پژوهش های قرآنی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٩ - کتابشناسى علوم قرآن - هاشم زاده محمد

کتابشناسى علوم قرآن
هاشم زاده محمد

١. آثار الحنابلة فى علوم القرآن، (عربى) سعود بن عبداللّه الفنیسان، سنى، اسکندریه: مطابع مکتب المصرى الحدیث، ٣٣٣ص.
٢. آراء حول القرآن (عربى) سید على فانى اصفهانى، شیعه، بیروت: دارالهادى، چاپ اول، ١٤١١ق، ٢١٦ ص؛ و نیز قم: ١٧٢ص.
٣. آشنائى با قرآن (فارسى) وزارت آموزش و پرورش، تهران: وزارت آموزش و پرورش، ١٩٧ص، و نیز تهران: سازمان تبلیغات اسلامى، ١٣٧٠ش، ١٣٤ ص.
٤. آشنائى با علوم قرآن (فارسى) سید محمد رادمنش، شیعه، تهران: نشر جامى، چاپ اول، ١٣٧٠ش، ٢٥٥ص؛ و نیز تهران: انتشارات رسالت قلم، چاپ دوم ١٣٧٢ش، ٢٧١ص (با اضافات).
٥. آشنائى با علوم قرآن (فارسى) على اصغر حلبى، شیعه، تهران: انتشارات اساطیر، چاپ اول، ١٣٦٩ش، ٢٧٨ص.
٦. آشنایى با علوم قرآن (فارسى) جواد محدثى، شیعه، قم: دفتر تبلیغات اسلامى، چاپ اول، ١٣٧٥ ش، ١٣٦ص.
٧. آشنایى با قرآن (فارسى) واحد آموزش عقیدتى، سپاه، تهران: شرکت چاپ و نشر ایران ش، ٢٠٤ص ـ آشنایى.
٨. آموزش علوم قرآن (فارسى) محمدهادى معرفت، شیعه، مترجم: ابومحمد وکیلى، تهران: سازمان تبلیغات اسلامى، چاپ اول، ١٣٧١ به بعد (تاکنون سه جلد) عنوان اصلى (عربى): التمهید فى علوم القرآن.
٩. آموزش مجموعه اى از علوم قرآنى (فارسى) على صحبت لو، شیعه، تبریز: انتشارات احرار، چاپ اول، ١٣٧٥ش، ١٦٨ص.
١٠. آنچه باید از قرآن بدانیم (فارسى) عبدالرحمن انصارى، شیعه، قم: چاپخانه نهضت، ١٣٧١ش، ١٥٩ ص.
١١. ابجد العلوم (عربى) صدیق بن حسن القنوجى، م ١٣٠٧ ق، دمشق، وزارة الثقافة ١٩٨٨ م، ٣جلد.
١٢. الاتقان فى علوم القرآن (عربى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، ٨٤٩ ـ ٩١١، سنى شافعى، بیروت، دمشق: دار ابن کثیر، چاپ اول، ١٤١٤ق، ٢جلد، ١٢٩٩ ص، تحقیق مصطفى دیب البغاء، بیروت: دارالکتب العلمیة، ١٤٠٧ق، ٤٢٩ « ٤٥٤ ص، بیروت: دارمکتبة الهلال، ٢جلد در یک مجلد، ٢٠٠« ٢٠٨ ص و…. الاتقان یکى از کتب مهم و جامع علوم قرآنى و مهم ترین منبع پس از البرهان زرکشى است.
١٣. الاحسان فى علوم القرآن (عربى) محمدبن احمد بن سعید حنفى، م ٩٣٠.
١٤. الارتباط بین اللغة و الدین (عربى) کامل جمیل ولویل، امارات: مؤسّسة المنار، چاپ اول، ١٤١٠ ق، ٢٧٢ص.
١٥. ارشاد الرحمن… (عربى) عطیه الاجهورى، م ١١٩٠ق.
١٦. اسماء القرآن الکریم فى القرآن (عربى) خمساوى احمد خمساوى، سنى، مصر: دارالتحریر، کتاب الجمهوریة، ٢٢٠ ص.
١٧. الایجاز و البیان فى علوم القرآن (عربى) محمدصادق قمحاوى، سنى، قاهره، عالم الفکر، ١٩٨٠م، ٢ جلد، ٢٠٧ « ١٣٥ ص.
١٨. بازگشت به قرآن (فارسى) مهدى بازرگان، شیعه، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ١٣٦٠ ش، ١٥٢ ص.
١٩. بحارالانوار (عربى) محمدباقر مجلسى، شیعه، م ١١١٠ق. اگر چه این کتاب روائى است، ولى ٢جلد آن یعنى جلدهاى ٨٩ و ٩٠ از چاپ بیروت و ٩٢ و ٩٣ از چاپ ایران، پیرامون مباحث علوم قرآن است.
٢٠. با قرآن بهتر آشنا شویم (فارسى) شمس الدین ربیعى، شیعه، تهران: انتشارات فقیه، ١٣٦١ ش، ٢٢٠ ص.
٢١. بحث جدید عن القرآن (عربى) محمد صبیح، سنى، بیروت: دارالشروق، ١٤٠٣، ٢٧٠ ص، عراق، مطابع الطنانى، ٢٠٦ ص.
٢٢. بحثى درباره علوم قرآن (فارسى) عفیف عبدالفتاح طباره، سنى، ترجمه به فارسى: حبیب اللّه مرزوقى شمیرانى، قم: انتشارات علامه، ١٥٦ ص.
٢٣. بحثى در ترتیب آیات و سور (فارسى) ایرج گلجانى امیر خیز، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ٢٨٣ ص.
٢٤. بحوث حول علوم القرآن الکریم (عربى) محمدجواد سعیدى نجفى، شیعه، نجف: مطبعة الآداب، ١٩٧٥م، ٣٤٧ص.
٢٥. بحوث فى تاریخ القرآن و علومه (عربى) سید ابوالفضل میرمحمدى، شیعه، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ١٤٠٠ق، ٣٥٧ص.
