التفسير المنير للزحيلي
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٥ ص
(٤)
٦ ص
(٥)
٦ ص
(٦)
٧ ص
(٧)
٧ ص
(٨)
١٢ ص
(٩)
١٧ ص
(١٠)
١٨ ص
(١١)
١٨ ص
(١٢)
١٩ ص
(١٣)
١٩ ص
(١٤)
٢٠ ص
(١٥)
٢٠ ص
(١٦)
٢١ ص
(١٧)
٢٤ ص
(١٨)
٢٥ ص
(١٩)
٢٩ ص
(٢٠)
٢٩ ص
(٢١)
٣٠ ص
(٢٢)
٣٠ ص
(٢٣)
٣٠ ص
(٢٤)
٣١ ص
(٢٥)
٣٥ ص
(٢٦)
٣٧ ص
(٢٧)
٣٧ ص
(٢٨)
٣٧ ص
(٢٩)
٣٨ ص
(٣٠)
٣٨ ص
(٣١)
٣٨ ص
(٣٢)
٤٣ ص
(٣٣)
٤٥ ص
(٣٤)
٤٦ ص
(٣٥)
٤٦ ص
(٣٦)
٤٧ ص
(٣٧)
٤٨ ص
(٣٨)
٤٨ ص
(٣٩)
٤٩ ص
(٤٠)
٤٩ ص
(٤١)
٤٩ ص
(٤٢)
٥٢ ص
(٤٣)
٥٧ ص
(٤٤)
٥٨ ص
(٤٥)
٥٨ ص
(٤٦)
٥٨ ص
(٤٧)
٥٨ ص
(٤٨)
٥٩ ص
(٤٩)
٦٣ ص
(٥٠)
٦٦ ص
(٥١)
٦٦ ص
(٥٢)
٦٦ ص
(٥٣)
٦٧ ص
(٥٤)
٦٧ ص
(٥٥)
٦٩ ص
(٥٦)
٧١ ص
(٥٧)
٧١ ص
(٥٨)
٧١ ص
(٥٩)
٧٢ ص
(٦٠)
٧٢ ص
(٦١)
٧٢ ص
(٦٢)
٧٢ ص
(٦٣)
٧٤ ص
(٦٤)
٧٧ ص
(٦٥)
٧٧ ص
(٦٦)
٧٧ ص
(٦٧)
٧٧ ص
(٦٨)
٨٠ ص
(٦٩)
٨٨ ص
(٧٠)
٨٩ ص
(٧١)
٨٩ ص
(٧٢)
٨٩ ص
(٧٣)
٨٩ ص
(٧٤)
٩٠ ص
(٧٥)
٩١ ص
(٧٦)
٩٣ ص
(٧٧)
٩٣ ص
(٧٨)
٩٤ ص
(٧٩)
٩٤ ص
(٨٠)
٩٥ ص
(٨١)
٩٥ ص
(٨٢)
١٠٠ ص
(٨٣)
١٠٣ ص
(٨٤)
١٠٣ ص
(٨٥)
١٠٤ ص
(٨٦)
١٠٤ ص
(٨٧)
١٠٤ ص
(٨٨)
١٠٥ ص
(٨٩)
١٠٨ ص
(٩٠)
١٠٩ ص
(٩١)
١٠٩ ص
(٩٢)
١١٢ ص
(٩٣)
١١٢ ص
(٩٤)
١١٣ ص
(٩٥)
١١٤ ص
(٩٦)
١١٤ ص
(٩٧)
١١٥ ص
(٩٨)
١١٥ ص
(٩٩)
١١٦ ص
(١٠٠)
١١٦ ص
(١٠١)
١١٦ ص
(١٠٢)
١١٧ ص
(١٠٣)
١١٨ ص
(١٠٤)
١١٨ ص
(١٠٥)
١١٨ ص
(١٠٦)
١١٩ ص
(١٠٧)
١٢٠ ص
(١٠٨)
١٢٢ ص
(١٠٩)
١٢٢ ص
(١١٠)
١٢٢ ص
(١١١)
١٢٣ ص
(١١٢)
١٢٣ ص
(١١٣)
١٢٣ ص
(١١٤)
١٢٣ ص
(١١٥)
١٢٤ ص
(١١٦)
١٢٥ ص
(١١٧)
١٢٥ ص
(١١٨)
