التفسير المنير للزحيلي
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٥ ص
(٤)
٥ ص
(٥)
٦ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
١٠ ص
(٨)
١١ ص
(٩)
١١ ص
(١٠)
١١ ص
(١١)
١١ ص
(١٢)
١٢ ص
(١٣)
١٦ ص
(١٤)
٢٠ ص
(١٥)
٢٠ ص
(١٦)
٢٠ ص
(١٧)
٢١ ص
(١٨)
٢٢ ص
(١٩)
٢٣ ص
(٢٠)
٢٣ ص
(٢١)
٢٤ ص
(٢٢)
٢٥ ص
(٢٣)
٢٥ ص
(٢٤)
٢٥ ص
(٢٥)
٢٦ ص
(٢٦)
٢٦ ص
(٢٧)
٢٩ ص
(٢٨)
٣٠ ص
(٢٩)
٣١ ص
(٣٠)
٣١ ص
(٣١)
٣٢ ص
(٣٢)
٣٢ ص
(٣٣)
٣٣ ص
(٣٤)
٣٥ ص
(٣٥)
٣٧ ص
(٣٦)
٣٨ ص
(٣٧)
٣٨ ص
(٣٨)
٣٨ ص
(٣٩)
٣٩ ص
(٤٠)
٣٩ ص
(٤١)
٣٩ ص
(٤٢)
٣٩ ص
(٤٣)
٤٠ ص
(٤٤)
٤٤ ص
(٤٥)
٤٦ ص
(٤٦)
٤٦ ص
(٤٧)
٤٧ ص
(٤٨)
٤٧ ص
(٤٩)
٤٧ ص
(٥٠)
٤٨ ص
(٥١)
٤٨ ص
(٥٢)
٤٩ ص
(٥٣)
٥٠ ص
(٥٤)
٥٠ ص
(٥٥)
٥٠ ص
(٥٦)
٥٠ ص
(٥٧)
٥٠ ص
(٥٨)
٥١ ص
(٥٩)
٥٢ ص
(٦٠)
٥٣ ص
(٦١)
٥٣ ص
(٦٢)
٥٤ ص
(٦٣)
٥٤ ص
(٦٤)
٥٥ ص
(٦٥)
٥٥ ص
(٦٦)
٥٦ ص
(٦٧)
٥٩ ص
(٦٨)
٦١ ص
(٦٩)
٦٢ ص
(٧٠)
٦٢ ص
(٧١)
٦٣ ص
(٧٢)
٦٣ ص
(٧٣)
٦٤ ص
(٧٤)
٦٥ ص
(٧٥)
٦٥ ص
(٧٦)
٦٥ ص
(٧٧)
٦٧ ص
(٧٨)
٧٠ ص
(٧٩)
٧٥ ص
(٨٠)
٨٠ ص
(٨١)
٨١ ص
(٨٢)
٨١ ص
(٨٣)
٨١ ص
(٨٤)
٨٢ ص
(٨٥)
٨٢ ص
(٨٦)
٨٣ ص
(٨٧)
٨٣ ص
(٨٨)
٨٣ ص
(٨٩)
٩٠ ص
(٩٠)
٩٥ ص
(٩١)
٩٥ ص
(٩٢)
٩٦ ص
(٩٣)
٩٦ ص
(٩٤)
٩٦ ص
(٩٥)
٩٦ ص
(٩٦)
٩٧ ص
(٩٧)
٩٧ ص
(٩٨)
٩٨ ص
(٩٩)
١٠٢ ص
(١٠٠)
١٠٤ ص
(١٠١)
١٠٥ ص
(١٠٢)
١٠٥ ص
(١٠٣)
١٠٥ ص
(١٠٤)
١٠٦ ص
(١٠٥)
١٠٦ ص
(١٠٦)
١٠٧ ص
(١٠٧)
١٠٧ ص
(١٠٨)
١٠٨ ص
(١٠٩)
١١٥ ص
(١١٠)
١١٨ ص
(١١١)
١١٨ ص
(١١٢)
١١٨ ص
(١١٣)
١١٩ ص
(١١٤)
١١٩ ص
(١١٥)
١١٩ ص
(١١٦)
١١٩ ص
(١١٧)
١٢٠ ص
(١١٨)
١٢٠ ص
(١١٩)
١٢١ ص
(١٢٠)
١٢٢ ص
(١٢١)
١٢٣ ص
(١٢٢)
١٢٤ ص
(١٢٣)
١٢٤ ص
(١٢٤)
