التفسير المنير للزحيلي
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٥ ص
(٤)
٥ ص
(٥)
٦ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
١٠ ص
(٨)
١١ ص
(٩)
١١ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١١ ص
(١٢)
١٢ ص
(١٣)
١٦ ص
(١٤)
٢٠ ص
(١٥)
٢٠ ص
(١٦)
٢٠ ص
(١٧)
٢١ ص
(١٨)
٢٢ ص
(١٩)
٢٣ ص
(٢٠)
٢٣ ص
(٢١)
٢٤ ص
(٢٢)
٢٥ ص
(٢٣)
٢٥ ص
(٢٤)
٢٥ ص
(٢٥)
٢٦ ص
(٢٦)
٢٦ ص
(٢٧)
٢٩ ص
(٢٨)
٣٠ ص
(٢٩)
٣١ ص
(٣٠)
٣١ ص
(٣١)
٣٢ ص
(٣٢)
٣٢ ص
(٣٣)
٣٣ ص
(٣٤)
٣٥ ص
(٣٥)
٣٧ ص
(٣٦)
٣٨ ص
(٣٧)
٣٨ ص
(٣٨)
٣٨ ص
(٣٩)
٣٩ ص
(٤٠)
٣٩ ص
(٤١)
٣٩ ص
(٤٢)
٣٩ ص
(٤٣)
٤٠ ص
(٤٤)
٤٤ ص
(٤٥)
٤٦ ص
(٤٦)
٤٦ ص
(٤٧)
٤٧ ص
(٤٨)
٤٧ ص
(٤٩)
٤٧ ص
(٥٠)
٤٨ ص
(٥١)
٤٨ ص
(٥٢)
٤٩ ص
(٥٣)
٥٠ ص
(٥٤)
٥٠ ص
(٥٥)
٥٠ ص
(٥٦)
٥٠ ص
(٥٧)
٥٠ ص
(٥٨)
٥١ ص
(٥٩)
٥٢ ص
(٦٠)
٥٣ ص
(٦١)
٥٣ ص
(٦٢)
٥٤ ص
(٦٣)
٥٤ ص
(٦٤)
٥٥ ص
(٦٥)
٥٥ ص
(٦٦)
٥٦ ص
(٦٧)
٥٩ ص
(٦٨)
٦١ ص
(٦٩)
٦٢ ص
(٧٠)
٦٢ ص
(٧١)
٦٣ ص
(٧٢)
٦٣ ص
(٧٣)
٦٤ ص
(٧٤)
٦٥ ص
(٧٥)
٦٥ ص
(٧٦)
٦٥ ص
(٧٧)
٦٧ ص
(٧٨)
٧٠ ص
(٧٩)
٧٥ ص
(٨٠)
٨٠ ص
(٨١)
٨١ ص
(٨٢)
٨١ ص
(٨٣)
٨١ ص
(٨٤)
٨٢ ص
(٨٥)
٨٢ ص
(٨٦)
٨٣ ص
(٨٧)
٨٣ ص
(٨٨)
٨٣ ص
(٨٩)
٩٠ ص
(٩٠)
٩٥ ص
(٩١)
٩٥ ص
(٩٢)
٩٦ ص
(٩٣)
٩٦ ص
(٩٤)
٩٦ ص
(٩٥)
٩٦ ص
(٩٦)
٩٧ ص
(٩٧)
٩٧ ص
(٩٨)
٩٨ ص
(٩٩)
١٠٢ ص
(١٠٠)
١٠٤ ص
(١٠١)
١٠٥ ص
(١٠٢)
١٠٥ ص
(١٠٣)
١٠٥ ص
(١٠٤)
١٠٦ ص
(١٠٥)
١٠٦ ص
(١٠٦)
١٠٧ ص
(١٠٧)
١٠٧ ص
(١٠٨)
١٠٨ ص
(١٠٩)
١١٥ ص
(١١٠)
١١٨ ص
(١١١)
١١٨ ص
(١١٢)
١١٨ ص
(١١٣)
١١٩ ص
(١١٤)
١١٩ ص
(١١٥)
١١٩ ص
(١١٦)
١١٩ ص
(١١٧)
١٢٠ ص
(١١٨)
١٢٠ ص
(١١٩)
١٢١ ص
(١٢٠)
١٢٢ ص
(١٢١)
١٢٣ ص
(١٢٢)
١٢٤ ص
