علوم سیاسی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - بررسى پديده اينترنت در منطقه خليج فارس - طبرسا نقى
بررسى پديده اينترنت در منطقه خليج فارس
طبرسا نقى
مقدمه
اينترنت را به صورت هاى گوناگون تعريف كرده اند. در يك تعريف كلى, برخلاف آن كه
در نگاه اول اينترنت به صورت شبكه واحدى به نظر مى رسد, در حقيقت شبكه شبكه هاست.
اين پديده يك تور گسترده جهانى است كه شبكه هاى مختلف رايانه اى در اندازه هاى
متعدد و حتى رايانه هاى شخصى را با استفاده از سخت افزارها و نرم افزارهاى
گوناگون و با قراردادهاى ارتباطى يكسان به يكديگر متصل مى كند . برخى اينترنت
را به يك تارعنكبوتى الكترونيكى تشبيه كرده اند كه از طريق خطوط تلفن, رايانه هاى
شخصى يا شبكه هاى رايانه اى را به يكديگر متصل كرده و با اختصاص نشانى هاى
الكترونيكى مشخصى به هريك از آنها, علاوه بر تامين ارتباطات , امكان تبادل
اطلاعات در بين ايشان را به صورت متن , صدا, تصوير و حتى فيلم فراهم مى آورد .
پديده اينترنت براى اولين بار در سال ١٩٦٩ ميلادى در وزارت دفاع ايالات متحده
آمريكا (پنتاگون) تحت عنوان ((آژانس پروژه هاى تحقيقاتى پيشرفته))
(آپرانتAGENCY NETWORK ADVANCED RESEARCH PROJECT ( ARPANET)() طراحى و اجرا شد.
و بعدها به اروپا و ساير كشورهاى غربى رفت و به عنوان ساختار اصلى اينترنت
مطرح گرديد. با توجه به جنگ سرد , هدف اصلى اين شبكه, ايجاد ارتباط بين مراكز
تحقيقات علمى و نظامى آمريكا و كشورهاى اروپاى غربى به صورتى غير متمركز بود تا
در صورتى كه يكى از اين مراكز مورد حمله هسته اى شوروى قرار گيرد, ارتباط كل
شبكه مختل نشود. آپرانت به گونه اى طراحى شده بود كه بدون هيچ كنترل مركزى تمامى
نهادهاى مرتبط به طور مستقل قادر به دريافت ,پردازش و ارسال پيام باشند . در
سال ١٩٨٧ سيستم آپرانت تبديل به اينترنت شد . با پايان جنگ سرد و فروپاشى
شوروى, حساسيت هاى امنيتى براى عضويت و استفاده از اينترنت كاهش يافت تا جايى كه
مراكز دانشگاهى, بخش خصوصى و مردم عادى به اين شبكه پيوستند.(١)
در سال ١٩٨٩ تعداد مشتركان اينترنت در سراسر جهان صد هزار نفر بود , اين رقم
در سال ١٩٩١ به بيش از يك ميليون نفر , در سال ١٩٩٦ به ده ميليون نفر و در سال
٢٠٠٠ ميلادى اين رقم به بيش از دويست ميليون نفر رسيد .(٢)
اينترنت كاربردهاى مختلف ارتباطى و اطلاعاتى دارد و داراى خصوصيات مختلف است
كه از آن جمله مى توان به تمركز زدايى, سهولت دسترس, هزينه پايين دست يابى به
اطلاعات و فقدان مرز اشاره كرد . اينترنت علاوه بر صدها استفاده مختلف در زمينه
ارتباطات , امكان تماس تلفنى راه دور با تعرفه و هزينه مكالمات شهرى را فراهم
ساخته است و پيش بينــى مى شود درآينده نزديك مكالمات اينترنت جايگزين تلفن راه
دور در جهان گردد.
پديده اينترنت و وضعيت كشورهاى شمال ـ جنوب
شگفتى اينترنت در اين نيست كه به عنوان چند شبكه رايانه اى امكان ارتباط بين
افراد و گروه ها را فراهم مى كند, بلكه در تازه گى ,گستردگى و تنوع اطلاعات موجود
و سرعت دسترسى فزاينده اى است كه حجم بسيار وسيعى از اطلاعات را در وراى محدوديت
زمان و مكان به سادگى و به طور همزمان در اختيار ميليون ها استفاده كننده قرار
مى دهد.
نكته قابل توجه آن است كه قلمرو اينترنت نيز همچون قلمرو تكنولوژى, صنعت و
بسيارى عرصه هاى ديگر به شكاف ديگرى بين شمال و جنوب تبديل شده است. فاصله عميق
بين كشورهاى پيشرفته و توسعه نيافته, اكنون در زمينه اينترنت خود را نشان مى
دهد . آمارها حاكى از آن است كه قريب ٦ / ٩٩ درصد از پايگاه هاى اطلاعاتى در
كشورهاى پيشرفته قرار دارد كه از اين ميزان بيش از ٦٥ درصد در آمريكا و كانادا
و مابقى در اروپا و ژاپن است.
مشاركت بقيه كشورهاى جهان و يا به عبارتى حضـــور كشورهاى جنوب در حدود ٤ / ٠
درصد است; براى نمونه مشتركان محله مانهاتان نيويورك به تنهايى از ميزان اتصال
كل قاره آفريقا به اينترنت بيشتر است .(٣) نتيجه آن كه شكاف عميق بين شمال و
جنوب با ظهور اينترنت و ساير تكنولوژىهاى اطلاعاتى و ارتباطى در حال گسترش و
تعميق است.
بى ترديد رشد شتابان اينترنت و تجارت الكترونيكى دو محور اساسى و نيروى محركه
اقتصاد و جهانى شدن در آغاز هزاره سوم محسوب مى شود. در اين راستا بنيادهاى
مستحكم سنتى در همه ابعاد تكنولوژى اطلاعات به تدريج فروريخته و نظام مدرن
اطلاعات مبتنى بر اينترنت و تجارت الكترونيكى جايگزين آن خواهد شد . با عنايت به
روند شتابان اينترنت ,نسل دوم اين پديده با استفاده از تلفن همراه در حال ظهور
است . تا سال ٢٠٠٥ تعداد مشتركان اينترنت در جهان به يك ميليارد نفر مى رسد كه
٦٠ درصد آنان كاربران تلفن همراه خواهند بود. در نسل دوم و سوم اينترنت, مرزهاى
اشتغال فعلى در حوزه تكنولوژى اطلاعات و ظهور مشاغل جديد و حذف مشاغل قديمى,
مبادله اطلاعات درون و برون سازمانى, تغيير ساختارهاى قبلى خدمات و سرويس هاى
عمومى , ظهور دولت الكترونيكى ( نظير آنچه در آمريكا ,مالزى ,انگليس و امارات
در حال شكل گيرى است ), به كارگيرى كارت هاى هوشمند چند منظوره براى كاهش مبادلات
پولى و مهندسى مجدد تمامى نهادهاى سياسى , اجتماعى ,اقتصادى و فرهنگى و پيوند
تنگاتنگ برنامه ريزى استراتژيك با برنامه هاى اطلاعاتى مورد لحاظ قرار مى گيرد.
يكى از اصلى ترين چالش ها در حوزه تكنولوژى اطلاعات كمبود نيروهاى ماهر است و
بى جهت نيست كه آلمانى ها در نمايشگاه اخيراطلاعات و ارتباطات در برلين موسوم به
CeBIT٢٠٠٠ اقدام به توزيع فرم تقاضاى كار كرده و دولت آلمان به تمام
سفارتخانه هايش در دنيا دستور داده است كه به متقاضيان مهاجرت با تخصص آى.تى. را
بدون قيد و شرط اقامت دايم مى دهد. از سوى ديگر, دولت هاى آلمان و ايتاليا به
تمام مدارس اين كشور حداكثر تا پايان سال ٢٠٠١ ميلادى فرصت داده است كه اجبارا
به اينترنت متصل شوند .(٤)
واقعيت آن است كه اينترنت در تحركات جهانى نقش به سزايى داشته است; همچنان كه
دانشجويان اندونزى ـ كه مركب از هفده هزار جزيره كوچك و بزرگ است ـ از اينترنت
براى كنار زدن سوهارتو استفاده كردند و يا اين كه آمريكايى ها در جريان جنگ دوم
خليج فارس عليه عراق كاملا بر شبكه غول آساى اينترنت تسلط داشتند و كنترل لازم را
اجرا كردند تا مبادا اطلاعاتى در زمينه چگونگى جنگ آمريكا عليه عراق فاش گردد;
از اين رو با قطع كامل اينترنت در زمان عمليات طوفان صحرا موقعيت خاصى به نفع
خود به دست آوردند.