١٢٥ ص
(١٢٥)
١٢٥ ص
(١٢٦)
١٢٦ ص
(١٢٧)
١٣١ ص
(١٢٨)
١٣٣ ص
(١٢٩)
١٣٤ ص
(١٣٠)
١٣٤ ص
(١٣١)
١٣٤ ص
(١٣٢)
١٣٥ ص
(١٣٣)
١٣٥ ص
(١٣٤)
١٣٧ ص
(١٣٥)
١٣٨ ص
(١٣٦)
١٣٨ ص
(١٣٧)
١٣٨ ص
(١٣٨)
١٣٩ ص
(١٣٩)
١٣٩ ص
(١٤٠)
١٣٩ ص
(١٤١)
١٤٣ ص
(١٤٢)
١٤٤ ص
(١٤٣)
١٤٥ ص
(١٤٤)
١٤٥ ص
(١٤٥)
١٤٥ ص
(١٤٦)
١٤٦ ص
(١٤٧)
١٤٦ ص
(١٤٨)
١٥٠ ص
(١٤٩)
١٥٢ ص
(١٥٠)
١٥٢ ص
(١٥١)
١٥٣ ص
(١٥٢)
١٥٣ ص
(١٥٣)
١٥٣ ص
(١٥٤)
١٥٣ ص
(١٥٥)
١٥٤ ص
(١٥٦)
١٥٧ ص
(١٥٧)
١٥٩ ص
(١٥٨)
١٥٩ ص
(١٥٩)
١٦٠ ص
(١٦٠)
١٦٠ ص
(١٦١)
١٦١ ص
(١٦٢)
١٦١ ص
(١٦٣)
١٦١ ص
(١٦٤)
١٦٢ ص
(١٦٥)
١٦٣ ص
(١٦٦)
١٦٤ ص
(١٦٧)
١٦٤ ص
(١٦٨)
١٦٨ ص
(١٦٩)
١٧٣ ص
(١٧٠)
١٧٤ ص
(١٧١)
١٧٤ ص
(١٧٢)
١٧٤ ص
(١٧٣)
١٧٥ ص
(١٧٤)
١٧٥ ص
(١٧٥)
١٧٦ ص
(١٧٦)
١٧٦ ص
(١٧٧)
١٧٦ ص
(١٧٨)
١٨١ ص
(١٧٩)
١٨٤ ص
(١٨٠)
١٨٤ ص
(١٨١)
١٨٤ ص
(١٨٢)
١٨٥ ص
(١٨٣)
١٨٥ ص
(١٨٤)
١٨٦ ص
(١٨٥)
١٨٩ ص
(١٨٦)
١٩٠ ص
(١٨٧)
١٩٠ ص
(١٨٨)
١٩٠ ص
(١٨٩)
١٩١ ص
(١٩٠)
١٩٢ ص
(١٩١)
١٩٢ ص
(١٩٢)
١٩٢ ص
(١٩٣)
١٩٥ ص
(١٩٤)
١٩٦ ص
(١٩٥)
١٩٧ ص
(١٩٦)
١٩٧ ص
(١٩٧)
١٩٧ ص
(١٩٨)
١٩٨ ص
(١٩٩)
١٩٩ ص
(٢٠٠)
١٩٩ ص
(٢٠١)
٢٠١ ص
(٢٠٢)
٢٠٢ ص
(٢٠٣)
٢٠٣ ص
(٢٠٤)
٢٠٣ ص
(٢٠٥)
٢٠٤ ص
(٢٠٦)
٢٠٥ ص
(٢٠٧)
٢٠٥ ص
(٢٠٨)
٢٠٥ ص
(٢٠٩)
٢٠٥ ص
(٢١٠)
٢٠٦ ص
(٢١١)
٢٠٦ ص
(٢١٢)
٢٠٩ ص
(٢١٣)
٢١٢ ص
(٢١٤)
٢١٢ ص
(٢١٥)
٢١٣ ص
(٢١٦)
٢١٣ ص
(٢١٧)
٢١٣ ص
(٢١٨)
٢١٣ ص
(٢١٩)
٢١٣ ص
(٢٢٠)
٢١٤ ص
(٢٢١)
٢١٤ ص
(٢٢٢)
٢١٤ ص
(٢٢٣)
٢١٧ ص
(٢٢٤)
٢١٩ ص
(٢٢٥)
٢١٩ ص
(٢٢٦)
٢١٩ ص
(٢٢٧)
٢١٩ ص
(٢٢٨)
٢٢٠ ص
(٢٢٩)
٢٢٠ ص
(٢٣٠)
٢٢١ ص
(٢٣١)
٢٢١ ص
(٢٣٢)
٢٢٢ ص
(٢٣٣)
٢٢٢ ص
(٢٣٤)
٢٢٢ ص
(٢٣٥)
٢٢٤ ص
(٢٣٦)
٢٢٧ ص
(٢٣٧)
٢٢٧ ص
(٢٣٨)