(١٢٣)
١٢٤ ص
(١٢٤)
١٢٥ ص
(١٢٥)
١٢٥ ص
(١٢٦)
١٢٦ ص
(١٢٧)
١٣١ ص
(١٢٨)
١٣٣ ص
(١٢٩)
١٣٤ ص
(١٣٠)
١٣٤ ص
(١٣١)
١٣٤ ص
(١٣٢)
١٣٥ ص
(١٣٣)
١٣٥ ص
(١٣٤)
١٣٧ ص
(١٣٥)
١٣٨ ص
(١٣٦)
١٣٨ ص
(١٣٧)
١٣٨ ص
(١٣٨)
١٣٩ ص
(١٣٩)
١٣٩ ص
(١٤٠)
١٣٩ ص
(١٤١)
١٤٣ ص
(١٤٢)
١٤٤ ص
(١٤٣)
١٤٥ ص
(١٤٤)
١٤٥ ص
(١٤٥)
١٤٥ ص
(١٤٦)
١٤٦ ص
(١٤٧)
١٤٦ ص
(١٤٨)
١٥٠ ص
(١٤٩)
١٥٢ ص
(١٥٠)
١٥٢ ص
(١٥١)
١٥٣ ص
(١٥٢)
١٥٣ ص
(١٥٣)
١٥٣ ص
(١٥٤)
١٥٣ ص
(١٥٥)
١٥٤ ص
(١٥٦)
١٥٧ ص
(١٥٧)
١٥٩ ص
(١٥٨)
١٥٩ ص
(١٥٩)
١٦٠ ص
(١٦٠)
١٦٠ ص
(١٦١)
١٦١ ص
(١٦٢)
١٦١ ص
(١٦٣)
١٦١ ص
(١٦٤)
١٦٢ ص
(١٦٥)
١٦٣ ص
(١٦٦)
١٦٤ ص
(١٦٧)
١٦٤ ص
(١٦٨)
١٦٨ ص
(١٦٩)
١٧٣ ص
(١٧٠)
١٧٤ ص
(١٧١)
١٧٤ ص
(١٧٢)
١٧٤ ص
(١٧٣)
١٧٥ ص
(١٧٤)
١٧٥ ص
(١٧٥)
١٧٦ ص
(١٧٦)
١٧٦ ص
(١٧٧)
١٧٦ ص
(١٧٨)
١٨١ ص
(١٧٩)
١٨٤ ص
(١٨٠)
١٨٤ ص
(١٨١)
١٨٤ ص
(١٨٢)
١٨٥ ص
(١٨٣)
١٨٥ ص
(١٨٤)
١٨٦ ص
(١٨٥)
١٨٩ ص
(١٨٦)
١٩٠ ص
(١٨٧)
١٩٠ ص
(١٨٨)
١٩٠ ص
(١٨٩)
١٩١ ص
(١٩٠)
١٩٢ ص
(١٩١)
١٩٢ ص
(١٩٢)
١٩٢ ص
(١٩٣)
١٩٥ ص
(١٩٤)
١٩٦ ص
(١٩٥)
١٩٧ ص
(١٩٦)
١٩٧ ص
(١٩٧)
١٩٧ ص
(١٩٨)
١٩٨ ص
(١٩٩)
١٩٩ ص
(٢٠٠)
١٩٩ ص
(٢٠١)
٢٠١ ص
(٢٠٢)
٢٠٢ ص
(٢٠٣)
٢٠٣ ص
(٢٠٤)
٢٠٣ ص
(٢٠٥)
٢٠٤ ص
(٢٠٦)
٢٠٥ ص
(٢٠٧)
٢٠٥ ص
(٢٠٨)
٢٠٥ ص
(٢٠٩)
٢٠٥ ص
(٢١٠)
٢٠٦ ص
(٢١١)
٢٠٦ ص
(٢١٢)
٢٠٩ ص
(٢١٣)
٢١٢ ص
(٢١٤)
٢١٢ ص
(٢١٥)
٢١٣ ص
(٢١٦)
٢١٣ ص
(٢١٧)
٢١٣ ص
(٢١٨)
٢١٣ ص
(٢١٩)
٢١٣ ص
(٢٢٠)
٢١٤ ص
(٢٢١)
٢١٤ ص
(٢٢٢)
٢١٤ ص
(٢٢٣)
٢١٧ ص
(٢٢٤)
٢١٩ ص
(٢٢٥)
٢١٩ ص
(٢٢٦)
٢١٩ ص
(٢٢٧)
٢١٩ ص
(٢٢٨)
٢٢٠ ص
(٢٢٩)
٢٢٠ ص
(٢٣٠)
٢٢١ ص
(٢٣١)
٢٢١ ص
(٢٣٢)
٢٢٢ ص
(٢٣٣)
٢٢٢ ص
(٢٣٤)
٢٢٢ ص
(٢٣٥)
٢٢٤ ص
(٢٣٦)
٢٢٧ ص
(٢٣٧)
٢٢٧ ص