٢٦. بحوث فى القرآن الکریم (عربى) عبدالجبار شرارة، شیعه، قم؛ مؤسّسة النشر الاسلامى، چاپ اول، ١٤١٦ق، ١٧٠ص.
٢٧. براعة الاستهلال فى فواتح القصائد و السور (عربى) محمد بدرى عبدالجلیل، بیروت: المکتب الاسلامى، ١٤٠٥ق، ٢٦٩ص.
٢٨. بررسى خصوصیات آیات و سور مکى و مدنى (فارسى) عبدالله جوان ملکوتى، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ١٣٦٩ش، ٢٩١ ص.
٢٩.البرهان فى علوم القرآن (عربى) احمد بن ابراهیم بن زبیر ثقفى، تونس، جامعة الزیتون، ١٤٠٨ق، ٣٣٥ ص.
٣٠. البرهان فى علوم القرآن (عربى) محمد بن عبداللّه بدرالدین زرکشى، ٧٤٥ ـ ٧٩٤، سنى، بیروت: دارالفکر، ١٤٠٨ق، ٤جلد؛ بیروت: دارالمعرفة، چاپ دوم، ١٣٩١ق، تحقیق: محمدابوالفضل ابراهیم؛ بیروت: دارالمعرفة، چاپ اول، ١٤١٠ق [ این چاپ با چاپ دیگر دارالمعرفة که ذکر شده متفاوت است و بر همه چاپها برترى دارد] با تحقیق آقایان یوسف مرعشلى ـ جمال ذهبى و ابراهیم کردى. تحقیق این چاپ بسیار سودمند و در ذیل هر علم از انواع علوم قرآنى کتابهاى مربوط به آن موضوع معرفى گردیده است؛ از این رو یک کتابشناسى قرآنى نیز به شمار مى آید.
٣١. البرهان فى علوم القرآن، على بن ابراهیم سعید حوفى، م ٤٣٠، اگر چه بسیارى از جمله زرقانى در مناهل العرفان، معرفت در التمهید و… این اثر را به عنوان کتاب علوم قرآنى نام برده اند، ولى گویا این اثر تفسیر است نه علوم قرآن به معنى مصطلح و مشهور. و علوم قرآن در آن عصر به معناى مصطلح کنونى نبوده است.
٣٢. بصائر ذوى التمییز فى لطائف الکتاب العزیز (عربى) محمدبن یعقوب فیروزآبادى، م ٨١٧ق، قاهره: وزارت اوقاف ١٩٨٦م (مباحث علوم قرآن دراین اثر فراوان بحث شده است).
٣٣. بغیة الواصل الى معرفة الفواصل (فواصل الآى) سلیمان بن عبدالقوى حنبلى، م ٧١٦ق.
٣٤. بواد غیر ذى زرع (عربى) على صالح ابوجمال، مؤسسة الهدایة، چاپ اول، ١٤١٥ق، ١٩٠ ص.
٣٥. بیان در علوم و مسائل کلى قرآن (فارسى) سید ابوالقاسم خوئى، ١٣١٧ ـ ١٤١٣ق، شیعه، مترجم: محمد صادق نجمى ـ هاشم هاشم زاده هریسى، قم: مجمع ذخائر اسلامى، ١٣٦٠ش، ١٠ جلد؛ خوى: دانشگاه آزاد اسلامى، چاپ اول، ١٣٧٥ش، ٢ جلد، ٨٨٠ ص. (عنوان اصلى عربى: البیان فى تفسیر القرآن: این اثر به عنوان مقدمه تفسیر مؤلف بوده که متأسفانه تنها تفسیر سوره حمد آن انجام یافته و بقیه آن انجام نگردیده).
٣٦. البیان فى انواع علوم القرآن (عربى) محمد بن محمد بن نعمان معروف به شیخ مفید، م ٤١٣ق.
٣٧. البیان فى تفسیرالقرآن (عربى) سید ابوالقاسم خوئى، ١٣١٧ ـ ١٤١٣ ق، شیعه، بیروت: دارالزهراء، ١٤٠٨ق، قم: انوار الهدى، چاپ هشتم، ١٤٠١، ٥٥٧ص. (این اثر اگر چه عنوان تفسیر قرآن دارد، ولى جز تفسیر سوره حمد بقیه آن علوم قرآن است که مقدمه تفسیر مؤلف بوده است).
٣٨. البیان فى علوم القرآن للناشئة (عربى) محمد عمر الحاجى، سنى، دمشق: دارالنور، چاپ اول، ١٤١٦ق، ٣ جلد.
٣٩. بینات الفرید، شرح تفسیر نعمانى، (عربى) حسن فرید گلپایگانى، شیعه، تهران: افست مروى، ١٣٩٩ق، ٣٤٢ص.
٤٠. پایه اساسى شناخت قرآن (فارسى) عبدالفتاح طباره، سنى، ترجه به فارسى: محمد رسول دریائى، تهران: رسالت قلم، ١٣٦١ش، ١٦٨ ص.
٤١. پرسش و پاسخهایى در شناخت تاریخ و علوم قرآنى (فارسى) مجید معارف، شیعه، تهران: انتشارات کویر، چاپ اول، ١٣٧٦ ش، ٢٩٣ص.
٤٢. پژوهشى پیرامون آخرین کتاب الهى (فارسى) رجبعلى مظلومى، شیعه، تهران: نشر آفاق، ١٤٠١ ق، ٥ جلد در ٢ مجلد.
٤٣. پژوهشى پیرامون نزول قرآن بر هفت حرف (فارسى) سید رضا مؤدب، شیعه، پایان نامه دکترى، دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ١٣٧٦ق، ٣٤٣ ص.
٤٤. پژوهشى درباره شناخت آیات و سور (فارسى) عبدالهادى فقهى زاده، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشگاه تربیت مدرس تهران، ١٣٧٢ ش، ٢٣٥ ص.
