پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - در جرگه ى عشاق
در جرگه ى عشاق
اشاره؛
هرساله در نيمه ى رمضان ، در شب ولادت حضرت امام حسن مجتبى (ع) محفل شاعرانه اى در حضور مقام معظم رهبرىبرگزار مى شود ، اين محفل نشان دهنده ى اعتناى رهبرى به مقوله ى شعر و ادبيات و جلوه گاه طيف هايى از شعر امروز ايران است. همه ساله بخشى از شاعران در اين مجلس به خواندن شعر مى پردازند و بالطبع، به دليل ضيق مجال بخشىبزرگ تر از شعرخوانى بى نصيب مى مانند. همين امر گردانندگان جلسه ( حوزه هنرى) را به فكر چاره جويى و وضع و اجراى قواعدى برانگيخته كه البته گلايه هايى را از سوى شاعران مهمان درپى دارد، به ويژه شاعرانى كه پس از سال ها موفق به حضور در اين مجلس شده و يا از راهى دور خود را به اين محفل رسانده اند. رتبه بندى شاعران حتى در جايگاه نشستن، برجسته كردن و شأنى ويژه ساختن برخى از شاعران مرتبط، عدم دعوت از برخى از شاعران شهرستان ها، و حضور مكرر برخى ديگر عليرغم عدم ترجيح در مرتبت شاعرى و گزينش شعرها توسط دوسه تن از شاعران از جمله ى اين گلايه هاست.
بر خلاف تصور برخى آدم ها در اين محفل شعرهاى مدحى خوانده نمى شود و اگر شاعرى ناپرهيزى كرده و احياناً شعرىدر مدح رهبرى بخواند، با گلايه ى رهبرى روبه رو مى شوند. مضمون اغلب شعرها توحيد و مناجات، ستايش اهلبيت، دفاع مقدس، شهدا و ايثارگران، مقاومت بين الملل اسلامى است، گاهى شعر اعتراض ، گاهى شعرطنز و گهگاه شعر عاشقانه .
معمولا در هر دوره از اين محفل شاعرى با شعرى مى درخشد، چهره ى متفاوت و خبرساز در نوبت امسال كسى نبود جز محمدحسين جعفريان كه شاعر و مستندسازى شناخته شده است و به علاوه از فضيلت ايثارگرى و جانبازى بهره ها دارد، جعفريان امسال شعرى را براى قرائت آماده كرده بود كه دوستان بررسى كننده خواندن آن را صلاح ندانسته بودند، به همين دليل جعفريان كه جلسه را روبه پايان مى ديد، گلايه هايى را از نحوه ى اداره و گزينش شعرها مطرح كرد .جعفريان گفت: "آقا! رويهاى در انتخاب شعرها هست كه سعى مىكند پاستوريزه كند. مثلاً مىگويند اين شعر خوانده شود و آن شعر خوانده نشود. يك كارى داشتم كه دوستان صلاح نديدند من بخوانم. من به نظر دوستان احترام مىگذارم و شعرى را كه آوردم نمىخوانم. فقط اين رويه باعث مىشود شما بعضى شعرها را بشنويد و در جريان شعر امروز مملكت قرار نگيريد، والسلام."
پس از آن مجرى جلسه (قزوه) گفت: خوب مىخواهيد شعر بخوانيد، بخوانيد حالا.