به هر حال به رغم اين كه اينترنت مى تواند به منزله ايجاد فرصت هايى براى
جهانيان باشد , تهديدات و نگرانى هايى براى جامعه جهانى به ويژه كشورهاى جنوب
فراهم كرده است كه مهم ترين اين نگرانى ها عبارتند از : توزيع برنامه هاى ضد اخلاقى
, تبليغات ضدمذهبى, يكسان سازى فرهنگى از نوع غربى آن و تشديد جريان يك سويه
اطلاعات.(٥)
اينترنت درحوزه كشورهاى خليج فارس
به طور كلى كشورهاى منطقه خليج فارس با روند كندى به جامعه جهانى اينترنت
پيوسته و مى پيوندند. هشت كشور اين منطقه به همراه ايران با جمعيتى بيش از يكصد
ميليون نفر و توليد سرانه متوسط در مقايسه با ساير مناطق جغرافيايى همطراز خود
ديرتر از ديگران به شبكه اينترنت پيوسته اند, هر چند كه بعضا كشورى مانند امارات
عربى متحده طى سه سال اخير روند رو به شتابى را در پيوستن به اينترنت داشته است
. تا ژانويه ١٩٩٤ كشورهاى اين منطقه فاقد ميزبان سيستمTCP IP بودند و اين در
حالى بود كه ساير كشورهاى جهان بيش از ٢ / ٢ ميليون ميزبان از اين نوع را در
اختيار داشتند.
در گزارش مبسوطى كه اخيرا سازمان جاسوسى آمريكا پيرامون وضعيت جهان آينده در
سال ٢٠٢٥ ميلادى منتشر كرده است, در خصوص نقش اينترنت در خاورميانه و خليج فارس
چنين آمده است: استفاده از اينترنت در خاورميانه به خاطر افزايش هزينه ها و ضعف
در اجراى آن فقط در انحصار نخبگان اين منطقه خواهد بود. انقلاب انفورماتيك ممكن
است تإثيرات شگرف بر ثبات نظام هاى سياسى حاكم داشته باشد و خواسته هاى ملت ها را
بالا خواهد برد و اين امر ممكن است توانايى نظام هاى حاكم را در كنترل اطلاعات و
ايجاد افكار عمومى در معرض تهديد قرار دهد . در عين حال اكثر ملت هاى خاورميانه
فقيرتر و عقب مانده تر خواهند شد.(٦)
تا كنون چند سمينار به منظور بررسى جنبه هاى مثبت و منفى اينترنت در كشورهاى
عربى و از جمله خليج فارس داير شده است; براى نمونه در همايش بيروت ( تاريخ ٢١
/ ١ / ٧٨ ) پيامدهاى امنيتى اينترنت مورد بحث و بررسى قرار گرفت.
سازمان نظارت بر حقوق بشر طى گزارشى به موانع گسترش شبكه اينترنت در
خاورميانه پرداخته است; در گزارش اين سازمان آمده است: تلاش دولت هاى عربى براى
مسدود كردن جريان اطلاعات بر روى اينترنت محكوم به شكست است, كشورهاى عربستان ,
بحرين , ايران و امارات در منطقه خليج فارس به بهانه حفاظت مردم خود در برابر
سايت هاى با تصاوير مستهجن برخى از سايت هاى حقوق بشر و سياسى را مسدود كرده
اند . در اين گزارش اضافه شده است :كشورهاى عراق و ليبى به دليل تحريم هاى جهانى
هنوز به اينترنت نپيوسته اند و دولت سوريه دسترسى شهروندان خود به اينترنت را
ممنوع كرده است (٧) .
بر اساس آخرين سرشمارىهاى موجود, جمعيت نه كشور حوزه خليج فارس بيش از ١٣٠
ميليون نفر است كه به ترتيب ايران, عراق, عربستان سعودى و يمن پرجمعيت ترين و
پنج كشور امارات عربى متحده, عمان, قطر و بحرين كمترين جمعيت را دارا هستند.
طبق آمار ارديبهشت ١٣٧٩ دبيرخانه شوراى همكارى خليج فارس ٩٢٠ هزار نفر در
كشورهاى عربى از خدمات اينترنت استفاده مى كنند كه به ترتيب امارات ,مصر ,
بحرين , كويت و لبنان مقام هاى اول تا پنجم را دارا هستند. مشتركان عرب بيش از
٩٥ ميليون دلار براى بازاريابى از طريق اينترنت پرداخته اند.(٨)
در ادامه به صورت اجمالى به وضعيت اينترنت در كشورهاى حوزه خليج فارس ـ به
ترتيب حروف الفبا ـ اشاره مى شود:
امارات عربى متحده
امارت هاى ابوظبى, دبى, شارجه, رإس الخيمه, عجمان, فجيره و ام القوين با هم
كشور امارات عربى متحده را تشكيل مى دهند. مساحت امارات ٧٧/٧٠٠ كيلومتر مربع است
و در اين ميان, ابوظبى با ٦٧/٣٤٠ كيلومتر مربع بزرگ ترين و عجمان با ٢٥٦ كيلومتر
كوچك ترين امارت ها محسوب مى شوند. مساحت امارت دبى (پس از ابوظبى) ٥٣٨٨ كيلومتر
مربع معادل ٥ درصد خاك امارات است. جمعيت امارات بالغ بر ٢/٨٥٠/٠٠٠ نفر است كه
از اين مقدار حدود ٧٥ درصد غيراماراتى و عمدتا مهاجران عربى و آسيايى هستند.
اين كشور در مقايسه با ساير كشورهاى منطقه خليج فارس در رده نخست ارائه پيشرفته
ترين خدمات اينترنتى قرار دارد . براى اولين بار در اوت ١٩٩٥ شركت مخابرات
امارات (الاتصالات) شروع به خدمات رسانى در زمينه اينترنت كرد. ارتباط امارات به
اينترنت از طريق دو شركت آمريكايى اسپرينت و ام سى آى صورت مى پذيرد . تعداد
مشتركان اينترنت در سال ١٩٩٦ به ٩٦٠٠ نفر, در سال ١٩٩٧ به ٢٦٧٠٠ نفر و در سال
١٩٩٨ به ٦٦٧٠٠ نفر افزايش يافت .(٩)
سالم العويس, رئيس اتصالات امارات, اخيرا اعلام كرد: تعداد مشتركان اينترنت در
امارات در اكتبر سال ٢٠٠٠ ميلادى بالغ بر ١٨٨ هزار نفر رسيده است كه با توجه به
جمعيت دو ميليون و هشتصد هزار نفرى آن, امارات مقام اول منطقه خليج فارس مى
باشد . وى افزود: موسسه اتصالات امارات علاوه بر داخل امارات در چند كشور عربى و
آسيايى اقدام به ارائه خدمات اينترنت مى كند .(١٠) امارات عربى متحده اولين
كشور حوزه خليج فارس است كه باب بحث و گفت و گو در مورد جنبه هاى منفى اينترنت
را بر روى مردم گشود و به همين منظور يك گروه از كارشناسان زبده آمريكايى را در
سال ١٩٩٧ مامور گذاشتن يك سرور پروكسى قوى كرد تا محدوديت هايى در قبال تصاوير
ضداخلاقى و مسائل امنيتى ايجاد كند.
طى سال هاى اخير دولت امارات و به طور مشخص حكومت دبى چهار طرح عظيم و بسيار
بزرگ را اجرا كرده يا در مرحله اجرا دارد كه سه طرح آن در زمينه ارتباطات است.