٢٢٧ ص
(٢٣٩)
٢٢٨ ص
(٢٤٠)
٢٢٨ ص
(٢٤١)
٢٣٠ ص
(٢٤٢)
٢٣١ ص
(٢٤٣)
٢٣١ ص
(٢٤٤)
٢٣٢ ص
(٢٤٥)
٢٣٢ ص
(٢٤٦)
٢٣٢ ص
(٢٤٧)
٢٣٣ ص
(٢٤٨)
٢٣٣ ص
(٢٤٩)
٢٣٦ ص
(٢٥٠)
٢٤٢ ص
(٢٥١)
٢٤٣ ص
(٢٥٢)
٢٤٦ ص
(٢٥٣)
٢٤٦ ص
(٢٥٤)
٢٤٦ ص
(٢٥٥)
٢٤٧ ص
(٢٥٦)
٢٤٧ ص
(٢٥٧)
٢٤٨ ص
(٢٥٨)
٢٤٨ ص
(٢٥٩)
٢٥٣ ص
(٢٦٠)
٢٥٩ ص
(٢٦١)
٢٦٠ ص
(٢٦٢)
٢٦٠ ص
(٢٦٣)
٢٦٠ ص
(٢٦٤)
٢٦١ ص
(٢٦٥)
٢٦١ ص
(٢٦٦)
٢٦١ ص
(٢٦٧)
٢٦١ ص
(٢٦٨)
٢٦٢ ص
(٢٦٩)
٢٦٥ ص
(٢٧٠)
٢٦٩ ص
(٢٧١)
٢٧٠ ص
(٢٧٢)
٢٧١ ص
(٢٧٣)
٢٧١ ص
(٢٧٤)
٢٧١ ص
(٢٧٥)
٢٧٢ ص
(٢٧٦)
٢٧٣ ص
(٢٧٧)
٢٧٣ ص
(٢٧٨)
٢٧٥ ص
(٢٧٩)
٢٧٦ ص
(٢٨٠)
٢٧٧ ص
(٢٨١)
٢٧٨ ص
(٢٨٢)
٢٨٠ ص
(٢٨٣)
٢٨٦ ص
(٢٨٤)
٢٨٦ ص
(٢٨٥)
٢٨٦ ص
(٢٨٦)
٢٨٦ ص
(٢٨٧)
٢٨٦ ص
(٢٨٨)
٢٨٨ ص
(٢٨٩)
٢٨٨ ص
(٢٩٠)
٢٨٨ ص
(٢٩١)
٢٨٩ ص
(٢٩٢)
٢٨٩ ص
(٢٩٣)
٢٨٩ ص
(٢٩٤)
٢٨٩ ص
(٢٩٥)
٢٨٩ ص
(٢٩٦)
٢٩٠ ص
(٢٩٧)
٢٩١ ص
(٢٩٨)
٢٩٢ ص
(٢٩٩)
٢٩٣ ص
(٣٠٠)
٢٩٣ ص
(٣٠١)
٢٩٣ ص
(٣٠٢)
٢٩٤ ص
(٣٠٣)
٢٩٤ ص
(٣٠٤)
٢٩٦ ص
(٣٠٥)
٢٩٨ ص
(٣٠٦)
٢٩٩ ص
(٣٠٧)
٢٩٩ ص
(٣٠٨)
٢٩٩ ص
(٣٠٩)
٣٠٠ ص
(٣١٠)
٣٠١ ص
(٣١١)
٣٠١ ص
(٣١٢)
٣٠١ ص
(٣١٣)
٣٠٢ ص
(٣١٤)
٣٠٣ ص
(٣١٥)
٣٠٥ ص
(٣١٦)
٣٠٨ ص
(٣١٧)
٣٠٩ ص
(٣١٨)
٣٠٩ ص
(٣١٩)
٣٠٩ ص
(٣٢٠)
٣١٠ ص
(٣٢١)
٣١٠ ص
(٣٢٢)
٣١١ ص
(٣٢٣)
٣١١ ص
(٣٢٤)
٣١١ ص
(٣٢٥)
٣١٢ ص
(٣٢٦)
٣١٢ ص
(٣٢٧)
٣١٢ ص
(٣٢٨)
٣١٢ ص
(٣٢٩)
٣١٤ ص
(٣٣٠)
٣١٥ ص
(٣٣١)
٣١٦ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص

التفسير المنير للزحيلي - وهبة الزحيلي - الصفحة ٢٢٦

زوجة، مما يوجب دوام التعاون بينهما في مسيرة الحياة، ويدل على تكامل الكون بوجود عنصري الذكورة والأنوثة، ويبرهن على أنهما مصدر بقاء النوع الإنساني، كما جاء في الآية: وَبَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَنِساءً.
