پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٣
برگزيده تحولات سياسى جهان
ارکان مائده
كنفرانس آينده افغانستان، اجلاسيه لاهه براى كمك از همسايگان افغانستان براى حل و فصل بحران امنيتى در اين كشور و كنفرانس اتحاديه تمدنها از مهمترين موضوعات قابل بررسى و جهان در اين شماره مىباشد.
اجلاسيه »اتحاديه تمدنها«
دومين نشست بزرگ اتحاديه تمدنها در استانبول: استانبول روزهاى ١٧ و ١٨ فروردين، ٦ آوريل شاهد برگزارى كنفرانسى تحت عنوان كنفرانس اتحاديه تمدنها بود. اين نشست كه از طرف سازمان ملل متحد حمايت مىشود با حضور چهار صد شخصيت فرهنگى، دينى و سياسى جهان برگزار گرديد. هدف از اين اجلاسيه، گسترش راههاى تفاهم و همكارى بين اديان و فرهنگهاى مختلف جهان ذكر شده است.
كنفرانس اتحاديه تمدنها با حضور شخصيتهاى بزرگ جهان از جمله محمد خاتمى، رئيس جمهور سابق كشورمان و باراك اوباما رئيس جمهورى امريكا با هدف تقويت گفت و گو ميان جهان اسلام و غرب در استانبول تركيه برگزار گرديد. باراك اوباما كه يكى از سخنرانان اين اجلاسيه بود از تركيه خواهان همكارى در موضوعات عراق، افغانستان، صلح خاورميانه و پرونده هستهاى ايران شد. رئيس جمهور امريكا قبلا در يكى از مصاحبههايش گفته بود كه از پايتخت يك كشور اسلامى با مردم جهان اسلام صحبت خواهد كرد. اكنون وى استانبول را در نظر گرفت، يعنى پايتخت فرهنگى تركيه.
تلاس واشنگتن براى حل و فصل معضلات و چالشهاى پيش روى سياست خارجى ايالات متحده باعث شد كه تركيه را به عنوان حلقهاى ميان اين مشكلات بيابد،لذا اوباما تركيه را انتخاب كرد. تركيه هم يك كشور مسلمان است و هم عضو ناتو و با واشنگتن هم رابطه نزديكى دارد. باراك اوباما قبلا اعلام كرده بود كه القاعده و تروريسم اولويت مهمى در سياست خارجى امريكا دارند، لذا وى اين كشور را در نظر گرفت كه در خاورميانه از جايگاه مهمى برخوردار است و ميانجى گرى خوب است.
تركيه كشور مسلمانى است در خاورميانه و با كشورهايى مثل ايران، عراق، سوريه، اسرائيل رابطه نزديكى دارد و بازيگرى فعال در عرصه جهانى شناخته شده است. از طرفى داراى دومين ارتش بزرگ در ناتو است. باراك اوباما تركيه را انتخاب كرد تا بتواند در موضوع عراق به وى كمك كند. عراقى كه در سال ٢٠٠٣ پارلمان اين كشور به ارتش امريكا اجازه نداد كه از خاك اين كشور براى حمله به عراق استفاده شود. اما اكنون اين كشور تمايل به همكارى با امريكا دارد و مىخواهد به سربازان امريكايى مستقر در عراق يارى رساند. به همين جهت تركيه آمادگى خود را براى همكارى با واشنگتن براى در اختيار گذاشتن دو پايگاه هوايى اينجرليك و بندر مرسين اعلام كرده است.
حضور فعال آنكارا در عرصه صلح خاورميانه و روابط نزديك با اسرائيل يكى ديگر از دلايل انتخاب رئيس جمهور امريكا مىباشد. همكارى نزديك تركيه با اسرائيل حتى بعد از درگيرى لفظى رجب طيب اردوغان، نخست وزير تركيه با شيمون پرز، رئيس جمهور رژيم اسرائيل بر سر بحران غزه در اجلاسيه داووس رابطه اين دو را كم نكرد و همچنان با يكديگر همكارى دارند. اين درگيرى لفظى نشان داد كه تركيه داراى ويژگى اخلاقى لازم براى ميانجيگرى ميان كشورهاى داراى اختلاف را داراست. ميانجىگرى تركيه ميان اسرائيل و سوريه هم نشان از فعال بودن اين كشور مسلمان در عرصه مبادلات منطقهاى و بين المللى است.
