ص
(٨٩)
١٦٧ ص
(٩٠)
١٦٨ ص
(٩١)
١٦٨ ص
(٩٢)
١٧٠ ص
(٩٣)
١٧٠ ص
(٩٤)
١٧٢ ص
(٩٥)
١٧٢ ص
(٩٦)
١٧٤ ص
(٩٧)
١٧٤ ص
(٩٨)
١٧٦ ص
(٩٩)
١٧٧ ص
(١٠٠)
١٨١ ص
(١٠١)
١٨١ ص
(١٠٢)
١٨١ ص
(١٠٣)
١٨٢ ص
(١٠٤)
١٨٣ ص
(١٠٥)
١٨٣ ص
(١٠٦)
١٨٨ ص
(١٠٧)
١٨٨ ص
(١٠٨)
١٩٠ ص
(١٠٩)
١٩٠ ص
(١١٠)
١٩١ ص
(١١١)
١٩٣ ص
(١١٢)
١٩٣ ص
(١١٣)
١٩٧ ص
(١١٤)
١٩٩ ص
(١١٥)
١٩٩ ص
(١١٦)
٢٠٤ ص
(١١٧)
٢٠٤ ص
(١١٨)
٢٠٦ ص
(١١٩)
٢٠٨ ص
(١٢٠)
٢٠٩ ص
(١٢١)
٢٠٩ ص
(١٢٢)
٢١٣ ص
(١٢٣)
٢١٣ ص
(١٢٤)
٢١٤ ص
(١٢٥)
٢١٥ ص
(١٢٦)
٢١٦ ص
(١٢٧)
٢١٧ ص
(١٢٨)
٢١٨ ص
(١٢٩)
٢١٨ ص
(١٣٠)
٢٢١ ص
(١٣١)
٢٢١ ص
(١٣٢)
٢٢٢ ص
(١٣٣)
٢٢٤ ص
(١٣٤)
٢٢٤ ص
(١٣٥)
٢٢٦ ص
(١٣٦)
٢٢٨ ص
(١٣٧)
٢٢٩ ص
(١٣٨)
٢٢٩ ص
(١٣٩)
٢٢٩ ص
(١٤٠)
٢٣٢ ص
(١٤١)
٢٣٢ ص
(١٤٢)
٢٣٤ ص
(١٤٣)
٢٣٥ ص
(١٤٤)
٢٣٦ ص
(١٤٥)
٢٣٧ ص
(١٤٦)
٢٣٧ ص
(١٤٧)
٢٤٠ ص
(١٤٨)
٢٤٣ ص
(١٤٩)
٢٤٣ ص
(١٥٠)
٢٤٥ ص
(١٥١)
٢٤٧ ص
(١٥٢)
٢٤٧ ص
(١٥٣)
٢٥٠ ص
(١٥٤)
٢٥٠ ص
(١٥٥)
٢٥١ ص
(١٥٦)
٢٥٢ ص
(١٥٧)
٢٥٣ ص
(١٥٨)
٢٥٤ ص
(١٥٩)
٢٥٥ ص
(١٦٠)
٢٥٦ ص
(١٦١)
٢٥٦ ص
(١٦٢)
٢٥٩ ص
(١٦٣)
٢٦٢ ص
(١٦٤)
٢٦٥ ص
(١٦٥)
٢٦٦ ص
(١٦٦)
٢٦٩ ص
(١٦٧)
٢٧٠ ص
(١٦٨)
٢٧٠ ص
(١٦٩)
٢٧٣ ص
(١٧٠)
٢٧٣ ص
(١٧١)
٢٧٤ ص
(١٧٢)
٢٧٤ ص
(١٧٣)
٢٧٦ ص
(١٧٤)
٢٧٨ ص
(١٧٥)
٢٧٨ ص
(١٧٦)
٢٨٤ ص
(١٧٧)
٢٨٦ ص
(١٧٨)
٢٨٩ ص
(١٧٩)
٢٩١ ص
(١٨٠)
٢٩٢ ص
(١٨١)
٢٩٢ ص
(١٨٢)
٢٩٣ ص
(١٨٣)
٢٩٥ ص
(١٨٤)
٢٩٧ ص
(١٨٥)
٢٩٧ ص
(١٨٦)
٣٠٠ ص
(١٨٧)
٣٠٢ ص
(١٨٨)
٣٠٥ ص
(١٨٩)
٣٠٨ ص
(١٩٠)
٣١١ ص
(١٩١)
٣١٢ ص
(١٩٢)
٣١٣ ص
(١٩٣)
٣١٧ ص
(١٩٤)
٣١٨ ص
(١٩٥)
٣٢٠ ص
(١٩٦)
٣٢١ ص
(١٩٧)
٣٢٣ ص
(١٩٨)
٣٢٥ ص
(١٩٩)
٣٢٧ ص
(٢٠٠)
٣٢٨ ص
(٢٠١)
٣٣٠ ص
(٢٠٢)
٣٣١ ص
(٢٠٣)
٣٣٢ ص
(٢٠٤)
٣٣٣ ص
(٢٠٥)
٣٣٧ ص
(٢٠٦)
٣٣٧ ص
(٢٠٧)
٣٤٠ ص
(٢٠٨)
٣٤٢ ص
(٢٠٩)
٣٤٤ ص
(٢١٠)
٣٤٧ ص
(٢١١)
٣٥٣ ص
(٢١٢)
٣٦٠ ص
(٢١٣)
٣٦٩ ص
(٢١٤)
٣٧١ ص
(٢١٥)
٣٧٩ ص
(٢١٦)
٣٨٦ ص
(٢١٧)
٣٩٠ ص
(٢١٨)
٣٩٥ ص
(٢١٩)
٣٩٩ ص
(٢٢٠)
٤٠٤ ص
(٢٢١)
٤١٤ ص
(٢٢٢)
٤٢٨ ص
(٢٢٣)
٤٤١ ص
(٢٢٤)
٤٤٣ ص
(٢٢٥)
٤٤٩ ص
(٢٢٦)
٤٦٢ ص
(٢٢٧)
٤٧١ ص
(٢٢٨)
٤٧٦ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص

بيان المعاني - ملا حويش - الصفحة ٨٣