٤٥. پژوهشى درباره قرآن و پیامبر (فارسى) فخرالدین حجازى، شیعه، تهران: انتشارات آثار بعثت، ١٣٥٣ ش، ٣٥٩ ص.
٤٦. پژوهشى درعلوم قرآن (فارسى) حبیب اللّه احمدى، شیعه، قم: دفترانتشارات اسلامى، چاپ اول، ١٣٧٦ ش، ٣١٢ ص.
٤٧. پژوهشى در نظم قرآن (فارسى) عبدالهادى فقهى زاده، شیعه، تهران: نشر جهاد دانشگاهى، چاپ اول، ١٣٧٤ ش، ١٩٠ص. این اثر همان عنوان پژوهشى درباره شناخت آیات و سور (پایان نامه مؤلف ) است.
٤٨. پژوهشى نو درباره قرآن کریم (فارسى) سید جعفر مرتضى عاملى، شیعه، مترجم: محمد سپهرى، تهران: شوراى هماهنگى سازمان تبلیغات اسلامى، چاپ اول، ١٣٧٤ش، ٣٦٤ ص، عنوان اصلى: حقائق هامة حول القرآن الکریم، ترجمه دیگر با عنوان: حقایقى مهم پیرامون قرآن، از سید حسن اسلامى به چاپ رسیده است.
٤٩. پیرامون قرآن و عهدین (فارسى) مرتضى باقریان همایونشهرى، شیعه، قم: دفتر تبلیغات اسلامى، ١٣٧١ش، ٢٢٨ ص.
٥٠. تأملات قرآنیة (بحث منهجى فى علوم القرآن الکریم) (عربى) موسى ابراهیم ابراهیم، سنى، عمان (اردن) دار عمار ١٤٠٩، ٢٢٦ ص.
٥١. تاریخ و علوم قرآن (فارسى) ارشد ارشاد، سنى، تهران: نشر احسان، ١٣٦٨ش، ٦٠ص.
٥٢. تاریخ و علوم قرآن (فارسى) سید ابوالفضل میرمحمدى زرندى، شیعه، قم: انتشارات اسلامى (جامعه مدرسین)، ١٣٦٣ش، ٤٠٨ ص. و نیز همان ناشر ١٣٧٥ش، ٣٦٨ ص (با اضافات). این اثر با عنوان بحوث فى تاریخ القرآن و علومه نیز با شماره ٢٥ گذشت.
٥٣. تاریخ و علوم قرآن، (فارسى) على حجتى کرمانى، شیعه، تهران: بنیاد قرآن، ١٣٦٠ش، ١٨٩ ص.
٥٤. التبیان فى علوم القرآن (عربى) کامل موسى، على دحروج، سنى، بیروت: داربیروت المحروسة، ١٤١٢ق، ٣٧٦ص.
٥٥. التبیان فى علوم القرآن (عربى) محمد على صابونى، سنى، دمشق: دارالقلم، ١٤٠٨ق، ٣١٥ص و بیروت: عالم الکتب، ١٤٠٥ ق، ٢٣٩ص.
٥٦. التبیان لبعض المباحث المتعلقة بالقرآن على طریق الاتقان (عربى) طاهر الجزائرى الدمشقى، ١٢٦٨ ـ ١٣٣٨ق، حلب: مکتب المطبوعات الاسلامیة، چاپ سوم، ١٤١٢ق، ٣٥٦ص.
٥٧. التجوید و علوم القرآن (عربى) عبدالبدیع صقر، سنى، قاهره: مکتبة وهبة، ١٤١٠ ق، ١١٥ ص.
٥٨. تحفة الاحباب فى بیان آى القرآن و سورة المکى و المدنى و غیرها (عربى) حیدرقلى بن محمد معروف به سردار کابلى.
٥٩. تحقیق درباره وحى و قرآن (فارسى) محمد عزت دروزه، سنى، ترجمه به فارسى: محمد على لسانى فشارکى، تهران: مرکز نشر انقلاب، ١٤٠١ق، ٨٨ص.
٦٠. ترتیب سور القرآن (عربى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، ٨٤٩ ـ ٩١١ق، سنى، بیروت: دار و مکتبة الهلال، ١٩٨٦م، ١٨٤ص، تحقیق سید جمیل.
٦١. ترجمه الاتقان فى علوم القرآن (فارسى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، ٨٤٩ ـ ٩١١ق، سنى، مترجم از عربى سید مهدى حائرى قزوینى، تهران: انتشارات امیرکبیر، ١٣٦٣ش و نیز ١٣٧٦ ش، ٦٨٧ « ٦٥١ ص، عنوان اصلى الاتقان…، ترجمه دیگر با عنوان دائرة المعارف قرآن.
* ترجمه التمهید فى علوم القرآن ـــــــ آموزش علوم قرآن
٦٢. ترجمه، توضیح و تعلیق پنج مبحث از کتاب مناهل العرفان فى علوم القرآن زرقانى، (فارسى)، مترجم: محسن آرمین، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ١٣٧٣ش، ١٤٧ص (مترجم ترجمه تمام مناهل العرفان را آماده چاپ دارد).
٦٣. ترجمه الحروف المقطعة فى القرآن الکریم (فارسى) عبدالجبار حمد شراره، مترجم: محسن علایى، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ١٣٧٤ ش، ٢١٥ ص.
٦٦ ـ ٦٤. ترجمه، نقد و تحقیق کتاب مقدمتان فى علوم القرآن (مؤلف مقدمه اول نامعلوم و مقدمه دوم عبدالحق بن ابى بکربن عطیه مى باشد) این اثر در سه بخش توسط سه نفر از دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس تهران و عنوان پایان نامه کارشناسى ارشد آنان انجام پذیرفته که عبارتند از ١. مجید معارف، ١٣٦٤ ش، ٣٩٤ ص، ٢. عبدالوهاب شاهرودى، ١٣٦٦ ش، ٢٦٤ص، ٣. سید محمد مهدى حاجى سید ابوترابى، ١٣٦٥ش، ٣٤٢ص.
