پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٨ - امتداد عاشورا در امريكا و اروپا
امتداد عاشورا در امريكا و اروپا
١- عاشورا در كارائيب
درياى كارائيب شاخهاى است از اقيانوس اطلس بين ساحل شرقى آمريكاى مركزى، ساحل شمالى آمريكاى جنوبى كه از سواحل بندرهاى آن، موز، قهوه و نفت به ديگر نقاط جهان صادر مىگردد.
تاريخچه عاشورا
پس از آنكه هنديان به سواحل كارائيب قدم نهادند، مراسم ماه محرم را به نام »حوسه« يا »حسين (ع)« به پا كردند. اين مراسم وسيله اتحاد و قيام آنان عليه حكومت استعمارى گشت. بسيارى از كسانى كه امروزه »تجه« »تعزيه در هند« را مىسازند مسلمان نيستند، بلكه مسيحى يا هندو مىباشند. در نظر انگليسىها، تجه نشانه طغيان مردم عليه اربابان انگليسى است و سمبل مقاومت عليه استبداد مىباشد. از اين رو در اكتبر سال ١٨٨٤، عدهاى از شيعيان شركت كننده در مراسم محرم كه در اين جزيره به نام فستيوال حسين يا »حوسه« ناميده مىشوند، هدف گلوله پليس استعمارى قرار گرفتند، كه اين حادثه حاكى از ترس و وحشت استعمارگران از مراسم عاشوراى حسينى است.
امروزه در ترينيداد براى مراسم محرم دو مركز اصلى وجود دارد: يكى در شهر »سن جيمز« در شمال و ديگرى در منطقه »سيد روس« در جنوب غربى جزيره. در جنوب سن جيمز علاوه بر ساختن و گرداندن تجه، دو »ماه« بزرگ هم مىسازند و در مراسم حمل مىكنند، كه اين دو ماه يكى نمودار ماكت حرم امام حسن (ع) و ديگرى نمودار ماكت حرم امام حسين (ع) است.
در شمال، قسم اصلى مراسم به دست مسلمانان، به خصوص شيعيان اداره مىشود و در جنوب تعداد مسلمانان بسيار كم است و مراسم ماه محرم بيشتر توسط هندوها و مسيحيان برگزار مىشود. در هر دو منطقه مراسم حوسه عبارت است از :
١- حمل ماكتى از بارگاه و حرم امامان معصوم، امام حسن و امام حسين (عليهما السلام) كه امروزه به آن تجه و يا حوسه مىگويند؛
٢- پرچمها و علم هايى مىسازند و در مراسمها حمل مىكنند؛
٣- پختن غذاهاى مخصوص و اطعام عزاداران ؛
٤- نواختن طبلهاى ويژه به نام »تاسا« و »باس«.
تناسب تجه با تعزيه
تعزيه نوعى نمايش درايران و برخى از كشورهاى اسلامى است. گفته مىشود تيمور لنگ براى اولين بار فرهنگ تعزيه را به هند برد. او محبت ويژهاى به امام حسين (ع) داشت به همين دليل دستور داد تا ماكت كوچكى از مقبره امام ساخته شود، لذا هر كجا كه تيمور مىرفت اين ماكت نيز همراه اردوى او بود.
تعزيه از عزا گرفته شده از عربى به فرهنگ هندى رفته و پس از تغييراتى به تجه تبديل شده است. گاهى نيز تجه را حوسه مىگويند كه از كلمه حسن مشتق شده و به شكل (HOSAYIN) نيز نوشته مىشود.
