زاد المسير في علم التفسير
(١)
٧ ص
(٢)
٧ ص
(٣)
٧ ص
(٤)
٩ ص
(٥)
٩ ص
(٦)
١١ ص
(٧)
١١ ص
(٨)
١٢ ص
(٩)
١٤ ص
(١٠)
١٤ ص
(١١)
١٧ ص
(١٢)
١٧ ص
(١٣)
٢٤ ص
(١٤)
٢٤ ص
(١٥)
٢٧ ص
(١٦)
٢٨ ص
(١٧)
٢٨ ص
(١٨)
٢٩ ص
(١٩)
٢٩ ص
(٢٠)
٣٠ ص
(٢١)
٣٠ ص
(٢٢)
٣٠ ص
(٢٣)
٣٢ ص
(٢٤)
٣٢ ص
(٢٥)
٣٢ ص
(٢٦)
٣٣ ص
(٢٧)
٣٣ ص
(٢٨)
٣٤ ص
(٢٩)
٣٥ ص
(٣٠)
٣٦ ص
(٣١)
٣٧ ص
(٣٢)
٣٨ ص
(٣٣)
٤١ ص
(٣٤)
٤٢ ص
(٣٥)
٤٣ ص
(٣٦)
٤٣ ص
(٣٧)
٤٤ ص
(٣٨)
٤٥ ص
(٣٩)
٤٦ ص
(٤٠)
٤٨ ص
(٤١)
٤٨ ص
(٤٢)
٤٩ ص
(٤٣)
٤٩ ص
(٤٤)
٥٢ ص
(٤٥)
٥٣ ص
(٤٦)
٥٣ ص
(٤٧)
٥٤ ص
(٤٨)
٥٥ ص
(٤٩)
٥٦ ص
(٥٠)
٥٧ ص
(٥١)
٥٨ ص
(٥٢)
٥٨ ص
(٥٣)
٥٩ ص
(٥٤)
٦٠ ص
(٥٥)
٦٠ ص
(٥٦)
٦٠ ص
(٥٧)
٦١ ص
(٥٨)
٦١ ص
(٥٩)
٦١ ص
(٦٠)
٦٢ ص
(٦١)
٦٢ ص
(٦٢)
٦٢ ص
(٦٣)
٦٣ ص
(٦٤)
٦٤ ص
(٦٥)
٦٤ ص
(٦٦)
٦٥ ص
(٦٧)
٦٥ ص
(٦٨)
٦٧ ص
(٦٩)
٦٧ ص
(٧٠)
٦٨ ص
(٧١)
٦٩ ص
(٧٢)
٧٠ ص
(٧٣)
٧٠ ص
(٧٤)
٧٢ ص
(٧٥)
٧٣ ص
(٧٦)
٧٤ ص
(٧٧)
٧٤ ص
(٧٨)
٧٥ ص
(٧٩)
٧٥ ص
(٨٠)
٧٦ ص
(٨١)
٧٧ ص
(٨٢)
٧٨ ص
(٨٣)
٧٩ ص
(٨٤)
٧٩ ص
(٨٥)
٨٠ ص
(٨٦)
٨٠ ص
(٨٧)
٨١ ص
(٨٨)
٨٢ ص
(٨٩)
٨٢ ص
(٩٠)
٨٣ ص
(٩١)
٨٣ ص
(٩٢)
٨٥ ص
(٩٣)
٨٦ ص
(٩٤)
٨٦ ص
(٩٥)
٨٦ ص
(٩٦)
٨٧ ص
(٩٧)
٨٨ ص
(٩٨)
٨٨ ص
(٩٩)
٨٩ ص
(١٠٠)
٩٠ ص
(١٠١)
٩٢ ص
(١٠٢)
٩٢ ص
(١٠٣)
٩٧ ص
(١٠٤)
٩٨ ص
(١٠٥)
٩٨ ص
(١٠٦)
٩٩ ص
(١٠٧)
١٠٠ ص
(١٠٨)
١٠١ ص
(١٠٩)
١٠٢ ص
(١١٠)
١٠٢ ص
(١١١)
١٠٣ ص
(١١٢)
١٠٤ ص
(١١٣)
١٠٤ ص
(١١٤)
١٠٥ ص
(١١٥)
١٠٦ ص
(١١٦)
١٠٦ ص
(١١٧)
١٠٧ ص
(١١٨)
١٠٩ ص
(١١٩)
١١٠ ص
(١٢٠)
١١١ ص
(١٢١)
١١٤ ص
(١٢٢)
١١٥ ص
(١٢٣)
١١٥ ص
(١٢٤)
١١٦ ص
(١٢٥)
١١٦ ص
(١٢٦)
١١٧ ص
(١٢٧)
١١٧ ص
(١٢٨)
١١٨ ص
(١٢٩)
١١٩ ص