١٢٥ ص
(١١٩)
١٢٦ ص
(١٢٠)
١٢٦ ص
(١٢١)
١٢٧ ص
(١٢٢)
١٢٧ ص
(١٢٣)
١٢٨ ص
(١٢٤)
١٢٨ ص
(١٢٥)
١٣٠ ص
(١٢٦)
١٣٠ ص
(١٢٧)
١٣٥ ص
(١٢٨)
١٤٧ ص
(١٢٩)
١٤٧ ص
(١٣٠)
١٤٧ ص
(١٣١)
١٤٨ ص
(١٣٢)
١٤٩ ص
(١٣٣)
١٤٩ ص
(١٣٤)
١٤٩ ص
(١٣٥)
١٥٠ ص
(١٣٦)
١٥٢ ص
(١٣٧)
١٥٣ ص
(١٣٨)
١٦٢ ص
(١٣٩)
١٦٢ ص
(١٤٠)
١٦٣ ص
(١٤١)
١٦٣ ص
(١٤٢)
١٦٤ ص
(١٤٣)
١٦٤ ص
(١٤٤)
١٦٦ ص
(١٤٥)
١٦٨ ص
(١٤٦)
١٦٨ ص
(١٤٧)
١٦٨ ص
(١٤٨)
١٦٩ ص
(١٤٩)
١٦٩ ص
(١٥٠)
١٧٠ ص
(١٥١)
١٧١ ص
(١٥٢)
١٧٢ ص
(١٥٣)
١٧٤ ص
(١٥٤)
١٧٥ ص
(١٥٥)
١٧٥ ص
(١٥٦)
١٧٦ ص
(١٥٧)
١٧٧ ص
(١٥٨)
١٧٨ ص
(١٥٩)
١٧٩ ص
(١٦٠)
١٨٣ ص
(١٦١)
١٨٤ ص
(١٦٢)
١٨٧ ص
(١٦٣)
١٨٧ ص
(١٦٤)
١٨٧ ص
(١٦٥)
١٨٨ ص
(١٦٦)
١٨٩ ص
(١٦٧)
١٩٠ ص
(١٦٨)
١٩٠ ص
(١٦٩)
١٩٢ ص
(١٧٠)
١٩٢ ص
(١٧١)
١٩٣ ص
(١٧٢)
١٩٣ ص
(١٧٣)
١٩٥ ص
(١٧٤)
١٩٦ ص
(١٧٥)
١٩٦ ص
(١٧٦)
١٩٧ ص
(١٧٧)
١٩٧ ص
(١٧٨)
١٩٨ ص
(١٧٩)
١٩٩ ص
(١٨٠)
٢٠٠ ص
(١٨١)
٢٠٢ ص
(١٨٢)
٢٠٤ ص
(١٨٣)
٢٠٧ ص
(١٨٤)
٢٠٧ ص
(١٨٥)
٢٠٨ ص
(١٨٦)
٢٠٩ ص
(١٨٧)
٢١٠ ص
(١٨٨)
٢١٠ ص
(١٨٩)
٢١٠ ص
(١٩٠)
٢١١ ص
(١٩١)
٢١١ ص
(١٩٢)
٢١١ ص
(١٩٣)
٢١٢ ص
(١٩٤)
٢١٢ ص
(١٩٥)
٢١٢ ص
(١٩٦)
٢١٣ ص
(١٩٧)
٢١٩ ص
(١٩٨)
٢٢٦ ص
(١٩٩)
٢٢٦ ص
(٢٠٠)
٢٢٧ ص
(٢٠١)
٢٢٧ ص
(٢٠٢)
٢٢٧ ص
(٢٠٣)
٢٢٨ ص
(٢٠٤)
٢٢٨ ص
(٢٠٥)
٢٢٩ ص
(٢٠٦)
٢٣٢ ص
(٢٠٧)
٢٣٢ ص
(٢٠٨)
٢٣٣ ص
(٢٠٩)
٢٣٣ ص
(٢١٠)
٢٣٤ ص
(٢١١)
٢٣٥ ص
(٢١٢)
٢٣٥ ص
(٢١٣)
٢٤٠ ص
(٢١٤)
٢٤٣ ص
(٢١٥)
٢٤٣ ص
(٢١٦)
٢٤٤ ص
(٢١٧)
٢٤٤ ص
(٢١٨)
٢٤٥ ص
(٢١٩)
٢٤٥ ص
(٢٢٠)
٢٤٦ ص
(٢٢١)
٢٥٠ ص
(٢٢٢)
٢٥٢ ص
(٢٢٣)
٢٥٢ ص
(٢٢٤)