اين چهار طرح عبارتند از : راه اندازى ماهواره ثريا , ايجاد شهرك و دانشگاه
اينترنت, شهرك رسانه هاى گروهى وايجاد يك كانال مصنوعى براى برج سازى مدرن .
با توجه به روند پيشرفت شبكه ارتباطى در جهان ,دولت امارات عربى متحده از سال
١٣٧٦ پرتاب ماهواره مخابراتى موسوم به ثريا را با هزينه اى بالغ بر ٢ / ١
ميليارد دلار در برنامه خود دارد و تاكنون توفيقاتى داشته است.
براى اولين بار در منطقه خليج فارس, شيخ مكتوم بن راشد آل مكتوم, حاكم دبى,
در تاريخ چهارم فوريه ٢٠٠٠ (١٧ / ١١ / ٧٨) قانون تإسيس منطقه آزاد تكنولوژى
اطلاع رسانى موسوم به آى. تى. تجارت الكترونيكى را امضا و برادرش شيخ محمد بن
راشد را به رياست اين منطقه تعيين كرد(١١) . فاز اول شهرك اينترنت در ٢٨ اكتبر
٢٠٠٠ (٧ / ٨ / ١٣٧٩) و بe هزينه اى بالغ بر دويست ميليون دلار به دست شيخ محمد
بن راشد آل مكتوم وليعهد دبى و وزير دفاع امارات در دبى افتتاح شد . اين شهرك در
منطقه اى به وسعت ٣٧ هزار متر مربع و در چهار مجموعه ساختمانى چند طبقه و يك شكل
با بيش از ٣٩٠٠ آپارتمان مسكونى در نزديكى منطقه آزاد جبل على قرار دارد. ارزش
نهايى اين طرح حدود هفتصد ميليون دلار است. طراحان اين شهرك مدل آن را از شهر
سيليكوندر كاليفرنياى آمريكا وآلماليميتيد مالزى اقتباس كرده اند و در آن همه
امكانات شهرى لازم و تجهيزات ارتباطى مانند تله كام و آى تى نصب كرده اند. علاوه
بر اين, قرار است يك دانشگاه اينترنت در اين شهرك راه اندازى شود كه در نوع خود
بى سابقه است. در اين دانشگاه تجارت و حسابدارى الكترونيك, بازاريابى, طراحى و
مديريت الكترونيك تدريس مى شود. هدف نهايى دبى از اين شهرك تثبيت موقعيت اقتصادى
در غرب آسيا, آفريقا و خاورميانه است. تاكنون بيش از ١٩٠ شركت بين المللى
رايانه اى مانند ميكروسافت , كامپك و آى بى ام و زيمنس در فاز اول مستقر شده
اند و به آنها اجاره داده شده است و پيش بينى مى شود تا سال ٢٠٠٢ ميلادى بيش
ازسيصد شركت رايانه اى ديگر اضافه شوند . از مزاياى اين شهرك مى توان معافيت كامل
مالياتى ناشى از فروش, امكان تجديد اجاره نامه براى پنجاه سال و هزينه پايين
دسترسى به امكانات ماهواره هاى اشاره كرد. شيخ محمد بن راشد در مراسم افتتاح
گفت, احداث اين شهرك تلاشى در جهت انتقال از اقتصاد كهنه به نو و تبديل دبى به
كانون اقتصاد جديد در خاورميانه است . وى در خصوص محدوديت هاى اعمال شده از سوى
وزارت ارتباطات بر روى اينترنت گفت, ما به اين محدوديت ها احترام گذاشته و با
آنها همكارى خواهيم كرد, زيرا تصاوير منافى اخلاق در اينترنت مردود بوده و
مقابله با آن حق دولت امارات است.(١٢)
در كنار اين مركز, دبى شهرك رسانه هاى گروهى موسوم به ميدياسيتى را در زمينى
به وسعت دويست هكتار در اواسط ژانويه ٢٠٠١ راه اندازى كرده است. شيخ محمد بن
راشد در مراسم افتتاح اين مركز گفت, حكومت دبى تحت هيچ شرايطى هيچ نوع سانسورى
را روى كارهاى شركت هايى كه در ميدياسيتى عمل كنند اعمال نخواهد كرد و هدف از
ساخت ميديا سيتى و شهرك اينترنت آن است كه يك جامعه جديد ارتباطى و معيارى نو
براى ميدياى جهان خواهد بود. وى افزود تاكنون بيش از سه ميليارد درهم (نزديك به
يك ميليارد دلار) در اين شهرك سرمايه گذارى كرده است و حجم نهايى طرح بالغ بر
١/٢ مى باشد كه تا سال ٢٠٠٢ تكميل مى شود. در اين شهرك استوديوهاى تلويزيونى,
راديويى, چاپخانه و مراكزى براى استقرار كاركنان ادارى آنها و مطبوعات به همراه
تسهيلات لازم ايجاد شده است . پروژه سومى كه دبى در دست ساخت دارد, ساخت شهرك دبى
ماريناست. اين طرح با حفر يك كانال آبى مصنوعى از مهرماه ١٣٧٩ آغاز شده و قرار
است يك شهرك هوشمند جديد بر روى آن با يكصد آسمانخراش ايجاد شود كه طى هشت
مرحله و در مدت بيست سال تكميل مى شود. از ويژگى هاى مهم اين شهرك, هوشمند بودن
آن است و ساكنان آن مى توانند از طريق شبكه اينترنت در خارج ازمنزل بوسيله تلفن
همراه و رايانه هاى خود رو و دفاتر كار خود از تمامى اطلاعات منازل خود از جمله
محتويات يخچال و فريزر, به كارانداختن ماشين لباسشويى , گاز و ويدئو .. اطلاع
پيدا خواهند كرد. شهر دبى در حال حاضر از نظر تعداد استفاده كنندگان از اينترنت
در جهان مرتبه هيجدهم و در ميان كشورهاى حوزه خليج فارس مقام اول را داراست.
(١٣)
دولت امارات عربى متحده از تاريخ ١٣٨٠/١/١٠ به ارائه برخى خدمات ادارى از
طريق شبكه اينترنت اقدام كرده است. در اين راستا على كاجور, معاون وزارت دارايى
و صنايع امارات, گفت تا پايان سال ٢٠٠٣ ميلادى كليه اقدامات و مراحل اجرايى
برقرارى حكومت الكترونيكى در امارات اعمال مى شود كه با اجراى اين طرح كليه
درخواست هاى متقاضيان از طريق اينترنت به دواير دولتى ارائه مى شود و متقابلا
پاسخ به اين درخواست ها از طريق اينترنت صورت مى گيرد. كاجور افزود : پرداخت
كليه عوارض و مبالغ مربوط به امور ادارى در طرح حكومت الكترونيكى با درهم
الكترونيكى انجام مى شود كه درهم مذكور در كنار درهم واحد پولى رايج كشور از
فوريه ٢٠٠١ (بهمن ١٣٧٩ ) به طور رسمى رواج يافته است.(١٤)
استفاده سياسى از اينترنت نيز امرى رايج است و بعضا كشورها عليه يكديگر بهره
بردارى مى كنند. در اين راستا روزنامه الخليج متعلق به حكومت شارجه و زير نظر
وزارت خارجه امارات در راستاى ادعاى اين كشور در قبال بخشى از تماميت ارضى
جمهورى اسلامى ايران از تاريخ ٨ / ٢ / ١٣٧٨ اقدام به تإسيس يك سايت اينترنتى
تحت عنوان دولت امارات عربى متحده و جزاير تنب بزرگ , تنب كوچك و ابوموسى كرده
است و در آن, مواضع رسمى و غيررسمى امارات , پژوهش ها و مقالات مختلف انتشار مى
يابد(١٥) . اين روزنامه يك ماه پس از افتتاح سايت مذكور ( در تاريخ ٧ / ٣ / ١٣٧٨
) مدعى شد ٢٧٧ هزار نفر در سراسر جهان به اين سايت مراجعه كرده اند .