٦٩ ـ ٦٧. ترجمه و تحقیق تناسق الدرر فى تناسب السور (فارسى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، سنى، مترجم سید کاظم طبائى، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ١٦٧ص
ترجمه و تحقیق قسمتى از کتاب الاتقان فى علوم القرآن سیوطى (فارسى) مترجم: اسماعیل شجاعى استبرق، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشکده الهیات دانشگاه، تهران، ١٣٥٤ ش، ١١٢ص.
و نوع ٤٣ تا ٤٧ آن توسط سید حسین شیخ الاسلام، ٢٠٧ ص؛ و نوع ٦٠ تا ٦٩ توسط اسرافیل حضرى، ١٣٥٥ش، ١٧٢ص.
٧٠. التعبیر الفنى فى القرآن (عربى) بکرى شیخ امین، سنى، بیروت، قاهره: دارالشروق، ١٣٩٣ ق، ٣١٢ ص.
٧١. التعریف بالقرآن و الحدیث (عربى) محمد الزفزاف، سنى، قاهره: ٢٨٥ص، نیز کویت، مکتبة الفلاح، ١٣٩٩ ق، ٢٨٠ص.
٧٢. تفسیر الصراط المستقیم (عربى) سید حسین بروجردى، تهران: انتشارات صدر، ٤٤٧ ص.
٧٣. تلخیص التمهید فى علوم القرآن (عربى) محمد هادى معرفت، شیعه، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه، ١٣٦٩ش، قم: دفتر انتشارات اسلامى (جامعه مدرسین). دو جلد منتشر شده تلخیص ٦ مجلّد اصل التمهید مى باشد.
٧٤. التمهید فى علوم القرآن (عربى) محمدهادى معرفت، متولد ١٣٥٠ق، دفترانتشارات اسلامى (جامعه مدرسین).این اثر تاکنون ٦ مجلد آن منتشر گردیده و اثرى جامع در علوم قرآن به شمار مى آید (ترجمه این اثر با عنوان آموزش علوم قرآن گذشت).
٧٥. تناسب آیات (فارسى) محمدهادى معرفت، شیعه (ترجمه بخشى از التمهید، توسط آقاى عزت اللّه مولائى نیا همدانى) قم: بنیاد معارف اسلامى، ١٣٧٣ ش، ٢١٢ ص.
٧٦. تناسب آیات و سور (فارسى) معصومه کفاشان، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشگاه آزاد اسلامى، نجف آباد، ١٣٧٢ش، ١٩٩ ص.
٧٧. تناسق الدرر فى تناسب السور، (عربى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، سنى، دمشق، عالم التراث، ١٤٠٤ق، ١٥٤ص. تحقیق عبدالله محمد الدرویش (ترجمه آن نیز گذشت).
٧٨. تهذیب ترتیب الاتقان فى علوم القرآن، (عربى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، ٨٤٩ ـ ٩١١ ق، سنى، ریاض: دارالهجرة، چاپ اول، ١٤١٢ق، ٨٢٨ص، تنظیم از محمد بن عمربن سالم بازمول.
٧٩. جلاء الاذهان فى علوم القرآن، معین الدین محمد، لکهنو، ١٢٩٢ ق، ١٥٠ ص.
٨٠. جلوه اى از فروغ قرآن (فارسى) سید مهدى حسینى نژاد (حسینى نورى)، شیعه، تهران: انتشارات پزشکیان نژاد، چاپ اول، ١٣٧٥ ش، ١٧٣ ص.
٨١. الجمان فى علوم القرآن (عربى) محیى الدین عبدالرحمن رمضان، سنى، بیروت: دارالبشیر، چاپ اول، ١٤١٦ ق، ١٤٦ص.
٨٢. جواهر البیان فى تناسب سور القرآن (عربى) عبداللّه بن محمد الصدیقى الغمارى، سنى، بیروت: عالم الکتب، ١٤٠٦ ق، ١٦٦ ص.
٨٣. چهره زیباى قرآن، پژوهشى پیرامون تناسب آیات (فارسى) عباس همامى، شیعه، اصفهان: انتشارات بصائر، چاپ اول، ١٣٧٥ ق، ١٧٤ص.
٨٤. الحاوى فى علوم القرآن (عربى) محمد بن مرزبان محولى، م ٣٠٩. ( ابن ندیم گوید ٢٧ جزء است) همچنان که گذشت شاید مراد غیرعلوم قرآن مصطلح باشد.
٨٥. الحروف المقطعة فى القرآن الکریم(عربى) عبدالجبار حمد شراره، شیعه، قم: مکتب الاعلام الاسلامى، ١٤١٤ ق، ٩٥ ص.
٨٦. الحروف النورانیة فى فواتح السور القرآنیة (عربى) عبدالقادر محمد منصور، سنى، حلب: دارالعرفان ـ دمشق: دارالالباب، چاپ اول، ١٤١٧ ق، ١٩٠ ص.
٨٧. حقائق حول القرآن للاطفال و الفتیان (عربى) محمد رجب، قاهره: دارالصحوة، ١٤٠٧ق، ٥٥ ص.
٨٨. حقائق هامّة حول القرآن الکریم (عربى) سید جعفر مرتضى عاملى، شیعه، قم: مؤسسة النشر الاسلامى، ١٤١٠ق، ٤٧٧ص.
٨٩. حقایقى مهم پیرامون قرآن کریم (فارسى) سید جعفر مرتضى عاملى، شیعه، مترجم: سید حسن اسلامى، قم: دفتر نشر اسلامى (جامعه مدرسین)، ١٣٧١ ش، ٣٢٣ص(عنوان اصلى، عنوان پیشین است) (مترجم دیگر محمد سپهرى با عنوان پژوهشى نو… گذشت).
٩٠. الحیدة او المناظرة الکبرى (عربى) عبدالعزیزبن مسلم کنانى، مکى، بیروت: دارالفتح ١٤٠٣ ق، ١٧٦ص. عنوان چاپ دیگر: الحیدة و الاعتذار فى الرد على من قال بخلق القرآن، تحقیق: على بن ناصر فقیهى، مدینة: الجامعیة الاسلامیة، ١٤١٢ ق، ٩٩ص.