تركيه از نظر واشنگتن مىتواند ميانجيگر خوبى باشد، اما هنوز نتوانسته است براى ورود به اتحاديه اروپا، اروپائيان را قانع كند. گر چه اين كشور اصلاحات سياسى و اقتصادى را در ساختارهاى حكومتى خود شروع كرده است، اما هنوز موفق نشده است. ساركوزى به پيوستن آنكارا به اتحاديه اروپا مخالف است و حتى گفته است كه هر كارى بتواند انجام مىدهد تا تركيه عضو اتحاديه اروپا نشود.
از طرفى ديگر رابطه انكارا با ايران، حماس و سودان رابطه خوبى است. در همين رابطه روزنامه نيويورك تايمز مىنويسد اوباما مىتواند به كمك اردوغان براى تشويق حماس، ايران و سودان براى بازنگرى در روابط با امريكا اميد ببندد. اين روزنامه مىافزايد همكارى تركيه با كردهاى عراق بهبود يافته و همچنين گزارشهاى مبنى بر اينكه روابط تركيه و ارمنستان ممكن است بزودى بهبود يابد وجود دارد. سفر سال گذشته رئيس جمهور تركيه به ارمنستان يخهاى روابط اين دو كشور را بعد از سالها اختلاف با يكديگر آب كرد. رئيس جمهور امريكا در مسافرتش به تركيه از عبد الله گل به دليل مشاركت در مذاكرات ميان تركيه و ارمنستان تشكر كرد. با اين همه واشنگتن با آنكارا داراى يك مشكل جدى است و آن حمايت كنگره امريكا و تصويب قطعنامه قتل عام ارامنه به دست تركان عثمانى است. اين مسئله باعث رنجش آنكارا شده است. تركيه معتقد است كشتار ١/٥ ميليون ارمنى در جنگ جهانى اول بر اثر جنگ و نا امنى رخ داده است. و نه يك نسل كشى توسط تركان عثمانى. اوباما گرچه قبلا از اين مصوبه حمايت كرده بود، اما در سفر اخيرش به تركيه در ضمن اينكه از مواضع گذشتهاش در قبال اين مسئله كوتاه نيامد، اما عبارت »نسل كشى ارامنه« را به كار نبرد و اين نشان از هوشمندانه عمل كردن وى در عرصه روابط بينالملل مىباشد.
محمد خاتمى از ديگر سخنرانان اين اجلاسيه اتحاد تمدنها در استانبول بود. خاتمى در اين سخنرانى به تشريح ديدگاههاى اسلام نسبت به صلح و عدالت پرداخت. وى تأكيد كرد كه علل جنگ، تمدنها و اديانها نيست، بلكه مطامع دنيوى انسانها عامل جنگ بوده است. در اين اجلاسيه راسموسن دبير كل جديد ناتو كه سال گذشته در اهانت به پيامبر اسلام(ص) در دانمارك واكنشى به اين امر نشان نداده و آن را نشانى از آزادى بيان در كشورش دانسته بود، از آقاى خاتمى عذر خواهى كرد. لازم به ذكر است اردوغان در اجلاسيه اخير ناتو در استراسبورگ خواهان معذرت خواهى راسموسن از جهان اسلام شده بود.
كنفرانس »آينده افغانستان«
لاهه هلند: آخرين روز مارس ٢٠٠٩ ميلادى لاهه هلند ميزبان نمايندگانى از كشورهاى مختلف جهان از جمله ايران، امريكا، افغانستان بود. اين كنفرانس كه به منظور بررسى بحران افغانستان تشكيل گرديد، رئيس جمهور ايالات متحده امريكا، باراك اوباما از استراتژى جديد واشنگتن براى مقابله با طالبان در افغانستان و پاكستان سخن راند. اين استراتژى مورد استقبال حامد كرزاى رئيس جمهور افغانستان و ديگر نمايندگان كشورهاى حاضر در اين اجلاسيه قرار گرفت.
