پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١
واكنش جوامع ديني به خلق انسان جديد
چندين سال پيش، هنگامي كه دانشمندان بيوشيميست، فرضيه توانايي خلق و تركيب موجودات زنده را با يكديگر در آزمايشگاه مطرح كردند، هيچ يك از رهبران مذهبي و متفكران علوم اجتماعي و روانشناسي نميپنداشتند كه در آيندهاي بسيار نزديك، موجودي از درون لوله آزمايشگاه بيرون خواهد آمد كه از تركيب انسان و خرگوش به وجود آمده است و بحراني در معادلات ديني و اجتماعي پديد خواهد آورد.
در ٢٦ ژوئن سال ٢٠٠٠، بيل كلينتون رييس جمهور وقت ايالات متحده، در يك جلسه مشترك با توني بلر نخست وزير انگلستان، تصميم گرفتند تا با تخصيص بودجهاي كلان، اجازه تغيير در تركيبات ژنتيكي انسان را به دانشمندان بيوشيميست داده و از آنها در انجام آزمايشهاي مربوطه، حمايت كنند.
به همين منظور، پروفسور سِرجان سالستن (sir John Sulston) مسئول گروه تحقيقات ژنتيك مركز Center Sangerدر نزديك كمبريج به همراه يك گروه ويژه و با حمايت وزير علوم وقت انگلستان، به انجام آزمايشهاي مربوطه پرداختند. سالستن در مراسم افتتاح اين آزمايشگاه گفت كه اين عمل، باعث سربلندي دانشمندان جهان خواهد شد و البته قول داد كه مسايل اخلاقي را در اين آزمايشها رعايت كنند.
در آن زمان، هيچ يك از گروههاي مذهبي، اين مسئله را جدي نگرفتند و تنها پاپ ژان پل دوم، رهبر كاتوليكهاي جهان در انتقاد به اين مساله، سطح روابط خود را با بيل كلينتون كاهش داد و به مناسبتهاي مختلف، وي را از تخصيص بودجه براي ادامه اين آزمايشها برحذر داشت؛ تا آن كه در اوايل سال جاري ميلادي، در حالي كه هنوز دنيا در معرض بمباران خبري مربوط به حوادث ١١ سپتامبر و بحرانهاي مربوط به آن بود، خبر تولد قريبالوقوع موجودي «انسان ـ خرگوش» بيش از آن چه در تصور بگنجد، جهان اديان را در بهت وحيرت فرو برد.
كليساي ارتدوكس شرق در نخستين واكنش به اعلام اين خبر، در يك اعلاميه رسمي ادامه آزمايشها را به شدت محكوم كرد و آن را امري خلاف جريان خلقت و آفرينش دانست.
پاپ ژان پل دوم در ٤ فوريه (١٥ بهمن)، در واكنشي ديگر به ادامه اين آزمايشها، در ديدار با جرج بوش رييس جمهور امريكا، از او خواست تا انجام اين آزمايشها را ممنوع اعلام كند. بوش نيز تحت تأثير فشار افكار عمومي و تقاضاي پاپ، در اواخر فوريه ادامه آزمايشها را ممنوع اعلام كرد و توانست كنگرهي ايالات متحده را براي مسدود كردن بودجههاي مربوط به اين امر، متقاعد كند.
پس از اين مساله كه مخالفان و موافقان بسياري در محافل خبري و علمي امريكا داشت، دولت چين در تاريخ ١٦ آوريل رسما اعلام كرد كه از ادامه آزمايشهاي ژنتيك در كشورش، استقبال ميكند و با تشكيل يك كنفرانس خبري با شركت تيم دانشمندان مربوطه، انجام آزمايشها در كشور را باعث شكوه و افتخار چين دانست.
اين استقبال در حالي صورت گرفت كه دانشمندان چيني در يك گردهمآيي بزرگ در شانگهاي، اعلام كردند كه نميخواهند تافته جدا بافتهاي از دنيا باشند و اگر دنيا اين مساله را محكوم كرده است، بايد در چين نيز محكوم شود. پس از آن، دانشمندان چيني در يك اعلام موضع مشترك، از دولت خواستند تا اين آزمايشها را به شدت كنترل كرده و تنها در صورت رعايت مقررات و موازين خاص اجتماعي و اخلاقي، اجازه ادامه آن را به تيم مربوطه بدهد.
مجمع عمومي خاخامهاي يهود نيز در يك موضعگيري رسمي در تاريخ ١٣ مارس (٢٢ اسفند)، با انتشار يك اطلاعيه چند پهلو، اعلام كرد كه اين، باعث افتخار بشريت است كه توانسته تا اين اندازه پي به اسرار خلقت ببرد، چنان كه در تورات نيز به كاوش در آفرينش امر شده است؛ هر چند بايد تبعات اجتماعي، اخلاقي و ديني اين مساله را با جدّيت پيگيري كرد.
در جهان اسلام نيز اسماعيل ابراهيم، مفتي اعظم شوراي علماي مالزي، به عنوان نخستين مرجع رسمي اسلامي، در فتوايي كه در اوايل آوريل صادر كرد، انجام اين آزمايشها را در مورد حيوانات خالي از اشكال دانست، اما تأكيد كرد كه اين امر در مورد انسان نميتواند مصداق پيدا كند و خلاف شريعت اسلامي است. وي هم چنين تأكيد كرد كه مسلمانان به هيچ وجه نبايد در مورد اين مساله، هيجان زده و سردرگم شوند.
دكتر نصر فريد واصل،مفتي دانشگاه الازهر مصر نيز در شانزدهمين كنگره بينالمللي فقه اسلامي در مكه كه در اواخر فوريه برگزار شد، اظهار داشت كه ساختار DNA هويت فرد است كه از نظر شريعت، به رسميت شناخته شده و دستكاري در آن، خلاف شرع است، مگر در مواردي خاص. وي هم چنين خواستار كنترل شديد و نظارت دقيق بر روي اين آزمايشها شد. اين كنگره، هيأتي ويژه را مأمور بررسي و تحقيق در مساله تغيير هويت انسان و مصداق آن با قوانين شرع كرد.
اين اتفاقات در حالي صورت گرفت كه سخنگوي هيات علمي مركز تحقيقاتي SANGER CENTERدر يك كنفرانس خبري در چين، اعلام كرد كه موجود «انسان ـ خرگوش» در اوايل سال ٢٠٠٣ به دنيا خواهد آمد.(*)
پي نوشت:
*ـ به نقل از «اخبار ويژه»، ش ٥.