پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٩
كتاب در كتاب
الكتاب فى العالم الاسلامى
گردآورنده: جورج نيقولا عطيه
ناشر: المجلس الوطنى للثقافه و الفنون و الآداب - كويت - ٢٠٠٣ م
"كتاب در جهان اسلام" دويست و نود و هفتمين كتاب از مجموعه كتابهاى »عالم المعرفه« است كه از حدود يك ربع قرن پيش تا كنون، به صورت ماهانه منتشر مىشود.
اين كتاب سيزده فصل دارد و مشتمل بر مجموعهاى از مقالات است كه دانشمندان برجستهاى از شرق و غرب، در موضوع كتاب و جايگاه آن در تمدن اسلامى نگاشتهاند و هركدام بعدى از ابعاد چهره درخشان كتاب در جهان اسلام را به تصوير كشيدهاند.
دكتر محسن مهدى در مقاله خود بر نياز به اطلاعات بيشتر درباره تاريخ كتاب در جهان اسلام تأكيد ورزيده و به تبيين اسباب تأخير چاپ كتابهاى دينى مسلمانان تا قرن نوزدهم ميلادى پرداخته است؛ وى همچنين به طرح پرسشهايى درباره تأثير ترجمه در تكامل علوم و زبانها و قواعد نگارش پرداخته، و خواهان تداوم سنتها و روشهاى علمى، و عدم غفلت ورزيدن نسبت به تكنولوژىهاى جديد براى حفاظت از نسخ خطى در هنگام تحقيق بر روى اين نسخ شده است.
فرانتس روزنتال در مقاله خود، به بررسى موضع اسلام نسبت به كتاب پرداخته و به مشكل ناشى از كثرت كمى و كيفى كتابها اشاره كرده است؛ وى كثرت شمار كتابها را علت چارهانديشى در ناديده گرفتن و كنار زدن شمارى از آنها، با همه مشكلاتى كه اين امر دارد، برشمرد. روزنتال همچنين به مسئله كتاب سوزى و چگونگى و علل آن پرداخته، و در ادامه از رابطه ميان معرفت و كتاب سخن گفته است و به ضرورت جداسازى روشن ميان اطلاعات شفاهى و اطلاعات مدون توجه داده است.
دكتر سيد حسين نصر، به تفصيل به نقش روايت شفاهى در عمليات آموزشى در طول تاريخ اسلام و استفاده از كلام منطوق (شفاهى) به عنوان مكمل كلام مكتوب پرداخته است. دكتر نصر، به اين نكته اشاره مىكند كه ميراث عقلانى اسلام، از اين باور متأثر است كه روايت شفاهى اصل و اساس است. وى در ادامه آثار و نتايج اين باور را كه ايجاد ارتباط ميان آموزش شفاهى و متون مكتوب بوده، برشمرده است.
در مقاله دكتر آن مارى شيمل، مجازهاى مربوط به كتاب در ادبيات اسلامى بررسى شده است؛ وى در اين مقاله، عشق شديد مسلمانان به كتاب و روشهاى مجازىاى كه در تعبير از كتاب به كار رفته و مشخصاً شيوه تشبيه و استعاره در كتابهاى ايرانيان و شاعران ايرانى كه درباره كتاب به كار گرفته شده را مورد بازخوانى قرار داده است.
وى نقش اساسى كتاب در شعر اسلامى را در اين مقاله روشن ساخته است.
دكتر وداد القاضى در مقاله خود، به بحث درباره كتابهاى تراجم در ميراث عربى كه از نخستين و پرشمارترين كتابهاى نگاشته شده در ميراث اسلامى است، پرداخت؛ وى معتقد است كه معجمهاى تراجم، آينهاى است كه ابعاد مهمى از تكامل عقلى و فرهنگى جامعه اسلامى در آن نقش بسته است. دكتر قاضى در مقاله خود ساختار داخلى معجمهاى تراجمى را كه در نه قرن نخست تاريخ اسلام نگاشته شده و تحولات آنها را مورد بررسى قرار داده است.
دكتر رمزى بعلبكى، تحولات كتابهاى نحو، در سه مرحله از تاريخ نحو عربى را كه نگارش »الكتاب« سيبويه، نقطه عطف اين تحولات بوده، بررسى كرده و نتيجه گرفته است كه هيچ يك از نحوىها پس از سيبويه، در اصالت به پايه او نرسيدهاند.
صلاح الدين المنجد در مقاله خود، به نقش زن مسلمان در آموزش و كتابت قرآن پرداخت و به برخى زنان برجسته در اين زمينهها اشاره كرده است:
ديويد كينگ در مقاله خود، به اهميت تصاوير و تذهيب كارىهاى موجود در كتابها، به ويژه كتابهاى هيأت اشاره كرد و آنها را موجب تعميق درك و فهم علوم اسلامى مختلف و كاشف ابعادى درخشان از اسلام و تمدن اسلامى دانست.
جعفرى روبرش، در بحث خود درباره انتقال از فرهنگ خطى به فرهنگ چاپى، اين تحول را به مثابه تحول انقلاب اطلاعات دانسته كه طى آن چاپخانهها توانستند، دگرگونىهاى جوهرى و اساسى در زندگى، عقل و سياست و اجتماع بيافرينند.