(٢٣٨)
٢٢٧ ص
(٢٣٩)
٢٢٨ ص
(٢٤٠)
٢٢٨ ص
(٢٤١)
٢٣٠ ص
(٢٤٢)
٢٣١ ص
(٢٤٣)
٢٣١ ص
(٢٤٤)
٢٣٢ ص
(٢٤٥)
٢٣٢ ص
(٢٤٦)
٢٣٢ ص
(٢٤٧)
٢٣٣ ص
(٢٤٨)
٢٣٣ ص
(٢٤٩)
٢٣٦ ص
(٢٥٠)
٢٤٢ ص
(٢٥١)
٢٤٣ ص
(٢٥٢)
٢٤٦ ص
(٢٥٣)
٢٤٦ ص
(٢٥٤)
٢٤٦ ص
(٢٥٥)
٢٤٧ ص
(٢٥٦)
٢٤٧ ص
(٢٥٧)
٢٤٨ ص
(٢٥٨)
٢٤٨ ص
(٢٥٩)
٢٥٣ ص
(٢٦٠)
٢٥٩ ص
(٢٦١)
٢٦٠ ص
(٢٦٢)
٢٦٠ ص
(٢٦٣)
٢٦٠ ص
(٢٦٤)
٢٦١ ص
(٢٦٥)
٢٦١ ص
(٢٦٦)
٢٦١ ص
(٢٦٧)
٢٦١ ص
(٢٦٨)
٢٦٢ ص
(٢٦٩)
٢٦٥ ص
(٢٧٠)
٢٦٩ ص
(٢٧١)
٢٧٠ ص
(٢٧٢)
٢٧١ ص
(٢٧٣)
٢٧١ ص
(٢٧٤)
٢٧١ ص
(٢٧٥)
٢٧٢ ص
(٢٧٦)
٢٧٣ ص
(٢٧٧)
٢٧٣ ص
(٢٧٨)
٢٧٥ ص
(٢٧٩)
٢٧٦ ص
(٢٨٠)
٢٧٧ ص
(٢٨١)
٢٧٨ ص
(٢٨٢)
٢٨٠ ص
(٢٨٣)
٢٨٦ ص
(٢٨٤)
٢٨٦ ص
(٢٨٥)
٢٨٦ ص
(٢٨٦)
٢٨٦ ص
(٢٨٧)
٢٨٦ ص
(٢٨٨)
٢٨٨ ص
(٢٨٩)
٢٨٨ ص
(٢٩٠)
٢٨٨ ص
(٢٩١)
٢٨٩ ص
(٢٩٢)
٢٨٩ ص
(٢٩٣)
٢٨٩ ص
(٢٩٤)
٢٨٩ ص
(٢٩٥)
٢٨٩ ص
(٢٩٦)
٢٩٠ ص
(٢٩٧)
٢٩١ ص
(٢٩٨)
٢٩٢ ص
(٢٩٩)
٢٩٣ ص
(٣٠٠)
٢٩٣ ص
(٣٠١)
٢٩٣ ص
(٣٠٢)
٢٩٤ ص
(٣٠٣)
٢٩٤ ص
(٣٠٤)
٢٩٦ ص
(٣٠٥)
٢٩٨ ص
(٣٠٦)
٢٩٩ ص
(٣٠٧)
٢٩٩ ص
(٣٠٨)
٢٩٩ ص
(٣٠٩)
٣٠٠ ص
(٣١٠)
٣٠١ ص
(٣١١)
٣٠١ ص
(٣١٢)
٣٠١ ص
(٣١٣)
٣٠٢ ص
(٣١٤)
٣٠٣ ص
(٣١٥)
٣٠٥ ص
(٣١٦)
٣٠٨ ص
(٣١٧)
٣٠٩ ص
(٣١٨)
٣٠٩ ص
(٣١٩)
٣٠٩ ص
(٣٢٠)
٣١٠ ص
(٣٢١)
٣١٠ ص
(٣٢٢)
٣١١ ص
(٣٢٣)
٣١١ ص
(٣٢٤)
٣١١ ص
(٣٢٥)
٣١٢ ص
(٣٢٦)
٣١٢ ص
(٣٢٧)
٣١٢ ص
(٣٢٨)
٣١٢ ص
(٣٢٩)
٣١٤ ص
(٣٣٠)
٣١٥ ص
(٣٣١)
٣١٦ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص

التفسير المنير للزحيلي - وهبة الزحيلي - الصفحة ٢٣٥

فعليكم أن تلزموا الزوّاج بواحدة، فإن الذي يباح له التعدّد هو من يثق بنفسه بتحقيق العدل المأمور به صراحة في قوله تعالى: وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ [النساء ٤/ ١٢٩] . وقد يحمل هذا على العدل في ميل القلب، ولولا ذلك لكان مجموع الآيتين منتجا عدم جواز التعدّد بوجه ما.