(١٣٠)
١٢٠ ص
(١٣١)
١٢١ ص
(١٣٢)
١٢٢ ص
(١٣٣)
١٢٢ ص
(١٣٤)
١٢٢ ص
(١٣٥)
١٢٢ ص
(١٣٦)
١٢٣ ص
(١٣٧)
١٢٣ ص
(١٣٨)
١٢٤ ص
(١٣٩)
١٢٤ ص
(١٤٠)
١٢٤ ص
(١٤١)
١٢٥ ص
(١٤٢)
١٢٧ ص
(١٤٣)
١٢٨ ص
(١٤٤)
١٢٨ ص
(١٤٥)
١٢٨ ص
(١٤٦)
١٢٨ ص
(١٤٧)
١٣٠ ص
(١٤٨)
١٣٠ ص
(١٤٩)
١٣١ ص
(١٥٠)
١٣١ ص
(١٥١)
١٣٢ ص
(١٥٢)
١٣٢ ص
(١٥٣)
١٣٣ ص
(١٥٤)
١٣٤ ص
(١٥٥)
١٣٤ ص
(١٥٦)
١٣٥ ص
(١٥٧)
١٣٥ ص
(١٥٨)
١٣٦ ص
(١٥٩)
١٣٨ ص
(١٦٠)
١٣٩ ص
(١٦١)
١٣٩ ص
(١٦٢)
١٤٠ ص
(١٦٣)
١٤٠ ص
(١٦٤)
١٤١ ص
(١٦٥)
١٤٢ ص
(١٦٦)
١٤٥ ص
(١٦٧)
١٤٧ ص
(١٦٨)
١٥١ ص
(١٦٩)
١٥٢ ص
(١٧٠)
١٥٣ ص
(١٧١)
١٥٥ ص
(١٧٢)
١٥٥ ص
(١٧٣)
١٥٦ ص
(١٧٤)
١٥٦ ص
(١٧٥)
١٥٧ ص
(١٧٦)
١٦٣ ص
(١٧٧)
١٦٥ ص
(١٧٨)
١٦٧ ص
(١٧٩)
١٧٠ ص
(١٨٠)
١٧١ ص
(١٨١)
١٧٢ ص
(١٨٢)
١٧٢ ص
(١٨٣)
١٧٣ ص
(١٨٤)
١٧٥ ص
(١٨٥)
١٧٦ ص
(١٨٦)
١٧٧ ص
(١٨٧)
١٧٨ ص
(١٨٨)
١٧٩ ص
(١٨٩)
١٨٠ ص
(١٩٠)
١٨١ ص
(١٩١)
١٨٣ ص
(١٩٢)
١٨٣ ص
(١٩٣)
١٨٦ ص
(١٩٤)
١٨٧ ص
(١٩٥)
١٨٩ ص
(١٩٦)
١٩١ ص
(١٩٧)
١٩٤ ص
(١٩٨)
١٩٤ ص
(١٩٩)
١٩٥ ص
(٢٠٠)
١٩٧ ص
(٢٠١)
١٩٧ ص
(٢٠٢)
٢٠١ ص
(٢٠٣)
٢٠٤ ص
(٢٠٤)
٢٠٤ ص
(٢٠٥)
٢٠٥ ص
(٢٠٦)
٢٠٦ ص
(٢٠٧)
٢٠٨ ص
(٢٠٨)
٢١٠ ص
(٢٠٩)
٢١١ ص
(٢١٠)
٢١٢ ص
(٢١١)
٢١٤ ص
(٢١٢)
٢١٦ ص
(٢١٣)
٢١٧ ص
(٢١٤)
٢١٩ ص
(٢١٥)
٢١٩ ص
(٢١٦)
٢١٩ ص
(٢١٧)
٢٢٠ ص
(٢١٨)
٢٢٠ ص
(٢١٩)
٢٢٢ ص
(٢٢٠)
٢٢٣ ص
(٢٢١)
٢٢٣ ص
(٢٢٢)
٢٢٥ ص
(٢٢٣)
٢٢٦ ص
(٢٢٤)
٢٢٧ ص
(٢٢٥)
٢٢٧ ص
(٢٢٦)
٢٢٨ ص
(٢٢٧)
٢٢٨ ص
(٢٢٨)
٢٢٨ ص
(٢٢٩)
٢٣٠ ص
(٢٣٠)
٢٣٢ ص
(٢٣١)
٢٣٢ ص
(٢٣٢)
٢٣٣ ص
(٢٣٣)
٢٣٥ ص
(٢٣٤)
٢٣٨ ص
(٢٣٥)
٢٣٨ ص
(٢٣٦)
٢٣٩ ص
(٢٣٧)
٢٣٩ ص
(٢٣٨)
٢٣٩ ص
(٢٣٩)
٢٤٠ ص
(٢٤٠)
٢٤١ ص
(٢٤١)
٢٤٢ ص
(٢٤٢)
٢٤٢ ص