اجلاسيه »آينده افغانستان« كه با حضور نمايندگان بيش از هفتاد كشور جهان و بانكىمون، دبير كل سازمان ملل متحد با هدف همكارى بيشتر همسايگان افغانستان براى ايجاد ثبات و امنيت در اين كشور برگزار شد، روز خوبى براى افغانها بشمار رفت. باراك اوباما از همسايگان افغانستان خصوصاً ايران و روسيه خواستار همكارى براى حل فصل بحران اين كشور شد. در اين كنفرانس از ايران هم دعوت بعمل آمد.بعد از دعوت ايران توسط امريكا به كنفرانس لاهه و قبول اين دعوت از سوى تهران ريچارد هالبروك نماينده ويژه باراك اوباما در امور افغانستان و پاكستان از اين تصميم دولت ايران براى شركت در كنفرانس استقبال كرد. وى شركت ايران را گامى به جلو دانست. هالبروك معتقد است كه تهران و واشينگتن در برقرارى ثبات در افغانستان منافع مشتركى دارند. موضوع مواد مخدر و حضور طالبان از موضوعات مشترك اين دو كشور مىباشد. حامد كرزاى هم نقش ايران را به عنوان همسايه افغانستان با ارزش دانست و گفت اين اقدام جديد امريكا كه خواهان بهبود روابط با تهران است، مورد تاييد ما مىباشد. البته وزارت امور خارجه امريكا اعلام كرد كه كنفرانس لاهه تنها در رابطه با افغانستان مىباشد نه در رابطه با ايران و امريكا و واشنگتن برنامهاى براى مذاكره رو در رو با تهران ندارد.
آخوند زاده، معاون وزير امور خارجه به عنوان نماينده ايران در نشست لاهه شركت داشت. در اين كنفرانس براى اولين بار بعد از رياست جمهورى باراك اوباما، هر دو كشور ايران و امريكا در رابطه با موضوعات مشتركشان يعنى طالبان و كشت مواد مخدر در يك اجلاسيه شركت داشتند. همكارى در اين موارد به نفع هر دو كشور مىباشد. به اين دليل كه درآمدهاى ناشى از فروش اين مواد مخدر منبع درآمد طالبان است و طالبان دشمن تهران و واشنگتن، لذا حل اين مشكل به سود هر دو كشور مىباشد. به همين دليل تهران بارها اعلام كرده است كه خواهان بهبود وضعيت امنيتى افغانستان است. حضور دو ميليون افغانى در ايران، كشت مواد مخدر و ناامنى در مرزهاى شرقى از دلايل قبول تهران براى حضور در كنفرانس لاهه بود.
باراك اوباما در اجلاسيه لاهه از استراتژى جديد امريكا مبنى بر مقابله با طالبان در افغانستان و پاكستان سخن راند و از همسايگان افغانستان خواهان همكارى بيشترى در اين زمينه شد، كه با حمايت نمايندگان حاضر در اين كنفرانس رو به رو گشت. حمايت از طرح رئيس جمهور امريكا نشان داد كه جامعه بين المللى افغانستان را فراموش نكرده است. بدين ترتيب محور گفت وگوها در اين اجلاسيه تقويت نيروهاى افغانى و كمك به اين نيروها براى مبارزه با طالبان و رسيدن به ثبات و توسعه در اين كشور بود. از طرف ديگر اوباما اميدوار است بتواند استراتژى شبيه به آنچه كه در عراق توسط ژنرال ديويد پترائوس فرمانده نيروهاى امريكائى در عراق به اجرا درآمد در افغانستان هم اين استراتژى به اجرا در آيد. يعنى تماس با شورشيان افغانى و كمك مالى به آنها. البته رئيس جمهور ايالات متحده در گفت و گو با روزنامه آمريكايى نيويورك تايمز گفت: شرايط در افغانستان بسيار پيچيدهتر از عراق است و امريكا در اين كشور در آستانه پيروزى نيست. گر چه واشنگتن به اين نتيجه رسيده است كه تنها با اقدام نظامى نمىتوان مشكل سياسى و امنيتى افغانستان را حل و فصل كرد بلكه بايد با گروه طالبان ميانه رو به مذاكره بپردازد.