ولا نبات فيها ولا ماء «قالوا» بعضهم لبعض «إِنَّا لَضَالُّونَ ٢٦» طريقها مخطئونه فليست هي هنا فلما تحققوا قالوا لا بل هي نفسها «بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ ٢٧» ثمرها وخيرها ونفعها لتصميمنا على منع المساكين ما كانوا يأخذونه زمن أبينا ولعدم استثنائنا في حلفنا أي لم نقل إن شاء الله متصلا بكلامنا ذاك ولما رأوا ان سقط في أيديهم «قال أوسطهم» أعقلهم وأفضلهم واعدلهم لأن الأوسط خيار في كل شيء «ألم أقل لكم» يا اخوتي هلا «لَوْلا تُسَبِّحُونَ ٢٨» أي تستثنون في حلفكم وقد سمى الاستثناء تسبيحا لأنه تعظيم للإله واقرار بأن أحدا لا يقدر أن يفعل شيئا دون مشيئنه «قالُوا سُبْحانَ رَبِّنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ ٢٩» أنفسنا بمنعنا حق الفقراء وعدم سلوكنا ما كان يسلكه أبونا من القناعة بمؤنة السنة وانفاق الباقي لوجهه «فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَلاوَمُونَ ٣٠» على ما وقع منهم نادمين على فعلهم
ثم دعوا على أنفسهم «قالُوا يا وَيْلَنا» يا هلاكنا «إِنَّا كُنَّا طاغِينَ ٣١» في ذلك القصد السيء ومخالفتنا عمل أبينا الحسن وحرماننا من جنتنا لتصميمنا على حرمان الفقراء منها. ثم تراجعوا إلى أنفسهم بعد أن عنف بعضهم بعضا وسألوا الله تعالى بقولهم «عَسى رَبُّنا أَنْ يُبْدِلَنا خَيْراً مِنْها إِنَّا إِلى رَبِّنا راغِبُونَ ٣٢» طالبون الخير منه راجعون لعفوه، قال مجاهد تابوا فأبدلوا خيرا منها، وقال ابن مسعود بلغني أن القوم أخلصوا لله فأعطوا جنة تسمى الحيوان فيها عنب يحمل البغل عنقودا واحدا منه، قال تعالى «كَذلِكَ الْعَذابُ» الذي نفعله بمن تعدى حدودنا وخالف أمرنا بمن تقدم من الأمم نفعله بكم يا أمة محمد إذا لم ترجعوا عن غيكم فإنا نحرمكم من النعم في الدنيا «وَلَعَذابُ الْآخِرَةِ» الموعودون به «أَكْبَرُ» من هذا لأنه فان منقطع وذاك باق دائم «لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ ٣٣» ما هو لأنه فوق ما تتصوره عقولهم. هذا آخر الآيات المدنيات وقد نزلت بالمدينة بمناسبة ذكر قريش وما كانوا يفعلونه بالرسول الأعظم، واعلم على سبيل الفرض والتقدير بأنك إذا طويتها وقرأت ما بعدها متصلا بما قبلها لاستقام النظم لأن هذه