معارف اسلامی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩ - موضوع پژوهش مقطع ديپلم و بالاتر - انصارى عليرضا
موضوع پژوهش مقطع ديپلم و بالاتر
انصارى عليرضا
موضوع پژوهش مقطع ديپلم و بالاتر
جوان و آسيب ها
عليرضا انصارى
جوانان سرمايه هاى بزرگ جامعه و آينده سازان آن هستند, از اين رو همواره دوستان و دشمنان فراوانى دارند. نقش مؤثر جوانان در تمدن سازى و بازيابى هويت ملى و…. مسئولان را وادار مى كند كه به آنها توجهى خاص داشته باشند و در صدد پاسخ گويى به خواسته ها و نيازهاى منطقى آنان بر آيند. در مقابل, دشمنان سعى مى كنند با بهره گيرى از راه كارها و روش هاى متعدد نسل جوان جامعه را نابود نمايند, زيرا موفقيت آنان در صحنه هاى مختلف داخى و بين المللى با اهداف غير مشروع آنها همسويى ندارد.
براى حفظ اين سرمايه عظيم, بايد جوان و ويژگى ها و آسيب هاى آن را شناخت تا بستر تكامل و شكوفايى استعداد و قابليت او را فراهم كرد . برخى از آسيب هاى فرا روى جوانان عبارت اند از:
الف) آسيب هاى فكرى و عقيدتى
دين گرايى و احساسات مذهبى, ويژگى فطرى انسان هاست كه به اعتراف بسيارى از روان شناسان, در آغاز جوانى بيدار مى شود;١ از اين رو جوانان همواره از پيشگامان پذيرش دين و ارزش هاى آن هستند.٢ در آموزه هاى دينى نيز به دين خواهى و خدا جويى جوانان اشاره شده است; چنان كه پيامبر(ص) جوانان را اولين گروندگان به اسلام دانست.٣ همان گونه كه جوانان در پذيرش دين و اعتقادات, آماده ترند, به دليل عدم بينش و دانش كافى, در گرايش به انجرافات فكرى و عقيدتى نيز آسيب پذيرترند. شواهد تاريخى نشان مى دهد كه دين ستيزان همواره با استفاده از اين عدم بينش و آگاهى, جوانان را هدف قرار داده, به تضعيف باورهاى دينى آنان همت گماشته اند.
دين مبين اسلام, هم به آسيب هاى فكرى جوانان اشاره كرده٤ و هم راه هاى آفت زدايى را بيان نموده است. از يك سو به آنان سفارش مى كند به تعليم و تربيت خود پراخته, تحت تأثير القاى شبهه هاى دشمن قرار نگرفته و باورهاى دينى را تقويت كنند٥ و از سوى ديگر با معرفى الگوهاى جوان, به فرهنگ سازى مى پردازد.
وظيفه والدين و حكومت دينى نيز آن است كه جوانان را در آسيب زدايى يارى نمايند. امام صادق(ع) فرمود: (جوانانتان را از گمراهان و تندروهاى اعتقادى بيم دهيد و دور كنيد تا آنها را فاسد نكنند. )٦
ب) آسيب هاى سياسى
جوانان در عرصه سياست نيز آسيب پذيرترين قشر جامعه هستند, زيرا تجربه كافى و قدرت تحليل مسائل سياسى را ندارند و به همين دليل زود تحت تأثير قرار مى گيرند. ناپختگى جوانان و روحيه پاكشان از يك سو و سياست هاى سود جويان سياسى از جانب ديگر موجب مى شود كه جوانان در تشخيص حق از باطل و انتخاب مسير صحيح, دچار مشكل شده, قدرت انتخاب درست را از دست بدهند.
متأسفانه تاريخ اسلام شواهد بسيارى از آسيب پذيرى جوانان سراغ دارد. يكى از عوامل مهمى كه موجب شد بعضى از جوانان در كربلا به حمايت از يزيد بپردازند و با قصد قربت به جنگ امام حسين(ع) بروند, ٧ عدم رشد سياسى آنان بود. در جنگ صفين, جوانى از لشكر معاويه به ميدان آمد و رجز خواند كه على(ع) عثمان را به قتل رسانده است و او نماز نمى خواند, اما وقتى يكى از اصحاب حضرت به نام (هاشم مرقال) با او گفت گو كرد و ماجراى واقعى قتل عثمان را براى وى باز گو نمود, از گفته خود پشيمان شد و توبه و استغفار كرد.٨
وظيفه جوانان در برابر آسيب هاى سياسى آن است كه با مطالعات دقيق, آموزش هاى لازم و كسب تجربه, دشمن و شيوه هاى آن را بشناسند و بينش سياسى خويش را تقويت نمايند.