جمهورى اسلامى ايران
جمعيت ايران حدود هفتاد ميليون نفر است. باعنايت به افزايش توليد اطلاعات در
كشورهاى صنعتى و پيشرفته, سهم كشورهاى جنوب از جمله ايران اندك بوده است. به
رغم آن كه ايران با توجه به تاريخ كهن و تلفيق آن با تمدن اسلامى مى توانست در اين
زمينه ايفاگر نقش مهمى باشد وليكن تاكنون نتوانسته به جايگاه خود در زمينه اطلاع
رسانى و استفاده از اينترنت گام بزرگى بردارد و عمدتا مصرف كننده اطلاعات است.
در اغلب مراكز رايانه اى اين كشور, تكنولوژى مورد استفاده حداقل به دو دهه قبل
تعلق دارد و عمق نفوذ سيستم هاى اطلاعاتى, به رغم هزينه هاى هنگفت سالانه, در سطوح
اجرايى و بدنه عملياتى متوقف شده است و بنگاه هاى عظيم اقتصادى كشور به اطلاعات
آنها دسترسى ندارند; از اين رو اغلب تصميمات راهبردى مبتنى بر اطلاعات روزآمد
نيست . تشكيل نهادهاى مختلف نظير شوراىعالى انفورماتيك, شوراىعالى اطلاع رسانى
در كشور نيز نتيجه ملموسى براى تحرك و مقابله با ناكارآمدى سيستم عقب افتاده
اطلاع رسانى نداشته است; براى نمونه در حالى كه اينترنت پايه تمام فعاليت هاى
كشورهاى توسعه يافته تلقى شده و در حال آماده سازى شالوده هاى اصلى جوامع مذكور
مبتنى بر شبكه هاى رايانه اى است, هنوز در جمهورى اسلامى ايران نهادهاى رسمى فوق
الذكر در اين خصوص ديدگاه هاى كلان استراتژيك ارائه نداده اند. به نظر مى رسد,
چنانچه نهادهاى عالى متولى تكنولوژى اطلاعات در كشور براى بازنگرى بنيادين خط
مشى هاى موجود, تجديد ساختار شوند, امكان ترميم شبكه ارتباطات كشور از جمله
اينترنت وجود دارد به ويژه آن كه ايران در اين زمينه داراى نيروهاى كيفى ارزنده اى
هم مى باشد.
با نگاهى به وضعيت موجود ارتباطات در ايران مى توان گفت براى نخستين بار در
سال ١٣٤١ طرح موسوم به ((چارچـوب كلىMAIN FRAME)(() كه به دست آمريكايى ها در
ارتش و برخى دواير دولتى ايران اجرا شد هركــدام به صورت يك مجموعه بسته عمل مى
كردند و هيچ كدام با ارگان هاى ديگر نمى توانست به راحتى ارتباط برقرار كند.
با ظهور رايانه ها در جهان, شبكه هاى ارتباطى و ارتباط ميان آنها آسان شده و
شركت مخابرات ايران طرح موسوم بهLOCAL AREA NETWORK (LAN) را به مرحله اجرا در
آورد و به اين ترتيب سازمان هاى دولتى با استفاده از رايانه مى توانستند به
راحتى از طريق شبكه محلى در همان سازمان به يكديگر متصل شوند و امكان ارسال و
دريافت اطلاعات فيمابين را پيدا كنند. با ظهور اينترنت در ايران كه عمدتا از سال
١٣٧٠ به بعد صورت گرفت ,تا پايان سال ١٣٧٨ امكان دست يابى به اين پديده فقط در
اختيار دستگاه هاى دولتى قرار داشت, وليكن به تدريج از فروردين سال ١٣٧٩ اين
امكان علاوه بر نهادهاى دولتى به بخش خصوصى نيز واگذار شد. به گفته يكى از
مقامات مخابرات جمهورى اسلامى ايران, شبكه ديتاى كشور تاكنون با سرعت شانزده
مگابايت توانسته است به بيش از دويست فراهم كننده دولتى و خصوصى اصلى خدمات
اينترنت در سطح ايران عرضه كند كه قابليت خدمات رسانى به حدود نيم ميليون نفر
كاربر حقيقى و حقوقى را دارد . علاوه بر شركت مخابرات, سازمان علمى و پژوهش هاى
صنعتى كشور, شركت داده پردازى ايران, مركز تحقيقات فيزيك نظرى و رياضيات, برخى
نهادهاى دولتى, شركت هاى خصوصى و افراد حقوقى, به طور قانونى و غيرقانونى, نسبت
به نصب آنتن هاى يك طرفه دريافت اينترنت و يا آنتن هاى دو طرفه جهت ارسال و
دريافت اقدام كرده اند. اين امر مشكلاتى براى سيستم مخابراتى كشور فراهم ساخته
است, زيرا كنترل و نظارتى بر آنان صورت نمى گيرد و عدم تمركز اين شبكه اطلاع
رسانى مى تواند تبعات سوء سياسى, فرهنگى, اقتصادى و امنيتى به همراه داشته باشد.
مضافا آن كه برخى افراد با سوء استفاده و نفوذ در برخى مراكز تصميم گيرى كشور و
يا از طريق واسطه هايى رإسا با كشورهاى اروپايى قرارداد دريافت اينترنت امضا
مى كنند و سپس با قيمتى بيشتر آن را به موسسات دولتى مى فروشند.
در ايران قانون اينترنت وجود ندارد; از اين رو مراكز دولتى و خصوصى با تخلفات
مشتركان به صورت ناهماهنگ و مختلف برخورد مى كنند و بعضا در برابر برخى تخلفات
اينترنتى نمى دانند چگونه با متخلفان مقابله كند. علاوه بر اين, برخى موسسات
خصوصى در تبليغات مندرج در مطبوعات كشور و معابر عمومى اعلام مى كنند برنامه هاى
اينترنتى خود را بدون پروكسى و يا محدوديتى در اختيار مشتركان قرار مى دهند كه
اين امر مى تواند منجر به رسوخ فساد اخلاقى و مسائل ضد امنيتى در جامعه شود .
مجموعا با احتساب مشتركان مراكز مذكور, در حال حاضر تعداد كل مشتركان ايرانى
اينترنت بالغ بر ١٥٠ هزار نفر است.(١٦)
نشريه خبرى تجارت ايتاليا موسوم به لتا دراوايل اسفند ١٣٧٩ نوشت: شركت
مخابرات ايتاليا ((تله كوم)) از طريق بانك ملى كار آن كشور, يك خط اعتبارى به
ارزش ١٠٠ ميليون دلار براى شركت مخابرات ايران باز كرده, زيرا ايران با بيش از
٦٧ ميليون نفر كه تنها ٦ / ٩ درصد خط تلفن , ٢٥٠ هزار تلفن همراه معادل ٣% و
تنها سى هزار مشترك اينترنت مى باشد بازار مناسبى بوده و قابليت توسعه بيشتر را
دارد.(١٧) نصرالله جهانگرد, معاون وزارت پست و تلگراف و تلفن كشور, در آذر ٧٩
گفت : هم اكنون پانصد ارائه كننده خدمات اينترنت در كشور وجود دارد . وى بر
لزوم يافتن راه حل منطقى براى ارتباطات تلفنى از طريق اينترنت تإكيد كرد (١٨) .
ايران در سال ١٣٧٠ به عضويت شبكه آموزش و پژوهشى اروپاEARN)) درآمد و در
دىماه همان سال مركز تحقيقات فيزيك نظرى و رياضيات ايران با در اختيارگرفتن
شماره حسابى بر روى سيستمVM دانشگاه يوهان كپلرشهر لينز اتريش به عنوان يك
پايانه شماره گيرى از راه دور متصل شد .(١٩) تاكنون بيش از يكصد مركز علمى و
تحقيقاتى داخل كشور از طريق مركز تحقيقات فيزيك نظرى و رياضيات به شبكه جهانى
اينترنت اتصال دارند .