جعفريان شعر نخواند.و نوبت به سخنان پايانى رهبر معظم رسيد. رهبر قبل از شروع سخن صلاح ديد موضوعى را روشن كند: " من البته در جريان شعر كشور قرار مىگيرم آقاى جعفريان! اين را شما بدانيد. هم شعرهايى كه در كتابها هست و هم شعرهايى كه به صورت الكترونيكى و اينترنتى نشر مىشود، بىاطلاع نيستم من. در شعرهايى هم كه امشب خوانده شد، اينجور نبود كه اين جنبههاى مورد نظر شما نباشه، بود. من هم كه شما مىدانيد طاقتم زياده و اينجور نيست كه اگر كسىشعرى بخواند كه من مضمونش را قبول نداشته باشم درونم طوفانى بشه. نه شعره ديگه شاعر دوست داشته اينجورى بگه اما پاستوريزه كردن شعر اتفاقاً بد نيست. خوبه اتفاقاً يك جاهايى رعايتهايى هم بشه و ملاحظههايى هم صورت بگيره. من البته در جريان مديريت جلسه و نحوهى اجرا قرار ندارم ولى خوب اجرا مىكنند انصافاً. جا داره من از آقاى قزوه و ديگر آقايان كه زحمت مىكشند تشكر كنم كه براى اين جلسه جلسات زيادى گذاشتند و فكر كردند و وقت گذاشتند و جلسهى متنوعىهم هست انصافاً. با اين حال من آماده هستم بشنوم، هميشه آماده بودم. شما سالهاست در جلسهى ما شركت مىكنيد و مىبينيد كه همهجور شعرى خوانده مىشود. من از شعر لذت مىبرم البته بعضى از مضامين را ممكنه قبول داشته باشم بعضىرا نه؛ همينطور شما ممكنه قبول داشته باشيد يا نه."
اين خبر بازتاب وسيعى در سطح رسانه ها داشت و موجب شد كه جعفريان در گفتگويى با خبرگزارى فارس توضيحاتى را در شرح ماوقع ارائه دهد. ابتدا توضيحات جعفريان ، اظهار نظر تنى چند از شاعران در باره ى اين محفل شعرى و اشعار برگزيده يادگار مكتوب اين ديدار است.
محمدحسين جعفريان :
درست نيست يك شاعر انقلاب متهم شود كه مصلحتها را نمىداند و نمىفهمد
هرساله شب شعرى همزمان با شب ميلاد امام حسن(ع) در محضر مقام معظم رهبرى برگزار مىشود كه در حدود ٢٠ سال است اين جلسه داير است كه بنده از جلسات ابتدايى تاكنون كه حدود ٢٠٠ نفر از شاعران در آن حضور دارند، در آنها شركت مىكنم.
نكته ى جالب اينكه در سالهاى گذشته هر شاعر شعرى را كه داشت به راحتى قرائت مىكرد و نه كنترلى بود و نه اعتراض نسبت به اينكه فردى شعرى را بخواند؛ اين ميان افراد رايج بود كه حتى شعرى كه در مطبوعات نمىتوان منتشر كرد در محضر رهبر انقلاب مىتوان خواند.
اين اتفاق بدون خللى رخ مىداد يعنى ما اشعارى داشتيم كه حتى برخى مطبوعات جرأت انتشار آن را نداشتند، اما همان شعر به راحتى نزد رهبرى خوانده مىشد؛ اينبار هم بر اساس همين تصور قصد انجام اين كار را داشتم اما دوستانى كه به نحوى طى اين چند سال در كار دخيل شدند، تنها با شنيدن ٢ بيت از اين اثر به اين نتيجه رسيدند كه خوانش شعر در اين محفل جايز نيست.
اعتراض بنده بر اين اساس بود كه اگر فردى همانند من كه شايد به ناحق شهره شده به عنوان شاعر انقلاب و شاعر برگزيده ادبيات دفاع مقدس يا شاعر برگزيده ى شعر انتفاضه و فلسطين و شهره به جانباز بودن است، پس صلاح نظام مىداند و نياز نيست به ما نيز تذكر داده شود كه چه مواردى نياز نيست مطرح شود.
جعفريان اظهار داشت: با اين تصور سرودهام همراهم بود و قرار بود قرائت كنم، اما دوستان مانع خوانش بنده شدند، بنده هم احساس كردم بايد اين تذكر را خدمت رهبر انقلاب بدهم.
چند سال قبل هم "عاشقانههاى يك كلمن" را در اين ديدار خواندم، اما پس از جلسه هم برخى معتقد بودند نبايد اين شعر خوانده مىشد، اما پس از قرائت آن رهبر انقلاب بنده را بسيار تحسين كردند و فرمودند بدهيد شعر را خوشنويسى كنند و در بنياد جانبازان و ايثارگران آويزان كنند.