(٢٤٣)
٢٤٣ ص
(٢٤٤)
٢٤٣ ص
(٢٤٥)
٢٤٤ ص
(٢٤٦)
٢٤٤ ص
(٢٤٧)
٢٤٦ ص
(٢٤٨)
٢٤٧ ص
(٢٤٩)
٢٤٧ ص
(٢٥٠)
٢٤٨ ص
(٢٥١)
٢٤٩ ص
(٢٥٢)
٢٤٩ ص
(٢٥٣)
٢٤٩ ص
(٢٥٤)
٢٥٠ ص
(٢٥٥)
٢٥٣ ص
(٢٥٦)
٢٥٣ ص
(٢٥٧)
٢٥٤ ص
(٢٥٨)
٢٥٥ ص
(٢٥٩)
٢٥٧ ص
(٢٦٠)
٢٥٧ ص
(٢٦١)
٢٥٨ ص
(٢٦٢)
٢٥٨ ص
(٢٦٣)
٢٥٨ ص
(٢٦٤)
٢٦١ ص
(٢٦٥)
٢٦١ ص
(٢٦٦)
٢٦١ ص
(٢٦٧)
٢٦٢ ص
(٢٦٨)
٢٦٢ ص
(٢٦٩)
٢٦٤ ص
(٢٧٠)
٢٦٥ ص
(٢٧١)
٢٦٦ ص
(٢٧٢)
٢٦٦ ص
(٢٧٣)
٢٦٧ ص
(٢٧٤)
٢٦٧ ص
(٢٧٥)
٢٦٨ ص
(٢٧٦)
٢٦٨ ص
(٢٧٧)
٢٦٩ ص
(٢٧٨)
٢٧٠ ص
(٢٧٩)
٢٧٠ ص
(٢٨٠)
٢٧١ ص
(٢٨١)
٢٧١ ص
(٢٨٢)
٢٧٢ ص
(٢٨٣)
٢٧٣ ص
(٢٨٤)
٢٧٣ ص
(٢٨٥)
٢٧٣ ص
(٢٨٦)
٢٧٤ ص
(٢٨٧)
٢٧٥ ص
(٢٨٨)
٢٧٥ ص
(٢٨٩)
٢٧٦ ص
(٢٩٠)
٢٧٦ ص
(٢٩١)
٢٧٨ ص
(٢٩٢)
٢٧٨ ص
(٢٩٣)
٢٨٠ ص
(٢٩٤)
٢٨١ ص
(٢٩٥)
٢٨١ ص
(٢٩٦)
٢٨٢ ص
(٢٩٧)
٢٨٢ ص
(٢٩٨)
٢٨٣ ص
(٢٩٩)
٢٨٤ ص
(٣٠٠)
٢٨٤ ص
(٣٠١)
٢٨٥ ص
(٣٠٢)
٢٨٥ ص
(٣٠٣)
٢٨٦ ص
(٣٠٤)
٢٨٦ ص
(٣٠٥)
٢٨٧ ص
(٣٠٦)
٢٨٨ ص
(٣٠٧)
٢٨٨ ص
(٣٠٨)
٢٨٨ ص
(٣٠٩)
٢٨٨ ص
(٣١٠)
٢٨٨ ص
(٣١١)
٢٨٨ ص
(٣١٢)
٢٨٩ ص
(٣١٣)
٢٨٩ ص
(٣١٤)
٢٩٠ ص
(٣١٥)
٢٩١ ص
(٣١٦)
٢٩١ ص
(٣١٧)
٢٩١ ص
(٣١٨)
٢٩٢ ص
(٣١٩)
٢٩٢ ص
(٣٢٠)
٢٩٣ ص
(٣٢١)
٢٩٣ ص
(٣٢٢)
٢٩٤ ص
(٣٢٣)
٢٩٥ ص
(٣٢٤)
٢٩٥ ص
(٣٢٥)
٢٩٦ ص
(٣٢٦)
٢٩٦ ص
(٣٢٧)
٢٩٧ ص
(٣٢٨)
٢٩٨ ص
(٣٢٩)
٢٩٩ ص
(٣٣٠)
٢٩٩ ص
(٣٣١)
٣٠٠ ص
(٣٣٢)
٣٠١ ص
(٣٣٣)
٣٠٢ ص
(٣٣٤)
٣٠٢ ص
(٣٣٥)
٣٠٢ ص
(٣٣٦)
٣٠٣ ص
(٣٣٧)
٣٠٤ ص
(٣٣٨)
٣٠٥ ص
(٣٣٩)
٣٠٥ ص
(٣٤٠)
٣٠٥ ص
(٣٤١)
٣٠٧ ص
(٣٤٢)
٣٠٩ ص
(٣٤٣)
٣١٠ ص
(٣٤٤)
٣١٠ ص
(٣٤٥)
٣١٠ ص
(٣٤٦)
٣١١ ص
(٣٤٧)
٣١٢ ص
(٣٤٨)
٣١٢ ص
(٣٤٩)
٣١٣ ص
(٣٥٠)
٣١٣ ص
(٣٥١)
٣١٣ ص
(٣٥٢)
٣١٤ ص
(٣٥٣)
٣١٥ ص
(٣٥٤)
٣١٥ ص
(٣٥٥)
