پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - در حواشى هنر - لیمودهی رضا
در حواشى هنر
لیمودهی رضا
حضورى دوباره اما غريب
حجت الاسلام محمدعلى زم از متفاوت ترين چهرههاى عرصهى فرهنگ و هنر در سالهاى پس از انقلاب است ؛ روحانى جوان دههى نخست انقلاب كه اكنون ديگر سالهاى ميان سالى را پشت سر مىگذارد. آنان كه عادت دارند تا همهى آدمها را در قالبهاى چپ و راست و سنتى و مدرن و چه و چه... خشت بزنند و به قول خودشان طيف بندى كنند، در برابر آدمهايى از اين جنس چندان تكليف روشنى ندارند، زيرا قالبها و باسمهها كم مىآورند.
زم در ابتداى دههى شصت به حوزهى هنرى پيوست ؛ نه به عنوان شاعر و قصه نويس و هنرمند و متفكر، به عنوان مديرى از سوى سازمان تبليغات اسلامى به رياست آيت الله جنتى كه مؤسسهى نوپا و پرجذبه و غيردولتى "حوزهى انديشه و هنر اسلامى" را به فرزندى پذيرفته بود. ماجراى پرتنش مديران و هنرمندان در آن سالها ماجرايى شنيدنى است؛ البته تلخ و عبرتآموز. بخشهايى از آن تنشها و كشمكشها و حكايت خروج و اخراج شمارى از هنرمندان حوزه هنرى به مطبوعات كشيده شد؛ هنرمندانى كه در همان سالها به آن درجه از اشتهار رسيده بودند كه از نامشان نتوان به سادگى گذشت. محسن مخملباف، سيدحسن حسينى، قيصر امين پور، سهيل محمودى ، محمدرضاعبدالملكيان و ساعد باقرى برجستهترين نامها در آن حكايت به شمار مىروند. هنرمندان يادشده در نامهها و نوشتهها و مصاحبههاى خود، شيوهى الحاق حوزهى هنرى و سبك مديريتى آنان را تحميل تفكرات جناح راست بر هنر و ادبيات خواندند و در عواقب ماجرا هشدارها و انذارهايى دادند كه از سوى متوليان امر چندان جدى گرفته نشد. از آن ميان هجويههاى تند و تيز زنده ياد سيدحسن حسينى زبانزد شد كه آزرده و زخمى از آن داستان تلخ، حضرات ِتازه وارد را در سطرهايى از اين دست به ريشخند مىگيرد :
صابون يا خرمالو ؟
مسئله اين نيست
مسئله از "دولت آباد"
تا "سلطنت آباد" است !
افهم فَتَامّل !
سربازهاى حوزه همچنان در بازداشت به سر مىبرند
دژبان رسالت سوت زدن دارد :
به راست راست !
( و همسرايان : به راست راست ! )
...
نيروهاى بازدارنده
نوشابههاى گازدارنده
تنگ و ترعه
كولاب و جرعه
شركت سهامى زمزم
كولاك مىكند!
چينىها مىگويند :
" تو با انگشتت به ماه اشاره كن
آدم احمق
به جاى ماه
نوك انگشت ترا نگاه مىكند " نقل قول تمام !
لطفا به انگشت شهادت شاعر خيره نشويد !
موضوع چندان هم عميق نيست
در جا زدن سطح
عبور به خارج
ورود بى دريغ ترانزيستور
جامع المقدماتِ پال
شرح امثلهى سكام
عوامل ِآخرين مدل
حاشيه اى فاضلانه بر محصولات سونى !
راستى كى كوپن مروت اعلام مىشود ؟
...
اين هم حسن ختام :
الغرض، مسئله حل مىخواهد
لوزهى " حوزه " عمل مىخواهد...
با خروج و اخراج ِ اينان جنگ مغلوبه شد و محمدعلى زم در عرصهى فرهنگ و هنر سر بركشيد و براى دوره اى پانزده ساله سكاندار اين كانون پرشور هنرى گرديد. بگذريم !