تجه يا حوسه را روى چرخ مىگذارند تا بتوانند آن را به همراه دسته حركت دهند اطراف پايهها را با پارچه مىپوشانند و دو پرچم به رنگ قرمز و سبز بر بالاى آن نصب مىكنند و در حالى كه طبل مىزنند، دوازده مرد تجه را روى شانه هايشان به »چوك« مىبرند. اين مراسم از اول محرم آغاز مىشود. آنها كه مسئول ساختن تجه هستند از خوردن گوشت غذاهاى سرخ شده و نزديكى با زن پرهيز مىكنند. كسانى كه در تجه كار مىكنند بايد پاك باشند. چوك يك كلمه هندى بوده و عبارت است از يك ميدان مربع كه مراسم تعزيه در آن فضا صورت مىگيرد. روز هفتم محرم مراسم پرچم آغاز مىشود.در اين روز شخصى به نام مجاور براى خواندن دعا به محل اجراى مراسم مىآيد. درحال حاضر مجاور، آقاى قاسم آيت الله است كه سر جوخه پليس هم هست. قبلاًپدر اين مرد مجاور و متولى اين كار بوده كه در منطقه سدروس زندگى مىكرده است. در وسط چوك گودالى است با دو چراغ نفتى كه نماينده و مظهر امام حسن و امام حسين (ع) مىباشد. در يك طرف گودال يك عدد عود سوز و يك ليوان شربت قرار دارد. مجاور، مقدارى عود به روى ذغالها مىريزد و مراسم را به زبان عربى شروع مىكند. خواندن دعا با صداى بلند و كوتاه در حدود يكى دو دقيقه ادامه دارد. اين ادعيه معمولا آياتى از قرآن است و با سوره فاتحه شروع مىشود. بعد از آنكه دعا خوانده شد پرچمهاى سرخ و سبز اطراف چوك نصب مىشوند. پرچم سرخ علامت خون رگهاى بريده امام حسين (ع) و پرچم سبز نمادى از مسموم كردن امام حسن(ع) است.
در بالاى چوب پرچمها، پنجههاى فلزى نصب مىكنند و پرچمها بيشتر توسط زنها حمل مىشود و طبلها به صدا در مىآيند. درطول شب، پنج نفر با سينىهاى مخصوص مخفيانه از محل اجراى مراسم خارج شده به سمت كربلاى ( فرضى) مىروند،هر گروه كربلاى خود را در كنار ساحل دارد. اين نقاط محلهاى مخصوصى است كه در طول سال از آنها به عنوان مكان مقدس حفاظت مىشود. از اين محل مشتى از خاك برداشته ميان دو پارچه به صورت تابوت در مىآورند و روى سينى گذاشته، روى آن عطر مىپاشند.
مرثيه خوانها مرثيه سرايى مىكنند. در آخر شب محتواى پارچه را داخل گودالى مىگذارند. روز هشتم محرم مراسم تجه كوچك انجام مىشود، كه تقريبا. شبيه همان مراسم يى است قبلاً ذكر شد و شور و هيجانى ميان مردم ايجاد مىكند. هيجان تجه وقتى است كه دو گروه با همديگر تلاقى نمايند و علمهاى همديگر را لمس كنند، كه اين مسئله نشانه بوسيدن دو برادر ؛ يعنى حسن و حسين عليهما السلام) است. بالاخره مراسم روز عاشورا با يك شكوه خاصى كه اجمالاً توضيح داده شد ختم مىگردد.
٢- عاشورا در كلمبيا
كلمبيا كشورياست در آمريكاى جنوبى كه در كنار اقيانوس كبير و درياى كارائيب قراردارد. اين كشور در سال ١٤٩٩ ميلادى توسط آلونسؤإ؛ وخيدا مهاجر اسپانيايى كشف شد.
نقطه آغاز مهاجرت مسلمانان در اين كشور پس از جنگ جهانى دوم صورت پذيرفت. اكثر مسلمانان اين منطقه از كشورهاى سوريه و لبنان بوده و عمدتاً در شهرهاى مايكائو و بوئنوآ و نتورا سكونت دارند. آمار دقيقى از مسلمانان وجود ندارد. اما خود مسلمانان آمار تقريبى جمعيت را بين سى تا چهل هزار نفرتخمين مىزنند، كه از اين تعداد بين ٣ تا ٤ هزار نفر در بوگوتا زندگى مىكنند. جمعيت شيعيان كمتر از ده درصد است. اما فعاليتهاى پيروان اهل بيت عليهم السلام بيشتر از همه است و آنها در مراكز فرهنگى حضور بيشترى دارند. مسجد شيعيان تنها مركز قابل توجه مسلمانان است.
