پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩ - فقه زيست و سياست انرژى - قلی پور منصوره
فقه زيست و سياست انرژى
قلی پور منصوره
محوريت انرژى در اقتصاد سياسى ايران: درآخرين روزهاى سال ١٣٨٤ شمسى و آغازين روزهاى سال ١٣٨٥ كه به ابتكار مقام معظم رهبرى به عنوان سال پيامبر اعظم ناميده شد، همايشهاى متعددى در داخل و خارج كشور اسلامى مان برگزار شد. همايشى با موضوع فقه و محيط زيست حاكى از پويايى مباحث فقهى و به روز شدن آن همزمان با تازه ترين تحولات علم و تكنولوژى بود. همچنين بررسى ملى شدن صنعت نفت در همايشى با همين عنوان و نيز بررسى مسأله انرژى و امنيت از ديدگاه آسيايى،حاكى از محوريت مسأله انرژى در تاريخ اقتصاد و سياست ايران است كه پيوستگى و تداوم اين محوريت را نشان مى دهد كه تاريخ انرژى در قرن اخير فراز و نشيب هاى زيادى را به خود ديده است. تعامل سازنده اديان الهى هم از ديگر همايش هايى بود كه در اصفهان برگزار شد اما در خارج از كشور، شركتكنندگان در همايش بينالمللى "روسيه- جهان اسلام" با صدور بيانيهاى، ايجاد نهاد مشورتى دائمى "شوراى تمدنها" را به منظور پيشبرد ايده گفت و گوى تمدنها به دبير كل سازمان ملل متحد، پيشنهاد كردند. در همايش وحدت اسلامى كه در مكه معظمه برگزار شد، علماى برجسته اسلامى از سراسر دنيا درباره راه هاى تقويت وحدت مسلمانان، چالش هاى پيش روى دين، ارزش هاى اخلاقى و فرهنگى به بحث و گفتگو پرداختند. در اين همايش اساسنامهى سازمان جهانى علماى مسلمان به تصويب رسيد. دومين همايش ائمه جمعه مستقر در اروپا نيز با حضور نمايندگان مسلمانان اروپا و مقامات رسمى اتريش برگزار و طى آن بر حفظ هويت اسلامى و ادغام در جامعه اروپايى تأكيد شد.
همچنين سازمان خيريه جامو و كشمير همايش "صلح در اسلام" را با هدف بررسى سوء تعابيرى كه بدون توجه به اصول اسلام به وجود آمده و از بين بردن اين باورهاى ناردست برگزار كرد و طى آن اعلام داشت كه فلسفه حقيقى اسلام توسط سود جويان تحريف شده است. شركتكنندگان در همايش "تروريسم و راههاى مقابله با آن" در امان هم بر خالى بودن اسلام حقيقى از تروريسم تاكيد كردند. از سوىديگر در حاليكه دومين دوره همايش بين المللى " شرق شناسى و تحقيقات عربى و اسلامى" در مصر برگزار مى شد، همايش بين المللى " ابن خلدون؛ منشأ نوگرايى" نيز با حضور انديشمندانى از كشورهاى عربى و غير عربى به منظور بررسى تفكرات عبدالرحمان ابن خلدون صاحب كتاب مشهور " مقدمه" در تونس برگزارشد.
***
شكيبايى مذهبى در مدارس - در بيانيه شركتكنندگان در همايش بينالمللى "روسيه- جهان اسلام" كه با حضور نخست وزيران و وزيران امور خارجه پيشين و سران سازمانهاى اسلامى از ١٧ كشور اسلامى از جمله ايران برگزار شد، آمده است: بدون ترديد ايجاد اين نهاد به تامين صلح و شكوفايى در جهان كمك مىكند و گام جدى در مبارزه مشترك با تروريسم بينالمللى خواهد بود.
در اين بيانيه همچنين با درخواست از مجمع عمومى سازمان ملل متحد براى گنجاندن دروس بردبارى، شكيبايى مذهبى و احترام به همه فرهنگها در مدارس تأكيد شده است: تحقق اين طرح گامى در روند برقرارى گفت و گوى تمدنها در عمل خواهد بود. شركتكنندگان در اين همايش همه نوع مظاهر تروريسم و افراط گرايى مذهبى را نيز محكوم كردند.
تصويب اساسنامه سازمان جهانى علماى مسلمان - در همايش وحدت امت اسلامى در مكه نيز اساسنامهى سازمان جهانى علماى مسلمان به منظور اتخاذ تصميم و موضعگيرى واحد در خصوص مسايل و مشكلات جهان اسلام و تقابل با چالشهاى فراروى امت اسلامى به تصويب رسيد. دكتر محمود احمد غازى، وزير سابق امور مذهبى پاكستان و رييس دانشگاه بين المللى اسلامآباد، شيخ محمد رشيد قبانى، مفتى لبنان، دكتر طنطاوى، شيخ الازهر مصر، آيتالله تسخيرى، دبيركل مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى، دكتر وهبه مصطفى الزحيلى، رييس گروه فقه اسلامى و مذاهب دانشگاه دمشق، هاشم وزادى، رييس نهضت علماى اندونزى و مصطفى سيريتش، مفتى بوسنى و هرزگوين به عنوان اعضاى كميته اجرايى اين سازمان انتخاب شدند.