با پيوستن ايران به شبكهBITNET (در سال ١٣٧٠) زمينه اتصال به اينترنت در بخش
دولتى فراهم شد. با اين وجود تا سال ١٣٧٥ استفاده ايران از شبكه اينترنت سطح يك
اتصال ٩٦٠٠٠ بليا در ثانيه به دانشگاه يوهان كپلر اتريش باقى ماند . از آذر ماه
سال ١٣٧٥ يك خط ماهواره اى جديد با قدرت ١٢٨ كيلوبايت در ثانيه بين تهران و
ميلان در ايتاليا به وسيله شبكه يونيكس اروپا برقرار گرديد . اگرچه دولت به
شركت هاى خصوصى مجوز دست يابى به اينترنت را در سال ١٣٧٦ صادر كرد وليكن تا پايان
١٣٧٨ هيچ گونه مجوز رسمى از سوى مخابرات صادر نشد و اين امر از ابتداى سال ١٣٧٩
صورت گرفت. هر چند كه همچنان مراكز دولتى و يا وابسته به دولت كماكان در صدر
جدول مشتركان وزارت پست و تلگراف و تلفن قرار دارند; براى نمونه مركز تحقيقات
فيزيك نظرى و رياضيات در حال حاضر بيش از ٨٥٠٠٠ مشترك دارد. از سال ١٣٧٩ به بعد
شركت ارتباطات داده هاى ايران ( ديتا ) به عنوان متولى اصلى اينترنت تعيين شد.
حسن مطلب پور, مدير كل ارتباطات داده هاى ايران ((ديتا)) (اينترنت), اخيرا در
همايش سيستم هاى ديتا در اروميه گفت : در برنامه دوم توسعه كشور تنها يك در هزار
از مخابرات كشور براى شبكه ديتا (اينترنت) قرار گرفته است, در حالى كه پنجاه تا
هفتاد درصد ارتباطات جهانى از طريق ديتا صورت مى گيرد; از اين رو با گذشت هر
روز فاصله ميان كشور ما با كشورهاى پيشرفته بيشتر مى شود.(٢٠)
اگر چه در مقايسه با نقش و جايگاه ايران در تحولات جهانى, تعداد مشتركان
اينترنت در ايران اندك است, ولى به منظور گسترش اينترنت در افكار عمومى قدم هايى
برداشته شده و به همين منظور تا كنون ده محل استفاده عمومى از اينترنت موســوم
به كافى نت در تهران راه اندازى شده است . در اين كافى نت ها تماس تلفنى با
آمريكا ,اروپا و كانادا ,تماس ويدئويى همزمان , پست الكترونيك و نيز سرويس هاى
عادى اينترنت ارائه مى شود .(٢١) يكى از صاحبان كافى نت ها مى گويدمجموعه كسانى
كه از اين كافى نت ها استفاده مى كنند بالغ بر ده هزار نفر مشترك است. اين مراكز
از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى مجوز مى گيرند . اغلب اين كافى نت ها از طريق دو
مركزZAGNET وPC / DIREC وابسته به شركت دولتى داده پردازى ايران از طريق دبى
ارتباط مى گيرند.(٢٢)
در اين حال شبكه اينترنت, اگر چه كند وليكن به تدريج در اختيار مردم ساير
مناطق كشور به ويژه شهرهايى كه در آنها مراكز دانشگاهى وجود دارد, قرار مى گيرد.
در حال حاضر تقريبا در تمام مراكز استان ها و شهرهاى بزرگ كشور اينترنت وجود
دارد; از سوى ديگر, با افتتاح شبكه علمى كشور (در تاريخ ٢٣ / ٩ / ٧٩ ) ١٦٤
دانشگاه و مركز تحقيقاتى در ٣٦ شهر ايران از طريق نود مركز مخابراتى به شبكه
جهانى اينترنت متصل شده اند. مدير شبكه علمى كشور گفت: اين شبكه از دو لايه
ارتباطى درونى اينترنت ( داخل ايران ) و بيرونى اينترنت (خارج از ايران) و لايه
كاربرى شامل سرويس ها , اطلاعات و شبكه جهانى تشكيل شده است.(٢٣)
علاوه بر اين مراكز, مى توان به موسسه فرهنگى و هنرى رزمندگان اسلام به عنوان
((دانا)), خبرگزارى جمهورى اسلامى علاوه بر سايت ايرنا تا كنون چند برنامه بر روى
شبكه اينترنت اجرا كرده است كه از جمله مى توان به : برنامه حسينيه سيدالشهدا,
معرفى دولت هاى پس از انقلاب, راه قدس ,پخش برنامه هاى راديو و تلويزيونى, خانه
خورشيد توسطموسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى, آل البيت متعلق به موسسه
تحقيقاتى حوزه علميه قم, دبيرستان دخترانه صديقه كبرا آبادان و پايگاه اينترنتى
كيش اشاره كرد . يادآور مى شود ((سايت كيش در اينترنت قرار است به زودى راه
اندازى شود كه امكانات آن در مقايسه با ساير مراكز داخل كشور بسيار گسترده
خواهد بود)).(٢٤)
در همين راستا تا كنون دو همايش جهانى شهرهاى الكترونيكى و اينترنتى در كيش و
تهران برگزار شده ((كه مورد اخير آن در اوايل اسفند ٧٩ در دانشگاه صنعتى شريف
تهران برگزار گرديد و در آن بر لزوم گسترش شبكه هاى رايانه اى در كشور , ضرورت
ارتباط شبكه هاى سازمانى و بين شبكه اى با يكديگر ار طريق اينترنت تإكيد و
اعلام شد به زودى دانشگاه اينترنت در كيش راه اندازى مى شود))(٢٥) . سومين همايش
جهانى شهرهاى الكترونيكى و اينترنتى جهان از تاريخ يازدهم تا سيزدهم ارديبهشت
١٣٨٠ در كيش با حضور ده ها شركت داخلى و خارجى برگزار شد. در حاشيه اين همايش
اعلام شد براى اولين بار در كشور شهر الكترونيكى از نيمه دوم ١٣٨٠ در منطقه آزاد
كيش راه اندازى شود. دكتر على اكبر جلالى, مجرى اين طرح هم در جمع خبرنگاران گفت:
در صورت اجراى موفقيت آميز اين طرح در كيش تمام امور شهروندان بدون اتلاف وقت و
در سريع ترين زمان ممكن از طريق الكترونيك انجام مى گيرد . به گفته وى ارزش
اعتبار اين طرح ملى پنجاه ميليون دلار است .با بهره بردارى از اين طرح, علاوه بر
استفاده از امكانات مخابراتى مى توان از خدمات تلفن همراه با اينترنت, كارت هاى
ديجيتالى, اخذ خدمات پزشكى از سراسر جهان و تدريس و تحصيل از راه دور در
دانشگاه كيش بهره گرفت. مجرى طرح مذكور درباره وضعيت كنونى ايران در زمينه فن
آورى اطلاعات در مقايسه با ساير كشورها گفت : متإسفانه ايران بين شصت كشور فعال
در اين صنعت در رتبه پنجاه و سوم قرار دارد: وى افزود: كاربران شبكه اينترنت در
حال حاضر در جهان ٢٠٠ ميليون نفر است كه ١٤٠ ميليون نفر در آمريكاى شمالى و ٢ /
١ ميليون نفر در خاورميانه است كه سهم ايران ١٢٠ تا دويست هزار نفر كاربران
تخمين زده مى شود. دكتر جلالى با اشاره به اين كه هشتاد درصد اقتصاد آينده جهان به
طور مستقيم يا غيرمستقيم به فن آورى اطلاعات بستگى دارد گفت: در حال حاضر ٩٥٠
ميليارد دلار نقدينگى به صورت شناور در جهان وجود دارد كه در صورت ورود به تجارت
الكترونيكى مى توان به سهمى از اين مقدار دسترسى يافت . به گفته وى هندوستان پس
از آمريكا, ژاپن, آلمان و انگليس, دارنده مقام پنجم فن آورى اطلاعات است و اين