اطلاعات به دست آمده از مركز فرهنگ اسلامى شيعيان در بوگوتا دال براين است كه مراسم عاشورا يكى از مراسمهاى با شكوهى است كه شيعيان مايكائو در آن به طور گسترده شركت مىكنند و مراسم محرم به طور سنتى و تاريخى در ايام سوگوارى جگر كوشه پيامبر اجرا مىشود. مكان مشخصى براى عزادارى وجود ندارد، و شيعه و سنى از يك مسجد استفاده مىكنند.
٣- عاشورا در كانادا
كانادا كشور پهناورى است در شمال آمريكاى شمالى كه از شمال به اقيانوس منجمد شمالى، از شرق به اقيانوس اطلس و از غرب به اقيانوس كبير محدود مىشود. جمعيت آن بيش از ٢٣ ميليون نفر، پايتخت آن اوتاواست، كه همه ساله مراسم عاشورا توسط شيعيان در آنجا برگزار مىشود.
آمار دقيقى از شيعيان كانادا در دست نيست، اما قريب به يك سوم از سيصد هزار مسلمان كانادا شيعه هستند. شيعيان مانند ساير مليتها از آزادى و امكانات لازم برخوردارند. با توجه به وجود اقوام و فرهنگهاى گوناگون، در بيشتر شهرهاى كانادا دهه محرم با ويژگى هر شهربرگزار مىشود. تنها نقطه مشترك عزادارى، برگزارى مجالس سخنرانى است، كه با دعوت از يك روحانى از كشورهاى مختلفى، مانند: ايران، عراق، افغانستان و يا پاكستان در ايام سوگوارى از آنان بهره كافى مىبرند.
مراسم عزادارى بيشتر در مكانهاى سرپوشيده و تكايا صورت مىگيرد و نمود بيرونى چندانى ندارد.اخيراً برخى از دستههاى عزاداراقدام به راهپيمايى در روز عاشورا در سطح شهرها و ميادين نمودهاند، كه فوق العاده تاثير داشته است. سينه زنى و نوحه خوانى به صورت عموم انجام مىگيرد و در پايان محفل، پرچمى به ياد امام حسين (ع) وپرچمدار كربلا قمر بنى هاشم (ع) دربرابر شهردارى تورنتو به اهتزاز در مىآيد. يكى از كارهاى بسيار جالب و چشمگيرى كه در كانادا صورت گرفته، پلاكارتها، پوسترها و برچسبهاى تبليغاتى در معرفى امام حسين (ع) است كه در ايام عاشورا چهره شهر و وسايل نقليه را تحت پوشش قرار مىدهد. اخيراً شيعيان اقدام به تأسيس حسينيهها و مراكز مذهبى نمودهاند، كه عمدهترين آنها »مجمع اهل بيت« آمريكاى شمالى است كه در شهر تورنتو قرار دارد. بزرگترين مسجد شيعيان نيز در همين شهر به نام مسجد شيعيان جعفرى تورنتو معروف است.
٤- آلمان
آلمان منطقه وسيعى در اروپاى مركزى است، كه در ميان كشورهاى دانمارك، لهستان، اتريش، سوئيس، فرانسه، لوكزامبورك، بلژيك و هلند قرار دارد.
اسلام در آلمان
تا اوايل قرن حاضر بيشتر مسلمانان مقيم اين كشور را بازرگانان، دانشجويان و جهانگردان مسلمان تشكيل مىدادند. پس از جنگ جهانى اول گروهى از سربازان و افسران مسلمان ارتشهاى درگير در آلمان باقى ماندند. اينها با مهاجرانى كه بعد از انقلاب ١٩١٧ شوروى (سابق) از مناطق مسلمان نشين روسيه به اين سرزمين آمدند، شمار مسلمانان اين كشور را افزايش دادند. بعد از جنگ جهانى دوم نيز حدود پنج هزار مسلمان از مناطق مسلمان نشين شوروى سابق همچون تركمنستان، آذربايجان، قفقاز و ولگاى شمالى به اين كشورهجرت كردند. و سپس با رفتن مسلمانان ترك و يوگسلاوى به آلمان غربى، به تدريج آمار مسلمانان در اين كشور به طور قابل ملاحظهاى افزايش يافت.