اگر منصف باشيم ؛ دورهى حضور زم در حوزه را مىتوان دوره اى آموزشى به معناى واقعى كلمه دانست. او و هنرمندان برجامانده از هم بسيار آموختند و در روش و منش و بينش، بسته به استعداد خوب يا بد از هم تأثيرها گرفتند و از همزبانىها به همدلىها رسيدند. اين دوران، دورانى پرفراز و نشيب است و نمى توان با بيان چند جملهى شتابزده غرامتها و غنيمتهاى آن را بيان كرد. امّا عبرت آموز اين كه در پايان راه، زم دقيقا از سوى همان طيف سياسى كنار گذاشته شد، كه او را بر سر كار آورده بودند و آن همه هزينه هاى گزاف بر هنر و ادبيات نوپاى انقلاب تحميل كردند ؛ مديرى كه در دورهى اقتدار چونان بسيارى از رجال سياسى تام الاختيار و مبسوط اليد بود، ناگهان به شكلى عجيب با طرح و اجراى عملياتى ضربتى بركنار شد و اگر تا ديروز بسيارى از هنرمندان و سياست مداران ارتباط با او را غنيمت مىشمردند، روز ديگر چنان در موضع طرد و تهمت قرار گرفت كه نام بردن از او جز به طعن و لعن آسان نبود ؛ تا انسان ِمقهور درچنگ نسيان را عبرتى ديگر باشد از پست و بلند مقامهاى دنيوى در روزگار كه گه عزت مىدهد و گه خوار مى دارد !
×
اينك پس از چند سال سكوت و خاموشى و فراموشيِ نسبي، بار يگر محمدعلي زم به عرصهى فرهنگ و هنر برگشته است ؛ اين بار نه به عنوان مديرى تحميلى و نا آشنا با هنر، بلكه به عنوان توليدكننده ي هنر در بخش خصوصى، كه هرچند همچنان در كسوت روحانيت است، دست بر قضا چندان محبوب دستگاههاى رسمى نيست ؛ با تهيه كنندگى چند فيلم ازكارگردانان جوان و نامشهور كه " دموكراسى در روز روشن " پر سرو صداترين آنهاست، فيلمى كه از حضور ستارههاى سينماى ايران بهره مىبرد و سوژهى خاص و لحن و روايت متفاوت و جسورانه اش بازتابهاى متفاوتى را در ميان اهل فرهنگ وسياست برمى انگيزد.
در مجموعهى بازتابهاى اين فيلم، واكنش حجت الاسلام رحيميان ( رئيس اسبق بنياد شهيد ) رنگ و لحنى ديگر دارد، بالطبع به پاسخى صريح و بى ملاحظه از سوى حجت الاسلام زم نواخته مىشود. در بارهى فيلم " دموكراسى در روز روشن " هر گونه داورى كنيم ؛ اظهارات متقابل اين دو چهره از جنبههاى مختلف حائز اهميت است، هم از آن جنبه كه هردو در كسوت روحانيت اند و هم از آن جنبه كه سابقهى حضورى نسبتاً طولانى در عرصهى مديريتى را در كارنامه دارند. با درنگ در اين مواجههى صريح، مىتوان لحن تند كنش و واكنش را چون پوسته اى تلخ ناديده گرفت و بر نوع ورود و خروج اين دو چهرهى نمونه وار (تيپيكال ) در امر توليد و نقد فرهنگى و هنرى و زاويه ديد آنان تأمل كرد كه در واقع دو تيپ از نحوهى نگاه مجموعهى روحانيت و مديران سياسى به فرهنگ و هنر به ويژه سينما به شمار مىروند. بى شك تحليل و واكاوى تصويرها و چشم اندازهايى كه از رهگذر اين درنگ به دست مىآيد براى امروز و فرداى هنر، فرهنگ، مديريت و حتى روحانيت رهگشاست.
انتقاد شديد حجت الاسلام رحيميان از فيلم دموكراسى در روز روشن
حجت الاسلام رحيميان با اشاره به حوادث چند روز اخير خانه سينما گفت: خوب، معلوم است فيلمى كه اين افراد بسازند، جز سياه نمايى و نقض فرهنگ شهادت و دفاع مقدس چيزى نخواهد بود.
نماينده مقام معظم رهبرى در بنياد شهيد و امور ايثارگران در سيزدهمين جلسه كميسيون موارد خاص مجلس ايثارگران كشور اظهار داشت: البته معاون سينمايى وزارت ارشاد در اين خصوص اعلام موضع كرد و اين حركت را محكوم كرد اما كافى نيست.