٩١. خصائص القرآن الکریم (عربى) فهد بن سلیمان رومى، سنى، ریاض، چاپ چهارم، ١٤٠٩ق، ٢٥٢ص.
٩٢. خلاصه الاتقان فى علوم القرآن (فارسى) جلال الدین سیوطى، ٨٤٩ ـ ٩١١ ق، مختصرکننده: صلاح الدین ارقه دان، مترجم از عربى: محمود رضا افتخارزاده، قم: دفترنشر معارف اسلامى، چاپ اول، ١٣٧٣ش (عنوان اصلى مختصر الاتقان).
٩٣. خمسة عشر قرناً مع القرآن الکریم (عربى) عبدالخالق سید ابورابیه، سنى، قاهره: دارالشعب، ٢٠٧ ص.
٩٤. دائرة المعارف قرآن (ترجمه الاتقان) (فارسى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، مترجم: محمدجعفر اسلامى، تهران، بنیاد علوم اسلامى، چاپ اول، ١٣٦٣ ش، ٦٦٨ ص (تنها برابر با جلد اول الاتقان منتشر (یا ترجمه) شده، ترجمه کامل آن توسط سید مهدى حائرى قزوینى گذشت).
٩٥. دانستنیهایى از قرآن (فارسى) محمد مظفرى، قم: چاپخانه علمیه، ١٤١٠ق، ٢٤٦ ص.
٩٦. دانستنیهایى از قرآن ویژه نوجوانان(فارسى) مصطفى اسرار، شیعه، تهران: نشر قو، ١٣٧٥ش، ٢٠٠ ص.
٩٧. دانستنیهاى قرآن (فارسى) مصطفى اسرار، شیعه، قم: انتشارات فلق، ١٣٧٢ش، ٢٤٩ ص.
٩٨. دانستنیهایى پیرامون قرآن مجید (فارسى) سید مهدى شمس الدین، شیعه، قم: انتشارات قدس، چاپ اول، ١٣٧٣ ش، ٢٢٢ص.
٩٩. درآمدى بر علوم قرآن (فارسى) محمد رضا صالحى کرمانى، شیعه، تهران: جهاد دانشگاهى، ١٣٦٩ ش، ٢٨٢ص.
١٠٠. دراسات حول القرآن (عربى) بدران ابوالعینین بدران، اسکندریه: مؤسسه شباب الجامعة، ١١٢ ص.
١٠١. دراسات حول القرآن و السنة (عربى) شعبان محمد اسماعیل، سنى: قاهره: مکتبة النهضة المصریة، چاپ اول، ١٤٠٧ق، ٥٤٨ص.
١٠٢. دراسات فى علوم القرآن (عربى) محمد بکر اسماعیل، سنى، قاهره: دارالمنار، چاپ اول، ١٤١١ق، ٤١٩ص.
١٠٣. دراسات فى علوم القرآن الکریم (عربى) فهد بن عبدالرحمن سلیمان رومى، سنى، ریاض: مکتبة التوبة، چاپ اول، ١٤١٣ ق، ٢٠٣ ص.
١٠٤. دراسات فى القرآن الکریم (عربى) على محمد على دخیل، شیعه، بیروت: دارالمرتضى، ١٤٠٦ ق، ١١٩ ص.
١٠٥. دراسات فى القرآن الکریم (عربى) محمدابراهیم حفناوى، سنى، قاهره: دارالحدیث، ٤٨٥ص.
١٠٦. دراسات فى القرآن و الحدیث (عربى) یوسف خلیف، سنى، قاهره: مکتبة غریب، ٢٦٢ص.
١٠٧. دراسات قرآنیة (عربى) محمد قطب، سنى، بیروت: دارالشروق، چاپ دوم، ١٤٠٠ق، ٥٠٨ ص.
١٠٨. دراسات قرآنیة (عربى) عبدالسلام شریف، سنى، لیبى: دارالجماهیریة، چاپ اول، ١٩٩٠م، ١٤٤ص.
١٠٩. [درباره] شناخت قرآن (فارسى) محمد على گرامى، قم: انتشارات روح، چاپ چهارم، ١٥٦ ص.
١١٠. درسهائى پیرامون شناخت قرآن(فارسى) محمود رجبى ـ محمود عراقى، على اکبر میر سپاه، قم: مؤسسه در راه حق، ١٣٦١ش، ١١٩.
١١١. دروس حول نزول القرآن(عربى) یداللّه دوزدوزانى، شیعه، قم: انتشارات سید الشهداء، چاپ اول، ١٤١٣ق، ١٢٠ص.
١١٢. روائع البیان فى علوم القرآن (عربى) صابر حسن ابوسلیمان، سنى، بیروت، دمشق: المکتب الاسلامى، چاپ اول، ١٤٠٨ ق، ١٥٧ص.
١١٣. روح البیان در علوم قرآن (فارسى) هدایت اللّه روحانى، شیعه، تهران: کتابفروشى مرتضوى، ٢١١ص.
١١٤. روش برداشت از قرآن (فارسى) شهید سید محمد حسینى بهشتى، شهادت ١٣٦٠ش، تهران: انتشارات سید جمال، ٥٦ص.
١١٥. زبدة الاتقان فى علوم القرآن (عربى) محمد بن علوى بن عباس مالکى، سنى، قاهره: دارالانسان، چاپ اول، ١٤٠١ ق، ١٧٠ص.
١١٦. سرّ البیان فى علم القرآن (فارسى) حسن بیگلرى، شیعه، تهران: کتابخانه سنائى، چاپ ششم، ١٣٦٦ ش، ٣١٦ص.
١١٧. سیرى در علوم قرآن (فارسى) یعقوب جعفرى، شیعه، تهران ـ قم: انتشارات اسوه، چاپ اول، ١٣٧٣ ش، ٤٠٠ص.