امروزه بنابر منابع خود آلمانىها نزديك به دو ميليون نفر مسلمان در جمهورى فدرال آلمان زندگى مىكنند.
شيعه در آلمان
جمع كثيرى از مسلمانان مقيم آلمان، شيعه مذهب هستند كه بيشتر آنها در شهرهاى فرانكفورت، مونيخ، آخن، هانوفر و هامبورگ زندگى مىكنند.
در اين ميان بزرگترين جامعه مسلمانان شيعه در شهر هامبورگ اقامت دارند. تا سال ١٣٥٨ شمسى بين هفت تا پانزده هزار ايرانى در آلمان غربى زندگى مىكردهاند. نخستين مسجدى كه در آلمان بنا شد »اشويستينگ« بود، كه در سال ١٢٩٧ هجرى در پاركى كه به همان نام معروف بود، تأسيس گرديد.
اين مسجد توسط يك شاهزاده آلمانى كه با دخترى ترك ازدواج كرد و به دين اسلام درآمده بود، احداث گرديده است، در حال حاضر نماز عيد فطر و قربان در اين مسجد بر پا مىشود.
مراسم محرم
هر ساله مراسم عاشورا در مركز اسلامى هامبورگ با شركت عده بسيارى تا دو هزار نفر برگزار مىگردد.
تعداد مسلمانان شيعه و سنى در شهر هامبورگ ما بين ٨٠/٠٠٠ تا ١٠٠/٠٠٠ نفر و در كل آلمان تا دو و نيم ميليون نفر است.
در روزهاى تاسوعا و عاشورا در مركز اسلامى، اغلب مراسمها با سخنرانى آغاز مىشود و در پايان سخنرانى عزادارى و سينه زنى برگزار مىگردد، كه كمتر با خرافات آميخته است. البته در طبقه زيرين مسجد هر ساله دردهه اول محرم خواهران و برادران پاكستانى به عزادارى مىپردازند كه بيشتر عزادارى سنتى است تا تاريخى .
بيش از دو هزار نفر از شيعيان افغانى همه ساله در هامبورگ، دهه محرم را با شكوه خاصى بر پا مىدارند كه بسيار در خور توجه است.
٥ - بلژيك
بلژيك كشورى است اروپايى ميان كشورهاى هلند، آلمان، لوكزامبورك، فرانسه، و درياى شمال با جمعيت ٩/٨٤٠/٠٠٠ نفر. پايتخت آن بروكسل و شهرهاى آن بند آنورس ولى يژ است. براساس قانون ١٣٥٣ شمسى كه به تصويب پادشاه بلژيك رسيده، مسيحيت و اسلام به عنوان دومين مذهب اين كشور به رسميت شناخته شده و شوراى اسلامى مسلمانان تشكيل گرديده است. با همكارى دولت، در ميدان »سنت كانتز« بلژيك مسجد جامع بروكسل ساخته شده و اين مسجد مهمترين مسجدى است كه در بلژيك پايگاه قانونى دارد و به رسميت شناخته شده است، در حالى كه آمار تعداد مساجد ثبت شده بلژيك را بين ٢٤٠ تا ٤٠٠ باب ذكر مىنمايند.
طبق اساسنامه شوراى عالى مسلمانان بروكسل، كليه مساجد و محافل مذهبى مسلمانان در بلژيك بايستى در شوراى عالى عضويت داشته باشند و پس از راى نسبى در شوراى مذكور مىتوانند از دولت درخواست ثبت و اخذ مجوز رسمى نمايند.
آمار مسلمانان بلژيك بين ٢٧٥ تا ٣٠٠ هزار نفر اعلام شده است.
هيات مذهبى بلژيك
آن دسته از شيعيانى كه در بلژيك داراى تشكيلات مذهبى شناخته شده هستند، اجمالا به شرح زيراند :
١- شيعيان عرب كه عمدتاً مراكشى، الجزايرى، تونسى و... هستند؛
٢- شيعيان ترك ؛
٣- شيعيان پاكستانى ؛
٤- شيعيان عراقى.