وى گفت: لازم است خانواده شهدا و ايثارگران به عنوان صاحبان اين نظام در مقابل اين حركت به هر ترتيبى بايستند و اين خانه فساد را بر سر آن افراد خراب كنند تا ديگر كسى جرأت نكند براى براندازى نظام جمهورى اسلامى شعار دهد و عدهاى هم براى او كف و سوت بزنند.
حجتالاسلام رحيميان تأكيد كرد: لازم است خانواده معظم شهدا و ايثارگران در مقابل چنين عمل كثيف و ناپسندى موضعگيرى كنند و اعلاميه بدهند و حتى اگر لازم بود حركت و تجمعى براى آن صورت گيرد.
طى سالهاى اخير به اسم فيلم دفاع مقدس، لجنپراكنى شده است
حجت الاسلام رحيميان با بيان اينكه در اين سالها به نام دفاع مقدس و فرهنگ ايثار و شهادت فجايعى رخ داده است، اضافه كرد: آن شيخ كه نمىدانم چه صفتى را بايد براى او به كار برد آقاى زم را مىگويم كه مسئول سابق حوزه هنرى سازمان تبليغات بود در سال گذشته فيلمى ارائه داد به نام "دموكراسى در روز روشن" كه به صراحت مسئله ايثار و شهادت را زير سؤال برد و لجنپراكنى كرد؛ اين فيلم يكى از كثيفترين و زشتترين فيلمهايى بود كه به اساس بنياد شهيد و امور ايثارگران توهين كرد.
وى با اشاره به فيلم "پاداش سكوت" نيز اظهار داشت: در اين فيلم نيز نقش شهيد و شهادت و پدر شهيد زير سؤال مىرود و سؤال اينجاست كه واقعاً ساختن فيلم با چنين سوژههايى چه ضرورتى دارد.
حجت الاسلام رحيميان با اشاره به ماجراى شهادت شهيد زرندپور اظهار داشت: وقتى كه تركش به كولهپشتى اين شهيد والامقام اصابت مىكند و او احساس مىكند كه اگر كولهپشتىاش كه پر از مواد منفجره است، آتش بگيرد ممكن است براى گردان و عمليات مشكل پيش مىآيد، از فرماندهاش مىخواهد چفيه را در دهان او قرار دهد تا مبادا سر و صدايش موجب هوشيارى دشمن و لو رفتن عمليات شود. آن وقت ببينيد در فيلمهايى كه به اسم دفاع مقدس ساخته مىشود چه فجايعى به بار مىآيد و چگونه فرهنگ ايثار و شهادت را وارونه جلوه مىدهند.
وى خاطرنشان كرد: اين فجايع و لجنپراكنىها از دوره اصلاحات شروع شد و متأسفانه هنوز هم ادامه دارد و ما غافل هستيم.
١٧ مهر ١٣٨٩
منبع: فارس
واكنش محمدعلى زم به اظهارات رحيميان
مدير عامل محترم خبرگزارى فارس
با سلام؛ نظر باين كه مطالبى به نقل از آقاى رحيميان نماينده مقام معظم رهبرى در بنياد شهيد و امور ايثارگران در رابطه با فيلم دموكراسى تو (در) روز روشن و عليه اين جانب طى خبر شماره ٨٩٠٧١٦٠٠٧٥ در مورخ ١٧/٧/٨٩ در گروه فرهنگى آن خبرگزارى درج گرديده است، حسب قانون مطبوعات دستور فرمائيد پاسخ بنيان فرهنگ و هنر ايرانيان نسبت به فرموده مشاراليه را در همان صفحات و همان گروه مربوطه درج نمايند.
محمد على زم
اين كه روحانى در فضل و قامت حجت الاسلام آقاى رحيميان متصف به نمايندگى مقام معظم رهبرى "مدظله العالى" و با سابقه دو دهه افتخار خدمت در بنياد شهيد، زبان سينما را نفهمد و فيلم و سينما را نشناسد و از هنر و ادبيات چيزى نداند، جاى نقد، ايراد و عجبى نيست و امثال ايشان در كسوت روحانيت فراوان بوده و هستند كه يا چون سينما را از اساس ملعبه شيطان دانسته و يا آن كه شأن علمى و حرمت لباس پيامبرى خود را اجلى از ورود به عرصههاى سخيف و كثيفى! چون سينما مىدانند، عامداً از ورود به عرصه سينما و هنر دور مانده باشند اما اگر روحانى خصوصاً در قد مدعاى ايشان به دليل كثرت مشاغل دنيوى يا اخروى!
