پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩ - ايران در شانگهاى - قلی پور منصوره
ايران در شانگهاى
قلی پور منصوره
پيوند امنيتى با آسياى مركزى، اشتراك تمدن ايرانى و اسلامى، هم سويى اهداف كلان ايران با اهداف سازمان شانگ هاى و وجود ظرفيتها و توانمندىهاى ايران در همگرايى با ديگر اعضا و اهداف اين سازمان از جمله عواملى است كه پيوستن ايران به سازمان همكارى شانگهاى را توجيه و از ضرورت هاى اين مسأله حكايت مى كند. عضويت ايران در شانگهاى به ارتقاى نقش ژئوپليتيك آن در منطقه و جهان مى انجامد و در شرايط كنونى مجموعه ظرفيتهاى فرهنگى، اقتصادى و نظامى امكان اين اقدام را فراهم ساخته و زمينه ها و بسترها آماده شده است.نگاه امريكا نسبت به شانگهاى و نگاه ايران نسبت به سياست خارجى امريكا و نيز مسأله بحران تجارت و انرژى در منطقه آسيا و همچنين مسائلى از قبيل مبارزه با تروريسم، خشونت هاى قومى، مبارزه با مواد مخدر و منازعات مرزى از مهم ترين انگيزه هاىطرح مسأله پيوستن ايران به شانگهاى يا ادامه همكارى ها با اين سازمان است. در حال حاضر ايران در كنار هند و پاكستان به عنوان عضو ناظر در سازمان شانگهاى و كشورهاى چين، قزاقستان، قرقيزستان، روسيه، تاجيكستان و ازبكستان به عنوان اعضاى اين سازمان مطرح هستند. مكانيسم اين سازمان در ابتدا با اين هدف تأمين شد كه به امور مرزى بين اعضا بپردازد ولى از سال ٢٠٠٤ كه تحولات جهان صورت نوترى به خود گرفت، اين همكارى ها بين اعضا به سمت همكارى در امور سياسى و امنيتى و امور تجارى، اقتصادى و همكارى هاى منطقه اى سوق پيدا كرد. در واقع از زمانى كه مسائلى همچون تهديدهاى تروريسم و افراط گرايى مطرح شد، سطح و اهداف همكارى ها از همكارى هاى اقتصادى به همكارى هاى امنيتى متحول شد و اهداف تازه ترى براى اين سازمان تعريف شد. نشست تهران كه اخيراً تحت عنوان » سازمان همكارى شانگهاى : فرصت هاى پيش رو« برگزار شد، درصدد تبيين چشم اندازه هاى جديد همكارى در روابط بين اعضا و همكارى هاى منطقه اى بود و تحولات جهانى را با نگاهى به اولويت هاىمنطقه اى كشورهاى عضو شانگهاى بررسى مى كرد. چين به عنوان رياست سازمان شانگهاى محور عمده صورت بندى همكارى ها است و ارتباط آن با امريكا به عنوان قدرتى كه در منطقه آسيا منافع جدى براى خود تعريف كرده و حضور عينى خود را افزايش مى دهد و نيز روابط دوجانبه كشورهاى عضو با امريكا از فاكتورهايى است كه در چگونگى همكارى ها و نقش آفرينى ها در بستر تحولات جديد قابل تأمل به نظر مى رسد و در چهاردهمين همايش آسياى مركزى و قفقاز مورد توجه قرار گرفت.