شيعيان عرب، كه جايگاه قانونى ثبت شده ندارند، غالباً در زير سايبان مسجدالرضا (ع) گردهم مىآيند.
شيعيان ترك داراى يك باب مسجد هستند، ولى به مرور زمان، اهل تسنن و نيز شيعيان رسمى، گردانندگى آن را به دست گرفتهاند .
پاكستانىها نيز در ليالى بخصوص محرم با اجاره نمودن محلى به عزادارى مىپردازند.
شيعيان عراقى در آنورس در يك منزل شخصى گردهم مىآيند.
مراسم عاشورا در بين شيعيان بلژيك به صورت كاملاً طبيعى و بدون خرافه اجرا و گرامى داشته مىشود .
٦- رمانى
رومانى يكى از كشورهاى اروپاى شرقى بين شوروى سابق، مجارستان، يوگسلاوى، بلغارستان و درياى سياه است كه نزديك به ٢١/٨٥٠/٠٠٠ نفر جمعيت دارد. پايتخت آن بخارست است.
اين كشور نيز مدتى تحت تسلط سلاطين عثمانى قرار داشت و از آن زمان جمع كثيرى از مسلمانان در اين كشور زندگى مىكنند. در ميان آنان شيعيان ايرانى ،لبنانى، پاكستانى و عراقى هر ساله مراسم عاشورا را برپا مىدارند.
مراسم محرم از سوى سفارت جمهورى اسلامى ايران در محل يك مدرسه برگزار مىشود. هر ساله از ششم محرم تا پايان همراه با سخنرانى و صرف شام، غزادارى نيز صورت مىگيرد. همچنين در مساجد اهل سنت نيز مراسم مختصرى با پذيرايى ساده برگزار مىشود. در مراسمى كه از طرف نمايندگى جمهورى اسلامى ايران برگزار مىشود، نزديك به يك هزار شيعه ايرانى، لبنانى، پاكستانى، عراقى و غيره شركت مىكنند.
٧. انگلستان
در انگلستان حسينيهاى است به نام »امام حسين (ع)« كه زير نظر آقاى سيد مكى مىباشد، بيشتر گردانندگان آن ايرانى و عرب هستند، بسيارى از مسلمانان انگليسى، مشتاق شركت و حضور در اين حسينيه هستند، ولى به خاطر عدم آشنايى به زبان فارسى غبطه مىخورند.
عاشورا از منظر مرحوم دكتر كليم صديقى
مرحوم دكتر كليم صديقى، اسلام شناس، متفكر و رئيس پارلمان مسلمانان انگليس با الهام از قيام عاشورا مىگويد: »در نزد اهل تشيع نخستين گام مؤثر در جهت صحيح ،در همان اوايل تاريخ آنان برداشته شد و در قالب رد و نفى هرگونه سازشى با نظامهاى موجود متجلى گرديد و ريشههاى آن به رد حاكميت يزيد از سوى امام حسين (ع) و متعاقب آن شهادت ايشان در كربلا بر مىگردد. او به خوبى چالش جهان تسنن را مد نظر داشته، مىگويد: »بايد اذعان كرد كه در ميان اهل تسنن اين مرحله اصلاحى هنوز آغاز نشده است. انديشه سياسى در ميان اكثريت اهل تسنن همچنان در جادههاى انحرافى سردرگم است!«.
٨. دانمارك
كشور پادشاهى دانمارك به صورت شبه جزيرهاى است، كه از خشكى به آلمان غربى ارتباط دارد. به انضمام چند جزيره بزرگ و كوچك در درياى بالتيك و درياى شمال.
مراكز فرهنگى
در دانمارك مراكز مختلف فرهنگى زيادى وجود دارد، كه تحت نامهاى حسينيه، كتابخانه، مسجد، مركز آموزشى و مدرسه تأسيس شده و هر يك كمكهاى مختلفى را از دولت دانمارك دريافت مىكنند. براساس قوانين دانمارك هر گروهى كه بتواند مدرسه و يا مركز فرهنگى تأسيس نمايد، كه حداقل ٢٥ دانشآموز يا عضو داشته باشد مىتواند از كمكهاى دولت تا ميزان ٧٠ درصد هزينهها برخوردار گردد.