١١٨. السیوطى و جهوده فى علوم القرآن(عربى) عبدالحلیم هاشم شریف، سنى، قاهره: انتشارات صدرا، ١٤١٢ق، ٣٣٥ ص.
١١٩. شرح حدیث انزل القرآن على سبعة احرف (عربى) عبدالحلیم ابن تیمیه، سنى، قاهر، ١٣٢٣ص.
١٢٠. شرح العلامة المخللاتى المسمى بالقول الوجیز فى فواصل الکتاب العزیز (عربى) رضوان بن محمد بن سلیمان مخللاتى، ١٢٥٠ ـ ١٣١١ق، شافعى، مدینه: مطابع الرشید، (وزارة الاعلام)، چاپ اول، ١٤١٢ق، ٤٢٥ص. تحقیق: على بن ابراهیم موسى.
١٢١. شناخت سوره هاى قرآن (فارسى) هاشم هاشم زاده هریسى، شیعه، تهران: کتابخانه صدر، ١٣٧٣ ش، ٦٣٧ص.
١٢٢. شناخت قرآن (فارسى) محمدصادق نجمى ـ هاشم هاشم زاده هریسى، چاپ اول، ١٣٦١ش. این اثر تلخیص و بازنویسى مجدد ترجمه البیان آیت الله خوئى است که توسط همین آقایان انجام پذیرفته است.
١٢٣. شناخت قرآن (فارسى) سید على کمالى دزفولى، شیعه، تهران: انتشارات فجر، ١٣٦٤ش، ٦٦٠ ص.
١٢٤. شناخت قرآن از زبان قرآن (فارسى) مسیح مهاجرى، شیعه، تهران: انتشارات اوج، ١٣٦٠ش، ١٣٣ص.
١٢٥. شناخت نامهاى قرآن (فارسى) محمدحسین شریفى، شیعه، قم: نمایشگاه و نشر کتاب، ١٣٦٢ ش، ١٥٢ص.
١٢٦. شناخت ویژگیهاى قرآن (فارسى) محمد خامه یار، شیعه، قم: مؤلف، چاپ اول، ١٣٧٥ش، ١١٧ص.
١٢٧. شناختى از قرآن (فارسى) احمدقاضى زاهدى گلپایگانى، شیعه، قم: دارالقرآن، ١٣٦٣ش، ١٨٤ص.
١٢٨. عجائب علوم القرآن (عربى) جمال الدین ابوالفرج ابن الجوزى، ٥٠٨ ـ ٥٩٧ق، سنى، قاهره: الزهراء للاعلام العربى، چاپ اول، ١٤٠٧ق، ٣١٨ ص.
١٢٩. عجائب علوم القرآن (عربى) محمد بن قاسم یسار الانبارى نجومى ٣٢٨ق، (شاید این اثر،علوم قرآن به معنى مصطلح کنونى نباشد).
١٣٠. عظمة القرآن (عربى) عبدالقادر عطا ١٩٢١ ـ ١٩٨٣ق، سنى، بیروت: دارالکتب العلمیة، ١٩٤ص.
١٣١. علوم القرآن(عربى) رشدى علیان ـ قحطان عبدالرحمن الدورى ـ کاظم فتحى الراوى، سنى، بغداد: دارالکتب، ٢٢٤ص.
١٣٢. علوم القرآن سید شمس الدین افغانى، سنى، لاهور: المکتبة الاشرفیة، ٢٨٨ص.
١٣٣. علوم قرآن (فارسى) محمدباقر سعیدى روشن، متولد ١٣٤٠ش، شیعه، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (ره)، چاپ اول، ١٣٧٧، ٣٤٤ص.
١٣٤. علوم القرآن (عربى) عبداللّه محمودشحاته، سنى، قاهره، مکتبة النهضة الشرق، چاپ سوم، ١٩٨٥م، ٤١٨ص.
١٣٥. علوم القرآن (عربى) سید محمد باقر حکیم، شیعه، تهران: مجمع علمى اسلامى، ١٤٠٣ ق، ٣٢٥ ص و نیز قم: مجمع الفکر الاسلامى، چاپ سوم، ١٤١٧ق، (با اضافات) ٥٤٤ص.
١٣٦. علوم القرآن (فارسى) محمد على گرامى، شیعه، قم: انتشارات احسن الحدیث، چاپ اول، ١٣٧٦ش.
١٣٧. علوم القرآن (عربى) عبدالفتاح ابوسنه، بیروت: دارالشروق، چاپ اول، ١٤١٦ ق، ١٦٧ص.
١٣٨. علوم القرآن (عربى) فضل حسن عباس ـ محمد شحاته ـ ابوالحسن احمد فرید صالح، سنى، عمان: معهد القضاء الشرعى و… چاپ اول، ١٤١٣ق، ٣١٩ص.
١٣٩. علوم القرآن (عربى) محمد جواد جلال، چاپ بصره.
١٤٠. علوم القرآن(اردو) محمد تقى عثمانى، سنى، کراچى، مکتبة دارالعلوم، ١٤١٢ق، ٥١٠ ص.
١٤١. علوم القرآن (انگلیسى) احمد دنیفر، ریاض: الدار العلمیة للکتاب الاسلامى، ٢٠٠ص.
١٤٢. علوم قرآن در تفسیر المیزان (فارسى) عباس فضلى، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ١٣٧٥ش، ٢٠٨ ص.
١٤٣. علوم القرآن در مجمع البیان (فارسى) فاطمه شرعیاتى، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشگاه قم، ١٣٧٦ش، ١٧٢ص.
١٤٤. علوم القرآن الکریم (عربى) نورالدین عتر، سنى، دمشق: دارالخیر، ٢٧١ص.