والخوف من عدم العدل يشمل حال الظنّ والشّك في ذلك. فإما أن تقتصروا على واحدة من الحرائر أو تقتصروا على الاستمتاع بما تشاؤون من الإماء (السّراري) بطريق التّسري لا بطريق النكاح لعدم وجوب العدل بينهن، وإنما المطلوب فقط حقّ الكفاية في نفقة المعيشة بحسب العرف.
ذلك أي اختيار الواحدة أو التّسري أقرب إلى الوقوع في عدم الجور والظلم، فالمراد من قوله: أَلَّا تَعُولُوا ألا تجوروا. وحكي عن الإمام الشافعي رضي الله عنه أنه فسّر أَلَّا تَعُولُوا بألا تكثر عيالكم، نقل الكسائي والأصمعي والأزهري عن فصحاء العرب: عال يعول: إذا كثرت عياله.
والخلاصة: إن البعد عن الجور سبب في تشريع الاقتصار على واحدة أو على التّسري، وفيه إشارة إلى اشتراط العدل بين الزوجات. والعدل المطلوب بين النساء هو العدل المادي أي القسم بينهن في المبيت، والتّسوية في نفقات المعيشة من مأكل ومشرب وملبس ومسكن. أما العدل المعنوي أو الأمر القلبي وهو الميل والحبّ فغير مطلوب لأنه ليس في وسع الإنسان ولا يدخل في حدود طاقته. لذا كان الرّسول صلّى الله عليه وسلّم الذي كان يميل إلى عائشة أكثر من غيرها
يقول فيما ذكرته السنن عن عائشة: «اللهم هذا قسمي فيما أملك، فلا تؤاخذني فيما لا أملك»
أي من ميل القلب.
وإذا خاف الشخص عدم العدل حرم عليه أن يتزوّج أكثر من واحدة.
ثم خاطب الله الأزواج فأمرهم بإعطاء الزّوجات مهورهن عن طيب نفس دون تلكؤ، رمزا للمودّة التي تقوم بين الزّوجين، وعنوانا على المحبة وتكريم