به هر حال در ديدار آن شب ديدم كه جلسه در حال اتمام است و اشارهاى هم به شعرخوانى بنده نشد از اين رو درخواست تريبون كردم تا اين مهم را تذكر دهم. دلخورى بنده از اين بود كه برادرم عليرضا قزوه پاسخ داد: "شما مىخواهيد شعر بخوانيد؟ " در حالى كه ايشان از ٣ روز قبل مىدانست كه من قرار است شعر بخوانم.
فكر مىكنم درست نيست يك شاعر انقلاب بخواهد در اين محفل درخواست قرائت شعر داشته باشد يا متهم شود به اينكه مصالح را نمىداند و نمىفهمد؛ در واقع اين امر تصميمگيرى برخى دوستان به جاى حضرت آقا است.
وى گفت: يقين داشتم كه حضرت آقا هيچ مشكلى نخواهند داشت، اما در اين ديدار دوستان به جاى ايشان تصميم گرفتند كه ايشان چه شعرى را خوششان خواهد آمد و چه شعرى را نمىپسندند در حالى كه در سالهاى گذشته اين رويه نبود.
به گفته اين شاعر، بناى نظام بر جذب حداكثرى و دفع حداقلى است اما اين دوستان سعى مىكنند بدانند نزديكترين افراد نظام هم منافع را مىشناسند يا خير!!! اين جلسه كه هر سال برگزار مىشود ويترين شعر انقلاب است؛ بايد اشعار و شاعرانى انتخاب شود كه وقتى انعكاسى از نشست و ديدارى منتقل شده و اشعار منتشر مىشود در نوع خود سرآمد باشد.
اما متاسفانه كاركرد به شكلى است كه به اعتقاد من شعرى كه به عنوان شعر انقلاب به حيات خود ادامه مىدهد قوىتر از شعرى است كه در اين جلسه عرضه مىشود؛ صحبت در ميان سخنان حضرت آقا بىادبى بود، از اين رو سخنان خود را خاتمه داده و به فرمايشات ايشان گوش دادم چرا كه سخنان ايشان دقيق بود اما نمىدانم تصور برخى دوستان چگونه است؟ برخى در مقابل دوربينهاى تلويزيونى مىنشينند؛ در اين ميان فردى مىخواهد ماموريت خارج از كشورش تمديد شود، ديگرىدرخواست مديريت شغل بالاترى دارد عمدتا اين افراد را پلكان مىكنند، براى اينكه به يك وضع بهترى دست يابند؛ اما مهمانانى كه از خارج از كشور هستند در دورترين نقطه جاى مىگيرند اما اين امر به اصل اين جلسه آسيب مىرساند.
تلاش برخى براى استفادههاى ديگر و اينكه به مسئولين مافوق خود نشان دهند كه به حضرت آقا نزديك هستند و به استفادههاى ديگرى به جز استفادههاى ادبيات مىانديشند، نمود دارد.
البته از وقتى كه محسن مومنى رئيس حوزه هنرى اين مسئوليت را پذيرفته تمام سعى خود را مىكند تا اين مهم پيش رود اما فكر مىكنم اين امر طول خواهد كشيد و مديريت اين جلسه علىرغم اينكه يك شب در سال است اما واقعا يك سال كامل زحمت برده و مهم است.
اگر فردى كه سالها شهره بوده و شاعر و جانباز و دوستدار نظام و همكار آوينى و روايت فتح بوده قطعا صلاح نظام رإ؛ ّّعة مىداند، سخن بنده اين است افراد به جاى رهبر انقلاب تصميم نگيرند و اجازه دهند همانند سالهاى گذشته اين آثار قرائت شود، در يك سال حضرت آقا اعتراض كردند كه لزومى ندارد كه در اين جلسه تنها اشعار آئينى قرائت شود و اشكالى نيست كه شعرهاى عاشقانه هم خوانده شود.
احساس مىكنم برخى از بزرگان براى حفظ مديريت خود تلاش مىكنند اين جلسه تا حد امكان خنثى برگزار شود، اما اين رويه بايد تغيير كند. اما تاكيد مىكنم كارهايى را كه مطبوعات جرات انتشار آنها را نداشتند در محضر رهبر انقلاب خوانده مىشد از اين جلسه بود كه مىفهميديم حضرت آقا با چه رويهاى از شعرها همسو هستند؛ اما گزارشى كه از اين ديدار روىسايتها قرار گرفت كاملا جهتدار بود؛ حتى برخى نوشتند كه برخى شاعران در پايان به بنده اعتراض كردند، اما بسيارىاز شاعران شايد در حدود ١٠٠ تا ١٥٠ نفر از حاضران از بنده تشكر كردند؛ اما برخى خبرنگاران و سايتها اين مهم را بد منعكس كردند، اما توضيح بنده زمينه برخى انعكاسها را فراهم كرد.
