پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٥ - بومى گرايى و الگوهاى مردمى - قلی پور منصوره
بومى گرايى و الگوهاى مردمى
قلی پور منصوره
نهمين دوره انتخابات رياست جمهورى فضاى نسبتاً سنگينى را بر تحليل هاى داخلى و خارجى از فرايند انتخابات حاكم كرد. مهم ترين ويژگى آن شگفتى هاى متعددى بود كه طى دو مرحله ظهور خود را به رخ كشيد و زمينه بروز تحليل ها را كند و دشوار ساخت؛ اما به فاصله كمتر از ٢٠ روز كه از انتخابات جديد رياست جمهورى مى گذشت، ظاهراً اين فضا براى عده اى از جمله گروهى تحت عنوان "جنبش عدالتخواه دانشجويى" شكست و اين گروه برگزارى همايشى را ترتيب دادند كه مى بايست به طرح انتظارات و رويكردهاى دولت آينده مى پرداخت. تعدادى از كارشناسان دانشگاه مدعو در اين همايش ،كه در روز هاى٢١ و ٢٢ تير در دانشكده فنى دانشگاه تهران برگزار شد، به سخنرانى در اين خصوص پرداختند و تلاش كردند انتظارات جامعه دانشگاهى و مردم را از دولت آينده كالبدشكافى كنند. گرچه غالب اين سخنرانان، انتخابات اخير را شكست روشنفكران و نخبگان در مقابل توده مردم تلقى كردند اما برگزارى اين همايش در محيط نخبگانى كه سخنران آن همه از نخبگان بودند، همچنان طرح ادعاى شكست روشنفكران را در حد يك شائبه نگه داشت. به هر روى، تحليل هاىسخنرانان هم اگرچه بيشتر تحليل فرايند انتخابات بود اما از طرح انتظارات و چالش هاى فرا روى دولت جديد هم بىنصيب نبود. شايد بتوان گفت كه مخرج مشترك انتظارات مطرح شده در اين همايش »تغيير مسير كلى دولت با محوريت بومى گرايى و الگوهاى مردمى« بود:
شناخت فرهنگ براى كار فرهنگى _ حجت الاسلام والمسلمين حميد پارسانيا اولين سخنران اين مراسم با ارائه تعريفى از فرهنگ و حدود و ثغور آن اظهار داشت: فرهنگ بخشى از معرفت است و هر جامعهاى بر اساس معرفتى كه دارد عمل مىكند و اگر چه ما در زندگى فرهنگ و اقتصاد و سياست را از هم تفكيك مىكنيم اما نمىتوانيم اين اجزا را كاملاً منفك نگاه كنيم. رئيس دانشگاه باقرالعلوم (ع) تصريح كرد: مديران فرهنگى بايد عرض و طول فرهنگ را بشناسند و نگاه ايشان به فرهنگ نگاه محدود و معطوف به مسايل يكسرى مسائل خاص به اسم فرهنگ نباشد و همه مسايل اقتصادى، سياسى و غيره را از زوايه فرهنگ بنگرند و آگاه باشند كه نتيجه عملكردهاى آنها در هر حوزه خواسته يا ناخواسته بر حوزه فرهنگ تاثير مىگذارد. به اعتقاد او، ما چارهاى نداريم جز آنكه فرهنگ شناس باشيم و سطوح و لايههاى مختلف فرهنگ را بشناسيم.