٣١٦ ص
(٣٥٦)
٣١٧ ص
(٣٥٧)
٣١٧ ص
(٣٥٨)
٣١٨ ص
(٣٥٩)
٣١٨ ص
(٣٦٠)
٣١٩ ص
(٣٦١)
٣١٩ ص
(٣٦٢)
٣٢٠ ص
(٣٦٣)
٣٢٠ ص
(٣٦٤)
٣٢٠ ص
(٣٦٥)
٣٢١ ص
(٣٦٦)
٣٢٢ ص
(٣٦٧)
٣٢٢ ص
(٣٦٨)
٣٢٣ ص
(٣٦٩)
٣٢٤ ص
(٣٧٠)
٣٢٥ ص
(٣٧١)
٣٢٥ ص
(٣٧٢)
٣٢٦ ص
(٣٧٣)
٣٢٦ ص
(٣٧٤)
٣٢٧ ص
(٣٧٥)
٣٢٨ ص
(٣٧٦)
٣٢٨ ص
(٣٧٧)
٣٢٨ ص
(٣٧٨)
٣٢٩ ص
(٣٧٩)
٣٢٩ ص
(٣٨٠)
٣٣٠ ص
(٣٨١)
٣٣٠ ص
(٣٨٢)
٣٣١ ص
(٣٨٣)
٣٣٢ ص
(٣٨٤)
٣٣٢ ص
(٣٨٥)
٣٣٢ ص
(٣٨٦)
٣٣٣ ص
(٣٨٧)
٣٣٣ ص
(٣٨٨)
٣٣٣ ص
(٣٨٩)
٣٣٥ ص
(٣٩٠)
٣٣٦ ص
(٣٩١)
٣٣٨ ص
(٣٩٢)
٣٣٨ ص
(٣٩٣)
٣٣٩ ص
(٣٩٤)
٣٣٩ ص
(٣٩٥)
٣٣٩ ص
(٣٩٦)
٣٤١ ص
(٣٩٧)
٣٤١ ص
(٣٩٨)
٣٤٣ ص
(٣٩٩)
٣٤٣ ص
(٤٠٠)
٣٤٣ ص
(٤٠١)
٣٤٤ ص
(٤٠٢)
٣٤٥ ص
(٤٠٣)
٣٤٦ ص
(٤٠٤)
٣٤٦ ص
(٤٠٥)
٣٤٧ ص
(٤٠٦)
٣٤٨ ص
(٤٠٧)
٣٤٨ ص
(٤٠٨)
٣٤٩ ص
(٤٠٩)
٣٤٩ ص
(٤١٠)
٣٤٩ ص
(٤١١)
٣٥٠ ص
(٤١٢)
٣٥٠ ص
(٤١٣)
٣٥١ ص
(٤١٤)
٣٥١ ص
(٤١٥)
٣٥٢ ص
(٤١٦)
٣٥٣ ص
(٤١٧)
٣٥٤ ص
(٤١٨)
٣٥٤ ص
(٤١٩)
٣٥٥ ص
(٤٢٠)
٣٥٥ ص
(٤٢١)
٣٥٦ ص
(٤٢٢)
٣٥٧ ص
(٤٢٣)
٣٥٨ ص
(٤٢٤)
٣٦٠ ص
(٤٢٥)
٣٦٠ ص
(٤٢٦)
٣٦٠ ص
(٤٢٧)
٣٦١ ص
(٤٢٨)
٣٦١ ص
(٤٢٩)
٣٦٢ ص
(٤٣٠)
٣٦٢ ص
(٤٣١)
٣٦٣ ص
(٤٣٢)
٣٦٣ ص
(٤٣٣)
٣٦٣ ص
(٤٣٤)
٣٦٤ ص
(٤٣٥)
٣٦٦ ص
(٤٣٦)
٣٦٦ ص
(٤٣٧)
٣٦٧ ص
(٤٣٨)
٣٦٨ ص
(٤٣٩)
٣٧٠ ص
(٤٤٠)
٣٧١ ص
(٤٤١)
٣٧١ ص
(٤٤٢)
٣٧٤ ص
(٤٤٣)
٣٧٤ ص
(٤٤٤)
٣٧٦ ص
(٤٤٥)
٣٧٧ ص
(٤٤٦)
٣٧٧ ص
(٤٤٧)
٣٨٠ ص
(٤٤٨)
٣٨١ ص
(٤٤٩)
٣٨١ ص
(٤٥٠)
٣٨١ ص
(٤٥١)
٣٨٢ ص
(٤٥٢)
٣٨٣ ص
(٤٥٣)
٣٨٤ ص
(٤٥٤)
٣٨٤ ص
(٤٥٥)
٣٨٦ ص
(٤٥٦)
٣٨٧ ص
(٤٥٧)
٣٨٧ ص
(٤٥٨)
٣٨٨ ص
(٤٥٩)
٣٩٠ ص
(٤٦٠)
٣٩٣ ص
(٤٦١)
٣٩٥ ص
(٤٦٢)
٣٩٥ ص
(٤٦٣)
٣٩٥ ص
(٤٦٤)
٣٩٥ ص
(٤٦٥)
٣٩٦ ص
(٤٦٦)
٣٩٦ ص
(٤٦٧)
٣٩٨ ص
(٤٦٨)