چين، فاكتور اصلى: چين لنگرگاه و مركز ثقل سازمان همكارى شانگهاى به شمار مى رود و از اين جهت كه امريكا در دوره اخير به عنوان يك قدرت آسيايى مطرح شده و نمىتواند از منافع آسيا چشم پوشى كند، لذا نمى توان سازمان شانگهاى را از اين قدرت جهانى و اخيراً آسيايى جدا كرد و بدليل همين دو نكته بايد حساسيت ويژه اى نسبت به روابط چين و امريكا داشته باشيم. اين مضمون نگاهى است كه مدير كل سابق دفتر مطالعات سياسى و بين المللى وزارت خارجه و كشورمان در ژنو در سخنرانى پيرامون سياست خارجى امريكا و سازمان همكارى شانگهاى در اجلاس اخير به آن پرداخت. محمد كاظم سجادپور گفت: طبق گفتمان اخطار گرايانه امريكا خطر چين به فرم هاى مختلفى در امريكا مطرح است كه از جمله مىتوان خطر بالا آمدن چين به عنوان يك قدرت چالشگر را نام برد. وى با اشاره به خطر امنيتى نظامى چين براى دولت امريكا خاطر نشان كرد: امريكايىها در مكتب اخطار گرايانه خود به خطر امنيتى چين مىپردازند و نسبت به افزايش بودجه نظامى چين حساسيت دارند. وى سركوب جامعه مدنى چين را به عنوان خطر سوم امريكا نسبت به چين بيان كرد و افزود: در اين زمينه نيز گروههاى متعدد امريكايى فعاليت دارند. سجادپور پيوند دادن روابط اقتصادى چين و امريكا، درگير كردن مناسبات سياسى و پيوند دادن مجموعه نخبگان چين و امريكا را از جمله عوامل مهم در روابط چين و امريكا بر شمرد. مديركل سابق دفتر مطالعات وزارت امور خارجه، چين را بزرگترين بازيگر اقتصادىامريكا نام برد و گفت:در روابط تجارى امريكا و چين موازنه تجارى به نفع چين است و اين ديدگاه ادغام گرايانه تنها بعد اقتصادى را در بر نمىگيرد، بلكه اين ديدگاه اقتصادى همسو با ديدگاه نظامى و سياسى است. سفير ايران در ژنو افزود: آمريكا هيچگاه خطر چين را فراموش نمىكند و رفتار آمريكا بيانگر اين است كه امريكا هيچ گاه از خطر چين خالى نيست. وى گفت: چينى ها از يك سو بازار گستردهاى در امريكا داشته و از سوى ديگر نگرانى هاى عمده امنيتى را در منطقه دارند. سجادپور گسترش ناتو بر آمدن قدرت نظامى امريكا و حذف چين، حساسيت نسبت به فعاليت سازمانهاى غير دولتىانقلابهاى نارنجى را از جمله اين نگرانىها ذكر كرد و افزود: تمامى اين نگرانىها بايد در ارزيابى رفتار آمريكا در سازمان همكارى شانگهاى مورد توجه قرار گيرد. سفير ايران در ژنو تاكيد كرد: روابط چين و آمريكا به گونهاى نيست كه اين سازمان را به سازمانى ضد آمريكايى تبديل كند و اين سازمان در سطح محدود فعاليت خواهد داشت. به اعتقاد وى سازمان همكارى شانگهاى منطقهاى باقى مانده و گسترش فوق العادهاى را حداقل طى سالهاى آينده نخواهد داشت.
تلقى »ناتوى شرق«: رئيس اداره دوم مشترك المنافع وزارت خارجه كشورمان با اشاره به تحولات منطقه آسياى مركزى و قفقاز كه اين منطقه را به يكى از كانون هاى توجهات بين المللى در سال هاىگذشته تبديل كرده، گفت: گردآمدن برخى عناصر در اين منطقه موجب شده تا ناظران سياسى، با نگاهى بدبينانه اين منطقه را بطور بالقوه بالكان اور آسيا بنامند و با توجه به تحولات و مسائل چند وجهى اين منطقه و نيز حضور قدرتهاى هستهاى در منطقه و پيرامون آن،يك رويارويى سياسى بزرگ جهانى را در آينده پيش بينى كنند، چنانكه برژينسكى محقق و سياستمدار مشهور آمريكايى با درك چنين فضايى در كتاب خود به نام صفحه شطرنج منطقه آسياى مركزى را نمونه تيپيك يا مركز ژئوپليتيك ناميده است. موحد تصريح كرد: استمرار چالشهاى امنيتى فوق الذكر پيشبرد اهداف و برنامههاى اجتماعى و اقتصادىكشورهاى منطقه را به شدت دچار مشكل و بىثباتى ساخته و از اين رو آنها را به فكر يافتن راههايى جهت تامين امنيت خود انداخته است و به همين منظور ايجاد و يا الحاق به ساختارهاى امنيتى را در دستور كار خود قرار دادهاند.