***
دين صلح - دكتر سيد شابير رئيس سازمان خيريه جامو كشمير درهمايش "صلح در اسلام" اظهار داشت: سوء تعابير و باورهاى بسيار ناردستى درباره اسلام در اذهان مردم سراسر دنيا وجود دارند و هدف از برگزارى اين همايش از بين بردن اين باورهاى كليشه وار است. شابير اولين گام را شناساندن اسلام و معرفى اصول و عقايد بنيادين اين دين آسمانى عنوان كرد تا اين سوء تعابير كه در راستاى منافع خاص برخى از افراد به وجود آمده از بين بروند؛چرا كه اسلام دين صلح است و در اين دين آسمانى جايى براى هيچ نوع خشونت وجود ندارد.عبد الوحيد نايب رئيس دانشگاه كشمير نيز در اين همايش بر اهميت صلح در اسلام تأكيد كرد و گفت: اسلام در معناى لغوى به معناى صلح است و پيامبر نيز در هر مرحله از زندگى خود ايجاد صلح را به عنوان علت و معناى اصلى دين اسلام معرفى كرده است. وى با بيان اين كه اسلام اولين دينى است كه قوانين آن براساس قانون انسان دوستى شكل گرفته، افزود: اكنون زمان درون نگرى است، بنابراين از بين بردن باورهاى نادرست مهمترين گام مسلمانان در راستاى اشاعه پيام حقيقى آخرين دين الهى به شمار مى رود.
وحيد با يادآورى اين كه در اسلام كشتن هيچ موجود بيگناهى مجاز نيست، گفت: در قوانين اسلام كشتن يك فرد به معناى كشتن بشريت است و نجات يك فرد به معناى نجات بشريت است.
***
شبكه هاى ماهواره اى براى معرفى اسلام - شركت كنندگان در دومين دور همايش بين المللى " شرق شناسى و تحقيقات عربى و اسلامى" كه در دانشگاه المنيا مصر برگزارشد، با اشاره به كاريكاتورهاىاهانت آميز به نبى اكرم (ص) تصريح كردند: تصاوير اهانت آميز از سوى رسانه هاى غربى و اروپايى اهانت به نبى اكرم(ص) بود كه در پى آن احساسات بيش از يك ميليارد مسلمان در ٥ قاره جهان را بر انگيخت. شركت كنندگان اظهار داشتند: آنها با آزادى بيان به دشمنى با جهان اسلام اقدام كردند، در صورتى كه آزادى بيان اهانت و توهين به اعتقادات ديگران و نژاد پرستى را طرد مى كند. با آزادى بيان بايد به ايجاد و برقرارى صلح اجتماعى و صلح و امنيت بين المللى اقدام كرد. اين اهانت ها به گونه اى پيش رفت كه كشورهاى عربى و اسلامى از سازمان ملل خواستند تا قانونى به منظور احترام به مقدسات دينى و اديان آسمانى صادر كند.گروه هاى شركت كننده در اين همايش ضمن تأكيد بر ضرورت ساخت مراكز اسلامى به منظور رصد و بررسى آنچه كه شرق شناسان نوشته اند و ياد آورى آنچه كه حق مسلمانان است، همچنين بر اهميت گفتگو و تعامل تأكيد كرده و گفتگو با شرق شناسان را به شيوه موضوعى و آراء و به دور از تعصبات نژادى و طايفه اى مهم قلمداد كردند.راه اندازى شبكه هاى ماهواره اىويژه به منظور آشنا شدن غرب با فرهنگ غنى اسلام و جهت ارائه ارزشهاى اسلامى و مفاهيم صحيح آن و تمدن اسلام نيز از خواست ها و تقاضاهاى شركت كنندگان در اين همايش بود.
***
تبيين فقهى محيط زيست - از ابعاد گسترده فرهنگ و دانش بلند اسلامى، نسبت و رابطه فقه و محيط زيست بود كه براى نخستين بار در همايشى تحت عنوان "فقه و محيط زيست" از سوى سازمان حفاظت محيط زيست استان قم و مركز جهانى علوم اسلامى در مركز جامعه العلوم اسلاميه قم برگزار و طى آن با تأكيد بر اينكه فقه اسلامى دستورات مؤكدى در مورد حفظ محيط زيست دارد، مطرح شد كه طلاب بايد مبانى دينى درباره حفاظت از محيط زيست را استخراج كرده و در اختيار مردم قرار دهند. در بخشى از پيام آيت الله مكارم شيرازى به اين همايش آمده بود: در دنيايى كه شرمآورترين تخريب محيط زيست از سوى كشورهاى صنعتى صورت مىگيرد دستورات فقهى اسلامى درخشندگى خاصى دراين عرصه داشته و عامل مهمى براى معرفى مكتب اسلام خواهد بود.