٢٥٢ ص
(٢٢٥)
٢٥٣ ص
(٢٢٦)
٢٥٣ ص
(٢٢٧)
٢٥٤ ص
(٢٢٨)
٢٥٥ ص
(٢٢٩)
٢٥٧ ص
(٢٣٠)
٢٥٧ ص
(٢٣١)
٢٥٨ ص
(٢٣٢)
٢٥٨ ص
(٢٣٣)
٢٥٨ ص
(٢٣٤)
٢٥٨ ص
(٢٣٥)
٢٥٩ ص
(٢٣٦)
٢٥٩ ص
(٢٣٧)
٢٦٠ ص
(٢٣٨)
٢٦٣ ص
(٢٣٩)
٢٦٥ ص
(٢٤٠)
٢٦٦ ص
(٢٤١)
٢٦٧ ص
(٢٤٢)
٢٦٨ ص
(٢٤٣)
٢٦٨ ص
(٢٤٤)
٢٦٩ ص
(٢٤٥)
٢٦٩ ص
(٢٤٦)
٢٧٠ ص
(٢٤٧)
٢٧١ ص
(٢٤٨)
٢٧٢ ص
(٢٤٩)
٢٧٢ ص
(٢٥٠)
٢٧٣ ص
(٢٥١)
٢٧٦ ص
(٢٥٢)
٢٧٦ ص
(٢٥٣)
٢٧٦ ص
(٢٥٤)
٢٧٦ ص
(٢٥٥)
٢٧٦ ص
(٢٥٦)
٢٧٧ ص
(٢٥٧)
٢٧٧ ص
(٢٥٨)
٢٧٧ ص
(٢٥٩)
٢٧٨ ص
(٢٦٠)
٢٧٩ ص
(٢٦١)
٢٨٠ ص
(٢٦٢)
٢٨٤ ص
(٢٦٣)
٢٨٤ ص
(٢٦٤)
٢٨٥ ص
(٢٦٥)
٢٨٥ ص
(٢٦٦)
٢٨٥ ص
(٢٦٧)
٢٨٦ ص
(٢٦٨)
٢٨٦ ص
(٢٦٩)
٢٨٧ ص
(٢٧٠)
٢٨٩ ص
(٢٧١)
٢٨٩ ص
(٢٧٢)
٢٩٠ ص
(٢٧٣)
٢٩٠ ص
(٢٧٤)
٢٩٠ ص
(٢٧٥)
٢٩١ ص
(٢٧٦)
٢٩٢ ص
(٢٧٧)
٢٩٦ ص
(٢٧٨)
٢٩٧ ص
(٢٧٩)
٢٩٧ ص
(٢٨٠)
٢٩٧ ص
(٢٨١)
٢٩٨ ص
(٢٨٢)
٢٩٨ ص
(٢٨٣)
٢٩٨ ص
(٢٨٤)
٢٩٩ ص
(٢٨٥)
٣٠١ ص
(٢٨٦)
٣٠٦ ص
(٢٨٧)
٣٠٦ ص
(٢٨٨)
٣٠٧ ص
(٢٨٩)
٣٠٧ ص
(٢٩٠)
٣٠٨ ص
(٢٩١)
٣٠٨ ص
(٢٩٢)
٣١٠ ص
(٢٩٣)
٣١١ ص
(٢٩٤)
٣١١ ص
(٢٩٥)
٣١١ ص
(٢٩٦)
٣١١ ص
(٢٩٧)
٣١٢ ص
(٢٩٨)
٣١٢ ص
(٢٩٩)
٣١٣ ص
(٣٠٠)
٣١٧ ص
(٣٠١)
٣١٨ ص
(٣٠٢)
٣١٨ ص
(٣٠٣)
٣١٨ ص
(٣٠٤)
٣١٩ ص
(٣٠٥)
٣١٩ ص
(٣٠٦)
٣٢٣ ص
(٣٠٧)
٣٢٣ ص
(٣٠٨)
٣٢٥ ص
(٣٠٩)
٣٢٨ ص
(٣١٠)
٣٣٠ ص
(٣١١)
٣٣٠ ص
(٣١٢)
٣٣١ ص
(٣١٣)
٣٣١ ص
(٣١٤)
٣٣١ ص
(٣١٥)
٣٣١ ص
(٣١٦)
٣٣٣ ص
(٣١٧)
٣٣٣ ص
(٣١٨)
٣٣٩ ص
(٣١٩)
٣٣٩ ص
(٣٢٠)
٣٤٢ ص
(٣٢١)
٣٤٣ ص
(٣٢٢)
٣٤٥ ص
(٣٢٣)
٣٤٦ ص
(٣٢٤)
٣٤٧ ص
(٣٢٥)
٣٤٨ ص
(٣٢٦)
٣٤٨ ص
(٣٢٧)
٣٤٩ ص
(٣٢٨)
٣٤٩ ص
(٣٢٩)
٣٥٠ ص
(٣٣٠)