در چنين زمينه مساعدى، ساختارهايى مانند ناتو نيز در چارچوب طرح گسترش به شرق در صدد جذب اين كشورها بر آمدند و طرحهايى از جمله مشاركت براى صلح را با هدف زمينه سازى و چه بسا گمانه زنى شرايط منطقه براى پذيرش نهايى اين كشورها به اجرا در آوردند، ليكن با وجود ضرورتهايى كه موجب شكل گيرى اين اقدام شده بود، شرايط سياسى منطقه تا حد زيادىمانع پيوستن كشورهاى آن به ساختارهايى همانند ناتو شده و يا روند اجرايى شدن چنين رويكردى را بدليل ملاحظات خاص حاكم بر منطقه به كندى مبتلا ساخته است؛ چرا كه بازيگران بزرگ منطقه مانند چين و بخصوص روسيه هنوز خود را در قطب مقابل ناتو مىدانند و از اين رو مايلند خود دست به ايجاد ساختارهاى منطقهاى بزنند. مرتضى رحمانى موحد سازمان همكارى شانگهاى را سازمانىمنطقهاى براى همكارى حول موضوعات اساسى مورد اشتراك اعضاء معرفى كرد و اظهار داشت: اگر چه تمركز اوليه و اصلى سازمان در زمينههاى امنيتى و نظامى است و اين محور نسبت به ساير محورها برجسته مىشود، ليكن بايد تاكيد كرد كه تاكيد بر اين محور دقيقاً بخاطر شرايط خاص منطقه و به عنوان اساس و زمينه همكارى در ساير حوزه هاست . وى تاكيد كرد: بر خلاف ديدگاه بسيارى كه تلاش دارند بر پايه برخى نيات سياسى، سازمان همكارى شانگهاى را سازمانى صرفاً نظامى و با هدف برخورد با قدرتهاى فرامنطقهاى بويژه امريكا قلمداد كنند و حتى برخى منابع غربى از اين سازمان با عنوان ناتوى شرق ياد مىكنند، ليكن تاكيد اعضاء و مسئولان سازمان بر اين است كه اين سازمان به هيچ وجه يك سازمان نظامى نيست. وى شرايط منطقهاى را از جمله زمينههاى شكل گيرى سازمان بيان كرد و افزود: منطقه آسياىمركزى و قفقاز صحنه برخورد منافع تمامى قدرتهاى برتر جهانى و نيز تعداد زيادى از كشورهاى مشترك المنافع به علاوه دولتهاى غربى، روسيه، چين دنياى اسلام به عنوان يك كل از جمله تركيه، افغانستان، پاكستان و حتى هند شده است. وى افزود: اين شرايط موجب شد تا ناظران تحولات منطقه بر اين عقيده باشند كه باتوجه به تحولات و مسائل چند وجهى اين منطقه و نيز حضور قدرتهاى هستهاىدر منطقه بايد در آينده شاهد وقوع يك رويارويى سياسى بزرگ جهان باشيم و برخى تحليلگران منطقه نيز بر اين باورند كه قرون متمادى است بازى بزرگ براى نيل به نظارت و كنترل آسياى مركزىجريان دارد و امريكا در پى از دست رفتن خواستههاى سلطه طلبانه انگليس جايگزين اين كشور شده و كشورهاى جهان پس از قرن بيستم به بازيگران مستقل اين فرايند مبدل شدهاند. وى همچنين با اشاره به تهديدهاى مشترك منطقه اى به عنوان عاملى براى شكل گيرى سازمان شانگهاى اضافه كرد: عضويت كشورهاى عمده جهانى (يعنى چين و هند) كه طبق ارزيابى هاى واقعبينانه بزرگترين اقتصادهاى قرن ٢١ را بخود اختصاص خواهند داد در برگرفتن بيش از نيمى از جمعيت جهان، همچنين در اختيار داشتن حدود ٤٠ درصد اقتصاد جهان و بخش عمدهاى از ذخاير عظيم نفت و گاز جهان توسط اعضاى سازمان در كنار عوامل سياسى - اقتصادى و جغرافيايى فرصتهاى فراوانى را براى تامين نيازهاى اقتصادى و امنيتى پيش روى اعضاى سازمان شانگهاى قرار داده است به نحوى كه گرد آمدن اين مجموعه شرايط در سازمان چشم انداز دلگرم كنندهاى را براى اعضا فراهم ساخته است.