در همين رابطه ديويد مىلى بند، وزير امور خارجه انگلستان در طى مقالهاى نوشته است كه قدرت نظامى در افغانستان به هيچ كار نمىآيد فقط به زيرزمينى شدن فعاليت طالبان در اين كشور كمك مىكند. فعاليت طالبان از يك نهاد خاص نشأت نگرفته و هدفى كه طالبان از اين فعاليت دنبال مىكنند هدفى واحد نيست. وى ادامه مىدهد كه برخى از آنها ديدگاهى ايدئولوژيك به قضيه دارند و به همين جهت وارد مبارزه شدهاند. برخى ديگر صرفاً پول مىگيرند و حاضرند در ازاى چند دلار به هر كارى دست بزنند. حساب قاچاقچيان مواد مخدر و جنگ سالاران و نيز افراد غير افغان حاضر در گروه طالبان را هم بايد از يكديگر جدا كرد به نقل روزنامه اعتماد ملى ٨٧/١٢/١١)
بدين ترتيب آمريكا و اروپا متقاعد شدهاند كه حضور طالبان در افغانستان تنها از طريق خشونت و زور قابل حل و فصل نيست. بعد از كنفرانس لاهه و به جهت اجرائى شدن استراتژى جديد واشنگتن درياسالار مايكل مولن، رئيس ستاد مشترك ارتش امريكا و ريچارد هالبروك، نماينده ويژه امريكا در امور افغانستان و پاكستان به افغانستان رفتند تا با حامد كرزاى ديدار و گفت وگو داشته باشند. اين دو در افغانستان دو هدف را دنبال مىكنند.
١. بررسى راههاى اجرائى استراتژى جديد واشنگتن در مقابله با طالبان در افغانستان و پاكستان.
٢. برگزارى انتخابات رياست جمهورى آينده افغانستان. در رابطه با اين مورد بايد گفت طبق ماده ٦١ قانون اساس افغانستان دوران رياست جمهورى حامد كرزاى در ماه اوت به پايان مىرسد ولى دادگاه عالى افغانستان خواهان ادامه كار حامد كرزاى تا چند ماه ديگر شد. اين دادگاه ناامنى در افغانستان را عامل اين تاخير دانست. اين مسئله بحثهاى زيادى را در افغانستان به دنبال داشت. اما هالبروك از حكم دادگاه عالى افغانستان براى ادامه كار رئيس جمهور حمايت كرد و اين حمايت به كاهش تنشها در اين كشور انجاميد.
سران ناتو در »استراسبورگ«
نشست شصتمين سال پيمان آتلانتيك شمالى: كنفرانس رهبران ناتو با هدف كمك به بازسازى افغانستان روز جمعه ١٤ فروردين، ٣ مارس در استراسبورگ فرانسه برگزار گرديد. بحران افغانستان و مشاركت ايران براى حل و فصل اين بحران تجديد رابطه مسكو - واشنگتن و انتخاب دبير كل جديد پيمان آتلانتيك شمالى (ناتو) از مهمترين موضوعات مورد بررسى در اين اجلاسيه بود.
نشست شصتمين سال پيمان آتلانتيك شمالى (ناتو) با حضور نمايندگان ٢٨ كشور عضو اين سازمان نظامى - امنيتى در استراسبورگ برگزار گرديد. باراك اوباما در سخنرانى خود در اين اجلاسيه ناتو را موفقترين ائتلاف تاريخ معاصر خواند. وى در اين كنفرانس از استراتژى جديد خود در افغانستان سخن راند و خواهان كمك مالى و نظامى كشورهاى عضو به افغانستان شد. در اين نشست اعضاى ناتو توافق كردند پنج هزار نيروى نظامى به افغانستان فرستاده شود و صد ميليون دلار هم كمك مالى به جامعه مدنى و ساخت زير بناهاى اين كشور ارائه گردد. افغانستان در حال حاضر مهمترين چالش براى ناتو محسوب مىشود و در همين راستا امريكا خواهان مشاركت روسيه و ايران در حل اين مشكل شده است، لذا واشنگتن اعلام كرد خواهان مذاكره با تهران در اين زمينه است و ناتو هم از اين برنامه حمايت مىكند. در همين رابطه ديويد پترائوس، فرمانده نيروهاى امريكا در خاورميانه و آسياى مركزى در يك نشست خبرى با حضور ريچارد هالبروك گفت كه ايران مىتواند به حل مسئله افغانستان كمك كند و اين موضوع به نفع امريكا و ايران است، چرا كه ايران هرگز رابطه خوبى با تندروهاى طالبان در افغانستان نداشته است.