مكتب انسان ساز اسلام همگان, به ويژه جوانان را به بصيرت و رشد سياسى فرا خوانده است تا با بهره گيرى از آن, در تشخيص حق و باطل دچار مشكل نشوند. امام على(ع) فرمود: (كن فى الفتنة كابن اللبون, لا ظهر فيركب و لا ضرع فيحلب;٩ در آشوب ها و فتنه ها همانند بچه شتر باش كه نه پشتى دارد براى سوار شدن و نه پستانى دارد براى دوشيدن). امام صادق(ع) نيز براى حفظ جوانان از گرفتار شدن در چنگال تشنگان قدرت, فرمود: يا معشر الاحداث, اتقوا اللّه ولا تأتوا الرّؤساء دعوهم حتّى يصيروا اذناباً;١٠ اى جوانان! تقوا داشته باشيد و تابع رؤساى دروغين نباشيد; رهايشان كنيد تا آنان نيز پيرو باشند). به قول مولوى:
دشمن ار چه دوستانه گويدت
دام دان گر چه ز دانه گويدت
گر تو را قندى دهد آن ز هر دان
گر به تو لطفى كند آن قهر دان
چون قضا آيد نبينى غير پوست
دشمنان را باز نشناسى ز دوست١١
ج) آسيب هاى اخلاقى و تربيتى
روان شناسان معتقدند جوانان به دليل برخودارى از فطرت پاك, بيشتر از بزرگ ترها فضيلت گرا و حق پذيرند;١٢ هم چنان كه در آموزه هاى دينى نيز فضيلت گراترين انسان ها معرفى شده اند. امام صادق(ع) به يكى از ياران خود مى فرمايد: (به جوانان رو كن و ايشان را تبليغ نما, زيرا كه ايشان به سوى خير بيشتر سرعت مى گيرند). ١٣ همچنين آن حضرت فرمود: (همانا قلب جوان رقيق تر از قلب بزرگ سال است. )١٤
متأسفانه جوانان در اثر برخى از عوامل, فضيلت خواهى خويش را از دست مى دهند و به ناهنجارى ها و آفات اخلاقى گرايش پيدا مى كنند; از اين رو در اسلام سفارش شده است كه جوانان به پرورش و تقويت روحيه فضيلت خواهى پرداخته و تقواى الهى را رعايت نمايند, زيرا سعادت و خوش بختى آنان در سايه دورى از رذايل اخلاقى و كسب فضايل امكان پذير است. امام على(ع) فرمود: (اين از سعادت جوان است كه هيچ زشتى براى او صورت نگيرد. )١٥
د) آسيب هاى اجتماعى
روابط اجتماعى و بافت فرهنگى حاكم در جامعه, در فرايند شكل گيرى شخصيت و نظام فكرى جوان تأثير گذار است. بر اين اساس, آسيب پذيرى او, در انتخاب الگو, گزينش دوست, گرايش به مفاسد اجتماعى و طغيان شهوت بيشتر نمود پيدا مى كند.
قهرمان گرايى و اسطوره سازى از خصيصه هاى همه انسان ها و به ويژه جوانان است. آنچه براى جوانان آسيب محسوب مى شود, انتخاب الگوى منفى از ميان الگوهاى منفى و مثبت است. عدم آگاهى و تجربه باعث مى شود تا جوان مجذوب رفتار, گفتار, نوع پوشش و…الگوهاى منفى شده, هويت ملى خويش را از دست بدهد. قرآن با بيان داستان هايى آموزنده و عبرت آميز جوانان را به انتخاب الگوهاى مثبت فرا مى خواند١٦ و آنان را از الگوهاى منفى بر حذر مى دارد.
بعد ديگرى از آسيب هاى اجتماعى جوانان, در انتخاب دوست نمود پيدا مى كند. آنان ممكن است هم در گزينش دوستان و هم در روابط با آنها دچار مشكل شوند, زيرا برخى از جوانان دوستان غير صالح را انتخاب نموده و در رفتار با آنها نيز اعتدال را رعايت نمى كنند.
اسلام به جوانان سفارش مى كند در گزينش دوست و رفتار با او, دقت نمايند; هم چنان كه ويژگى هاى دوستان صالح١٧ و غير صالح را بر مى شمارد, ١٨ آنان را به انتخاب دوستان شايسته سفارش و از انتخاب دوستان غير صالح بر حذر مى دارد, ١٩ زيرا دوستان غير صالح به شخصيت انسان آسيب مى رسانند.
