پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - برگزيده تحولات جهان - ارکان مائده
برگزيده تحولات جهان
ارکان مائده
تازهترين گزارش آژانس بينالمللى انرژى اتمى
ادامه غنىسازى اورانيوم: پس از آنكه آخرين گزارش آژانس بين المللى انرژى اتمى از فعاليتهاى هستهاى ايران مبنى بر افزايش ذخيره اورانيوم و اخراج بازرسان از ايران ارائه شد، مقامات ايرانى از روند گزارشهاى آژانس از هنگام روى كارآمدن يوكيو آمانو به سمت مدير كلى آژانس انتقاد كردند.
تازهترين گزارش يوكيو آمانو روز دوشنبه ١٥ شهريور براى مطالعه در اختيار ٣٥ عضو شوراى حكام آژانس قرار گرفت. اين گزارش ١١ صفحهاى حاكى از اين امر است كه بين ايران و آژانس هنوز اختلافاتى وجود دارد. در اين گزارش همچون گزارشهاى قبلى بر عدم همكارى ايران در بخشهايى از تأسيسات هستهاى تأكيد شده و مدير كل آژانس خواهان پاسخگوئى ايران به شكستن مُهر و مومها شده است.
پس از شدت گرفتن تحريمهاى چندجانبه دولت و كنگره امريكا، اروپا و سازمان ملل متحد عليه ايران و فشارهاى سياسى و اقتصادى ناشى اين تحريمها مقامات ايران خواهان ادامه مذاكرات با گروه ١ + ٥ شدند. يعنى آمادگى براى بازگشت به ميز مذاكره و ادامه گفت و گوهاى وين درباره مبادله سوخت براى راكتور اتمى تهران بر مبناى بيانيه تهران. در همين حال يك هفته قبل از گزارش آخرين گزارش مدير كل آژانس، على اكبر صالحى، رئيس آژانس انرژى اتمى از تشكيل كنسرسيوم با روسيه خبر داد. وى پيشنهاد داد براى توليد سوخت اتمى يك كنسرسيوم مشترك با روسيه تشكيل شود تا با تشكيل اين كنسرسيوم بخشى از فعاليت نيروگاه در ايران و بخشى در روسيه انجام شود. صالحى اعلام كرد روسيه در حال بررسى اين پيشنهاد است. پيشنهاد ايران براى تشكيل يك كنسرسيوم پاسخ غيرمستقيمى بود به نگرانى غرب كه معتقد است ايران به دنبال ساخت بمب اتم است. اما ايران اعلام كرده كه غنىسازى را به گونهاى انجام مىدهد كه امريكا و اروپا را از اين نگرانى دربياورد. اين پيشنهاد در واقع امتياز و دستاوردى براى مسكو در رابطه با ايران محسوب مىشود، اگر اين كشور بتواند در دستيابى به توافقى كه براى امريكا و ايران قابل تحمل باشد نقش سازنده ايفا كند.
گزارش يوكيو آمانو با واكنشهايى در ايران و غرب روبرو شد. اين گزارش بر ادامه غنىسازى از سوى ايران و افزايش ذخيره ١٥ درصدى اورانيوم نسبت به سه ماه قبل تاكيد شده است. در اين گزارش همچنين از عدم همكارى ايران با بازرسان آژانس. خوددارى از پاسخ به سؤالات آژانس، شكسته شدن مهر و موم تعدادى از تجهيزات غنىسازى اورانيوم در نطنز، انتقاد از فعاليت مكرر ايران به انتخاب بازرسان با تجربه در چرخه سوخت و تأسيسات اتمى اين كشور، تأكيد بر تأمين دسترسى به تمام سايتها، تجهيزات، اشخاص و مدارك مورد درخواست آژانس، عدم پاسخگوئى ايران به درخواستهاى آژانس در مورد امكان دسترسى به مكانهاى بيشتر هستهاى و ادامه فعاليتهاى مرتبط با توليد آب سنگين آمده است. با ارائه اين گزارش مقامهاى ايران اظهار داشتند اين گزارش نشان مىدهد كه فعاليتهاى هستهاى ايران انحرافى نداشته است. اما از طرف ديگر اعلام كردند از زمان مدير كلى آمانو بر آژانس گزارشها منفىتر شده