٣٥٠ ص
(٣٣١)
٣٥١ ص
(٣٣٢)
٣٥١ ص
(٣٣٣)
٣٥٣ ص
(٣٣٤)
٣٥٦ ص
(٣٣٥)
٣٥٧ ص
(٣٣٦)
٣٥٧ ص
(٣٣٧)
٣٥٧ ص
(٣٣٨)
٣٥٨ ص
(٣٣٩)
٣٥٩ ص
(٣٤٠)
٣٦٣ ص
(٣٤١)
٣٦٧ ص
(٣٤٢)
٣٦٧ ص
(٣٤٣)
٣٦٧ ص
(٣٤٤)
٣٦٨ ص
(٣٤٥)
٣٦٨ ص
(٣٤٦)
٣٦٩ ص
(٣٤٧)
٣٧١ ص
(٣٤٨)
٣٧٥ ص
(٣٤٩)
٣٧٦ ص
(٣٥٠)
٣٧٦ ص
(٣٥١)
٣٧٦ ص
(٣٥٢)
٣٧٧ ص
(٣٥٣)
٣٧٩ ص
(٣٥٤)
٣٨٢ ص
(٣٥٥)
٣٨٢ ص
(٣٥٦)
٣٨٣ ص
(٣٥٧)
٣٨٣ ص
(٣٥٨)
٣٨٤ ص
(٣٥٩)
٣٨٤ ص
(٣٦٠)
٣٨٦ ص
(٣٦١)
٣٩١ ص
(٣٦٢)
٣٩١ ص
(٣٦٣)
٣٩١ ص
(٣٦٤)
٣٩٢ ص
(٣٦٥)
٣٩٢ ص
(٣٦٦)
٣٩٣ ص
(٣٦٧)
٣٩٤ ص
(٣٦٨)
٣٩٦ ص
(٣٦٩)
٤٠١ ص
(٣٧٠)
٤٠١ ص
(٣٧١)
٤٠١ ص
(٣٧٢)
٤٠٢ ص
(٣٧٣)
٤٠٢ ص
(٣٧٤)
٤٠٢ ص
(٣٧٥)
٤٠٢ ص
(٣٧٦)
٤٠٣ ص
(٣٧٧)
٤٠٨ ص
(٣٧٨)
٤٠٩ ص
(٣٧٩)
٤١٠ ص
(٣٨٠)
٤١٠ ص
(٣٨١)
٤١٠ ص
(٣٨٢)
٤١١ ص
(٣٨٣)
٤١١ ص
(٣٨٤)
٤١١ ص
(٣٨٥)
٤١٤ ص
(٣٨٦)
٤١٥ ص
(٣٨٧)
٤١٦ ص
(٣٨٨)
٤١٧ ص
(٣٨٩)
٤١٧ ص
(٣٩٠)
٤١٧ ص
(٣٩١)
٤١٧ ص
(٣٩٢)
٤١٨ ص
(٣٩٣)
٤١٨ ص
(٣٩٤)
٤١٩ ص
(٣٩٥)
٤١٩ ص
(٣٩٦)
٤٢٠ ص
(٣٩٧)
٤٢١ ص
(٣٩٨)
٤٢١ ص
(٣٩٩)
٤٢٣ ص
(٤٠٠)
٤٢٥ ص
(٤٠١)
٤٢٦ ص
(٤٠٢)
٤٢٦ ص
(٤٠٣)
٤٢٦ ص
(٤٠٤)
٤٢٧ ص
(٤٠٥)
٤٣١ ص
(٤٠٦)
٤٣٢ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص

التفسير المنير للزحيلي - وهبة الزحيلي - الصفحة ٤١٥

وعلى هذا تترتب الأحكام في هذه الآية:

١- الأعمار والأقدار والبلايا والأمراض بيد الله