كشور در سال ١٩٩٩ بيش از پنج ميليارد دلار فروش نرم افزار داشته است كه پيش بينى
مى شود اين رقم در سال ٢٠٠٨ به ٨٧ ميليارد دلار برسد.(٢٦) از سوى ديگر, به منظور
تحرك بيشتر در گسترش اينترنت در ايران, شوراى عالى اطلاع رسانى تصميم گرفته است
تا اينترنت را از انحصار وزارت پست و تلگراف و تلفن خارج كند و به همين منظور
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى را مسوول ترسيم خط مشى اينترنت كرده است و قرار است
بخش خصوصى در مقايسه با گذشته نقش فعال ترى ايفا كند.(٢٧) در اين حال نحوه
برخورد مقامات ارشد هر كشور با موضوعات جديد در جوامع مختلف ـ از جمله واكنش
مسوولان كشورمان در قبال اينترنت ـ براى گسترش و يا محدوديت آن قابل ملاحظه و
تإمل است. در اين راستا تاكنون مسوولان بلندپايه جمهورى اسلامى ايران چندين بار
مواضعى را در قبال اينترنت اعلام كرده اند, كه ثمره آن اين است: اگرچه بعضا
ايراداتى به برخى جوانب منفى اينترنت داشته اند, ولى بر استفاده صحيح و فراگير
از آن به عنوان يك تريبون جهانى براى ارائه ديدگاه هاى خود و استفاده از اطلاعات
بى شمار در آن نيز تإكيد دارند . ذيلا به برخى از اين موارد اشاره مى شود:
حضرت آيه الله خامنه اى رهبر معظم انقلاب اسلامى در ديدار با اعضاى مجلس خبرگان
در تاريخ /٢٨ /١١ ١٣٧٩ درباره اينترنت گفت:
امروز دشمن از همه روش ها دارد استفاده مى كند, صدها سايت اصلى و هزاران سايت
فرعى در اينترنت وجود دارد كه هدف عمده شان اين است كه تفكرات اسلامى و به خصوص
تفكرات شيعى را مورد تهاجم قرار بدهند . تهاجم هم تهاجم استدلالى نيست, از
روش هاى تخريبى و از روش هاى روان شناسانه و غيره استفاده مى كنند. همه اينها پاسخ
دارد, پاسخ هايش هم مشكل نيست; بايستى از اين وسايل استفاده كرد. بايد از آنچه
كه در اختيار داريم , حداكثر استفاده را بكنيم. ما نه از صدا وسيمايمان, نه از
مطبوعاتمان و نه از خيلى از منابر عظيم عمومى مان استفاده نمى كنيم, اين ضعف هاى
ماست, اين ضعف ها را بايستى كم كنيم . بايد روز به روز نقاط قوت را زياد كرد و
اين ممكن است.(٢٨)
آقاى هاشمى رفسنجانى در پايان جلسه مورخ ٦ / ٤ / ١٣٧٧ مجمع تشخيص مصلحت نظام
گفت :
آنچه كه امروز تصويب شد زمينه بهره گيرى از اطلاعات مفيد و موثر شبكه اينترنت
از جمله ايجاد سايت معرفى دولت جمهورى اسلامى ايران بر روى اين شبكه و پيش بينى
جلوگيرى از نقاط منفى آن بود (٢٩) .
آقاى ناطق نورى, رئيس وقت مجلس شوراى اسلامى, در تاريخ /٢٨ /٢ ٧٨ گفت:
تاكنون چندين بار موضوع اينترنت و نحوه استفاده از آن در شوراىعالى انقلاب
فرهنگى و شوراىعالى امنيت ملى مورد بحث قرار گرفته است و نهايتا به اين جمع بندى
رسيده ايم كه استفاده از فن آورىهاى نوين از جمله اينترنت براى كشور ضرورى است
وليكن مثل ساير پديده هاى جديد مى بايست از موارد منفى آن جلوگيرى به عمل آورد
(٣٠) .
آيه الله سيد محمود هاشمى شاهرودى, رئيس قوه قضاييه, در تاريخ ١٨ / ١١ / ٧٩
در جمع مديران سازمان اسناد ملى ايران گفت:
براى داشتن يك آرشيو غنى و با ارزش بايستى اسناد كشور جمع آورى و در شبكه
جهانى اينترنت قرار گيرد.(٣١)
دكتر حسن حبيبى, معاون اول رئيس جمهور, در تاريخ ٢٣ / ٩ / ٧٩ در مراسم گشايش
شبكه علمى كشور گفت :شوراىعالى اطلاع رسانى بايد مشخص كند كه از شبكه جهانى
اينترنت استفاده كنيم يا خير؟ ايشان افزود: آيا ما مى خواهيم مصرف كننده علم و
صنعت باشيم و آنها توليدكننده باشند. آقاى دكتر مصطفى معين وزير علوم, تحقيقات
و فن آورى در تاريخ ١٠/٢٤ / ٧٩(٣٢) در جمع كاركنان دانشگاه ايلام گفت : جامعه
زنده , پويا و انقلابى نمى تواند در آستانه هزاره سوم كه قرن ارتباطات و فنآورى
اطلاعات است , بى تفاوت باشد . گسترش پوشش ارتباطات اينترنتى به فروپاشى مرزهاى
سياسى , اجتماعى , اقتصادى و فرهنگى منجر خواهد شد (٣٣) .
بحرين
بحرين داراى ٦٦٠/٠٠٠ نفر جمعيت است كه از اين مقدار حدود ٢٧٠ هزار نفر غير
بحرينى و عمدتا از مهاجران عربى و آسيايى هستند. بحرين به مثابه يك مركز
بانكدارى و شبكه اى نوظهور در خصوص ارتباطات مخابراتى محسوب مى شود. مجاورت اين
كشور با عربستان , بحرين را به مكان مناسب ثانويه براى ثروتمندان عربستان سعودى
درآورده است . خدمات مربوط به اينترنت به وسيله شـــركت ارتباطات راه دور موسوم
به بتلكوBATELCO)) كه در انحصار دولت است , ارائـــه مى گردد .
خدمات اينترنتى در بحرين عملا از دسامبر ١٩٩٥ توسط بتلكو آغاز شد . پايگاه
اينترنت بحرينISP ) ) به وسيله شركتOMNES در هستون آمريكا و با قدرت ١٢٨ كيلو
بايت در ثانيه صورت مى گيرد . اين سيستم بلافاصله پس از راه اندازى يك هزار
مشترك داشت و اين رقم در سال ٢٠٠٠ ميلادى به بيش از شش هزار نفر رسيده است(٣٤) .
در بحرين نيز روش هاى نظارت و كنترل قوى به صورت مخفيانه بر روى مشتركان
اينترنت اعمال مى شود.(٣٥)
عراق
جمعيت اين كشور ٢٢/٠٠٠/٠٠٠ نفر ارزيابى مى شود كه اكثر ساكنان آن بومى و عراقى
هستند. در جريان جنگ خليج فارس در سال ١٩٩١, ارتباطات اصلى عراق از بين رفت و
به دنبال آن تحريم هاى سازمان ملل, فرصت بازسازى كامل آنها را نداد.
قبل از اين جنگ وضعيت ارتباطات عراق بالاتر از ميانگين سطح متوسط كشورهاى عربى
بود و به ازاى هر صد نفر ٥ / ٦ خط تلفن داشت, در حالى كه اين رقم در حال حاضر به
٣ / ٣ كاهش يافته است. در حال حاضر استفاده از مودم هاى شخصى در اين كشور ممنوع
است.(٣٦)
اگر چه عدى, فرزند ارشد صدام حسين, بر ضرورت اتصال كشورش به شبكه اينترنت
تإكيد كرده است و مراكز دانشگاهى عراق سمينارى در بغداد براى مزاياى استفاده
از اينترنت در نوامبر ١٩٩٦ برگزار كردند و ليكن به دلايل امنيتى در عمل استفاده
از اينترنت در عراق هر چند به صورت محدود و در دستگاه هاى دولتى تا سال ٢٠٠٠
جامه عمل نپوشيد. به گزارش خبرگزارى فرانسه, احمد مرتضى, وزير ارتباطات عراق,
در اوايل مرداد ١٣٧٩ اولين مركز عمومى اينترنت را در شهر بغداد راه اندازى كرد.