اين مقدار از روح قرآن و روايات حضرات معصومين عليهم السلام دور مانده باشد جاى شگفتى و تّعجب دارد.حجت الاسلام رحيميان در سخنرانى خود چنين بيان داشته اند: " در اين سالها به نام دفاع مقدس و فرهنگ ايثار و شهادت فجايعى رخ داده است، آن شيخ كه نمى دانم چه صفتى را بايد براى او به كار برد - آقاى زم را مىگويم كه مسئول سابق حوزه هنرى سازمان تبليغات بود- در سال گذشته فيلمى ارائه داد به نام "دموكراسى در روز روشن "كه به صراحت مسئله ايثار و شهادت را زير سئوال برد و لجن پراكنى كرد، اين فيلم يكى از كثيف ترين و زشت ترين فيلمهايى بود كه به اساس بنياد شهيد و امور ايثارگران توهين كرد " هر كس كه از اندك معرفت دينى بر خودار، حامل عقل، بهره مند از انديشه و داراى فكر باشد وقتى فيلم "دموكراسى تو روز روشن " را ببيند ژانر فيلم را مذهبى دانسته و منكر قدرت تأثيرگذارى بينش و مضمون دينى حاكم بر فيلم نخواهد بود و من در شگفت از اين كه چرا بايد روحانى چون ايشان از حداقل فهم موضوعات مذهبى در يك فيلم عاجز باشد!
اگر قضاوت و گفتههاى ايشان راجع به اين فيلم برآمده از شنيدههايشان باشد (از اين جهت كه اكران سينمايى و انتشار نسخه نمايش خانگى در همين سه، چهار ماه اخير بوده است و نه آن چنان كه ايشان گفته اند سال گذشته پس احتمالاً فيلم را نديده اند، آن چنان كه گفتههايشان در همان سخنرانى درباره برخى فيلمهاى ديگر و جشن خانه سينما را نمىتوان بر آمده از شنيدههايشان ندانست) نبايد اين سخنان را بر آمده از انديشه و علم دينى، فكر صائب اجتماعى، ايمان جانسوز انقلابى و بينش صحيح سياسى ايشان دانست و در شرايطى كه هنوز گرد سخنان معطر رهبر معظم انقلاب مبنى بر حفظ وحدت به عنوان ضرورى ترين نياز ملى و اجتماعى امروز ما ايرانيان بر زمين ننشسته است چگونه كسى در جلوت نمايندگى ايشان، بايد به چنين تحريكات و ايجاد اشوبهاى اجتماعى مبادرت ورزد و چرا بايد از خانواده معظم شهدا و ايثارگران كه به فرموده امام راحل گل سر سبد ملت ما بوده و هستند در جهت نا يافتههاى علمى و نافهميدههاى عقلانى و يا هوس هاى سياسى خود استفاده چماقى و كلنگى كند و آنان را به "حركت و تجمع و تخريب خانه فساد (خانه سينما) بر سر افراد آن" دعوت كند!
آقاى رحيميان! كه فيلم دموكراسى تو روز روشن را ديده و يا نديده ايد و اگر ديده ايد، آنرا نفهميده و يا بد فهميده ايد و حتى اسم فيلم و زمان ارائه آن را درست نگفته ايد! به اشاره مى گويم كه يك سوم آيات قرآن، مربوط به جهان پس از مرگ آدمى و طبيعت است در اين فيلم از روح و مضمون حدود ١٧٠ آيه از آيات كريمه الهى مربوط به معاد و نيز حدود ٤٠٠ حديث از گفتار پيامبر و معصومين عليهم السلام استفاده شده است.