٤٠٠ ص
(٤٦٩)
٤٠١ ص
(٤٧٠)
٤٠٣ ص
(٤٧١)
٤٠٤ ص
(٤٧٢)
٤٠٤ ص
(٤٧٣)
٤٠٥ ص
(٤٧٤)
٤٠٥ ص
(٤٧٥)
٤٠٦ ص
(٤٧٦)
٤٠٦ ص
(٤٧٧)
٤٠٧ ص
(٤٧٨)
٤٠٨ ص
(٤٧٩)
٤١٥ ص
(٤٨٠)
٤١٥ ص
(٤٨١)
٤١٥ ص
(٤٨٢)
٤١٦ ص
(٤٨٣)
٤١٧ ص
(٤٨٤)
٤١٨ ص
(٤٨٥)
٤١٩ ص
(٤٨٦)
٤١٩ ص
(٤٨٧)
٤٢٠ ص
(٤٨٨)
٤٢٠ ص
(٤٨٩)
٤٢١ ص
(٤٩٠)
٤٢٢ ص
(٤٩١)
٤٢٢ ص
(٤٩٢)
٤٢٣ ص
(٤٩٣)
٤٢٣ ص
(٤٩٤)
٤٢٥ ص
(٤٩٥)
٤٢٦ ص
(٤٩٦)
٤٢٧ ص
(٤٩٧)
٤٢٧ ص
(٤٩٨)
٤٢٧ ص
(٤٩٩)
٤٢٨ ص
(٥٠٠)
٤٢٩ ص
(٥٠١)
٤٢٩ ص
(٥٠٢)
٤٣١ ص
(٥٠٣)
٤٣١ ص
(٥٠٤)
٤٣٢ ص
(٥٠٥)
٤٣٢ ص
(٥٠٦)
٤٣٣ ص
(٥٠٧)
٤٣٣ ص
(٥٠٨)
٤٣٤ ص
(٥٠٩)
٤٣٥ ص
(٥١٠)
٤٣٦ ص
(٥١١)
٤٣٧ ص
(٥١٢)
٤٣٨ ص
(٥١٣)
٤٣٨ ص
(٥١٤)
٤٤٠ ص
(٥١٥)
٤٤٠ ص
(٥١٦)
٤٤١ ص
(٥١٧)
٤٤٢ ص
(٥١٨)
٤٤٢ ص
(٥١٩)
٤٤٤ ص
(٥٢٠)
٤٤٥ ص
(٥٢١)
٤٤٦ ص
(٥٢٢)
٤٤٧ ص
(٥٢٣)
٤٥٠ ص
(٥٢٤)
٤٥٢ ص
(٥٢٥)
٤٥٤ ص
(٥٢٦)
٤٥٥ ص
(٥٢٧)
٤٥٦ ص
(٥٢٨)
٤٥٧ ص
(٥٢٩)
٤٥٧ ص
(٥٣٠)
٤٥٨ ص
(٥٣١)
٤٦١ ص
(٥٣٢)
٤٦٣ ص
(٥٣٣)
٤٦٤ ص
(٥٣٤)
٤٦٥ ص
(٥٣٥)
٤٦٦ ص
(٥٣٦)
٤٦٧ ص
(٥٣٧)
٤٦٧ ص
(٥٣٨)
٤٦٧ ص
(٥٣٩)
٤٦٧ ص
(٥٤٠)
٤٦٨ ص
(٥٤١)
٤٦٩ ص
(٥٤٢)
٤٧٠ ص
(٥٤٣)
٤٧١ ص
(٥٤٤)
٤٧٢ ص
(٥٤٥)
٤٧٢ ص
(٥٤٦)
٤٧٣ ص
(٥٤٧)
٤٧٥ ص
(٥٤٨)
٤٧٥ ص
(٥٤٩)
٤٧٧ ص
(٥٥٠)
٤٧٨ ص
(٥٥١)
٤٧٩ ص
(٥٥٢)
٤٧٩ ص
(٥٥٣)
٤٨١ ص
(٥٥٤)
٤٨٢ ص
(٥٥٥)
٤٨٣ ص
(٥٥٦)
٤٨٣ ص
(٥٥٧)
٤٨٣ ص
(٥٥٨)
٤٨٣ ص
(٥٥٩)
٤٨٥ ص
(٥٦٠)
٤٨٦ ص
(٥٦١)
٤٨٧ ص
(٥٦٢)
٤٨٧ ص
(٥٦٣)
٤٨٧ ص
(٥٦٤)
٤٨٨ ص
(٥٦٥)
٤٨٨ ص
(٥٦٦)
٤٨٩ ص
(٥٦٧)
٤٨٩ ص
(٥٦٨)
٤٩٠ ص
(٥٦٩)
٤٩٠ ص
(٥٧٠)
٤٩٠ ص
(٥٧١)
٤٩١ ص
(٥٧٢)
٤٩٢ ص
(٥٧٣)
٤٩٢ ص
(٥٧٤)
٤٩٢ ص
(٥٧٥)
٤٩٢ ص
(٥٧٦)
٤٩٣ ص
(٥٧٧)
٤٩٤ ص
(٥٧٨)
٤٩٤ ص
(٥٧٩)
٤٩٤ ص
(٥٨٠)
٤٩٥ ص
(٥٨١)