اين وزير عراقى قول داد سه مركز ديگر بزودى در بغداد افتتاح خواهد شد. در اولين
مركز اينترنت ـ در منطقه تجارى السعدون ـ هجده دستگاه رايانه وجود دارد كه پنج
دستگاه آن براى پست الكترونيك و بقيه براى بهره بردارى از اينترنت در نظر گرفته
شده است. اين مقام عراقى ضمن بيان اين كه نهادهاى دولتى در عراق پيش از اين به
اينترنت دسترسى يافته اند تإكيد كرد: سايت هاى مغاير اصول دين و موارد ضد امنيتى
قبل از دسترسى مشتركان مسدود مى شود .(٣٧)
عربستان سعودى
جمعيت اين كشور حدود هجده ميليون نفر است كه از اين تعداد شش ميليون نفر
غيرسعودى (معادل ٣٣ در صد) و عمدتا مهاجرانى از كشورهاى آفريقايى, عربى و
آسيايى اند. اين كشور به رغم برخوردارى از سرمايه عظيم نفتى , داراى جامعه اى
بسيار سنتى است. روند تغييرات به ويژه با پديده هاى عصر جديد از جمله اينترنت
همواره در عربستان كند بوده و غالبا پس از مباحث طولانى بين علماى سلفى و
سياستمداران صورت مى پذيرد.
اولين اتصال عربستان به شبكه اينترنت به وسيله بيمارستان فيصل در رياض با
بيمارستان جان هاپكينز در بالتيمور آمريكا در ١٩٩٤ صورت گرفت و متعاقبا در ماه
مه همان سال شهرك علوم و تكنولوژى ملك عبدالعزيزKACST) ) به عنوان بالاترين
مركز اينترنتى در عربستان داير گرديد و هدف از آن ايجاد هماهنگى در خدمات
اينترنت در عربستان بود . هنوز دوسال از آغاز به كار شهرك مذكور نگذشته بود كه
فعاليتKACST به حال تعليق درآمد و اين پروژه در ژوئن ١٩٩٦ به دستور دولت
عربستان تعطيل شد. بر اساس گزارش هاى موجود, علت تعطيلىKACST نگرانى عميق دولت
اين كشور از دسترسى مخالفان نظام حكومتى عربستان به اطلاعات محرمانه بود. علاوه
بر اين, يك كميسيون در دولت عربستان مإمور شد تا منافع و مشكلات دست يابى عمومى
به شبكه اينترنت را دقيقا بررسى و به هيإت دولت گزارش كند كه سرانجام با توصيه
اين كميسيون مبنى بر لزوم كنترل و نظارت دولت بر اينترنت , در آوريل ١٩٩٧ هيات
وزيران عربستان به وزارت پست و تلگراف و تلفن عربستان دستور داد تا مجددا اقدام
به راه اندازىKACST كرده و با رعايت توصيه هاى لازم , اقدام به ارائه خدمات
عمومى اينترنت كند. به رغم اين امر, اكثر سعودىها از طريق شركت هاى خارجى به ويژه
شبكه بتلكوى بحرين و يا بنگاه هاى تجارى عربستان در خارج كه داراى پايگاه وب
هستند به شبكه اينترنت متصل هستند(٣٨) .
تلويزيون عربستان در تاريخ /٩ /٢ ٧٧ به شبكه اينترنت پيوست.(٣٩) دولت عربستان
از ژانويه ١٩٩٩ تصميم گرفت تا به ٢٦ شركت عربستانى در داخل كه خدمات اينترنتى
ارائه مى كنند, اجازه فعاليت دهد. پيش از اين تاريخ حدود چهل هزار مشترك اينترنت
در عربستان از طريق شركت هاى خارجى از جمله آمريكايى و بحرينى ارتباط داشتند.
اكنون حدود ٦٥ هزار مشترك اينترنت در عربستان وجود دارد كه پيش بينى شده بود كه
اين رقم در سال ٢٠٠٠ ميلادى به ١٢٠٠٠٠ نفر برسد . در اين ميان زنان عربستانى كه
توسط سنت هاى خشن و تعصبآميز محدود شده اند بيش از مردان تلاش مى كنند تا به
اينترنت دسترسى پيدا كنند. برخى از زنان مجرد و متإهل چنان به اينترنت معتاد
شده اند كه مدت ها پيش از پايان قرار داد سه ماهه و يا شش ماهه اقدام به تمديد آن
مى كنند. در عربستان اين تنها دولت نيست كه با سوءظن به اينترنت نگاه مى كند,
بلكه بسيارى از مديران مدارس دخترانه اجازه ورود اينترنت را به موسسات خود نمى
دهند.(٤٠) عربستان سعودى يكى از سخت ترين برنامه ها را براى محدود كردن اينترنت
در اين كشور دارد.(٤١) از سوى, ديگر تكنسين هاى مركز علوم و تحقيقات ملك
عبدالعزيزKACST)) با همكارى كارشناسان فنلاندى موفق شده اند دستگاهى بر روى
اينترنت نصب كنند كه قادر است تمام صفحات با تصاوير مستهجن و يا مطالب ضد
امنيتى مورد نظر را مسدود كند . دكتر فهد الهوى منى گفت :اينترنت در عربستان
هجده ماه فعال شده است و ما قصد داريم از ورود مطالب خلاف اخلاق و امنيتى جلوگيرى
كنيم . وى گفت: تعداد مشتركان عربستانى ١٣٠ هزار نفر است كه از طريق سى سرويس
دهنده خدمات اينترنتى كه همگى آنها به اين مركز وصل بوده و ارتباط مى گيرند,
تغذيه مى شوند. اين مركز به مقامات عربستانى اجازه مى دهد تا سايت هايى كه بر
خلاف نظرشان است را به راحتى مسدود كنند.(٤٢)
عربستان, اين كشور با واگذارى پروژه توسعه تلفن همراه به ميزان سيصد ميليون
دلار به شركت اريكسون سوئد درصدد است با افزايش ١/١٠٠/٠٠٠ خط تلفن همراه در يك
دوره زمانى ده ماهه, امكان دسترسى آسان مشتركان عربستانى را به شبكه جهانى و
اينترنت فراهم كند.(٤٣)
عمان
جمعيت رسمى اين كشور ٢/١٠٠/٠٠٠ نفر است كه از اين تعداد قريب ٦٥٠ هزار نفر
غيرعمانى و مهاجرانى عمدتا از كشورهاى عربى و آسيايى اند. توسعه ارتباطات در اين
كشور در مقايسه با ساير كشورهاى عضو شوراى همكارى خليج فارس كندتر بوده است .
سازمان ارتباطات راه دور اين كشور در اوت ١٩٩٦ ارائه خدمات اينترنت را به شركت
آمريكايى اسپرينت واگذار كرد و اين شركت توانست با نصب تجهيزات ارتباطى و
ماهواره اى از طريق آمريكا در دسامبر ١٩٩٦ به ارائه اينترنت بپردازد . به طور
كلى خدمات اينترنتى در عمان به صورت انحصارى در دست دولت بوده و بخش خصوصى نقشى
ندارد(٤٤) .
قطر
اين كشور داراى جمعيتى بالغ بر ٦٧٥٠٠٠ نفر است كه از اين تعداد حدود هفتاد
درصد آن غير قطرى و مهاجرانى عمدتا از كشورهاى عربى و آسيايى اند. قطر به لحاظ
برخوردارى از ارتباطات ماهواره اى در موقعيتى ممتاز قرار دارد كه براى نمونه
شبكه تلويزيونى الجزيره اين كشور شهرت جهانى دارد و در حال حاضر از طريق
اينترنت قادر به پخش برنامه هاى خويش است. شركت ارتباطات راه دور قطر موسوم به
كيوتل فراهم كننده اصلى اينترنت در اين كشور است. اگرچه تاكنون ارائه خدمات
اينترنتى در اين كشور انحصارا در دست دولت بوده است, ولى اخيرا حكومت قطر اعلام
كرده است به منظور ايجاد رقابت سعى دارد بخش خصوصى را در اين زمينه فعال كند.
به طور كلى امكان دسترسى عمومى به اينترنت در قطر از ژوئن ١٩٩٦ فراهم گرديد.