فقه اسلامى نه تنها نسبت به مسايل مربوط به محيط زيست بىتفاوت نيست بلكه دستورهاى موكدى در زمينه حفظ و نگهدارى و گسترش و آفت زدايى آنها صادر كرده است.
آيت الله مكارمشيرازى تاكيد كرد علاوه برتبيين انظار فقهى درزمينه حفاظت محيط زيست، بايد كارى كنيم كه اين امر تبديل به يك فرهنگ عمومى شود و مسلمانان جهان در اين مساله پيشرو باشند. اين مرجع تقليد با اشاره به آيهاى با اين مضمون كه "خزائن همه چيز در دست ماست ولى جزبه مقدار معينى آن را نازل نمىكنيم"،ادامه داد بنابراين (آيه) هرگونه زياده روى و تخريب در مواهب الهى سبب محروميت گروهى از مردم جهان يا محروميت خود ما مىباشد.
***
فقه الحديث محيط زيست - آيت الله كعبى، رئيس مدرسه فقه واصول نيز در ادامه با اشاره به ضرورت مفهوم شناسى و شناسايى بايسته ها و عرصه هاى فقه محيط زيست يادآور شد: فقه محيط زيست به اين معنا است كه مسائل مختلف زيست محيطى به وسيله استخراج منابع فقهى در اين خصوص بررسى شود. آيتالله كعبى با ضرورى خواندن استخراج مباحث مربوط به فقه محيط زيست از منابع دينى به خصوص كتب جواهر الكلام و وسائل الشيعه و دسته بندى بر اساس كليات تعاريف و فصل بندىهاى خاص گفت: ساختار فقه در زاويه ديد فقيهان به شيوه استنباط مسائل نوپيدا، تأثير بسيار زيادى دارد. ما نمىتوانيم با ساختارهاى كهن فقه، مسايل جديد را بررسى كنيم، ما ابتدا به يك تحول ساختارى نياز داريم. رئيس مدرسه فقه و اصول با طرح پيشنهاد انتشار كتاب هايى با عناوين فقه الحديث محيط زيست، قواعد محيط زيست، احكام محيط زيست افزود: در فقه ما همه ظرفيت هاى مورد نياز به صورت نهفته وجود دارد، ولى براى دستيابى به آن نياز به پژوهش داريم. به گفته او، اگر فهرست مسائل محيط زيست را با نگاه فقهى دسته بندى كنيم مى توانيم بيش از ٢٠ واحد درسى درباره فقه محيط زيست داشته باشيم. آيت الله كعبى با اشاره به رابطه بين تكوين و تشريع و اين موضوع كه اگر تكوين همراه با جهان آفرينش و يا به معناى امروزى تابع شريعت الهى نباشد و بر مدار فقه قرار نگيرد، نابود مىشود، افزود: يكى از حوزه هاى فقهى در رابطه با محيط زيست، اخلاق محيط زيست است و ما نبايد اين مسئله را با فقه و حقوق محيط زيست يكى بدانيم.
***
حوزه قوى و تعامل اديان - همايش بينالمللى "تعامل سازنده اديان الهى، چارچوبى براى نظم جهانى" با حضور نمايندگانى از مذاهب مختلف در اصفهان برگزار شد. آيتالله جوادى آملى در اين مراسم با بيان اينكه كجانديشان از سلمان رشدى تا روزنامهنگاران دانماركى و حاميانشان براى ضربه زدن به وجود ذات اقدس پيامبر از ٤٠ قرن پيش تا الان سرمايهگذارى كرده و مىكنند، خطاب به نمايندگان مذهبهاى مختلف در همايش گفت: شما كشاورزى هستيد كه قبل از هر چيز بايستى بذرتان را بشناسيد و آنچه را كه مورد نيازتان است، نگه داريد و مابقى را اگر خواستيد بفروشيد. آيتالله جوادى آملى با بيان اينكه مسوولان حوزهى علميهى اول بايد رهبران را براى خود جذب كنند و بقيه را امام جمعه و نماينده كنند، اظهار داشت: مديرى كه در حوزهى علميه ٥٠ نفر نتواند تربيت كند و از اين تعداد پنج نفر فيلسوف، پنج نفر رقيب و پنج نفر عالم تحويل دهد، ناكام مىماند و اين حوزه، حوزهى ضعيفى است.
***
انقلاب حقيقى؛ انقلاب دينى و فرهنگى - پروفسور حميد مولانا - استاد بينالمللى علوم ارتباطات - نيز طى سخنانى در اين همايش گفت: نظريه علم غرب در مورد انسان در مقابله با نظريه دين و هنر و شعر و عرفان نيست، بلكه نظريه غرب سوالى را كه دين مطرح كرد، يعنى خلقت را كاملا كنار گذاشته و پاسخى براى آن ندارد. وى افزود: تمدن ادامه توسعه و تكامل ابزارآلات و جوانب فيزيكى انسان است، در حالى كه فرهنگ با سوالهاى معنوى و غيرمادى بشر سر و كار دارد. فرهنگ نماينده و نشان آزادى و آزادىخواهى انسان است، درحالىكه تمدن نشانه توسعه فيزيكى و ابزارآلاتى انسان است. پرچمدار فرهنگ انسان است، در حالىكه پرچمدار تمدن جامعه است.