اين فيلم براى همه اقشار سنى و خانوادههايى كه علاقمند به رعايت آموزههاى اخلاقى و پايبند به معارف دينى هستند و دنيا را مقدمه و ذخيره آخرت خود مىپندارند و براى اعمال، نيّات و گفتار دنيايى خود حساب و كتاب اخروى قائلند و در تلاش براى دست يابى به روشنىهاى تازهاى براى خوب زندگى كردن و زندگى خوب داشتن مىباشند و خود را نيازمند رهايى از تاريكىهاى نفسانى خود مىدانند و براى آنانى كه، براى دانستن راز غريبهها و رمز آشناها در دربار حضرت ربوبى راهى جز "توسل به ظاهر شريعت" و "توصل به باطن حقيقت" و سير و صيرورت در مسير كمال معنوى نمى جويند و بالاخره براى آنان كه در لواى كسوت مذهب، ظاهر سازى دينى و شعار معنويت خواهى در پى تكسب امور دنيوى و اكتساب سهميههاى مادى نيستند... ساخته شده است براى آنان كه با ديدن فيلم، رهايى را در رها شدن از چشمان بسته، قلبهاى خسته و عقلهاى نشسته در جهل، خرافه و عصيّبتهاى مذهبى و سياسى و ارتجاع و انجماد و انسداد دينى... جستجو مىكنند. جناب رحيميان !١- فحش و ناسزا گويى حتىنسبت به كفّار هم در نزد خداوند تبارك و تعالى همواره مذموم و در خلق او هم هيچگاه محبوب و محبوبيت آور نبوده است، شما (مؤمنان ) دشنام به آن كه غير خدا را مىخوانند ندهيد... انعام آيه ١٠٨
مضاف بر آن كه مردم از روحانيت خصوصاً آنها كه خود را شبيه بزرگان مىنمايانند و ذيل ساحت ايشان بودن را همه وجيزه و افتخارخود مىپندارند انتظار ادبيات فاخر، متين، مزّين به حقيقت و آميخته با عدالت دارند، راستى به تفاوت ادبيات عصيبت آلود خود با مردم، با شيوه خداى رحمان كه رسولش را موظف به اجراى آن كرده است تاكنون تأملى داشتهايد؟ آنجا كه مىفرمايد: اى رسول ما، خلق را به حكمت و برهان و موعظه نيكو به راه خدا دعوت كن و با بهترين طريق و استدلال - با اهل جدل - مناظره كن - وظيفه تو بيش از اين نيست - كه البته خدا - عاقبت حال - كسى كه از راه او گمراه شده و آنكه هدايت يافته است را بهتر مىداند -سوره نحل آيه ١٢٥-
جناب عالى در دو دهه گذشته همواره نسبت به آثار فرهنگى و هنرى حتى نسبت به نمونههاى انقلابى و اسلامى آن برخورد تند داشته ايد، آيا بهتر نبود با بودجههاى هزار ميلياردى، موقعيت، قدرت و مزيتهاى قانونى كه در اختيار و با احساس رسالت فرهنگى كه نسبت به اعلاى مقام شهادت، ايثارگرى و جانبازى در راه دين داشته ايد، حداقلهاى مطلوب خويش در عرصههاى سينما، تئاتر، موسيقى، نقاشى،... را توليد كرده و بجاى مبهم گويى و برخورد افراطى با نيروهاى انقلاب در عرصه فرهنگ و نفى و طرد آثار هنرى و شخصيت ايشان كه عمدتاً خوشامد دشمنان فرهنگ و دين و ملت را درپى داشته است، به ايجاب توان، اثبات تقوا و احسان فرهنگى خود مبادرت مىكرديد؟ آيا باور نداريد كه: همانا خداوند يار و ياور متقيان و نيكوكاران جهان است (سوره نحل ١٢٨) در مقام كار ايجابى، آيا جناب عالى همان آقاى رحيميان سردبير مجله پاسدار اسلام كه اين مجله را از تيراژ يك ميليونى به تعطيلى كشانده است نيستيد؟
راستى در بخشهاى هنرى، سينمايى، انتشارات، مطبوعات، موزه دارى... با آن همه امكانات مادى و مالى و فرصتهاى قانونى بنياد شهيد در زمان مديريت بيست ساله شما چه اتفاق مثبت و تأثير گذارى افتاده است ؟
٢٧ مهرماه ١٣٨٩