است. در همين راستا على اكبر صالحى اظهار داشت كه گزارش اخير آژانس بيانگر تعهد كامل ايران به NPT است. وى افزود اين گزارش بار ديگر پس از گذشت هفت سال بازرسى مستمر بر عدم انحراف موارد فعاليت هستهاى ايران به سمت اهداف نظامى و ممنوعه تأكيد دارد. صالحى در رابطه با اخراج دو تن از بازرسان آژانس گفت ايران حق انتخاب بازرسان را دارد و به فعاليت دو بازرسى به دليل گزارشهاى غلط آنان پايان داده وى همچنين افزود كه شكستن مهر و مومهاى نطنز اتفاقى بوده است. اما آژانس اعلام كرد؛ به عملكرد اين دو بازرس اطمينان كامل دارد و ايران با اخراج اين بازرسان وقت كشى مىكند.البته آژانس شكستن اتفاقى مهر و مومهاى نطنز را نپذيرفت. در همين راستا كاخ سفيد نتايج اين گزارش را نگران كننده خواند؛ اما مقامات ايران معتقدند كه گزارش آمانو بيشتر يك گزارش سياسى است تا فنى و حقوقى و اين امر به اعتبار آژانس صدمه مىزند. به همين دليل يك هفته بعد از اعلام گزارش آژانس، ايران طى نامهاى به گزارش آژانس اعتراض كرد. سلطانيه نماينده ايران در آژانس بين المللى انرژى اتمى گزارش آمانو را »كپى بردارى« از قطعنامه شوراى امنيت توصيف كرد و در نامهاى به مدير كل آژانس، اين سازمان را درباره تازهترين گزارش خود درباره فعاليتهاى هستهاى ايران به وارونه جلوه دادن حقايق متهم كرد و بخشهايى از اين گزارشهاى تازه را كپى قطعانه ١٩٢٩ شوراى امنيت دانست. مدير كل آژانس هم در روز ١٣ سپتامبر و در نخستين نشست فعلى شوراى حكام اين سازمان از اينكه ايران با بازرسان همكارى كامل نداشته و به تازگى دو تن از بازرسان اين سازمان را اخراج كرده اظهار نگرانى كرد. در همين راستا در نشست شوراى حكام بريتانيا، فرانسه و آلمان هم در بيانيه مشتركى كه توسط فلورانس مانگين، نماينده فرانسه در جلسه شوراى حكام قرائت شد، بر عدم همكارى كامل ايران با آژانس و تلاشهاى عامدانه اين كشور براى جلوگيرى از اعمال اختيارات آژانس در خاك ايران مشكلساز و قابل سرزنش اعلام كردند.
به اين ترتيب گزارش جديد مدير كل آژانس حاكى از اين امر است از زمان مدير كلى آمانو، گزارشهاى اين نهاد بين المللى سياسىتر، دقيقتر و تندتر شده است. مقامات ايران معتقد هستند اين گزارشها بيشتر سياسى است تا فنى و حقوقى و اين امر به اعتبار آژانس بين المللى انرژى اتمى لطمه وارد مىزند. برخى از تحليلگران سياسى امريكا هم اظهار داشتهاند؛ گزارش اخير حاكى از اين است كه نشان مىدهد تهران و آژانس بتدريج به بن بست مىرسند. اين در حالى است كه باراك اوباما اعلام كرده است كه اگر ايران گامهاى روشنى براى پاسخگوئى به برنامه اتمى خود بردارد، واشنگتن همچنان آماده مذاكره با تهران است. اما ايران قطعنامههاى شوراى امنيت براى توقف غنىسازى اورانيوم را غيرقانونى مىداند و مىگويد فعاليت اتمىاش در چارچوب معاهده NPT (معاهده منع گسترش سلاحهاى كشتار جمعى) قانونى است و اين كشور قصد ساختن بمب اتمى را ندارد.
مذاكرات مستقيم صلح خاورميانه
هدف تشكيل دولت مستقيم فلسطين: مذاكرات خاورميانه ميان رهبران اسرائيلى و فلسطينى با ميانگيجرى واشنگتن در حالى ادامه دارد كه چشمانداز روشنى براى رسيدن به يك صلح پايدار براى آن متصور نيست.