٤٩٧ ص
(٥٨٢)
٤٩٧ ص
(٥٨٣)
٤٩٧ ص
(٥٨٤)
٤٩٨ ص
(٥٨٥)
٤٩٩ ص
(٥٨٦)
٤٩٩ ص
(٥٨٧)
٤٩٩ ص
(٥٨٨)
٥٠٠ ص
(٥٨٩)
٥٠٠ ص
(٥٩٠)
٥٠٠ ص
(٥٩١)
٥٠١ ص
(٥٩٢)
٥٠٢ ص
(٥٩٣)
٥٠٢ ص
(٥٩٤)
٥٠٣ ص
(٥٩٥)
٥٠٣ ص
(٥٩٦)
٥٠٣ ص
(٥٩٧)
٥٠٥ ص
(٥٩٨)
٥٠٥ ص
(٥٩٩)
٥٠٧ ص
(٦٠٠)
٥١٠ ص
(٦٠١)
٥١٤ ص
(٦٠٢)
٥١٧ ص
(٦٠٣)
٥٢٠ ص
(٦٠٤)
٥٢٤ ص
(٦٠٥)
٥٢٤ ص
(٦٠٦)
٥٢٥ ص
(٦٠٧)
٥٢٥ ص
(٦٠٨)
٥٢٦ ص
(٦٠٩)
٥٢٧ ص
(٦١٠)
٥٢٨ ص
(٦١١)
٥٢٩ ص
(٦١٢)
٥٢٩ ص
(٦١٣)
٥٢٩ ص
(٦١٤)
٥٣٠ ص
(٦١٥)
٥٣٠ ص
(٦١٦)
٥٣١ ص
(٦١٧)
٥٣٢ ص
(٦١٨)
٥٣٣ ص
(٦١٩)
٥٣٣ ص
(٦٢٠)
٥٣٤ ص
(٦٢١)
٥٣٤ ص
(٦٢٢)
٥٣٥ ص
(٦٢٣)
٥٣٦ ص
(٦٢٤)
٥٣٧ ص
(٦٢٥)
٥٣٧ ص
(٦٢٦)
٥٣٨ ص
(٦٢٧)
٥٣٨ ص
(٦٢٨)
٥٣٩ ص
(٦٢٩)
٥٤٠ ص
(٦٣٠)
٥٤٣ ص
(٦٣١)
٥٤٣ ص
(٦٣٢)
٥٤٤ ص
(٦٣٣)
٥٤٦ ص
(٦٣٤)
٥٤٧ ص
(٦٣٥)
٥٤٩ ص
(٦٣٦)
٥٥٠ ص
(٦٣٧)
٥٥١ ص
(٦٣٨)
٥٥٣ ص
(٦٣٩)
٥٥٤ ص
(٦٤٠)
٥٥٤ ص
(٦٤١)
٥٥٤ ص
(٦٤٢)
٥٥٦ ص
(٦٤٣)
٥٥٦ ص
(٦٤٤)
٥٥٧ ص
(٦٤٥)
٥٥٨ ص
(٦٤٦)
٥٥٩ ص
(٦٤٧)
٥٥٩ ص
(٦٤٨)
٥٦٠ ص
(٦٤٩)
٥٦١ ص
(٦٥٠)
٥٦٢ ص
(٦٥١)
٥٦٢ ص
(٦٥٢)
٥٦٣ ص
(٦٥٣)
٥٦٤ ص
(٦٥٤)
٥٦٥ ص
(٦٥٥)
٥٦٥ ص
(٦٥٦)
٥٦٥ ص
(٦٥٧)
٥٦٧ ص
(٦٥٨)
٥٦٧ ص
(٦٥٩)
٥٦٧ ص
(٦٦٠)
٥٦٩ ص
(٦٦١)
٥٦٩ ص
(٦٦٢)
٥٧٠ ص
(٦٦٣)
٥٧٠ ص
(٦٦٤)
٥٧١ ص
(٦٦٥)
٥٧١ ص
(٦٦٦)
٥٧٢ ص
(٦٦٧)
٥٧٢ ص
(٦٦٨)
٥٧٣ ص
(٦٦٩)
٥٧٣ ص
(٦٧٠)
٥٧٣ ص
(٦٧١)
٥٧٣ ص
(٦٧٢)
٥٧٤ ص
(٦٧٣)
٥٧٤ ص
(٦٧٤)
٥٧٦ ص
(٦٧٥)
٥٧٦ ص
(٦٧٦)
٥٧٨ ص
(٦٧٧)
٥٨١ ص
(٦٧٨)
٥٨٢ ص
(٦٧٩)
٥٨٣ ص
(٦٨٠)
٥٨٤ ص
(٦٨١)
٥٨٤ ص
(٦٨٢)
٥٨٧ ص
(٦٨٣)
٥٨٨ ص
(٦٨٤)
٥٨٩ ص
(٦٨٥)
٥٩٠ ص
(٦٨٦)
٥٩٠ ص
(٦٨٧)
٥٩١ ص
(٦٨٨)
٥٩٢ ص
(٦٨٩)
٥٩٣ ص
(٦٩٠)
٥٩٤ ص
(٦٩١)
٥٩٥ ص
(٦٩٢)
٥٩٧ ص
(٦٩٣)
٥٩٩ ص