او در ادامه اظهار داشت: قلم و تفكر و انديشه از وظايف و تكاليف دين است. علم امروزى غرب كمتر با تفكر و انديشه سر و كار دارد و بيشتر به دنبال گردآورى اطلاعات، بررسى، مطالعه و نتيجهگيرى درباره مسائل و موضوعهاى مختلف است. وى با بيان اين كه آموزش و پرورش به انسان توانايى مىدهد، ولى نه الزاما آزادى، چراكه آزادى با تفكر و انديشه همراه است، افزود: دين به زندگى، هنر، فرهنگ، شعر، ادبيات و نويسندگى تعلق دارد و بىدينى به دانش مدرن و تمدن گرايش پيدا مىكند، به همين جهت هر انقلاب حقيقى يك نوع انقلاب دينى و فرهنگى و تفكرى است كه ما در علوم مدرن كمتر مشاهده مىكنيم.
***
بى وفايى به مذهب، واقعيتى تراژيك - همچنين دكتر باوا جين - دبير كل شوراى جهانى رهبران دينى - در اين همايش چاپ كاريكاتورهاى موهن را صرفا از ناحيه كسانى قابل طرح دانست كه هيچ وفادارى به مذهب ندارند. وى با بيان اين كه اگر به موقع به اين واقعيت تراژيك توجه شده بود، مىتوانست جلوگيرى شود، گفت: رهبران سياسى بايد نسبت به فرهنگ و مذهبها حساس باشند. او با بيان اين كه صلح بايد بر تفاهم مبتنى باشد، چراكه اين واژه يك مفهوم اتوپيايى نيست، تاكيد كرد: ما بايد معنا و هدف اديان را بفهميم و آنچه را كه مقدس است، محترم بدانيم و بهدنبال دانش رويم.
***
تفاهم بين همه اديان الهى - احمد تيجان امام جمعه سيرالئون گفت:خداوند در آيينها و اديان خود خير و سعادت را براى انسان فراهم كرد و براى فهم اين امر كافى است تنها آيه اى از قرآن را بخوانيد. تيجان با اشاره به اين كه انسانها در سايه اسلام هيچ تفاوتى جز در تقوا ندارند،ولى انسان در سايه نظام كفر خوار و حقير شده، تصريح كرد: اسلام دين صلح است و اين هنگامى آشكار مىشود كه بدانيم مسلمين وقتى همديگر را مى بينند سلام مىكنند و نماز را با سلام به پايان مىرسانند. اسلام خواستار صلح براى همه دوست و دشمن و ظالم مظلوم است. قرآن بشر را به صلح دعوت مىكند و با تكيه بر برابرى ارزش هاى عشيرهاى فقر مادى را نفى مىكند از اين رو من پيشنهاد مىكنم ما روحانيان روابطمان را با عنوان عالمان دينى زياد كنيم و با هم تبادل نظر كنيم.
تيجان در پايان گفت: هيچ چيز نمىتواند ما را موفق كند جز تفاهم. اين تفاهم هم نه ميان مسلمانان بلكه مىتواند بين همه اديان الهى تحقق يابد.
***
صهيونيسم، نظامى سكولار - همچنين خاخام فريدمن رئيس جامعه يهوديان ضد صهيونيست از اتريش در اجلاس بين المللى تعامل سازنده اديان با تصريح اين كه در اين جهان اعتقاد به خداوند مبنا است و دين نقش مهمى در آن ايفا مى كند، اظهار داشت: يهودى ها در سراسر دنيا سعى ميكنند با ايمان به خدا مذهب خود را دنبال كنند اما در اين ميان حركتهايى مانند صهيونيست فجاياى جهانى را به وجود مىآورد .خاخام فريدمن با اشاره به اينكه در جريان اين حركتهاى ضد انسانى، يهوديان مؤمن نيز قربانى شده اند، گفت: صهيونيسم نظامى سكولار است و نبايد ارتباطى ميان آن و دين يهود قائل شد. وى با اظهار اين كه ما به شجاعت ايران به خاطر تظاهرات و مقابله با توهينها احترام مى گذاريم، ايرانيان به دليل ايمان به خدا تظاهرات كردند، تأكيد كرد كه تصويب قانونى براى احترام به مقدسات در اتحاديه اروپا ضرورى است.
***
برداشت غلط از آزادى - يك استاد مسيحى دانشگاه هاى يونان هم با اشاره به اين كه متاسفانه از لفظ " آزادى بيان " درغرب سوء برداشت مىشود، گفت: فقط احساسات مسلمانان از كاريكاتورهاىمنتشر شده جريحهدار نشد بلكه مسيحيان نيز از اين اقدام بسيار ناراحت شدند. دكتر "ماريوس بگزوس" اضافه كرد: اين در حالى است كه شخصيت حضرت مسيح(ع) نيز چندين بار مورد اهانت قرار گرفته است و اين بخاطر برداشت غلطى است كه از "آزادى" مىشود. " بگزوس " ادامه داد: وقتى "آزادى" آنچنان مورد استفاده قرار گيرد كه به حقوق همسايه تجاوز كند، همان معناى شر و باطل را پيدا مىكند. اين محقق يونانى اضافه كرد:استفاده از "آزادى" بايد به نفع همسايه باشد تا معناى درست "آزادى" را بدهد. وى گفت: مومنين و افراد مذهبى اديان مختلف بايد با تعامل و همراهى مانع از اين اهانتها شوند.