تاكنون تعداد مشتركان قطرى به اينترنت از سوى مقامات رسمى اعلام نشده است. كيوتل
قطر از طريق شركت آمريكايى اسپرينت به ماهواره جهانى وصل است. شركت آمريكايى
مذكور با ايجاد يك زير شبكه منطقه اى با بحرين, عربستان سعودى و عمان طرح سيستم
كابل زيردريايى فيبر نورى خليج فارس را به اجرا درآورده و در مراحل پايانى قرار
دارد كه به اين ترتيب چهاركشور فوق همزمان با هم اتصال خواهند داشت (٤٥) .
كويت
طبق آخرين سرشمارى موجود جمعيت كويت بالغ بر ٢/٢٢٨/٠٠٠ نفر است كه از اين رقم
هشتصد هزار كويتى و بقيه مهاجرانى عمدتا از كشورهاى عربى و آسيابى اند. اين كشور
پس از تهاجم گسترده عراق عليه آن و آزادسازى كويت در سال ١٩٩١, بازسازى
ارتباطات راه دور را در دستوركار خود قرار داد و سيستم جديدى را راه اندازى كرد
. كويت پس از ايران دومين كشورى بود كه خدمات عمومى جهت شبكه اينترنت فراهم كرد.
وزارت ارتباطات كويت در ژوئن ١٩٩٤ حق انحصارى ارائه خدمات اينترنت را به شركت
تحت پوشش خودKUWAIT COMPUTER GULF NET) ) واگذار كرد و هم اكنون نيز اين شركت
از طريق ماهواره به شبكه اسپرينت در آمريكا تنها ارائه كننده خدمات اينترنتى در
كويت است . دانشجويان دانشگاه كويت از پرداخت هزينه هاى مربوط به اينترنت معاف
هستند و از اين نظر كويت تنها كشور منطقه است كه به رايگان امكانات اينترنت به
دانشگاه هايش ارائه مى كند(٤٦) .
براى اولين بار در جريان نهمين انتخابات مجلس الامه كويت كه در تيرماه ٧٨
برگزار شد, نامزدهاى انتخاباتى از شبكه اينترنت استفاده كردند.(٤٧)
در اين حال برخى از مقامات كويتى خواستار نظارت بيشتر دولت بر اينترنت هستند;
براى نمونه محمد احمد العجيرى, مدير كل خبرگزارى كويت, معتقد است: به منظور
جلوگيرى از انتشار مطالب خلاف بر روى شبكه اينترنت, مى بايست دولت نظارت و كنترل
بيشترى بر اينترنت داشته باشد .(٤٨) از سوى ديگر, وليد الطباطبايى از نمايندگان
مجلس كويت ضمن انتقاد شديد ازپى نوشت ها
* . دانشجوى دكترى علوم سياسى دانشگاه امام صادق(ع).١. استخراج از سايت اينترنتtimeline / internet / org.pbs.www / / : http /
timelineـhtml.txt٢. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ١٥ / ٣ / ٧٧.٣. فصلنامه سياست خارجى, ش ٢, تابستان ١٣٧٧, به نقل از: سخنرانى مارسل بوازرد
مدير اجرايى موسسه آموزش و پژوهش سازمان ملل متحد , دفتر مطالعات سياسى و بين
المللى, ٣٠ / ٤ / ١٣٧٧.٤. روزنامه ايران, مقاله ظهور نسل دوم اينترنت و سكوت ما, ٢٧ / ٧ / ١٣٧٩.٥. فصلنامه سياست خارجى, تابستان ١٣٧٧ .٦. روزنامه الشرق قطر, مورخ ١٤ / ١ / ٢٠٠١ ( ٢٥ / ١٠ / ١٣٧٩).٧. خبرگزارى جمهورى اسلامى از نيويورك, ١٦ / ٤ / ٧٨.٨. برگرفته از گزارش دبيرخانه شوراى همكارى خليج فارس مورخ پانزده مه ٢٠٠٠ م/
٢٦ / ٢ / ١٣٧٩.٩. مجله الاقتصادى چاپ شارجه شماره ١٦٠ (اكتبر ٢٠٠٠ م).١٠. روزنامه الرايه قطر, ٢٤ اكتبر ٢٠٠٠ ( ٤ / ٨ / ٧٩).١١. روزنامه البيان چاپ دبى, ٦ فوريه ٢٠٠٠ ( ١٩ / ١١ / ٧٨).١٢. جرايد اماراتى الخليج, الاتحاد و البيان, مورخ ٨ / ٨ / ١٣٧٩.١٣. خبرگزارى جمهورى اسلامى, (٢٦ / ١٠ / ٧٩) و جرايد امارات, ١٤, ١٥ و ١٦ / ١
/ ٢٠٠١ م (٢٥ , ٢٦ و ٢٧ / ١٠ / ١٣٧٩).١٤. روزنامه البيان چاپ دبى, ٢٧ مارس ٢٠٠١ ( ٧ / ١ / ١٣٨٠).١٥. روزنامه الخليج, ٩ / ٢ / ١٣٧٩ .١٦. برگرفته از مصاحبه هاى ميدانى با مسوولان اداره كل داده هاى ايران ديتا
(اينترنت) در اواخر بهمن و اوايل اسفند ١٣٧٩ .١٧. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٥ / ١٢ / ٧٩.١٨. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ١٨ / ٩ / ٧٩.١٩. مجله مجلس و پژوهش, ش ١٦ (خرداد و تيرماه ١٣٧٤).٢٠. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٥ / ١١ / ١٣٧٩.٢١. مجله رايانه, ش ١٠٢٢ (دىماه ١٣٧٩).٢٢. مجله ترجمان اقتصادى, ش ٨, به نقل از مقاله ((كافه اينترنت تهرانى)) به
قلم جهانگير جهانبگلو درنشريهMSNBC , ٢٧ ژوئن ١٩٩٩ (٦ / ٤ / ١٣٧٨).٢٣. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ١٦ / ١٠ / ٧٩.٢٤. روزنامه همشهرى, مورخ, ١٩ / ١٠ / ١٣٧٩.٢٥. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٣ / ١٢ / ١٣٧٩.٢٦. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٣ / ١١ / ١٣٧٩.٢٧. مجله عصر كامپيوتر, ش٣, سال دوم (ارديبهشت ١٣٧٩).٢٨. جرايد ٢٩ / ١١ / ١٣٧٩.٢٩. جرايد ٧ / ٤ / ١٣٧٧.٣٠. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٢٨ / ٢ / ٧٨.٣١. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ١٨ / ١١ / ٧٩.٣٢. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٢٣ / ٩ / ٧٩.٣٣. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٢٤ / ١٠ / ٧٩.٣٤. مجله خبرنامه انفورماتيك ش, ٧١.٣٥. روزنامه انگليسى فاينشنال تايمز, ٧ جولاى ٢٠٠٠ ( ١٧ / ٤ / ٧٨ش).٣٦. خبرنامه انفورماتيك, ش٧١.٣٧. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از خبرگزارى فرانسه, ٧ / ٥ / ٧٩.٣٨. خبرنامه انفورماتيك, ش ٧١.٣٩. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از راديو نداى اسلام, ٩ / ٢ / ٧٧.٤٠. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٢٥ / ٧ / ٧٨, به نقل از گزارش مبسوط خبرگزارى
آمريكايى آسوشيتدپرس در مرداد ٧٨ درباره وضعيت اينترنت در عربستان.٤١. روزنامه انگليسى فاينشنال تايمز, ٧ جولاى ٢٠٠٠ ( ١٧ / ٤ / ٧٨).٤٢. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٢١ / ٢ / ٧٩ به نقل از شبكه خبرى فاكس نيوز در
نيويورك در ارديبهشت٧٩.٤٣. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از روزنامه سعودى گازت, ١٢ / ١٢ / ٧٨.٤٤. همان منبع (خبرنامه انفورماتيك).٤٥. همان منبع ( خبرنامه انفورماتيك).٤٦. همان منبع ( خبرنامه انفورماتيك).٤٧. خبرگزارى جمهورى اسلامى از كويت. ١٢ / ٤ / ٧٨.٤٨. خبرگزارى جمهورى اسلامى, ٧ / ٩ / ٧٨.٤٩. خبرگزارى جمهورى اسلامى, به نقل از روزنامه الراى العام, ٢٢ / ٩ / ٧٨.