(٦٩٤)
٥٩٩ ص
(٦٩٥)
٦٠٠ ص
(٦٩٦)
٦٠٠ ص
(٦٩٧)
٦٠٠ ص
(٦٩٨)
٦٠١ ص
(٦٩٩)
٦٠٢ ص
(٧٠٠)
٦٠٢ ص
(٧٠١)
٦٠٤ ص
(٧٠٢)
٦٠٥ ص
(٧٠٣)
٦٠٥ ص
(٧٠٤)
٦٠٦ ص
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص

زاد المسير في علم التفسير - ابن الجوزي - الصفحة ٣٠٦

قوله تعالى: إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ قال مجاهد: افتخر المسلمون واليهود، فقالت اليهود:
بيت المقدس أفضل من الكعبة. وقال المسلمون: الكعبة أفضل. فنزلت هذه الآية. وفي معنى كونه أوّلا قولان: أحدهما: أنه أول بيت كان في الأرض، واختلف أرباب هذا القول، كيف كان أوّل بيت على ثلاثة أقوال: أحدها: أنه ظهر على وجه الماء حين خلق الله الأرض، فخلقه قبلها بألفي عام، ودحاها من تحته، فروى سعيد المقبري عن أبي هريرة قال: كانت الكعبة حشفة [١] على وجه الماء، عليها ملكان يسبحان الليل والنهار قبل الأرض بألفي سنة. وقال ابن عباس: وضع البيت في الماء على أربعة أركان قبل أن تخلق الدنيا بألفي سنة، ثم دُحيت الأرض من تحت البيت، وبهذا القول يقول ابن عمر، وابن عمرو، وقتادة، ومجاهد، والسدي في آخرين. والثاني: أن آدم استوحش حين أُهبط، فأوحى الله إليه، أن: ابن لي بيتاً في الأرض، فاصنع حوله نحو ما رأيت ملائكتي تصنع حول عرشي، فبناه، رواه أبو صالح، عن ابن عباس. والثالث: أنه أُهبط مع آدم، فلما كان الطوفان، رُفع فصار معموراً في السماء، وبنى إبراهيم على أثره، رواه شيبان عن قتادة. القول الثاني: أنه أول بيت وُضع للناس للعبادة، وقد كانت قبله بيوت، هذا قول عليّ بن أبي طالب رضي الله عنه، والحسن، وعطاء بن السائب في آخرين.