***
رهبران دينى و مهار بحران هاى بينالمللى - در بيانيه پايانى اين همايش ، با تاكيد بر مسووليت سنگين رهبران دينى در مسير احياى ارزشهاى اخلاقى و جلوگيرى هر نوع دين ستيزى، تفرقهافكنى ميان پيروان مذاهب مختلف تحت هر عنوان محكوم شده است. در بخشى از اين بيانيه آمده است: ابراز نكردن عكسالعمل شايسته توسط بعضى از رهبران سياسى در مقابل اهانتهاى جفاكارانه اخير به مقدسات دينى و بويژه اسائه ادب به پيامبر عظيمالشان اسلام، عميقا تاسف آور و عمل نابخردانه انتشار كاريكاتورهاى موهن نسبت به مقدسترين شخصيت مورد عشق و علاقه ميلياردها انسان در سراسر جهان محكوم است. اين بيانيه با تاكيد بر دخالت هدفمند رهبران دينى در مهار بحرانهاى بينالمللى و جلوگيرى از جريحهدار شدن عواطف مومنين و احياء ارزشهاى اخلاقى و فضيلتهاى دينى تصريح كرده است: نقش رهبران دينى در آينده بشريت نبايد صرفا به جنبههاى معنوى و اخلاق فردى منحصر شود. اين بيانيه افزوده است: اصل گفت و گو همچنان ضرورىترين و موثرترين راه تفاهم، تحكيم مناسبات ايمانى، دوستى و همكارى مومنين در مواجهه با مسايل و رخدادهاى تلخ و شيرين در سطح جهانى است و تنها شرط آن احترام متقابل و موضع برابر و اصالت عدالت در برابر زور است. در بخش ديگرى از اين بيانيه همچنين قدس شريف ميراث مشترك همه اديان الهى عنوان و تصريح شده است: حفظ حرمت و حفاظت از قدس در مقابل تخريب تغيير و انحصار جزئى بر عهده همه رهبران دينى و مصلحين و صلح دوستان جهان است.
***
مبارزه تاريخى با سلطه بيگانگان بر منابع نفتى - سيدمحمود كاشانى فرزند آيتالله سيد ابوالقاسم كاشانى هم در اين همايش با بيان اينكه امروز ملت ما ملتى در صحنه است و يكپارچه از حاكميت ملىحمايت مى كند، گفت: اين ملت در برابر جامعه جهانى كه با قلدرى قصد دارد با زير پا گذاشتن منشور حقوق بشر و معاهدات آژانس از حق در دستيابى به انرژى صلحآميز هستهاى ايران جلوگيرى كند، ايستاده است و از كشور خود دفاع مىكند. وى با بيان اينكه ٥٠ سال از تاريخ ملى شدن صنعت نفت مىگذرد، اظهار داشت: اگر ما قانون ملى شدن صنعت نفت را بدون پشتوانه ملت در نظر بگيريم، فقط چند سطر از آن باقى مىماند. كاشانى با خاطر نشان كردن اينكه كشورهاى بيگانه در شهريور ١٣٢٠ قصد داشتند حكومت ايران را سرنگون كنند، به اهداف انگليسىها در تسلط بر منابع نفتى ايران و نفوذ در ايران اشاره كرد و گفت: در شرايطى كه هيچ روزنه ايستادگى وجود نداشت، صداهاى اعتراض بلند شد كه در راس آنها آيتالله كاشانى به مبارزه با بيگانگان پرداخت، به گونهاى كه متفقين مىخواستند او را بازداشت كنند و وى مجبور شد مخفيانه به مبارزات خود ادامه دهد. وى با اشاره به اين كه غربىها مىخواستند ملت را از صحنه خارج كنند و به همين جهت آيتالله كاشانى را به بهانه تيراندازى به شاه تبعيد كردند، ادامه داد: ايشان در تبعيد پيامى به مجلس فرستادند و ديدگاههاى خود و ملت ايران را بيان كردند، آنها در اين پيام ملت ايران را مورد خطاب قرار دادند كه نفت بايد به صورت رايگان در اختيار اجنبى قرار نگيرد و به شاه گفتند كه بايد عدالت اجتماعى و آزادى را رعايت كند. وى افزود: تنها پنج تن از نمايندگان مجلس مقابل اين لايحه انگليسىها ايستادند كه سنگ بناى ساختمان بلندى را گذاشتند كه دستاورد آن در اسفند ٢٩ به دست آمد.اين استاد دانشگاه خاطر نشان كرد: در انتخابات دور شانزدهم مجلس آيتالله كاشانى ليست هشت نفرهاى را از لبنان به مردم تهران سفارش كردند كه اين ليست به طور كامل راى آورد و در ٢٣ خرداد ١٣٢٩ با يك تجليل باشكوه ايشان وارد ايران شدند و سنگبناى يك پيروزى بزرگ را گذاشتند. كاشانى ادامه داد: در همان مقطع ايشان پيامى به مجلس مىدهند و مىگويند نفت متعلق به تمام ملت ايران است و بايد سلطه سياسى و اقتصادى بيگانگان از منابع نفتى كوتاه شود و اگر اين پشتوانه نبود، آيا كسى مىتوانست نفت را ملى كند؟ وى تصريح كرد: هدف از پيروزى نهضت، محدود كردن حكومت نظامى، ايجاد آزادى مطبوعات، اصلاح قانون انتخابات و استيفاى حقوق ملت بود. در آن مقطع دست مصدق براى انتخاب وزرايش باز گذاشته شده بود تا وى در رسيدن به اين اهداف تلاش كند البته مصدق وزراىضعيفى اتخاذ كرد و متاسفانه به دو هدف يعنى اصلاح قانون انتخابات و اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت عمل نكرد.كاشانى ادامه داد: ٥٠ سال از آن زمان مىگذرد و عدهاى تنها كاشانى را تخريب مىكنند و مجلس و ملت را متهم مىكنند كه يك نفر را تبرئه كنند، در حالى كه ملت ايران ملتى مقاوم بودند و علماى بزرگ نيز همگى در خدمت دولت مصدق قرار داشتند، امروز اسناد به قدرى مشخص است كه هيچ نيازى به جعل اسناد نداريم.كاشانى با طرح اين سؤال كه دولتى كه تمام نيروها و امكانات را در اختيار داشت، چگونه مىشود كه ظرف چند ساعت سقوط كند؟ افزود: اين چه ادعايى است كه مىگويند عليه دولت مصدق كودتا شده است، تمام واحدهاى نظامى حامى مصدق بودند، من آمادگى دارم با هر كسى كه اين مسائل را مطرح و ملت ايران را قربانى مىكنند، به مناظره بنشينم.
***
شبكه انتقال انرژى به خليج فارس و خاورميانه - همچنين در همايش بينالمللى "انرژى و امنيت: ديدگاه آسيايى" كه در دفتر مطالعات سياسى و بينالمللى وزارت امور خارجهى برگزار شد؛ كارشناسان مسائل انرژى همچون دكتر تهمينه اديبفر، پژوهشگر آزاد از بلژيك، احمد سيد نجار، از موسسهى استراتژيك الاهرام مصر، دكتر مسعود اخوان كاظمى، مديركل پژوهشى دانشگاه رازى و سيد عدنان علىشاه بخارى ، پژوهشگر موسسهى مطالعات استراتژيك اسلامآباد به بيان نقطهنظراتشان پيرامون مباحث انرژى و امنيت در منطقهى خاورميانه، آسيا و جهان پرداختند.
در اين همايش جايگاه ايران به عنوان يكى از دارندگان اصلى ذخاير نفت و گاز بسيار مهم قلمداد و عنوان شد كه حلقه شبكه ايران مىتواند نوعى صرفهجويى را براى كشورهاى همسايه در چرخه عرضه و تقاضا ايجاد كند. دكتر رفيعاله عظمى پژوهشگر موسسه مطالعات دكتر ذاكر حسين هند كه با موضوع الزامات خط لوله ايران پاكستان هند: چالشها و ديدگاهها سخن مىگفت، اظهار داشت: از لحاظ منطق، سه كشور از طريق اجراى خط لوله به يكديگر نزديكتر مىشوند و تمام مواردى كه تاكنون از سوى دولتمردان كشورها مطرح شده است به اين امر صحه مىگذارد. وى افزود: انجام اين پروژه تضمين مىكند كه ايران بدون دغدغه از مسائل بازار، بازار تثبيت شدهاى براى گاز خود در آسيا داشته باشد و هند هم با قيمتى منطقى به منبع با اطمينان انرژى در بلندمدت دسترسى خواهد داشت. از سوى ديگر پاكستان نيز علاوه بر موقعيت خود به عنوان مسير ترانزيت گاز، نيازهاى روزافزون انرژى خود را نيز تامين خواهد كرد. وى ادامه داد: در صورت اجراى پروژه و در صورتى كه ساير كشورها همچون چين نيز به اين پروژه بپيوندند، شبكه انتقال انرژى ايجاد مىشود كه منطقه خاورميانه و خليج فارس را به جنوب و شرق آسيا متصل مىكند و اهميت ايجاد شبكه، فرآيند پيگيرى اين پروژه را مهمتر جلوه مىدهد. وى با اشاره به مخالفتهاى آمريكا در اين پروژه ، مهمترين عامل مخالفتهاى آمريكا را تلاش اين كشور براى سلطه به تمام روابط جهانى دانست و افزود: آمريكا مىداند كه اين خط لوله روابط دوستانه هند و پاكستان را افزايش خواهد داد و در نتيجه اين كشور اهرمهايى را كه در هند و پاكستان براى اعمال فشار دارد، از دست خواهد داد.
