معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٢٣

نگاهی به آثار استاد مرتضی مطهری(ره)

فلسفۀ تاریخ (٤جلد)

شناخت ریشه‌های تاریخی تحولات اجتماعی و رمز و راز طلوع و افول تمدن‌ها و اندیشه‌ها، از مسائل مهم و سودمند است. آیة الله مطهری در این مجموعۀ چهار جلدی، مباحثی غنی و پربار در این زمینه دارد.

کتاب «فلسفۀ تاریخ»، سلسله بحث‌های استاد مطهری در سال‌های ١٣٥٥ تا ١٣٥٧ است که ایشان در میان جمعی از دانشگاهیان در منزل خود ایراد کرد و در ضمن آن کتاب‌هایی مثل: «لذات فلسفه» ویل دورانت، «تاریخ چیست؟» ای.اچ.کار و «مارکس و مارکسیسم» آندره پی‌تیر، نقد و بررسی کرده است. جهت کلی کتاب، نقد تفکر مادّی مارکسیست‌ها و مادّی‌گرایان است.

برخی مباحث کتاب عبارتند از:

ـ عوامل محرّک تاریخ؛

ـ اصول چهارگانۀ دیالکتیک؛

ـ جامعه و فرد و تأثیر فرد در جامعه؛

ـ نظریۀ روح زمان؛

ـ درس‌های تاریخ و جبر تاریخ؛

ـ ریشه‌های فکری فلسفۀ مارکس؛

ـ بحث تکامل و مادی‌گری تاریخی و پراگماتیسم.

جلد چهارم کتاب، عمدتاً به فلسفۀ تاریخ از دیدگاه قرآن پرداخته و برخی مباحث آن چنین است:

ـ حرکت جامعه و اجتماعی بودن انسان؛

ـ اصالت یا اعتباریت جامعه؛

ـ جامعه و نظریۀ وحدت؛

ـ علم تاریخ و ویژگی‌های تاریخ علمی؛

ـ دعوت‌های اسلام؛

ـ مادیّت تاریخ از نظر قرآن؛

ـ پیدایی تضاد، خاستگاه مذاهب؛

ـ بررسی آیات استضعاف و استکبار؛

ـ معنای دین و چند مفهوم مذهبی، تاریخی؛

ـ خوش‌بینی و بدبینی به جهان و انسان؛

ـ نبرد حق و باطل در قرآن؛

   و ....

این اثر، بارها تجدید چاپ شده و انتشارات صدرا آن را در سال ١٣٨٥ به چاپ دوم رسانده است. متوسّط هر مجلد، حدود سیصد صفحه و برای علاقه‌مندان به مباحث فلسفۀ تاریخ و تحوّلات تاریخی جوامع و اندیشه‌ها، سودمند است.