فأما بكة، فقال الزجاج: يصلح هذا الاسم أن يكون مشتقاً من البَكِّ. يقال: بكَّ الناس بعضهم بعضاً، أي: دفع. واختلفوا في تسميتها ببكة على ثلاثة أقوال: أحدها: لازدحام الناس بها، قاله ابن عباس، وسعيد بن جبير، وعكرمة، وقتادة، والفراء، ومقاتل. والثاني: لأنها تبكّ أعناق الجبابرة، أي:
تدُّقها، فلم يقصدها جبارٌ إلا قصمه الله، روي عن عبد الله بن الزبير، وذكره الزجاج. والثالث: لأنها تضع من نخوة المتجبرين، يقال: بككت الرجل، أي: وضعت منه، ورددت نخوته، قاله أبو عبد الرحمن اليزيدي، وقُطرُب. واتفقوا على أن مكة اسمٌ لجميع البلدة. واختلفوا في بكة على أربعة أقوال: أحدها: أنه اسمٌ للبقعة التي فيها الكعبة، قاله ابن عباس، ومجاهد، وأبو مالك، وإبراهيم، وعطيَّة. والثاني: أنها ما حول البيت، ومكة ما وراء ذلك، قاله عكرمة. والثالث: أنها المسجد، والبيت. ومكة: اسمٌ للحرم كله، قاله الزهري، وضمرة بن حبيب. والرابع: أن بكة هي مكة، قاله الضحاك، وابن قتيبة، واحتج ابن قتيبة بأن الباء تبدل من الميم يقال: سمد رأسه، وسبد رأسه: إذا استأصله. وشر لازم، ولازب.
قوله تعالى: مُبارَكاً قال الزجاج: هو منصوب على الحال. المعنى: الذي استقرّ بمكّة في حال بركته. وَهُدىً، أي: وذا هدىً. ويجوز أن يكون «هدى» في موضع رفع، المعنى: وهو هدى. فأما بركته، ففيه تغفر الذنوب، وتضاعف الحسنات، ويأمَن مَن دخله.
(١٩٧) وروى ابن عمر عن النبيّ صلّى الله عليه وسلّم أنه قال: «من طاف بالبيت، لم يرفع قدما، ولم يضع


حسن بشواهده. أخرجه الترمذي ٩٥٩ وابن خزيمة ٢٧٥٣ وابن حبان ٣٦٩٧ والحاكم [١]/ ٤٨٩ من طريق جرير بن عبد الحميد عن عطاء بن السائب عن عبد الله بن عبيد بن عمير عن أبيه عن ابن عمر مرفوعا.
وإسناده ضعيف، جرير سمع من عطاء بعد الاختلاط. وأخرجه الطيالسي ١٩٠٠ وأحمد ٢/ ٩٥ و ٢/ ٢٢- مطولا- وابن خزيمة ٢٧٥٣ عن محمد بن فضيل وهشيم عن عطاء به. وكلاهما سمع من عطاء بعد الاختلاط. وأخرجه النسائي ٥/ ٢٢١ عن حماد عن عطاء عن عبد الله بن عبيد بن عمير عن ابن عمر لكن بلفظ «من طاف سبعا فهو كعدل رقبة» . ورجاله ثقات، وهو صحيح إن كان سمعه عبد الله من ابن عمر، فإن عبارته تدل على الإرسال. لكن لهذا اللفظ طريق آخر، أخرجه ابن ماجة ٢٩٥٦ من طريق العلاء بن المسيب عن عطاء بن أبي رباح عن ابن عمر به. وهذا إسناد صحيح، رجاله رجال الشيخين. وقال البوصيري: رجاله ثقات.
- قلت: فلفظ النسائي صحيح. وأما لفظ المصنف، فلم يرد من وجه صحيح عن ابن عمر، لكن في الباب أحاديث تشهد له، فهو حسن، والله أعلم.

[١] في «القاموس» : الحشفة صخرة رخوة حولها سهل من الأرض، أو صخرة تنبت في البحر.