در پايان جلسه محافظان حضرت آقا بنده را صدا زده و نزد آقا رفتم، كه در آنجا هم توضيحاتى را خدمت معظمله ارائه كردم رهبرى با سعه صدر سرم را بوسيدند و فرمودند: "عزيزم شما عصبانى نشو با دوستانى كه جلسات را برگزار مىكنند، همراهى كنيد تا انشاءالله جلسات آتى، چرا كه شما از اين اشعار بسيار خوانديد ".
احساس مىكنم اين موضوع بسيار كوچك بود؛ به سبب اينكه دوستان پيشاپيش خود تصميم گرفتند و خود به جاى نظام و حضرت آقا صلاح و غير صلاح را تشخيص دادند كه اين سخنان را به معضلى مبدل كرد كه برخى در صدد سوء استفاده از آنها هستند.
اداره اين جلسات بسيار مهم است، متاسفانه اگر شكل اداره جلسه به گونهاى باشد كه مسئول اداره كننده درست و به موقع نتواند نكات مهم را تذكر دهند بسيارى از امور تغيير مىكند؛ سال گذشته ناصر فيض شعرى طنز با رديف عليرضا قزوه را خواند با اين مضمون كه (واى بر حال تو اگر با تو/ بشود بد عليرضا قزوه! من كه مىترسم از عواقب آن به محمد،عليرضا قزوه!)؛ اين عواقب امسال گريبان بنده را گرفت. به اعتقاد بنده دوستانى كه بعدها در مطبوعات با اين موضوع برخورد كردند هنرشان بايد اين مىبود كه موضوع را به گونه رخ داده، منعكس كنند نه اينكه به سبب ضايع كردن فردى خبرى را به شكلى تنظيم كنند كه قابل سوء استفاده باشد. (فارس)
قادر طهماسبى (فريد):
شاعران تلاشى براى دستيابى به يقين از خود نشان ندادهاند.
قلههاى ادبى به ويژه در حوزه ى شعر ناشى از تلفيق شجاعت و خلاقيت است.در دورههاى قبل نيز ايشان در بيانات خود به اين موضوع اشاره داشتند كه ما در هر دورهاى يك قله ادبى داشتهايم و حالا نيز آرزوى ماست كه در زمانه ى رسيدن به آزادىهم شعر پا به پاى انقلاب اسلامى به جلو حركت كند و به قله خودش برسد، ولى متاسفانه اين اتفاق تاكنون نيفتاده است.استعداد در شعر انقلاب زياد است، اما اين استعدادها هرگز نتوانستهاند به نقطه عطف خود برسند و من علت اين موضوع را در باورها و يقينهاى شاعران مىدانم؛ يعنى شاعران تلاشى براى دستيابى به يقين از خود نشان ندادهاند.
در حوزه شعر نمىتوانيم آميزش عرفان با ادبيات را ناديده بگيريم. عرفان به واسطه ادبيات بود كه توانست خط سير خود را به دست بياورد، ولى امروز در ادبيات ما خط سر معرفتى عرفانى كه به واسطه ادبيات مطرح شود، كم داريم و اين همان نبود بصيرت و سير و سلوك در شعر شاعران ما است.ادبيات راهگشا ادبياتى است كه عرفان را آميخته با خود داشته باشد و بتواند راهگشا باشد.(مهر)
عليرضا قزوه :
من جنب و جوش نسل بيدار و پرتكاپو را مىبينم.
در روزگار ما و دوره شعر انقلاب اسلامى به مفاهيمى چون ارزشهاى انقلاب و ارزشهاى دينى پرداخته شده است و اين مفاهيم به عنوان شاخص و سبك خودشان را نشان دادهاند.