اسلام ايرانى و كنترل تندروى ها در منطقه: استاد دانشگاه تهران و رئيس مؤسسه مطالعات ايراس در سخنانى پيرامون نقش ايران در همكارىهاى منطقهاى و تأثير عضويت ايران در پيوند دادن گستره وسيعى از منطقه خاورميانه و خليج فارس و نيز نقشى كه اسلام ايرانى مى تواند در كنترل تندروى اسلامى در منطقه ايفا كند، حضور همزمان روسيه و چين را عاملى براى كارآمدى بيشتر سازمان شانگهاىارزيابى كرد. مهدى سنايى معتقد بود كه رشد سازمان همكارى اقتصادى شانگهاى و عضويت ايران در آن مى تواند به حل پارادوكس هاى متعددى كه در حوزه هاى اقتصادى، سياسى و فرهنگى در اين منطقه وجود دارد، كمك كند. وى گفت: امروزه در منطقه ما انرژى و انتقال آن، ترانزيت كالا، نيازهاى متقابل اقتصادى، تندروى اسلامى، انتقال و فروش مواد مخدر، بحران هويتى و فرهنگى در روند جهانىسازى و همچنين برقرارى ارتباط بين ارزش هاى سنتى و قومى با روندهاى دموكراتيك در قالب ساختارهاى سياسى از جمله مسائل عمده براى كشورهاى اين منطقه است كه فهرستى از ضرورت هاىموجود براى همكارى هاى منطقهاى را فراهم مى كند. سنايى با بيان اين كه ايران نقش كليدى در شاهراههاى موجود منطقه يعنى جاده ابريشم، راه آهن سراسرى آسيا، تراسيكا و كريدور شمال و جنوب دارد، خاطرنشان كرد: اقتصاد ايران و آسياى مركزى نيز از توان هم تكميلى جدى برخوردارند. وى اضافه كرد: اگرچه هنوز حجم مبادلات بين ايران و جمهورى هاى آسياى مركزى نزديك به يك ميليارد دلار است اما ظرفيتهاى فراوانى براى رشد آن وجود دارد. به گفته اين استاد دانشگاه تهران،همگرايى ايران با منطقه مىتواند در قالب همكارىهاى دوجانبه، چند جانبه و همچنين سازمان هايى چون اكو و شانگهاى باشد.
منابع شانگهاى و ظرفيتهاى همكارى در بعد انرژى: استاد دانشگاه علوم سياسى دانشگاه بروكسل هم از ديگر سخنرانان چهاردهمين همايش آسياى مركز و قفقاز بود كه پيرامون ظرفيتها و منابع سازمان همكارى شانگهاى به ايراد سخنرانى پرداخت و گفت: اخيرا منافع روسيه در سازمان مذكور افزايش يافته است. وى با تاكيد بر اين كه ظرفيتهاى سازمان شانگهاى بايد مورد توجه قرار گيرد، سازمان مذكور را بزرگترين سازمان منطقهاى خواند و در ادامه سخنانش تروريسم، جدايى طلبى و افراط گرايى مذهبى را از جمله چالشهايى دانست كه در برابر سازمان همكارى شانگهاى وجود دارد گفت: امنيت مرزى براى اين سازمان از اهميت برخوردار است. وى مواد مخدر و مبادلات غيرقانونى اسلحه را از جمله مواردى بيان كرد كه اين سازمان بايد به آن بپردازد و افزود: همكارى با اعضا در زمينه انرژى نيز از ديگر فعاليت هاى اين سازمان است. اين پژوهشگر بلژيكى همكارى در بعد انرژى را اهرمى در مقابله با جنگ احتمالى در زمينه انرژى بيان كرد. پيترمن در اين سخنان خود به موضوع علاقمندى روسيه براىبرعهده گرفتن رهبرى شانگهاى پرداخت و با اشاره به بحث عضويت دائم ايران در سازمان شانگهاى، اظهار داشت: اين سازمان مى تواند در آينده ابزار بسيار كارآمدى براى سازمان ملل باشد و اين به نفع ايران خواهد بود.