دولت جديد و درك عقل معيشتى
ديگر سخنران اين مراسم، انتخابات اخير را يك رخداد انقلابى تلقى كرد كه همه ما و جهان را شوكه كرد. به اعتقاد او اگر انتخابات نهم را انقلاب در انقلاب بناميم، حرف گزافى نيست چرا كه هنوز تحليلگران از تحليل اين واقعه عاجز ماندهاند. دكتر ابراهيم فياض علت اين امر را عدم درك از وضعيت تاريخى دانست و در تحليل آن اظهار داشت: مردم نشان دادند كه دنبال ايرانيت و اسلاميت خود هستند و پيام اين انتخابات بومىگرايى است و بعد از ١٦ سال كه دنبال الگوهاى غربى بوديم همه اين الگوها شكست خورد و مردم مطابق الگوهاى بومى خود در اين انتخابات راى دادند و پيام انقلاب ما هم همين بومى گرايى بود. به گفته او علاوه بر اشرافيت ساختارى، پس از مشروطه يك اشرافيت معرفتى كه از روشنفكران ما نشأت مىگرفت و ريشه در غرب به خصوص فرانسه داشت روشنفكران ما را گرفتار كرد. اين عضو هيأت علمىدانشگاه تهران ويژگى انتخابات اخير را شكست اشرافيت و طرد نخبه گرايى از سوى مردم عنوان كرد و گفت: ما بعد از انقلاب همواره معارضه اشرافيت و مردم را داشتهايم كه اين اشرافيت در لباسهاى مختلف درآمده و ما را بعد از اين هم رها نخواهد كرد. او اشرافيت روشنفكرى با شعار آزادى طلبى و مردم با شعار عدالت طلبى را دو سوى تقابل در انتخابات اخير دانست و گفت: مردم در اين انتخابات به عدالت راى دادند عدالتى كه از مغز روشنفكران تراوش نكرده بلكه در عمل ديده شده است. فياض تصريح كرد: در غرب هم ديگر مباحث فلسفى جاى خود را به معارف به اصطلاح پوپوليستى داده است و مردم دنبال اين هستند كه چگونه زندگى كنند. وى افزود: خيلى از مصائب ما ناشى از همين روشنفكرى اشرافى است كه گفتمان آن با گفتمان مردم متفاوت است و نه آنها مردم را درك مىكنند و نه مردم آنها را مىفهمند. فياض خاطرنشان كرد: در حال حاضر نيز اگر دولت جديد عقل معيشتى را كه مردم طالب آن هستند درك نكند شكست مىخورد. فياض با تاكيد بر اين كه عقل استعلايى پدر كشور ما را در آورده است، افزود: دانشگاه و حوزه ما بايد بومى شوند چرا كه در هر دوى آنها عقل استعلايىحاكم است و موضوع آنها موضوع مردم خودمان نيست. به اعتقاد او، مردم به دولت جديد يكبار ديگر درس بومى گرايى در معرفت و ساختار دادند كه اگر اين دولت هم آن را نفهمد با سر به زمين خواهد خورد.
چالش هاى دولت جديد
سخنران بعدى اين همايش با اشاره به اين كه برخى تلاش مى كنند وقوع بداخلاقىهاىانتخاباتى و تخريب كانديداها را به چالشى براى دولت آينده تبديل كنند، به چالش هاى پيش روى دولت جديد پرداخت و اولين چالش آن را چالش بين آرمان و واقعيت معرفى كرد و گفت: دولت احمدىنژاد اكنون در شرايط خاصى قرار گرفته و تجربهاى كلان از دولتهاى سازندگى و اصلاحات دارد و ديگر نمىشود عدم توازن بين آرمان و واقعيت را در دولت ايشان پذيرفت. استاد دانشگاه تربيت مدرس افزود: چينش كابينه بايد به خوبى گوياى اتخاذ استراتژى ايجاد تعادل و توازن بين آرمانها و واقعيات باشد. سيدعباس نبوى، چالش بساطتگرايى و نظريهگرايى در تهيه برنامه هاى دولت را از ديگر چالش ها خواند و گفت كه تيم هاى دولت جديد در تهيه برنامه كمى عجله مىكنند و بيشتر دنبال راه حلهاى كوتاه مدت هستند تا راه حلهاى ساختارى و بلند مدت. همچنين افراط و تفريط و لكنت زبان در عرصه هاى جهانى از ديگر چالش هايى بود كه اين استاد دانشگاه تربيت مدرس به آن اشاره كرد و گفت: ما هر جا در دنيا با لكنت زبان وارد شدهايم حرفى براىگفتن نداشتهايم اما وقتى بدون لكنت زبان صحبت كنيم هيچ نيازى به طرح مباحث خاص هم نداريم و به صرف اينكه بدون لكنت حرف بزنيم حرف ما پيش مىرود . وى اظهار داشت: دشمنان ما روى كاهش دادن ضريب مقاومت دولت ما خيلى كار كردهاند و سعى كردهاند نقاط ضعف ما را بزرگ كرده و مخالفان دولت را تقويت كنند. به عقيده وى، ديگر فرصتى براى از دست دادن نداريم و بايد همه به دولت جديد كمك كنيم و مخالفان نيز نگران نباشند چرا كه وقت براى پيروزى آنها در انتخابات بعدى هست و امروز بايد دولت جديد را براى ايجاد تعادل و توازن در كشور يارى كنند.