مذاكرات مستقيم صلح خاورميانه طبق اعلام كميته چهارجانبه صلح خاورميانه متشكل از امريكا، روسيه، اتحاديه اروپا و سازمان ملل از روز دوم سپتامبر رسماً در واشنگتن آغاز به كار كرد دور دوم و سوم اين مذاكرات در شرم الشيخ مصر و بيت المقدس ادامه يافت. اين مذاكرات كه با حضور رئيس جمهور امريكا، محمود عباس، رئيس تشكيلات خودگردان فلسطين، بنيامين نتانياهو، نخست وزير اسرائيل، هيلارى كلينتون، وزير امور خارجه امريكا و نمايندگانى از مصر و اردن رسماً آغاز به كار كرد قرار است تا يكسال ادامه يابد،البته در صورتى كه عزم دو طرف در ادامه مذاكرات جدى باشد. موضوعهاى مورد چالش در اين مذاكرات مسأله بازگشت آوارگان فلسطينى، تداوم شهرك سازى در داخل مرزهاى پيش از سال ١٩٦٨ ميلادى و وضعيت سياسى بيت المقدس مىباشد. در همين رابطه باراك اوباما اظهار داشت؛ غرض از اين مذاكرات حل همه مسائل مربوط به وضعيت نهايى است. هدف رسيدن به توافقى مذاكره شده ميان اطراف ذينفع براى پايان دادن به اشغالى است كه در سال ١٩٦٧ آغاز شد و نيز ظهور يك كشور مستقل، دموكراتيك و دوامپذير فلسطينى است كه در كناركشور يهودى اسرائيل و ديگر همساينگانش در صلح و امنيت زندگى كند. اين چشم اندازى است كه ما پى مىگيريم.
بسيارى از تحليل گران سياسى معتقدند اين مذاكرات كه با هدف تشكيل دولت مستقل فلسطينى برگزار مىشود محصول تلاش فشرده دستگاه وزارت امورخارجه امريكا به رياست هيلارى كلينتون است. به نظر مىرسد اختلاف نظر ميان رهبران اسرائيلى و فلسطينى در هر كدام از اين موضوعات منجر به بن بست طولانى در مذاكرات خواهد شد. اين مذاكرات با مذاكرات قبلى بحث بر سر موضوع مرزها مىباشد كه محمود عباس بر آن تاكيد دارد.
حل و فصل اختلافات اسرائيل و فلسطين همواره در دستور كار رؤساى جمهور ايالات متحده بوده است. رؤساى جمهور اين كشور گرچه اسرائيل را به رسميت مىشناختند و روابط استراتژيك نزديكى با يكديگر داشتند و دارند اما همواره از اين رژيم انتقاد هم مىكردند. اكنون باراك اوباما با ميانجيگرى ميان طرفين فلسطينى و اسرائيلى قصد دارد اختلافات را حل وفصل كند. اوباما در سال گذشته در طى چند ماه تلاش براى متقاعد كردن رهبر اسرائيل در تعليق كامل فعاليتهاى ساختمانى اسرائيل در سرزمينهاى اشغالى فلسطينى شكست خورد. سپس همزمان با ديدارجوبايدن، معاون رياست جمهوريامريكا از اسرائيل اين كشور شروع پروژه »راموت شلومو« را اعلام كرد. اين پروژه كه براى اسكان يهوديان در اراضى بيت المقدس شرقى برنامه ريزى شده با واكنش تند دولت واشنگتن روبرو شد. اما بعد از مدتى با قبول مذاكرات مستقيم از جانب محمود عباس و نتانياهو اين مذاكرات پس از ٢٠ ماه وقفه در واشنگتن شروع شده است. لازم به يادآورى است كه از آغاز به كار دولت نتانياهو از آوريل سال ٢٠٠٩ مذاكرات مستقيمى ميان طرفقين صورت نگرفته است. آخرين دور مذاكرات مستقيم اسرائيل و فلسطين در دسامبر ٢٠٠٨ و در هفته پايانى نخست وزيرى ايهود اولمرت صورت گرفت. مذاكراتى كه در چهار ماه اخير در اين زمينه در جريان بوده به صورت غيرمستقيم و با ميانجيگرى جرج ميچل، فرستاده ويژه امريكا به منطقه خاورميانه انجام شده است. به اين ترتيب است كه مذاكرات مستقيم پس از يك دوره مذاكرات غيرمستقيم - يا مذاكره نزديكسازى روابط كه از ماه مه گذشته به سرپرستى جرج ميچل آغاز شد، اكنون ادامه مىيابد.