انتخاب دبير كل جديد ناتو از ديگر موضوعات مهم در دستور كار اجلاسيه ناتو بود. اين انتخابات در حالى صورت گرفت كه مأموريت ژنرال ژاپ دهوپ شفر، دبير كل ناتو به پايان رسيده است. نخست وزير دانمارك، آندرسن فاگ راسموسن، يك كانديداى جنجالى در ميان ديگر كانديدهاى براى دبير كل اين سازمان توانست در اين انتخاب پيروز شود. تركيه در ابتدا با دبير كلى راسموسن مخالفت كرد ولى بعداً در اين باره متقاعد شد. عبد الله گل، رئيس جمهور تركيه معتقد بود كه راسموسن به مقدسات اسلام توهين كرده و انتخابش باعث تنش ميان جهان اسلام و اعضاى ناتو خواهد شد. در دوره نخست وزيرى راسموسن در دانمارك، كاريكاتورى عليه پيامبر اسلام(ص) منتشر شد كه با حمايت نخست وزير اين كشور روبرو گشت. وى با توجيه آزادى بيان هيچ عكس العملى به اين كاريكتاتور توهينآميز و واكنش مسلمانان جهان نشان نداد. از ديگر دلايل مخالفت تركيه با دبير كل جديد ناتو فعاليت شبكه تلويزيونى TOj بود. اين شبكه متعلق به حزب كارگران كرد تركيه موسوم به پ.ك.ك است و در دانمارك فعاليت مىكند. عبد الله گل خواهان معذرت خواهى راسموسن و بسته شدن اين شبكه بود كه بعد از متقاعد شدن گل توسط اوباما از مخالفتش با دبير كلى راسموسن دست كشيد. البته رئيس جمهور تركيه امتيازاتى هم گرفت. او اعلام كرد كه يكى از مشاوران دبير كل ناتو و نماينده غير نظامى ناتو در افغانستان بايد ترك باشند. پس از اين انتخاب دبير كل جديد ناتو گفت كه نگرانىهاى تركيه را درك مىكند و سعى مىكند همكارى نزديكى با آنكارا داشته باشد(به نقل از سايت ديپلماسى ايران).
از ديگر موضوعات در دستور كار اجلاسيه استراسبورگ تجديد رابطه مسكو - واشنگتن بود. مسكو و واشنگتن كه از ماه آگوست سال گذشته به دليل حمايت امريكا در حمله گرجستان به اوستياى جنوبى و آبخازيا با روسيه رابطشان رو به تيرگى رفت، خواهان همكارى مجدد اين دو كشور شد. روسيه خواهان همكارى ناتو در زمينه منصرف كردن امريكا از طرح سپر دفاع موشكى امريكا در چك و لهستان شد. سال گذشته طرح سپر موشكى كه به گفته واشنگتن براى مقابله با تهديد ايران و كره شمالى در لهستان و چك استقرار مىيابد با مخالفت گسترده مسكو روبرو گشت. مسكور آن را تهديدى جدى عليه حاكميت خود دانست و اين مسئله باعث تيره شدن روابط امريكا و روسيه گشت. البته بنابر گزارشى كه در ماه پيش روزنامه نيويورك تايمز منتشر كرد باراك اوباما در نامهاى خطاب به مدودف رئيس جمهور روسيه اعلام كرد: آماده است در برابر كمك روسيه به آنچه جلوگيرى ايران از دستيابى به بمب اتم توصيف كرد امريكا از برنامه نصب سيستم دفاع موشكى در شرق اروپا صرف نظر مىكند. در همين رابطه رئيس جمهور امريكا در پراگ اعلام كرد: اگر روسيه براى فشار آوردن به ايران بر سر تعليق غنى سازى با واشنگتن همكارى كند در آن موقع هيچ نيازى به سپر موشكى نيست.
از طرف ديگر روسيه با گسترش ناتو به شرق مخالف است و به همين دليل از ناتو مىخواهد كه گرجستان و اوكراين را به عضويت خود در نياورد. عدم استقرار سپر موشكى در چك و لهستان و عدم پذيرش اوكراين و گرجستان از خواستههاى مسكو در شصتمين نشست ناتو در استراسبورگ بود.