، والإيمان بذلك واجب، ولن يغني في الواقع حذر من قدر، ولكن لما كانت الأقدار غير معروفة لدينا، جاز للإنسان اتخاذ أسباب الوقاية من المكاره، وتجنب الأشياء المخوفة قبل هجومها، والحذر من المهالك، قال الله تعالى: خُذُوا حِذْرَكُمْ [النساء ٤/ ٧١] وقال: وَلا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ [البقرة [٢]/ ١٩٥] فإذا نزلت المصيبة فعليه الصبر وترك الجزع، لأنه عليه الصلاة والسلام نهى من لم يكن في أرض الوباء عن دخولها إذا وقع فيها، ونهى من هو فيها عن الخروج منها بعد وقوعه فيها، فرارا منه. وهكذا الواجب على كل متقّ من الأمور غوائلها، سبيله في ذلك سبيل الطاعون. وهذا المعنى نظير
قوله عليه الصلاة والسلام: «لا تتمنوا لقاء العدو، وسلوا الله العافية، فإذا لقيتموهم فاصبروا» [١] .
وهذا ما دلت عليه الأحاديث، روى الأئمة، واللفظ للبخاري من
حديث عامر بن سعد بن أبي وقاص أنه سمع أسامة بن زيد يحدث سعدا أن رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ذكر الوجع [٢] ، فقال: «رجز أو عذاب عذّب به بعض الأمم، ثم بقي منه بقية، فيذهب المرة ويأتي الأخرى، فمن سمع به بأرض، فلا يقدمنّ عليه، ومن كان بأرض وقع بها، فلا يخرج فرارا منه» .
وبمقتضى هذا الحديث ونحوه عمل عمر والصحابة رضوان الله عليهم، لما رجعوا من سرغ [٣] حين أخبرهم عبد الرحمن بن عوف بالحديث، على ما هو مشهور في الموطأ وغيره. روى الزهري عن ابن عباس: أن عمر خرج إلى الشام،


[١] رواه الشيخان (البخاري ومسلم) عن أبي هريرة.
[٢] ورد الحديث في البخاري في كتاب الحيل بلفظ الوجع، وفي كتاب الطب بلفظ الطاعون.
[٣] سرغ: قرية بوادي تبوك على طريق الشام، وهي على ثلاث عشرة مرحلة من المدينة.