وى در پايان خاطرنشان كرد: پتانسيل بسيار بالايى براى انجام پروژه وجود دارد و اميدواريم كه اين پروژه مهم انجام شود. ما به هيچ كشورى اجازه نمىدهيم كه مانعى بر سر اجراى پروژه باشد و اميدواريم كه مسائل و منافع اقتصادى بر مسائل سياسى چيره شود.
***
بمب فقر با اهميت تر از هر بمب ديگر - همچنين دكتر مقصود الحسن نورى ، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات سياسى اسلامآباد پاكستان با بيان اين كه مشكلات حال حاضر پيش روى پروژه عمدتا سياسى است، تصريح كرد: منافع آمريكا ايجاب مىكند كه اين مشكلات مرتفع نشود و پروژه به انجام نرسد. بوش در سفر خود به كشورهاى منطقه به طور شفاف نشان داد كه آمريكا نمىخواهد همكارىنزديكى ميان كشورهاى منطقه عضو در اين پروژه وجود داشته باشد.اين پژوهشگر برجسته انرژى با تصريح اين كه از نگاه پاكستان، ايران همسايه نزديك ما است و روابط بسيار خوبى داريم، اما حجم تجارت آن گونه كه بايد نيست، اظهار اميدوارى كرد كه اين حجم به بيش از مقدار فعلى برسد. وى با اشاره به مناقشات هستهاى غرب با ايران و تلاش اين كشورها براى اعمال فشار به ايران گفت: مردم پاكستان معتقدند كه اين مساله بايد در چارچوب آژانس بينالمللى انرژى اتمى حل و فصل شود و بايد فرمولى يافت كه مواضع اصولى ايران براساس آن رعايت شود و ايران از حق استفاده صلحآميز از انرژى اتمىبرخوردار باشد. نورى با تأكيد بر اين كه شرايط موجود فشار به ايران دوام نخواهد آورد و در آينده نزديك مطالعهاى يا تمهيداتى براى استفاده ايران از انرژى اتمى صورت خواهد گرفت افزود: بمب فقر بسيار مهمتر از هر بمب ديگرى است و كشورهاى منطقه سعى مىكنند اقتصاد خود را رونق بخشند و براى احياى اين موضوع انجام پروژه خط لوله يكى از مهمترين ابزار است.
***
ابزار سياسى در بازار نفت - دكتر منوچهر تكين ،كارشناس ارشد مركز مطالعات جهانى انرژى لندن نيز در اين همايش گفت: مساله اى كه بايد مورد توجه قرار گيرد، تلاش برخى دولتها براى در هم آميختن سياست با مساله نفت است. تكين با اشاره به استفاده از ابزار سياسى در بازار نفت و با بيان اينكه طى دو دهه اخير وارد فاز جديدى در بخش انرژى شدهايم و نفت و گاز و منابع انرژى جايگزين توجه بيشترى را به خود جلب كردهاند،تاكيد كرد: تحريم اقتصادى دهه ٧٠ مثال ديگرى از تاثيرات سياست بر مساله انرژى است. اين تحريم با وجودى كه مدت طولانى نبوده است به عنوان واكنشى به اتفاقات سياسى آن وقت ارزيابى مىشود. پس از اين مساله چشمانداز امنيت انرژى را در ميان مصرفكنندگان تغيير داده است و اين امر مصرفكنندگان را بر آن داشته است كه با كاهش ميزان مصرف نفت خود به دنبال كاهش وابستگى به نفت خارجى شوند. وى تأكيد كرد كه بايد به سمتى حركت كرد كه صنعت نفت و معاملات آن تنها در حوزه تجارت در قالبهاى تجارى باقى بماند و از دخالت مسائل سياسى تا حد ممكن در آن اجتناب شود تا مساله امنيت انرژى با نگرانىهاى كمترى مواجه شود.