كاهش نفوذ امريكا و جذب كارشناسان منطقه در سازمان: سيف الله ساخاروف هم گسترش نقش كشورهاى منطقه را باعث كاهش نفوذ امريكا در منطقه آسياى مركزى و قفقاز دانست و آن را نيازمند همكارى بيشتر كشورهاى منطقه عنوان كرد و پيشنهاد داد در همه مناطقى كه مركز همكارىهاى شانگهاى وجود دارد، مركز تحقيقات استراتژيك ايجاد شود تا كارشناسانى كه علاقمند هستند بتوانند جذب اين سازمان شوند.
جاى خالى برخى كشورها: رئيس بخش آسيا و اقيانوسيه مؤسسه مطالعات استراتژيك روسيه با اشاره به تعيين كنندگى تغييرات ژئوپليتيك جهان و آسياى مركزى در افزايش اهميت سازمان شانگهاىاهداف اصلى آن را مورد توجه قرار داد اما توجه به نقيصه عدم وجود مكانيزمى براى پذيرش اعضاى جديد را با اهميت تر عنوان كرد و گفت: اين سازمان در حال حاضر مقررات تثبيت شدهاى براىپذيرش اعضاى جديد ندارد و فقدان برخى كشورها باعث شده كه سازمان شانگهاى به سمت اهداف عاليه حركت نكند. مير قاسم اف با اشاره به تمايل ايران براى عضويت در شانگهاى گفت: عضويت ايران در اين سازمان فرصت بسيار خوبى را براى دسترسى به منابع و حل و فصل منازعات ايران و غرب پديد مىآورد. وى همچنين با اشاره به حضور آمريكا در جمهورىهاى آسياى مركزى گفت: توافق رسمى روسيه با اعطاى تسهيلات پايگاه نظامى قرقيزستان و ازبكستان به امريكا نقش مهمى در اين زمينه ايفا كرده است كه انتظار مىرفت اين حضور نظامى از نظر وضعيت و از نظر زمانى محدود گردد اما در طى اين روند مداخله امريكا در آسياى مركزى عميق تر شده است؛ لذا بر اين اساس تهيه جدول زمانبندى براى اهداف آينده سازمان شانگهاى بسيار حائز اهميت است.
جهت گيرى علمى و حل مشكلات ساختارى: استاد دانشگاه بين المللى روسيه نيز نقش مهم سازمان شانگهاى در تأمين امنيت منطقه را يادآور شد و آينده همكارى ها را حائز اهميت دانست. وى اظهار داشت: خط مشى اين سازمان كه مبارزه با تروريسم يكى از اصول آن است، اهميت زيادى دارد. ما نيروهاى خود را براى ساختن پايگاههاى حقوقى و همكارىهاى متقابل از جمله همكارى در مبارزه با مواد مخدر متمركز كرديم. محمود شاه افزود: درخصوص مبارزه با تروريسم طبق تصويب دبيرخانه سازمان، گروههايى براى مبارزه با تروريسم آموزش ديدهاند و اميدواريم در آينده اين سازمان نقش مهمى را درمنطقه بازى كند. به گفته اين استاد روس سازمان شانگهاى بايد در مرحله اول مواردى را كه قبلاً ايجاد نموده سازمان دهد و در مرحله دوم شرايط مناسب براى سرمايهگذارى را فراهم كند و موانع اين مسئله را از بين برد. وى ابراز اميدوارى كرد كه دانشمندان عضو و ناظر شانگهاى براى كمك علمى به اين سازمان اقدام كنند تا مشكلات به صورت ساختارى مورد حل و فصل قرار گيرد. وى با بيان اين كه سازمان شانگهاى مناسبات ويژهاى در سازمان ملل داد افزود: اين سازمان از بسيارى از آزمايشات گذشته و جايگاه خود را مستحكم كرده و اميدواريم حضور خود را در صحنههاى گوناگون افزايش دهد.