١٤٥. علوم القرآن عند المفسرین (عربى) جمعى از نویسندگان، گردآورنده: مرکز فرهنگ و معارف قرآن، قم: دفترتبلیغات اسلامى، چاپ اول، ١٣٧٥ش، ٣ جلد (از آنجا که بیشتر مفسران در مقدمه تفاسیر خود مباحث علوم قرآن را ذکر کرده اند، مرکز فرهنگ و معارف قرآن از میان بیش از ٢٠٠ دوره تفسیر موجود در کتابخانه این مرکز، پنجاه و پنج دوره آن را گزینش و مقدمه هاى آنها را پس از دسته بندى و نظام دهى به صورتى کارآمد تهیه کرده که درنوع خود بسى ارزشمند است).
١٤٦. علوم القرآن، مدخل الى تفسیر القرآن و بیان اعجازه… (عربى) عدنان محمد زرزور، سنى، دمشق ـ بیروت: المکتب الاسلامى، چاپ اول، ١٤٠١ق، ٤٦٠ص.
١٤٧. علوم القرآن و الحدیث (عربى) احمد محمد على داود، سنى، عمان: دارالبشیر، ١٩٨٤م، ٢٦٤ص.
١٤٨. علوم قرآن و فهرست منابع آن (فارسى) سید عبدالوهاب طالقانى، شیعه، قم: دارالقرآن الکریم، چاپ اول، ١٣٦١ش، ٤٢٨ص.
١٤٩. علوم قرآن یا تفسیر موضوعى (فارسى) مرتضى حائرى یزدى ـ مهدى حائرى تهرانى، شیعه، قم: مؤسسه دین و دانش، ١٣٦٣ش، ١٥٣ص.
* علوم قرآن ـــــ درآمدى بر علوم قرآن، صالحى کرمانى.
١٥٠. الفرقان جمع القرآن و تدوینه و… (عربى) محمد عبداللطیف بن الخطیب، سنى، بیروت: دارالکتب العلمیة، ٢٤٥ص.
١٥١. فن الاختزال فى القرآن(حروف مقطعه) (عربى) سلیم الجبابى، سنى، دمشق: چاپ اول، ١٩٩٤م، ٣٠٢ ص.
١٥٢. فنون الافنان فى عجائب علوم القرآن (عربى) عبدالرحمن على بن الجوزى، م ٥٩٧ق، سنى، بیروت: دارالبشائر الاسلامیه، چاپ اول، ١٤٠٨ق، ٥٦٧ص، تحقیق حسن ضیاء الدین عتر؛ نیز قاهره: مکتبة ابن سینا، ١٤٠٨ق، ٢٨٨ص، تحقیق محمد ابراهیم سلیم؛ نیز قاهره: الزهراء للاعلام العربى، چاپ اول، ١٤٠٧، ٣١٨ ص با عنوان عجائب علوم القرآن، تحقیق عبدالفتاح عاشور.
١٥٣. الفوائد الجمیلة على الآیات الجلیلة (عربى) حسین بن على بن طلحة الرجراجى، سنى، لیبى، جامعه سبها، چاپ اول، ١٩٩٤م، ٦١٣ص.
١٥٤. فواتح سور و حروف مقطعه قرآنى ـ تحقیقى در فواتح… (فارسى) فرانک جلالى کوشکى، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشگاه آزاد اسلامى تهران، ١٣٧٢ش، ٧٤ص.
١٥٥. فى رحاب القرآن الکریم (عربى) محمد سالم محیسن، سنى، بیروت: دارالجبل، ١٤٠٩، قاهره: مکتبة الکلیات الازهریة، ١٤٠٠ق، ٥٢٧ « ٣٤١ ص.
١٥٦. فى صحبة الاسلام و القرآن (عربى) عون الشریف قاسم، سنى، بیروت: دارالقلم، چاپ دوم، ١٣٩٩ ق، ١٤٤ص.
١٥٧. فى علوم القرآن (عربى) عبدالمجید محمود، سنى، قاهره: دارالبیان، چاپ اول، ١٩٧٥م، ٨٠ص.
١٥٨. فى علوم القرآن، دراسات و محاضرات (عربى) محمد عبدالسلام کفافى ـ عبداللّه الشریف، سنى، بیروت: دارالنهضة العربیة، ٣٦٣ ص.
١٥٩. قدمى در شناخت قرآن (فارسى) مهدى معینیان، شیعه، تهران: بنیاد قرآن، چاپ اول، ١٣٦٤ سنى، ٢٣٩ص.
١٦٠. قرآن از دیدگاه قرآن (فارسى) على محمد رستگارى، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشگاه آزاد اسلامى نجف آباد، ١٣٧٢ ش، ٢٤٩ص.
١٦١. القرآن انواره، آثاره، اوصافه،… (عربى) محمد محمود صواف، سنى، بیروت: مؤسسة الرسالة، چاپ چهارم، ١٤٠٤ق، ١٢٣ص.
١٦٢. قرآن بهار دلها (فارسى) مؤسسه فرهنگى قدر ولایت، تهران: مؤسسه فرهنگى قدر ولایت، چاپ اول، ١٣٧٥ش، ١٤٤ص.
١٦٣. القرآن الحکیم، اعجازه و بلاغته و علومه (عربى) صالحه عبدالحلیم شرف الدین، کویت: مطابع کویت، ١٤٠٦ ق، ٢٢١ص.
١٦٤. القرآن الکریم رؤیة منهجیّة جدیدة لمباحث القرآن (عربى) صلاح الدین بسیونى رسلان، سنى، قاهره: مکتبة نهضة الشرق، ١٩٨٥م، ٣٠٩ ص.
١٦٥. قرآن در اسلام (فارسى) سید محمد حسین طباطبائى، ١٢٨١ ـ ١٣٦٠ ش، شیعه، قم: دفترانتشارات اسلامى، ١٣٦١ش، ١٧٦ ص. تهران: بنیاد علوم اسلامى، ١٣٦١ ش، ٢٠٠ص؛ تهران: دارالکتب الاسلامیة، ١٣٥٣ش. ٢٧٧ ص و…. این اثر ارزشمند به چندین زبان دیگر ترجمه گردیده از جمله اندونزیایى، مترجم و ناشر: تهران سازمان تبلیغات اسلامى، ١٤٤ص؛ فرانسوى، همان مترجم و ناشر. ١٢٥ص؛ عربى: القرآن فى الاسلام،مترجم: سید احمد حسینى، تهران: سازمان تبلیغات اسلامى، ١٤٠٤ق، ٢٢٤ص؛ کردى: تهران: سازمان تبلیغات اسلامى، ١٣٦١ش، ١٦٢ص، و…
١٦٦. قرآن در اسلام(فارسى) یوسف مرحبا، شیعه، تهران: انتشارات بنیاد شهید، ١٣٦١ ش، ١٠٧ص.