شيعيان و مؤسسات مذهبى
شيعيان مقيم دانمارك از مهاجرات كشورهاى ايران، عراق، لبنان، پاكستان و افغانستان هستند، كه عمدتاً پس از سال١٩٧٤ مهاجرت كردهاند.
در اين حسينيهها هر ساله مراسم عاشورا و تاسوعا با قداست خاص خود و با نوحه خوانى و سينه زنى به سبك شيعيان ايرانى برگزار مىگردد.
آمار دقيقى از پيروان اهل بيت و اهل سنت در اين كشور وجود ندارد. شمار شيعيان مقيم دانمارك بين سى و پنج تا چهل هزار تخمين زده مىشود.
٩. پرتغال
با گسترش اسلام در جنوب اروپا، بخصوص اسپانيا، حضور مسلمانان در پرتغال بيش از ده قرن به طول انجاميد. در طى اين مدت مردم پرتغال، بى آنكه هيچ اجبار و اكراهى وجود داشته باشد، با آزادى به اسلام گرويدند.
در اين دوره مساجد زيادى در سر تا سر پرتغال بنا گرديد كه بيشتر آنها بعد از شيوع مسيحيت به كليسا تبديل شد. اكنون جوامع مسلمان در پرتغال شمار خود را بالغ بر هفت هزار نفر مىدانند.
مسلمانان در انجام فرايض خود مقيد هستند و هر جمعه در مسجد بزرگ جامع شهر نماز جمعه را برگزار مىكنند.
مسلمانان شيعه مذهب نيز بر انجام فرايض و آداب و سنن مذهبى خويش متعهدند. رهبر شيعيان ليسبون، بشير رحمت الله و معاون وى آقاى بشير است.
ورود عاشورا در پرتغال
بنا به گزارش سفارت جمهورى اسلامى ايران، همه ساله مراسم عاشورا و شام غريبان در محل »محفل شيعيان امام زمان (عج) در شهر »آلمآدا« واقع در نزديكى ليسبون برگزار مىشود. در اين مراسم پس از اقامه نماز، سينه زنى، نوحه سرايى و سخنرانى برگزار مىگردد و در پايان عزاداران اطعام مىشوند. تعداد كل مسلمانان اين كشور در حدود پانزده هزار نفر ذكر شده كه عمدتاً مسلمان مهاجر از هندوستان، موزامبيك، گينه بيسائو، آنگولا و پاكستان هستند. آمار تقريبى عزاداران به هشتاد نفر مرد و زن مىرسد. مراسم به صورت سنتى برگزار شده و آميخته با خرافات نيست.
١٠. يونان
كشورپادشاهى يونان واقع در جنوب شرقى اروپا و جنوب غربى شبه جزيره بالكان، از شمال به آلبانى و يوگسلاوى و بلغارستان، از شمال غربى به تركيه اروپايى، از مشرق به درياى اژه و از جنوب به درياى مديترانه محدود است.
آتن پايتخت يونان است و از تاريخ كهن و آثار باستانى سرشارى برخودار است. تركهاى عثمانى چهار صد سال بر يونان حكومت كردند و در سال ١٨٣٠ يونانيان توانستند به استقلال دست يابند. در شمال يونان صد و سى هزار مسلمان وجود دارد، ولى دولت تا به حال اجازه احداث مسجد جديد به آنان نداده است. بيشتر مسلمانان يونان ترك نژادند.
قابل ذكر است كه مساجد قديم كماكان متروكه و بلا استفاده مانده است. آتن پايتخت يونان است كه تا به حال دولت اجازه تأسيس مراكزمذهبى و فرهنگى براى مسلمانان، بخصوص شيعيان نداده است ،ولى مراسم عزادارى قافله سالار كربلا توسط جمعى ازپاكستانىهاى مقيم اين كشور در منازلشان برپا مىگردد. از ساير كشورهاى مسلمان نيز در اين مراسم شركت مىكنند و از سوى نمايندگى جمهورى اسلامى ايران هم جلسات و محافلى در ايام و مناسبتها برگزار مىشود.