ورود ايران به شانگهاى و تبديل به قطب همه جانبه جهانى: كاريبك با يباسانف در خصوص سازمان همكارى شانگهاى و گرايشات نظم نوين جهانى سخنرانى كرد و گفت: در حال حاضر دنيا براساس ترتيبات غيرمتعادل توسعه مىيابد كه هيچ كس در هيچ جا احساس خوشبختى نمىكند. اين پژوهشگر قرقيز سيستم يك قطبى در جهان امروز را به آن دليل دانست كه دنيا متعادل نيست و افزود: بايد سيستمىايجاد شود كه بتواند از اين تغييرات نادرست جلوگيرى كند. وى در ادامه سخنانش با اشاره به سازمان همكارى شانگهاى خاطرنشان كرد: بعد از تشكيل اين سازمان اعضاى آن متوجه شدند كه مسائل مرزى قابل حل است و الان بايد مسائل انرژى و اقتصادى را حل كنند. بايباسانف گفت: الان زمان حضور ايران در سازمان شانگهاى فرارسيده زيرا ايران چندين گام شجاعانه برداشته است. اين پژوهشگر قرقيز ورود ايران به سازمان شانگهاى را از اين جهت با اهميت عنوان كرد كه با ورود ايران اين سازمان به يك قطب همه جانبه جهانى تبديل مىشود و نابسامانى جهانى از بين مىرود.
تشكيل مكانيسم دفاعى بين اعضا: مدير مؤسسه استراتژى منطقه اى هندوستان نيز جايگاه سازمان شانگهاى را در گذرگاه مهمى از نظام بين المللى توصيف كرد و اين سازمان را نيرويى خواند كه در آينده ساختارهاى جهان را به چالش خواهد كشيد. استوبدان استوبدان تشكيل مكانيسم دفاعى بين اعضاى شانگهاى را مورد تاكيد قرار داد و گفت: اعضاى سازمان بدون نظامهاى سياسى مشاركتى نمىتوانند بر چالشهاى بيرونى ودرونى فائق شوند؛ لذا اين سازمان نيازمند تشكيل اتاق مطالعه هستند تا بر اساس آن بتوانند چشم اندازهاى بلندمدتى را اتخاذ كنند.
عاملى سازنده براى حل مسائل جهانى: معاون وزير خارجه تاجيكستان ظرفيتهاى بالاى شانگهاى را به عنوان عاملى سازنده براى حل برخى مسائل جهانى عنوان كرد و با اشاره به توجه روز افزون كشورها، سازمانهاى منطقهاى و جهانى به سازمان همكارى شانگهاى، گفت: اين سازمان طى چند سال اخير به يكى از مبانى تامين صلح، ثبات و تنظيم همكارىها در منطقه آسيا تبديل شده است كه اميدواريم نقش و همكارى اعضاى شانگهاى بيش از پيش گسترش يابد. يولداشف در مورد نقش كشورهاى ناظر سازمان همكارى شانگهاى از جمله جمهورى اسلامى ايران، خاطرنشان كرد: فعاليت كشورهاى ناظر بر اين سازمان بر اساس نظامنامهاى با ١٧ بند امكان پذيراست كه از جمله آن مىتوان دسترسى به اسناد غير محرمانه و شركت در اجلاس علنى سران كشورها و وزيران امور خارجه را نام برد كه متاسفانه هنوز اين امكان تاكنون عملى نشده كه اميدواريم با توجه به توان اعضاء اين مهم هر چه زودتر تحقق يابد.