شروع مذاكرات كار سادهاى نبود. به اين دليل كه هر دو طرف مناقشه شرايطى داشتند كه طرف مقابل حاضربه قبول آن نبود. محمودعباس اعلام كرد اگردولت اسرائيل به ساخت و سازها ادامه دهد از مذاكرات صلح خارج خواهد شد. نتانياهو هم اظهار داشت حالى پاى ميز مذاكره مىنشيند وبه تشكيل دولت فلسطينى اعتراف مىكند كه فلسطينىها، اسرائيل را به عنوان كشورى يهودى به رسميت بشناسند. از طرفى ديگر در درون گروههاى فلسطينى و اسرائيلى اختلافاتى وجود دارد. اختلافات حماس كه نوار غزه را تحت كنترل دارد با جنش فتح كه نوار باخترى را در اختياردارد. در كابينه ائتلافى نتانياهو هم برخى خواهان رسيدن به صلح ميان طرفين اسرائيلى و فلسطينى هستند اما برخى ازاحزاب افراطى همچون شاس با هرگونه مذاكره و تشكيل دولت مستقل فلسطينى مخالفت مىكنند و نتانياهو را تحت فشار قرار دادهاند. نتانياهو گرچه خود باشعارهاى ضدصلح بر سر كارآمد ولى اكنون تحت فشار امريكا خواهان صلح است. از طرف ديگر جامعه اسرائيل يك جامعه مذهبى است كه داراى گرايشات ايدئولوژيك مىباشد ايندولت خواهان سركوب و نابودى مردم ودولت فلسطينيهستند و به مذاكرات اهميتى نمىدهند. در همين حال گروههاى دهگانه فلسطينى عضو »جبهه مقاومت« به ويژه حماس و جهاد اسلامى در يك گردهمايى در دمشق پايتخت سوريه با هر گونه مذاكره با اسرائيل مستقيم يا غيرمستقيم اكيداً مخالفت كردند. حماسه مذاكرات را تلاشى براى فريب فلسطينىها دانست و اعلام كرد اين مذاكرات راه به جائى نمىبرد. به اين ترتيب رهبران فلسطينى و اسرائيل هر دو از داخل گروههاى خود تحت فشار هستند. به همين منظورشروع مذاكرات سخت بود. اما اين نقطه شروع براى واشنگتن حائز اهميت است. سخنگوى وزارت امور خارجه امريكا، فيليپ كراوالى در همين رابطه مىگويد؛ تلاش براى از سرگيرى مذاكرات به نقطه حساس رسيده است.
به اين ترتيب به نظرمى رسد چشم اندازى روشن براى مذاكرات با وجود فشارهاى امريكا بر طرفين فلسطينى و اسرائيلى متصور نيست. به اين دليل كه اولاً تمام گروههاى فلسطينى از جمله حماس دراين مذاكرات شركت نداشتند و از طرفى در درون گروهاى فلسطينى از جمله فتح و حماس اختلافاتى بر سرنوار غزه است .ثانياً جامعه اسرائيل يك جامعه مذهبى است كه براى اسكان يهوديان دنياى تشكيل شده است اين دولت داراى گرايشات ايدئولوژيكى مىباشدو بخشى ائتلافى آن ملاحظات بينالمللى در رابطه با صلح ندارد. براى اين بخش از دولت امنيت اسرائيل و شهركسازى مهم تراز هرچيزى مى باشد لذا،بعيد به نظر مىرسد اين دولت در مسير صلح گامهايى بردارد.گرچه ممكن است مذاكرات ادامه يابد و پيشرفتهاى اندكى هم حاصل شود. ثالثاً نسبت به مذاكرات صلح در منطقه خاورميانه ديدگاه تقابلى وجود دارد. عربستان سعودى و قاهره از اين مذاكرات حمايت مىكنند. اما ايران و سوريه اين مذاكرات را مذاكرات سازشى خواندهاند. از طرفى وزارت خارجه امريكا بتازگى ايران را متهم كردند كه از گروههاى تروريستى درخاورميانه و آسياى مركزى حمايت مىكند و با اين كار مستقيماً بر تلاشهاى بينالمللى براى تقويت صلح اثر مىگذارد. ثبات اقتصادى منطقه خليج فارس را به خطر مىاندازد و به رشد دموكراسى آسيب مىرساند. اتهاماتى كه ايران همواره رد كرده است. به اين ترتيب تااين اختلافات حل نشود و بين كشورهاى منطقه اتحاد در رابطه صلح اسرائيل و فلسطينى بوجود نيايد چشمانداز صلحى پايدار روشن نيست.