تغيير مسير اقتصاد با آموزه هاى وحيانى- حسن سبحانى نماينده مردم دامغان در مجلس شوراى اسلامى نيز از ابعاد اقتصادى به تحليل انتظارات از دولت جديد پرداخت و اظهار داشت: براى رسيدن به يك اقتصاد ملى كه بعد از پيوستن به اقتصاد جهانى در آن هضم نشود، بايد هم رشد داخلى داشته باشيم و هم مردم را با توسعه همراه كنيم و الگويى از توسعه ارائه دهيم كه مردم خود را در آن شريك بدانند. وى افزود: راى مردم نشان داد كه آنچه مردم مىخواهند آن چيزى نبوده است كه سياستگذاران اقتصادى ما دنبال مىكردند. وى تاكيد كرد: براى دولت آينده نبايد خيلى مهم باشد كه ديگران چه مىگويند بلكه بايد توجه خود را معطوف خواستههاى اقتصادى مردم متناسب با اقتضائات داخلى كند. به گفته سبحانى، پراشكال بودن اقتصاد ما نه ناشى از اجراى قانون اساسى، بلكه ناشى از عدم اجراى قانون اساسى است. اجراى قانون اساسى ما مىتواند يك اقتصاد عدالت محور مبتنى بر دسترسى برابر مردم به آموزش، بهداشت و درمان و ديگر نيازهاى ضرورى را پشتيبانى كند. اين استاد دانشگاه اظهار داشت: قانون اساسى ما كاملاً نحوه تحقق اقتصاد عدالت محور را طراحى كرده و شان طراحان آن بسيار بالاتر از آن بوده كه عدهاى امروز بگويند آنها متاثر از انديشههاى ماركسيستى و سوسياليستى قانون اساسى را طراحىكردهاند. سبحانى خاطرنشان كرد: امروز رد پاى فساد را بايد در تفكرى جستجو كرد كه در عمده قوانين اقتصادى ما جا خوش كرده است. سبحانى گفت: اقتصاد ما بايد تغيير مسير بدهد و چگونگى اين تغيير مسير كار زيادى مىخواهد و بايد همه كسانى كه در گذشته از تغيير مسير زندگى جامعه سخن مىگفتند كمك كنند و محور اين تغيير مسير نيز بايد آموزههاى وحيانىباشد، نه آموزههاى التقاطى ليبرالى.
تهديدزدايى نه تنش زدايى
همچنين دكترسعيد جليلى استاد دانشگاه دانشگاه امام صادق (ع) تهديدزدائى و فرصت سازى را دو عنصر كليدى سياست خارجى عنوان كرد و گفت: رويكرد دولت آينده بايد تهديد زدايى باشد نه تنش زدايى تا بتوانيم براساس اصول ازمنافع ملى دفاع كنيم و اگركسى خواست به منافع ما تعرض كند و مقاومت ما باعث تنش شد، بتوانيم از خودمان دفاع كنيم. او اضافه كرد: روى انديشه كسانى مى توان حساب باز كرد كه انديشه آنان از يك سرى پايه و اصولىبرخوردار باشد. جليلى طرح مسائلى همچون اصول زدايى و يا انديشه زدائى به عنوان يك اصل در سياست خارجى را بى معنا خواند و گفت: بايد اصول اجرائى شود و لازمه عمل كردن به اصول،"باور داشتن" به اين اصول است و به همين دليل ما معتقديم كه در بحث هايى مانند حقوق بشر، حقوق زن و امثال اينها ما بايد مدعى باشيم، نه اين كه در جايگاه متهم قرار بگيريم. دكتر جليلى با اشاره به اين نكته كه سياست خارجى منفعل در كشور ما بايد به يك سياست خارجى فعال تبديل شود، گفت: بحث امروز بحث تغيير در سياست خارجى نيست چون اين سياست در سطحى كلان تر از دولت مشخص مى شود. اين استاد دانشگاه، تهديدزدائى و فرصت سازى را دو عنصر كليدى يك سياست خارجى فعال دانست و تصريح كرد: مقابله اى كه امروز عليه ما در حال شكل گرفتن است، مقابله اى نرم افزارى است و اين كه ما فقط به فكر دفع امواج باشيم فكرى سطحى است، چرا كه ما هم بايد بتوانيم روى موج سوار شويم و هم حتى بتوانيم خودمان موج ايجاد كنيم.