او افزود: البته در اين نشست، همه شاعران مجال شعرخوانى پيدا نكردند و تنها ٢٥ شاعر شعر خواندند كه ظرفيت شعر معاصر هم همه اين اشخاصى كه در جلسه بودند، نيست؛ اما در ميان شعرهايى كه خوانده شد، پرداختن به مضامين انقلاب اسلامى و بيدارى انقلاب اسلامى به چشم مىآمد و در واقع، شعرهايى هم درباره اين مضامين خوانده شد. من فكر مىكنم نهادهاى دولتى بخشى از موضوع هستند؛ زيرا بسيارى از شاعرانى كه در نشست بودند، دولتى نبودند و به صورت خصوصى و خودجوش كار مىكنند؛ اگرچه دولت نيز مى تواند از شاعران حمايت كند و چتر حمايتى خود را نه بر شاعران انقلاب اسلامى، كه بر همه شاعران گسترانده است.: شعر جوان ادامه شعر دو - سه دهه گذشته است كه خودجوش به عرصه آمده است. من نسل جوان را از جهت آرمانخواهى و اهتمام به انديشههاى انقلابى و تفكر دينى و اخلاقى جدىتر مىدانم كه اينها ثمره نهضت و تفكرى هستند كه تازه به ميدان آمدهاند
شايد بسيارى از اينها حادثههاى انقلاب را نديده باشند؛ اما به واسطه بينشى كه دارند، از نسل دوم و سوم كم نمىآورند. آنها از آزادىخواهى حرف مىزنند و در حالى كه جنگ را نديدهاند، از جنگ و مقاومت اسلامى سرودهاند. البته گروههايى هم هستند كه با تفكرات ديگر حركت مىكنند؛ اما من جنب و جوش نسل بيدار و پرتكاپو را مىبينم.(ايسنا)
فاضل نظرى:
قانع شدن شعر انقلاب به داشتههايش آن را به زوال مىكشد
اگر احساس كنيم كه در يكصد سال اخير و حتى بيشتر از آن چهرهاى داشتهايم كه مىتوان آن را به عنوان قله شعر فارسىنام برد، سادهانگارانه است.شعر معاصر و انقلاب همانطور كه ار نظر مقام معظم رهبرى نيز بر مىآيد، از نظر كميت و كيفيت در پلههاى بسيار فراتر از حد مورد انتظار خود بوده است، اما اين انتظارات نتوانسته به معرفى يك چهره حتى در چند قرن گذشته منتهى شود.
قلههاى شعر فارسى را رسانهها به اين مرتبه نرساندند، بلكه ذات و درونمايه كلامشان بود كه آنها را به اين هدف رساند و نزديك كرد. سخنان رهبر انقلاب نيز بر همين نكته توجه داشت و بيان مىكرد كه شاعران خود را رسيده به مقصد شعر امروز نپندارند كه احساس به منزل رسيدن يعنى راه را بر تعالى شعر بستن.
درست است كه شعر امروز در حال خلق فضاهاى بسيار قابل اعتنايى است، اما اين فضاسازى را نبايد بالاترين و برترين حالت موجود دانست. هنوز راه زيادى براى تبلور كامل آرمانهاى انقلاب اسلامى و نيز انسانى در شعر و داستان معاصر مانده است، ولى اين موضوع قابل پذيرش است كه ما در شعر راههاى زيادترى را در زمان كمترى نسبت به ساير بخشها رفتهايم .
شعر با روح مردم ما همواره سازگارتر بوده است، اما نسبت به آنچه بايد بود عقبتر است، لذا واقع بينانه است كه بخواهيم شاعران در حد خود متوقف نشده و واقعبينانه خود را بالا ببرند. اگر شعر امروز ما را نسبت به آنچه به دست آورده است قانع كند در واقع نسخه زوال خود را پيچيده است؛ چرا كه اين حس به منزل رسيدن به معناى درجا زدن است. شرايط تاريخىامروز دنيا مىطلبد كه شاعران ما نسبت به گفتمان انقلاب اسلامى وظيفه صيانتى و حمايتى بيشترى احساس كنند.(ايسنا)
محمدجواد محبت:
پرداختن به ارزشهاى دينى، زكات شعر است
شاعران جوان ما سعى مىكنند شيوهى خاص خود را ايجاد كنند. اين موضوع در ابتدا جالب بود كه شاعرانى چون نيما نوآورى كنند و در روزگار ما برخى از شاعران جوان كه شاعر انقلاب هستند، حرف خصوصى دارند كه به آن حديث نفس مىگويند.