جوانان در ارضاى غريزه جنسى نيز آسيب پذير هستند.٢٠ غريزه جنسى, لازمه حيات انسان است كه بايد از راه هاى شرعى به آن پاسخ داده شود. ظهور غريزه جنسى از يك سو و عواملى مانند گسترش ناهنجارى ها و رفتارهاى اجتماعى از جانب ديگر, جوانان را با بحران جنسى و طغيان شهوت روبرو نموده, فكرشان را به خود مشغول و عقل آنها را اسير مى گرداند; چنان كه در روايات معصومين& بر آن تصريح شده است.٢١
برخى از دانشمندان نيز معتقدند برخى از جوانان در دوران جوانى دچار گونه اى ناهماهنگى رفتارى و ضعف عقلى مى شوند, از اين رو به نوعى بى بند و بارى و بى قيدى تن مى دهند.٢٢
اطلاعات جامعه شناسى و آمارها نشان مى دهد كه جوانان در كنترل و تعديل غريزه جنسى آسيب پذيرند. بر همين اساس است كه اسلام جوانان را به ازدواج و تشكيل خانواده سفارش و پيامدهاى منفى طغيان شهوت را بيان مى نمايد٢٣ و از ارضاى شهوت به صورت غير شرعى و غير قانونى منع مى كند.
آسيب هاى اجتماعى جوانان فراوان هستند كه ما در اين جا به چند مورد اكتفا كرديم. هويت, اعتياد, و…از جمله موارد آسيب هاى اجتماعى است كه مطالعه و تحقيق در باره آنها را به عهده پژوهش گران گرامى مى گذاريم.
محورهاى پژوهش:
١ ـ زمينه و عوامل آسيب هاى جوانان. ٢ ـ قلمرو و محدوده آسيب پذيرى جوانان. ٣ ـ آسيب پذيرى و پيامدهاى آن. ٤ ـ وظايف جوانان در قبال آسيب شناسى و آسيب زدايى. ٥ ـ وظايف والدين در خصوص آسيب شناسى و آسيب زدايى جوانان. ٦ ـ وظايف دولت در برابر آسيب شناسى و آسيب زدايى جوانان. ٧ ـ وظايف پاسداران دين و حوزه هاى علميه در برابر آسيب هاى جوانان. ٨ ـ نقش آموزه هاى دينى در آسيب شناسى و آسيب زدايى جوانان.
منابع پژوهش:
١ ـ جوان از نظر عقل و احساسات, محمد تقى فلسفى, ج ١ و ٢. ٢ ـ جوان, محمد جواد رودگر. ٣ ـ جوانان و غريزه جنسى, محمد رضا جوهرى زاده. ٤ ـ پند جاويد, محمد تقى مصباح يزدى, ج ١ و ٢. ٥ ـ خانواده و مسائل جوان و نوجوان, دكتر على قائمى. ٦ ـ جوان و بحران هويت, دكتر محمد رضا شرفى. ٧ ـ جوان و نيروى چهارم زندگى, دكتر محمد رضا شرفى. ٨ ـ آنچه كه جوانان بايد بدانند, رضا فرهاديان. ٩ ـ روش هاى آسيب زا در تربيت از منظر اسلام, محمد رضا قائمى مقدم. ١٠ ـ تعليم و تربيت در اسلام, مرتضى مطهرى. ١١ ـ اخلاق جنسى در جهان اسلام و غرب, مرتضى مطهرى.
پى نوشت ها:
١ـ محمد تقى فلسفى, جوان از نظر عقل و احساسات, ج ١, ص ٣٤٣.
٢ـ همان, جوان, ج ٢, ص ٢٤٨.
٣ـ همان, ص ٣٢١.
٤ـ نهج البلاغه, نامه ٣١; محمد تقى مصباح يزدى, پند جاويد, ج ١ ـ ٢, ص ١٤.
٥ـ كافى, ج ٦, ص ٤٧; بحار الانوار, ج ٣, ص ١٧.
٦ـ بحار الانوار, ج ٧٣, ص ٢٦٥.
٧ـ همان, ج ٤٥, ص ١٧٥.
٨ـ الكامل فى التاريخ, ج ٢, ص ٣٨٤.
٩ـ نهج البلاغه, كلمات قصار, ح ١.
١٠ـ وسائل الشيعه, ج ١٨, ص ٩٦.
١١ـ مثنوى معنوى, دفتر اول, ١١٩٧.
١٢ـ محمد تقى فلسفى, همان, ج ١, ص ٣٤٢.
١٣ـ وسائل الشيعه, ج ١١, ص ٤٤٧ ; بحار الانوار, ج ٢٣, ص ٢٣٤.
١٤ـ بحار الانوار, ج ١٢, ص ٢٨٠.
١٥ـ ابن ابى الحديد, شرح نهج البلاغه, ج ٢٠, ص ٣٣١.
١٦ـ يوسف (١٢) آيه ٢٣ ـ ٢٤.
١٧ـ وسائل الشيعه, ج ١٤, ح ١.
١٨ـ ميزان الحكمه, ج ٤, ح ١٨٩٥٩.