انقلاب فرهنگى براى حفظ انقلاب - دكتر سعيد زيبا كلام محقق و استاد دانشگاه هم گفت: گمان نمى كنم كسى تهاجم همه جانبه و حساب شده غرب به انقلاب اسلامى در كنار وابستگى و نسبت سه صنف حاكمان، عالمان و تاجران به غرب را ببيند و به باور عميق و جدى لزوم وقوع انقلاب فرهنگى براى حفظ انقلاب اسلامى نرسد. او اضافه كرد: حاكمان ما هرگاه با مشكلىمواجه شده اند خيلى راحت براى حل آن به راهكارهاى موجود در غرب كه منطبق با خصوصيات جغرافيايى غرب طراحى شده مراجعه كرده اند و اعتقاد به استفاده از نيروهاى بومى نداشته اند.
وى با اشاره به اين كه ايجاد ارتباط بين حاكمان و عالمان در جامعه ما چندان آسان نيست، تصريح كرد: وضعيت علما نيز از حاكمان ما بدتر است. آنها نيز در حوزه هاى علوم انسانى و اجتماعى خود را پاسخگوى معضلات بومى نمىدانند. زيبا كلام خاطرنشان كرد: از سويى ديگر حوزه ما اگر چه به صورت غالب رنگ و لعاب فرهنگ غرب را نپذيرفته اما گرفتار فقه فردى بوده است. وى تصريح كرد: در كنار حاكمان و عالمان، صنف تاجران نيز براى سود خود به جاى توجه به تامين احتياجات جامعه، با تكيه بر توانمندى هاى داخلى، به پشتوانه درآمد نفت خيلى راحت دست خود را به سوى غرب دراز مىكنند. زيبا كلام در سخنان خود اين سؤال را مطرح كرد كه: صاحبان قدرت، معرفت و ثروت براى برآوردن نيازهاى جامعه، حل معضلات و مسائل كشور چه نسبتى با غربيان دارند كه با فرهنگ و تمدن مسلط خود كمر همت بر بسته اند تا انقلاب اسلامى را مضمحل كنند؟
كتمان حقايق، خيانت به مردم - آيت الله مصباح يزدى درهمايش نقش بانوان در تشيكل دولت اسلامى گفت: در مقابل كسانى كه بدعتهاى گذشته را توجيه مى كنند نبايد سكوت كرد . او يكى از سنت هاى الهى را فراهم شدن زمينه بر اى انتخاب راه توسط انسانها دانست و گفت: اراده الهى در عالم است كه زمينه انتخاب به اختيار براى انسانها فراهم شود تا هر شخصى مسير را آزادانه انتخاب كند. وى با ابراز تاسف از اينكه پيش از انقلاب اسلامى بانوان نسبت به وظيفه اجتماعى خود علم نداشتند تصريح كرد: در سايه رهنمودهاى امام خمينى (ره) بانوان مسلمان و شيعه متوجه شدند كه آنها هم يك وظيفه اجتماعى دارند و بايد در برابر كفر و ظلم ايستادگى كنند و بدانند كه دردفاع از اسلام فرقى بين زن و مردم وجود ندارد. عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم اضافه كرد: دراين مورد اگر حقايق را نگوييد به شصت ميليون نفر خيانت كردهايد . كسى كه اندكى شعور داشته باشد مىفهمد در جايى كه مصالح كشور مطرح است بايد مردم را روشن كرد.