اما در جشنوارهها كه سيماى سكههاى طلا هست، شاعران جوان شعر مناسبتى مىگويند و به اميد رسيدن به نام و نانى در اين جشنوارهها شركت مىكنند؛ در نتيجه، شعرها به صورت فرمول درمىآيد و شعر ديگر براى شاعر آمدنى نيست و شاعر خودش به سراغ شعر مىرود.
شاعرانى كه طبع بالا دارند، مىتوانند درباره هر چيزى شعر بگويند؛ اما مسلما ميان شعر و سخن نظم تفاوتى وجود دارد. شعر صنايع ادبى، تصوير، شاعرانگى و... دارد؛ اما اكنون شاعران براى يافتن سبك خاص از ادب دور شدهاند.
اين شاعر همچنين عنوان كرد: همانطور كه حضرت آقا گفتند، در دورهى ما، مانند قرن هفتم و هشتم، شاعران بسيارىفعاليت مى كنند؛ اما بيشتر اين شاعران متوسط هستند و تنها عدهاى شعر خوب مىگويند كه در ميان آنها عدهى كمىاز شاعران ممتاز هستند كه در هر شهرى به تعداد انگشتان دست هم نمىرسند. براى مثال، تعداد غزلسرايان ممتاز ما اكنون به چندين نفر هم نمىرسد.
هر موهبتى زكاتى دارد. اگر خدا به كسى حنجره ى خوب بدهد و او تنها چهچه بزند، تمام عمرش را هدر داده است. او بايد قرآن هم بخواند. مانند شجريان كه از هفتسالگى حافظ قرآن بوده و علاوه بر ربنا، براى آمرزش روح پدرش، دو نوار قرآن را هم تلاوت كرده است. شاعران هم از قريحهاى برخوردار هستند كه با پرداختن به مسائل دينى و ارزشهاى دينى مىتوانند زكات آن را بپردازند.(ايسنا)
شهرام شكيبا:
رهبر انقلاب درباره شعر انتقادى ديد بازى دارند
اولين نكتهاى كه درباره شعر انتقاد شاعران داخل و شعر بدخواهان وجود دارد، اهميت توجه به اين موضوع است كه بدانيم بسيارى از شاعران به نظام معتقد ولى منتقد هستند. در اين شرايط مقصودم مرزبندى كلى با نظام است و هدفم صحبت درباره بحثهاى جناحى و مسائل رياست جمهورى نيست.ضمن اين كه كارنامه هر شاعرى نشان دهنده عقايد اوست و مشخص مىكند كه برادرى اش را ثابت كرده است يا نه. فكر مىكنم اين مسائل مشخص است. به علاوه آقا با انتقاد مسالهاى ندارند و تاكيدشان هميشه بر اين است كه انتقاد وجود داشته باشد و در جلساتى كه با حضور ايشان برگزار مىشود ممكن است شعرى خوانده شود كه ايشان بپسندند و بقيه نپسندند و برعكس.ايشان در اين زمينه ديد بازى دارند. سالهاى پيش هم در اين ديدارها شاهد بودهايم كه شاعران به خوانش شعر طنز پرداختهاند و يكى از ماهيتهاى طنز انتقاد است. واقعيت اين است كه بايد ببينيم شخص منتقد، معتقد هم هست يا نه. اگر انتقادى بدون اعتقاد به نظام، مطرح شود معلوم است غرض ديگرى جز انتقاد در كار است. چون اساس انتقاد، دلسوزى است و شخص منتقد اميد دارد سخنش شنيده شود، به آن ترتيب اثر داده شود و تغيير ناشىاز آن را ببيند. تا به حال هم اينگونه نبوده كه گفته شود، يك منتقد بايد حتما به يك دولت اعتقاد داشته باشد. بلكه هميشه حرف از اعتقاد به نظام بوده است.(مهر)