تصحيح خط مبارزه با تروريسم و جلوگيرى از دموكراسى نادرست: رئيس مؤسسه مطالعات آسيايى هند يافتن فرصت هاى جديد براى شانگهاى را مورد توجه قرار داد و نقش آن را براى تصحيح انحرافى كه در خط مبارزه با تروريسم ايجاد شده مهم دانست و گفت كه اين سازمان مى تواند يك تصوير واقعى از اين مسأله در مقابل تصويرى كه امريكايىها ارائه كردهاند، نشان دهد و قوانينى را عليه مسائل تروريستى تدوين كند و فراتر از اين، از شكل گيرى دموكراسى هاى نادرست در جهان جلوگيرى كند. جايانتا كورامى گفت كه كشورهاى آسياى ميانه مجبور شدند نوعى دموكراسى غربى را بپذيرند چرا كه الگوى ديگرى هم نداشتند و در حالى كه مىشد يك پارادايم مناسب براى الگوى خود و مطابق با شرايط منطقهاى انتخاب كنند. وى ادامه داد: يكى از نيازهاى شانگهاى اين است كه به شدت با مسئله تروريسم يا مواد مخدر مبارزه كنند چرا كه همكاريهاى اين سازمان نيازمند ثبات منطقه است.بايد در نظر داشت كه شانگهاى اگر بخواهد با مواد مخدر بجنگند بايد با تروريسم طالبان هم بجنگند و ابتكار شانگهاى در اين زمينه مىتواند باعث طرح جدى اين سازمان در منظر بينالمللى باشد. به گفته او، شانگهاى بايد به فكر اين باشد كه آمريكا براى ادامه جنگ عليه تروريسم دچار مشكلات زيادى از جمله مشكل مادى شده است و اين انحرافى كه در جنگ عليه تروريسم ايجاد شده بايستى توسط سازمان همكاريهاى شانگهاى تصحيح شود و اين سازمان مىتواند اين رويكرد را اصلاح كند. كومار افزود: برعهده كارشناسان شانگهاى است كه تصوير تحريف شدهاى را كه در جهان از سوى آمريكا معرفى شده بر هم بزنند و تصوير واقعى منطقه را ارائه دهند.بايد به دنيا بفهمانند كه جهاد يك مفهوم به معناى ستيزهجويى نيست بلكه حتى جهاد مىتواند به معنى مبارزه با تروريسم باشد. رئيس موسسه مطالعات آسيايى هندوستان خاطرنشان كرد: در حالى كه دانشمندان شانگهاى بايد فضايى براى تبادل فرهنگى بوجود بياورند، بايستى قوانينىرا عليه مسائل تروريستى تعيين كنند كه قدرت اجرايى شدن هم داشته باشد. وى ادامه داد: امروز از فناورى براى نابودى تمدن بشرى استفاده مىشود اما اين يك خطر متناقض هم هست و آن اين است كه بعضى كشورها اصلاً تمايلى به نابودسازى منشاءهاى اصلى تروريسم ندارند. بعضى رهبران تروريستها از كشورهاى ظاهراً دموكراتيك تشويق هم مىشوند.
كومارامى اضافه كرد: كشورهاى عضو شانگهاى بايد از استفاده نادرست از دموكراسى هم جلوگيرى كنند.
نقش جهانى شانگهاى: رئيس مؤسسه مطالعات خزر موفقيت مهم شانگهاى را به چالش كشيدن سيستم تك قطبى جهان خواند و با اشاره به اين كه اجماع جهانى بر توسعه سياسى و نقش جهانى براىسازمان شانگهاى متصور نيست تأكيد كرد كه اعضاى اين سازمان بايد در اين زمينه دست به اقداماتى بزنند. عباس ملكى در تشريح دلايل عضويت ايران در سازمان همكارى شانگهاى اظهار داشت:اين جزيى از اهداف انقلاب ايران است كه در همگرايىهاى منطقهاى سهيم باشد اما بخش ديگر آن به موضوع انتظار يا مهدويت باز مىگردد و به همين جهات ايران عضويت در اكو، شانگهاى، اپك و ديگر سازمانهاى منطقهاى را پذيرفته است. ملكى ادامه داد:علاوه بر اين قانون جمهورى اسلامى ايران نيز همكارى با كشورها را مد نظر قرار مىدهد، چرا كه ايران به همكارى با همسايگان نياز دارد. وى گفت: ايران مىتواند جزيى از خاورميانه،جزيى از خليج فارس ، شرق آسيا؛ جزيى از آسياى مركزى و قفقاز و همچنين جزيى از درياى خزر باشد و اين ژئوپليتيك به منافع ايران كمك خواهد كرد،اما به دليل بروز برخى مشكلات در افغانستان، عراق و لبنان ايران بيشتر از خاورميانه در آسيا ديده مىشود. وى گفت: ايران با ابزارى چون اشتراكات فرهنگى، اقتصاد و حتى نظامى مىتواند خاورميانه، اروپا و آسيا را در نظر بگيرد.