ضرورت اصلاحات در سازمان ملل - "سيدكمال خرازى" وزير امور خارجه كشورمان نيز در همايش "بازنگرى در ساختار سازمانمللمتحد" به چالشهاى نوين و گسترده سازمان ملل و ناكارآمدى ساختارى آن در پاسخگويى به چالشهاى نوين جهانى پرداخت و گفت: در جهان معاصر، يكجانبهگرايى و وسوسه قدرتهاى بزرگ و زورمداران براى استفاده از زور، جزء تهديدات واقعى است كه ثبات، صلح، امنيت و توسعه را در معرض خطر جدى قرار داده است. در مباحث مربوط به خلع سلاح، متأسفانه تهديد ناشى از سلاحهاى موجود در برخى از كشورهاى قدرتمند مورد غفلت قرار گرفته و در گزارشها و اسناد منتشره در خصوص اصلاحات سازمانملل، نهتنها تعهد كشورهاى هستهاى در از بينبردن سلاحهاى هستهاى فراموش شده بلكه تلاشى آشكار براى اعمال محدوديت در دستيابى ساير كشورها به تكنولوژى صلحآميز هستهاى صورت گرفته است. همچنين برخى مفاهيم كلى نظير ايده "مسؤوليت براى حفاظت" مطرح شد كه با توجه به برداشتهاى مختلف از اين مفاهيم و عدم ارائه تعريف مشخص براى آنها، امكان سوء استفاده از آن وجود دارد. خرازى تروريسم را از زشتترين و زيانبارترين جلوههاى توسل به زور و خشونت دانست و گفت: جمهورى اسلامى ايران خود بهعنوان قربانى تروريسم، از مؤثرترين راههاىمقابله با تهديدات روز افزون و چالشهاى پيشروى صلح، توسعه و حقوقبشر در جهان است و خوشبختانه در پيشنويس سند اجلاس سران، به گفتوگوى تمدنها اشاره شده كه لازم است با بذل توجه جدى به اين موضوع، دستور كار جهانى گفتوگوى تمدنها و برنامه عمل مصوب مجمع عمومى بار ديگر مورد تأكيد قرار گيرد. وى همچنين اظهار داشت: متأسفانه امروز بسيارى از تصميمات مؤثر در اقتصاد جهانى در خارج از چارچوب سيستم مللمتحد و بدون توجه به منافع كشورهاى در حال توسعه اتخاذ مىشود و لذا تقويت ظرفيتهاى سيستم مللمتحد براى پاسخگويى به چالشهاى اقتصادىجهان در حالتوسعه از ضروريات اصلاحات در سازمانملل است. او در پايان نيز چالشهاى اقتصادى جهان در حالتوسعه را از ضروريات اصلاحات در سازمان ملل عنوان كرد.
نيازمند آغازى نو هستيم - " كوفى عنان " دبير كل سازمان ملل متحد هم در پيامى به همايش بينالمللى اصلاح ساختار سازمان ملل در تهران با تاكيد بر لزوم مبارزه همه جانبه باتروريسم تصريحكرد: تروريسم ، برخاسته از دين يا ايدئولوژىبخصوصى نبوده و به همين ترتيب هدف آن نيز تنها كشور و يا مردمى خاص نيست. كوفى عنان افزود: بايد كنوانسيون جامعى را كه براساس آن انواع تروريسم ، غيرقانونى خواهد بود ، تصويب كنيم. كوفى عنان گفت: اگر مىخواهيم جايگاه حقوق بشر را آنچنان كه در منشور ملل متحد براى آن تعيين شده احيا كنيم ، نيازمند آغازى نو هستيم . كوفى عنان در پيام خود با تاكيد بر اين مطلب كه " هر فرهنگ صلحى به وسيله توسل به تروريسم تهديد مىشود" ، لزوم تقويت فرهنگ صلح در سطح ملى و بينالمللى و پرهيز از مسائلى را كه موجب تشديد عدم تفاهم ميان كشورها مىشود، ضرورى دانست .
اميركبير نماينده ناسيوناليسم ايرانى - در همايش ماهانه انجمن فرهنگى افراز هم كه عصر جمعه در محل مدرسه دارالفنون و به مناسبت جشن تيرگان برگزار شد، "دكتر على رهبر"، در سخنانى با عنوان "اميركبير و سياست هاى فرهنگى او" با بيان اينكه حكومت اميركبير بر سه پايه عدالت و قانون، تربيت ملت و رضايت عموم مردم بنا شده بود، به سياست هاى اصلاحىاميركبير پرداخت و گفت: استقرار امنيت در زمان او نه تنها در حوزه سياسى ، بلكه حوزه اجتماعى را هم در بر داشت. در بيان مقام اجتماعى او همين بس كه "اميركبير" ،نماينده ناسيوناليسم ايرانى در برخورد با استعمار سياسى- اقتصادى اروپا و نماينده اصلاح سازمان سياسى و اخلاق مدنى است، همچنين او را مىتوان مروج صنعت جديد، دانش و فرهنگ دانست. رهبر تاكيد كرد: روس و انگليس، "اميركبير" را نماينده استقلال طلبى ايرانيان مىدانستند و از او حساب مى بردند. به گفته او، نقشه حركات اصلاحى اجتماعى او جامع و مانع بود. ولى با مخالفت سه نيرو مواجه شد: دربار، سنت پرستان داخلى و استعمار خارجى. رهبر اضافه كرد: اگر او مىماند بى ترديد در زمره كسانى بود كه از سوى خدا به رسالت تاريخى برگزيده شده بودند. زيرا او معتقد بود بدون زير ساخت ملت هيچ گونه پيشرفتى حاصل نمى شود.