٥- جواز المساءلة بالله تعالى،
روي عن ابن عمر قال: قال رسول الله صلّى الله عليه وسلّم فيما رواه أحمد وأبو داود والنسائي وغيرهم: «من سألكم بالله فأعطوه» .
٦- تعظيم رابطة القرابة وحق الرحم وتأكيد النهي عن قطعها، سواء أكانت من جهة الأب أم من جهة الأم إذ قرن الله الأرحام باسمه تعالى، وحذر من قطيعة الرحم في آية أخرى هي: فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ [محمد ٤٧/ ٢٢] فقرن قطع الرحم إلى الفساد في الأرض.
واتفق المسلمون على أن صلة الرحم واجبة، وأن قطيعتها محرّمة، وقد صح
أن النبي صلّى الله عليه وسلّم قال لأسماء، وقد سألته: «أأصل أمي» : «نعم صلي أمك» فأمرها بصلتها وهي كافرة مشركة.
وأخرج الشيخان عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلّى الله عليه وسلّم: «إن الله تعالى خلق الخلق حتى إذا فرغ منهم قامت الرحم فقالت: هذا مقام العائذ بك من القطيعة، قال: أما ترضين أني أصل من وصلك، وأقطع من قطعك؟ قالت: بلى، قال: فذلك لك» .
والرحم هنا: اسم لكافة الأقارب من غير فرق بين المحرم كالأخت والخالة وغيره، كابن العم.
وتدل الآية أيضا على جواز التساؤل بالأرحام، على قراءة إبراهيم النخعي وقتادة والأعمش وحمزة: «الأرحام» بالجر، وليس في ذلك حلف بغير الله لأن قول الرجل لصاحبه: أسألك بالرحم أن تفعل كذا ليس الغرض منه سوى الاستعطاف والتأكيد، فهو ليس بيمين، فلا يكون من المنهي عنه
في حديث الشيخين عنه صلّى الله عليه وسلّم: «من كان حالفا فليحلف بالله أو ليصمت» .