مسير سخت و پرثمر - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٤ - عوامل بدبختى خارجى انسان

ايجاد مى كند؛ از اين جهت در قرآن اضلال مذكور به خدا منسوب شده است.

مثلا فردى زهر مى خورد و مى ميرد، كسى مسئول او نيست، بلكه خودش مسئول است ولى ميراندن او پس از تحقق علت آن (زهر خوردن) به ايجاد واجب الوجود است. ميراندان او به خدا به عنوان فاعل بعيد عقلًا صحيح است. «طبع الله على قلوبهم و يضل من يشاء»

اين موضوع همه مشكلات را در امثال آيات فوق دفع مى كند.

همه افعال بندگان چه بد و چه خوب كه به اراده خود مكلف صادر مى شود هم به خود آنان نسبت داده مى شود (فاعل قريب) و هم به خداوند (فاعل بعيد) اين دو نسبت در عرض يكديگر نيستند تا تناقض لازم آيد، بلكه در طول همديگر مى باشند كه هيچ مشكلى ندارد. مانند