برنامه ريزى بلند مدت و جلوگيرى از به حاشيه رفتن: عضو مؤسسه مطالعات آسيايى آكاومى علوم سين كيانگ برنامه ريزى بلندمدت را از جمله ضروريات اين سازمان ذكر كرد و افزود: با برنامه ريزىبلندمدت شانگهاى از حاشيه راندن مستثنا خواهد شد لذا اعضاى شانگهاى بايد هر چه زودتر برنامه ريزى بلندمدتى را تهيه كنند. پانژيپنگ همكارى با سازمان ملل براى حفظ صلح، گسترش همكارىهاى چند جانبه اقتصادى و بازرگانى، راه اندازى مركز اقتصادى وبازرگانى، توسعه تبادل نظر انسان ها، طراحى شبكه هاى ارتباط جاده اى، راه اندازى بانك توسعه سازمان همكارى شانگهاى، راه اندازى بانك توسعه سازمان همكارى شانگهاى با مشورت بانك جهانى، بانك آسيا و بانك توسعه اسلامى، برپايى گردهمايى هاى منظم و بين المللى بين اعضا، تقويت همكارى هاى عملى و تقويت ارتباطات را از جمله مواردى دانست كه مى تواند به برنامه ريزى درازمدت منجر شود.
استفاده از ظرفيتها و توازن معادلات منطقه اى و بين المللى: قائم مقام وزير امور خارجه كشورمان در پايان اين همايش ضمن ارائه جمع بندى از مباحث همايش شرايط منطقهاى همچون ضرورتهاىهمكارى قضايى، فرهنگى و اجتماعى، تهديدات مشترك منطقهاى چون حاكميت مجدد طالبان، مواد مخدر و ... نگاه قدرتهاى بزرگ به منابع منطقه به دليل اهميت استراتژيك منطقه و تعهدات بينالمللى اعضاء در زمينه مسائل بينالمللى جديد از مهمترين چالشهاى پيش روى اعضاء عنوان كرد. وى تصريح كرد: سازمان همكارى شانگهاى در دوران انتقال نظام بينالمللى شكل گرفت كه گرايش به سمت يكجانبهگرايى از ويژگىهاى بارز آن بود؛ لذا سازمان بايد به سمتى پيش برود كه فرصتهاى بيشترى را جهت ايفاى نقش خود فراهم آورد. به باورمهدى مصطفوى، با شروع همكارى در قالب سازمان شانگهاى و تبيين راهكارها و مكانيزمهاى متنوع نظير رايزنى ميان اعضاء مىتوان صلح و امنيت را در منطقه برقرار نمود. توسعه همكارىهاى تجارى و اقتصادى جهت حصول به ثبات پايدار منطقهاى راهكار ديگر تقويت سازمان همكارى شانگهاى است. وى گفت: سازمان از ظرفيتها و منابع روزافزونى برخوردار است كه به اعتقاد ناظران غربى تاكيد و گسترش بر آنها در پرتو حضور روسيه و چين مىتواند معادلات منطقهاى بين المللى را متوازن نمايد. مضاف بر اين انرژى از مهمترين ظرفيتهاى اخير مىباشد؛ چرا كه بزرگترين مصرفكنندگان انرژى در جهان به دنبال بهره بردارى از منابع انرژى اين سازمان هستند، در اين ميان جمهورى اسلامى ايران مىتواند نقش بسيار مهمى ايفا نمايد. قائم مقام وزير امورخارجه در پايان اضافه كرد: نيازهاى عينى و واقعى دولتها به دليل نزديكى كشورها و قرار گرفتن آنها در يك حوزه جغرافيايى سياسى و فرهنگى مشترك مساله ضرورت ايجاد ارتباط دو جانبه و چند جانبه سازمانها و ساختارهاى مشترك را بيشتر مىكند. نقش جمهورى اسلامى ايران در اين راستا نيز بسيار اهميت دارد، برخوردارى اقتصاد ايران و آسياى مركزى از توان هم تكميلى، برخوردارى اهميت استراتژيك و ژئواستراتژيك سازمان در پرتو عضويت ايران در سازمان و همكارىهاى دو جانبه، چند جانبه و سازمان ايرانى با سازمانهايى چون اكو، جملگى توانمندىهاى ايران را نشان مىدهد.