پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١ - غدير خم در زلال آيينه ادبيات
غدير خم در زلال آيينه ادبيات
غديريهها اشعاري هستند كه علاوه بر ارزش ادبي و هنري، از آنجا كه برخاسته از عمق عشق، ايمان و خلوص شاعران آنهاست، از جايگاه رفيعي برخوردارند و به لحاظ ثبت يكي از روزهاي متبرك تارخ اسلام و جهان، همچون سندي داراي اهميت و اعتبارند.
با شعر حسان بن ثابت، غدير به دنياي شعر و ادب وارد شد و پس از آن در شعر عرب شاعراني همچون: ابو محمد عبدي كوفي، كميت بن زيد اسدي، سيد حميري، ابوتمام طايي، دعبل خزاعي، زاهي بغدادي، ابوفراس حمداني، شريف رضي، شريف مرتضي، قاضي تنوخي، ابن التعا ويذي، مهيار ديلمي، ابن منير طرابلسي، ابوالحسن فجكردي، ابوالعلا سروي، ابوالعلا مصري، صفي الدين حلي، منوصر نمري، ابوحامد انطاكي، جمال الدين خليعي، ابن جابر اندلسي، افوه حماني، سيد حيدر حلي، فرزدق، كثير نمره، ديك الجن و... در سرودههاي خويش بدين فراز تاريخ اسلام و جهان اشارت داشتهاند.
از قرن چهارم هجري به بعد به شعر سخنسرايان پارسي راه يافت و با گذشت زمان روبه فزوني نهاد. چنانكه كمتر ديواني ميتوان يافت كه از مدح و منقبت مولا بي بهره باشد.
جورج جورداق انديشمندان مسيحي ميگويد:«اشعار شيعه با الهام از روح انقلابي علي (ع) شاعر را از خواري و دنائت طبع رهانيده و در آسمان عزت نفس و بلند همتي به پرواز در ميآورد.» بدين ترتيب است كه هر جا نام وياد حضرت اميرالمومنين ميآيد جهاني عشق و ارادت و اخلاص و بلند نظري موج ميزند و شهير انديشه شاعر آن چنان اوج ميگيرد كه كلام رايحه خوش آسماني مييابد و در پرتو اين بارقهي ملكوتي است كه ذهن شنونده در برابر اين عظمت نامتناهي به هيجان آمده و بر آستان بلند ولايت سر تعظيم فرود ميآورد. و بدين گونه است كه حماسع غدير همراه با ادب شيعه علي رغم تمامي ناملايمات و فراز و نشيبهاي روزگار راه به سوي آينده ميگشايد و پر توان و شكوهمند در دل و ديده عاشقان حق و حقيقت چون باوري لطيف و ارزنده جاي ميگيرد.
با مطالعات ادبيات جهان به اين نكته ظريف و حساس پي خواهيم برد كه هر واقعهاي نميتواند در قلمرو ادبيات وارد شود. چه بسيار وقايعي كه هيچ ذكري از آنها در هيچ يك از آثار ادبي وجود ندارد و يا اين كه به اشاره كوچكي از ان رد شدهاند. و همين اصل ما را به اين واقعيت و پرسش بزرگ رهنمون ميشود كه چگونه حماسه غدير خم تا اين اندازه مورد توجه و رويكرد شاعران و ادباي نكته سنج قرار گرفت است. مگر نه اين كه پس از واقعه «بعثت» پيامبر عاليقدر اسلام، «غدير خم» بزرگترين و شكوهمندترين واقعه تاريخ اسلام و حيات بشري است.
حكيم كسايي مروزي:
مدحت كن و بستاي كسي را كه پيمبر بستود و ثنا كرد و بدو داد همه كار
دقيقي طوسي:
كيوس وار بگيرد همي به چشم اكوس به سان فرخ شهبا امير روز غدير منوچهري دامغاني:
آهني در كف چون مرد غدير خم به كتف باز فكنده سر هم دو گم
حكيم ناصر خسرو قبادياني:
بنگر كه خلق را به كه داد و چگونه گفت روزي كه خطبه كرد نبي بر سر غدير
دست علي گرفت و بدو داد جاي خويش گر دست او گرفت جز از دست او مگير... حكيم سنايي
غزنوي:
هم نبي را وصي و هم داماد جان پيغمبر از جمالش شاد
نايب مصطفي به روز غدير كرده در شرع خود مر او را امير
خوانده در دين و ملك مختارش هم در علم و هم علمدارش... حكيم سوزني سمرقندي:
نگر كه دست بگرفت مصطفي به غدير كه را امام خواند و فخر وزين همام
امام آنكه خداي بزرگ به روز غدير به فضل كرد به نزديك مصطفي پيغام.... شيخ فريد الدين عطار
نيشابوري:
چونكه او برگشت از حج الوداع در غدير خم مكان كرد آن مطاع
جبرئيل از حضرت عزت رسيد نزل از حضرت به پيش او كشيد
پيش او از پيش حق آورد پيك آيه يا ايها بلغ اليك.... مولانا جلال الدين محمد مولوي
زين سبب پيغمبر با اجتهاد نام خود و آن علي مولا نهاد
گفت بر هر كس منم مولا و دوست ابن عم من مولاي اوست... استاد محمد حسين شهريار تبريزي:
اگر لبخند هر سهمي در اسلام هر آن كو سهمگينتر حصه من
به غوغاي غدير خم نديده به دست شه چو شاهينم نشيمن
نه با آن خطبه من كنت مولاه علي را برد بر اعلا و اعلن
محمود شاهرخي (جذبه):
اين نه غدير اين يم بي منتهاست عقل نداند كه كرانش كجاست...
حميد سبزواري:
در غدير خم امروز به فرمان اله مصطفي آنكه از اسرار ازل بود آگاه
در بر نخبه اصحاب و بزرگان سپاه گفت من كنت مولاه، علي مولاه... عباس كي منش (مشفق كاشاني):
موج فشان، بر زبر آبگير رحمت حق، خيمه زده در غدير
تافته از دوش نبي آفتاب خيره در او چشم دل شيخ و شاب... يوسفعلي ميرشكاك:
ماه صد آيينه دارد نيمه شبها در غدير روزها ميگسترد خورشيد خود را بر غدير احمد عزيزي:
جز تو پيغمبر تبسم با كه كرد آفتاب آخر تكلم با كه كرد
اي امام آب، اي مولاي موج اي به گرد قلههاي لولاي اوج... كامران شرفشاهي