***
منافع اروپا در دستيابى به گاز ايران - همچنين رييس گروه مطالعات جهانى موسسه علوم و سياست آلمان با اشاره به چند شوك نفتى به وجود آمده از سال ١٩٩٩ تا ٢٠٠٠ ميلادى و افزايش چهار دلارىقيمت در سال ٢٠٠٣ و همچنين كاهش نيافتن قيمتها پس از اين دو مساله اظهار كرد: شوك اصلى براى كشورهاى اروپايى زمانى بود كه تعادل بين سرمايه گذارى و عرضه و تقاضا در بازار از بين رفت. فريدمن مولر به رشد وسيع نياز به گاز در اروپا طى يك دهه آينده در مقايسه با ذغال سنگ اشاره كرد و گفت: رشد واردات گاز طبيعى اروپا نگران كننده است، چراكه از ١٧٠ ميليارد مترمكعب در سال ٢٠٠٠ ميلادى طبق پيشبينىها به ٤٥٠ ميليارد مترمكعب در سال ٢٠٢٥ خواهيم رسيد و اين در حاليست كه ميزان توليد گاز در اين قاره طى همين مدت ٢٥ درصد كاهش خواهد داشت. وى يادآور شد كه طبق برآوردهاى كارشناسان، اروپا تا سال ٢٠٣٠ بزرگترين واردكننده گاز طبيعى و پس از آن آمريكاى شمالى، كشورهاى OECD و آسيا خواهند بود و افزود: چين و هند اگرچه رشد سريعى در مصرف انرژىدارند، اما ايجاد زيرساختهاى لازم تا ٢٥ سال آينده طول مىكشد. رييس گروه مطالعات جهانى موسسه علوم و سياست آلمان به امتياز نزديكى اروپا به مراكز اصلى دارنده منابع گاز و نيز شبكههاىگسترده روسيه اشاره كرد و گفت: خط لوله ناباكو (خط لوله انتقال گاز ايران به اروپا) تلاشى است كه البته ظرفيت آن با توجه به تقاضاى ما در اروپا نيست، اما اگر اروپا بخواهد رابطه خوبى با دارندگان منابع گاز داشته باشد، بايد روابط خود را با اين كشورها بهبود بخشد. وى در پايان با اشاره به منافع بيشمار اروپا در احداث خط انتقال گاز ايران به اروپا، بر اعتمادسازى در معاهدههاى انرژى به ويژه انرژىهستهاى تأكيد كرد.
***
ايران و چين در آستانه همكارى مشترك - لى يووى ، پژوهشگر مركز تحقيقات توسعه شوراى دولتى چين هم نياز روزافزون كشورش به انرژى را در سالهاى آينده نگران كننده خواند و گفت: تا سال ٢٠٢٠ نسبت به سال ٢٠٠٠ تقاضاى كل انرژى در چين دو برابر مىشود و اين در حاليست كه مصرف سرانه در حال حاضر ٥٥ درصد ميانگين جهانى است. وى افزود: طى سالهاى آينده تقاضا براى نفت خام افزايش پيدا خواهد كرد و از ٢٢ درصد فعلى به ٢٥ درصد مىرسد اما اين رقم در مورد گازطبيعى افزايش قابل توجهى دارد و از ٢.٥ درصد فعلى به ٩ درصد مىرسد. او گاز چين را تا سال ٢٠٢٠، حدود ٢٠٠ ميليارد مترمكعب عنوان كرد و افزود: چين بايد بتواند ٤٠ درصد از نياز خود را وارد كند و به همين دليل اولين سياست داراى اولويت چين كاهش مصرف بى رويه انرژى در داخل اين كشور و ارتقاى حاملهاىانرژى ديگر است. وى با تصريح اين كه متنوع كردن تامين كنندگان انرژى سياست مهم چين است، افزود: همكارى ايران و چين در چارچوب اصول بينالملل هدايت خواهد شد و جامعه بينالمللىبايد به طور مشترك مسووليت تامين امنيت انرژى را بر عهده بگيرد. امنيت انرژى به كشورهاى دارنده ذخاير و مصرف كنندگان مربوط است چراكه براى اين كشورها هم امنيت منابع انرژى بسيار حائز اهميت است. به گفته وى چين به عنوان مصرف كننده بزرگ و بلندمدت مىتواند امنيت بازار مصرف را براى ايران تامين كند اما ظرفيت همكارى اين دو كشور هنوز نهايى نشده است.
***
ايران و طرح امنيتى جامع براى توليد و مصرف انرژى - وزير امور خارجه كشورمان نيز در اين همايش گفت: تهران مصر است تا در تامين انرژى مورد نياز كشورهاى آسيايى، كمك كنندهاى موثر و مورد اعتماد باشد و از نفت براى اعمال سياست خارجى استفاده نكند.
متكى با اشاره به اين كه رقابتهاى بزرگ جهانى، همواره براى كنترل اين منابع رقم زده مىشوند اضافه كرد: چالش امروز جمهورى اسلامى ايران نيز در دست يافتن به تكنولوژى سوخت هستهاى ناشى از آن است كه دارندگان اين تكنولوژى علاقمند به حضور ديگر كشورها در اين زمينه نيستند.
متكى تصريح كرد: جمهورى اسلامى ايران بهعنوان يك كشور آسيايى معتقد است كه مىتواند كليه مولفههاى تامين توليد، اقتصاد و تكنولوژى و مصرف انرژى را در يك طرح امنيتى جامع براى منطقه آسيا تعريف كند؛ اگرچه ذهنيت جهانى براى اجراى اين روش به بلوغ لازم نرسيده است.
وى با بيان اينكه دولت جمهورى اسلامى ايران همكارى با همسايگان و كشورهاى آسيايى را در اولويت فعاليتهاى خارجى خود قرار داده ، بر عزم راسخ ايران براى همگرايى و پيشرفت اقتصادى و امنيت كشورهاى آسيايى تأكيد كرد وگفت: ايران بر اين اعتقاد است كه پيشزمينه تقويت مناسبات با ديگر كشورهاى بزرگ، وجود روابطى مستحكم و در هم پيوسته بين كشورهاى آسيايى است.