١٩ـ ابن ابى الحديد, همان, كلمه ١٤٧.
٢٠ـ بيان اين مطلب ضرورى است كه بحث از غريزه جنسى, هم در حوزه اخلاق قابل بررسى است و هم در حوزه اجتماع; ولى در اين نوشتار در حوزه اجتماع بررسى شده است, زيرا عواملى مانند بدحجابى و يا روابط دختران و پسران, از جمله مسائل اجتماعى است.
٢١ـ بحار الانوار, ج ٧٠, ص ٦٧.
٢٢ـ لذات فلسفه, ص ٤٩١.
٢٣ـ وسائل الشيعه, ج ٤, ص ٢٩.
مراحل و نحوه آماده سازى مقاله
الف) ابتدا كتاب هاى معرفى شده و يا منابع ديگر را مطالعه و مطالب مورد نياز و گزينش شده را در برگه اى يادداشت(فيش بردارى) كنيد.
ب) پس از فيش بردارى, مطالب انتخابى را با توجه به عناوين پژوهش, رده بندى كرده و هر فيش را در جاى مناسب خود قرار دهيد.
ج) پس از طى اين مرحله, به تكميل موضوعات آماده شده بپردازيد; يعنى در موردى كه بايد بحث تكميل يا نقد شود, يا به استدلال بيشترى احتياج دارد, مطالب ديگرى را به آن بيفزاييد.
د) پس از آماده شدن مطالب و تكميل آنها, مطالب و موضوعات پراكنده را به صورت يك نوشته منسجم درآوريد. در اين مرحله بيشتر دقت كنيد تا هر بحثى در جايگاه مخصوص خود قرار گيرد و مقاله از انسجام, انتظام و هماهنگى بيشترى برخوردار گردد.
هـ) مطالب تنظيم شده مقاله را چندين بار مطالعه و بازنگرى كنيد تا از خطاهاى نگارشى احتمالى كاسته و از استحكام لازم بهره مند گردد. آن گاه آن را براى تنظيم نهايى و پاك نويس آماده كنيد.
چند يادآورى:
الف) موضوع پژوهش مجله در سه سطح تنظيم شده است. بنابراين كليه مشتركين (مقاطع راهنمايى, دبيرستان, ديپلم و بالاتر) مى توانند با توجه به استعداد, توان علمى, ذوق و فرصت و… در اين برنامه شركت كنند و به تحقيق بپردازند.
ب) تهيه و ارسال منابع معرفى شده, در توان ما نيست. شما مى توانيد با مراجعه به كتاب خانه ها, دوستان و…, منابع مزبور و يا كتاب هاى مناسب ديگرى را تهيه كنيد و مقاله خود را آماده سازيد.
ج) لطفاً مقاله هاى خود را با خط خوانا و حتماً بر روى يك طرف كاغذ بنويسيد.
د) براى سهولت در ارزش يابى, پاورقى هاى هر صفحه را در زير همان صفحه ذكر كنيد.
هـ) در صورتى كه نوشته ارسالى صرفاً رونويسى از منابع باشد, امتيازى نخواهد داشت.
و) به مقاله هايى كه خارج از موضوعات پيش نهادى مجله باشد, ترتيب اثر داده نمى شود.
معيارهاى ارزيابى پژوهش:
١. موضوع بندى دقيق بحث با ترتيبى منطقى و مشخص كردن عناوين
٢. تمركز بحث در موضوع موردنظر و منحرف نشدن از بحث اصلى
٣. متنوع بودن بحث و بهره گيرى از داستان, شعر و مثال هاى مناسب
٤. استدلال كافى براى بحث ها
٥. مبتنى بودن بحث بر تجزيه و تحليل علمى و پرورش معانى
٦. استفاده از ذوق, ابتكار, هنر و معلومات خود در تهيه و تنظيم مقاله
٧. مطابق با واقع بودن مطالب و دقت در ارائه صحيح آن ها
٨. عارى بودن از واژه ها و عبارت هاى زايد و بى نقش
٩. استفاده از احاديث و آيات قرآن به صورت صحيح
١٠. رعايت عفت قلم و ادب اسلامى در مقاله
١١. نتيجه گيرى از بحث
١٢. رعايت اصول و قواعد اساسى نگارش(به ويژه علامت نقل قول)
١٣. ذكر آدرس دقيق نقل قول ها به شيوه درست
١٤. رعايت فواصل بين سطرها و خوش خط و خوانا و زيبا بودن نوشته
١٥. در حدّ يك مقاله بودن (براى مقطع راهنمايى: حداقل سه صفحه و حداكثر پنج صفحه; براى مقطع دبيرستان و مقطع ديپلم و بالاتر: حداقل پنج صفحه و حداكثر ده صفحه)