١٦٧. قرآن در قرآن(فارسى) مجتبى محمودى، شیعه، قم: دفتر نشر اسلامى (جامعه مدرسین)، ١٣٦٧ش، ١٢٨ص.
١٦٨. قرآن را چگونه بخوانیم (فارسى) محمد ارغون، مترجم از عربى: حامد فولادوند، تهران: عطائى، ١٣٦٢ش، ٧٧ص.
١٦٩. قرآن شناخت (فارسى) بهاء الدین خرمشاهى، شیعه، تهران: انتشارات طرح نو، چاپ اول، ١٣٧٤ش، ٣٦٣ص.
١٧٠. قرآن شناسى (فارسى) محمد تقى مصباح، شیعه، تحقیق و نگارش محمود رجبى، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، چاپ اول، ١٣٧٦ ش، ٢٧٢ص.
١٧١. قرآن شناسى براى جوانان(فارسى) نعمت اللّه قاضى (شکیب)، تهران: انتشارات کومش، چاپ اول، ١٣٧٥ ش، ١٢٠ص.
١٧٢. قرآن شناسى (دایرةالمعارف قرآن کریم) سید محمد باقر صدر، شیعه، گردآورنده: حسن سعید، تهران: گنجینه قرآن، ٨٤ ص.
١٧٣. القرآن علومه و تاریخه(عربى) محمدرضا حکیمى، متولد ١٣٥٨ق، شیعه، دارالقبس، ١٠٣ص.
١٧٤. القرآن الکریم، تاریخیته و لغته (عربى) سید عبدالغفار، سنى، مصر دار المعرفة الجامعیة، ١٩٩٦م، ٢٤٦ص.
١٧٥. القرآن الکریم و روایات المدرستین (عربى) سید مرتضى عسکرى، شیعه، قم: شرکت توحید، المجمع العلمى الاسلامى، چاپ اول، ج ١، ١٤١٥ق، ج ٢، ١٤١٧ق، ٣٢٥ + ٧٢٩ص.
١٧٦. القرآن ماذا تعرف عنه (عربى) مجید مسلماوى، شیعه، بغداد: مطبعة الجامعة، ١٣٩٩ق، ٢١٥ص.
١٧٧. القرآن المجید، تنزیله و اسلوبه و… (عربى) محمد عزة دروزة، سنى، بیروت: المکتبة العصریة، ٣٠٢ص.
١٧٨. القرآن، نظمه، جمعه، ترتیبه (عربى) عبدالکریم الخطیب، سنى، قاهره: دارالفکر العربى، ١٩٧٢م، ٢٣٩ص.
١٧٩. قرآن و حکومت جهانى اسلام (فارسى) حسن فضائلى، ١٦٤ص.
١٨٠. القرآن و الکتاب (عربى) حداد.
١٨١. قضایا فى علوم القرآن (عربى) سید احمد عبدالغفار، سنى، اسکندریه: دارالمعرفة الجامعة، ١٩٩٢م، ٣٥١ص.
١٨٢. قضایا قرآنیة فى الموسوعة البریطانیة (عربى) فضل حسن عباس، سنى، عمان (اردن): دارالبشیر، چاپ اول، ١٤٠٨ق، ٢٨٣ص.
١٨٣. قطوف من ریاض القرآن (عربى) منصور محمد منصور، سنى، قاهره: مطبعة الامانة، ١٤٠٥ق، ٣٨١ص.
* القول الوجیز فى فواصل الکتاب العزیز ـــــــــ شرح العلامة المخللاتی…
١٨٤. کتاب المرشد الوجیز، الى علوم تتعلق بالکتاب العزیز(عربى) شهاب الدین عبدالرحمن ابراهیم معروف بابى شامه مقدسى، م ٦٦٥ق، سنى، بیروت: دارصادر، ١٣٩٥ق، ٢٨٨ص، تحقیق طیار التى قولاج.
١٨٥. الکتاب و القرآن قراءة معاصرة (عربى) محمد شحرور، سنى، دمشق: الاهالى، چاپ اول، ١٩٩٠م، ششم، ١٩٩٤م، ٨٢٢ص. این اثر که برخى مباحث علوم قرآنى همچون نامهاى قرآن، انزال و تنزیل، اعجاز، تأویل، قصص و… را با نگرشى جدید ومخالف با برخى نظریات سابق مطرح کرده، بیش از ده نقد برآن نگارش یافته که برخى از آنها عبارتند از:
١. الفرقان و القرآن قراءة اسلامیة معاصرة… (عربى) خالد عبدالرحمن العک، سنى، دمشق: دارالحکمة، چاپ دوم، ١٤١٦ق، ٧٨٧ص.
٢. تهافت القراءة المعاصرة (عربى) منیر محمد طاهر الشواف، سنى [دمشق]: الشواف للنشر و الدراسات، چاپ اول، ١٩٩٣م، ٦٢٧ص.
٣. القراءة المعاصرة للقرآن فى المیزان (عربى) احمد عمران، سنى دارالنفائس، چاپ اول، ١٤١٥ق، ٥٢٨ص.
٤. بیضة الدیک، نقد لغوى لکتاب (الکتاب و القرآن) (عربى) یوسف الصیداوى، سنى، مطبعة التعاونیة، ٢٦٤ص.
٥. حقیقة القراءة المعاصرة، مجرد تنجیم (عربى) سلیم الجابى، سنى، دمشق: مطبعة نضر، چاپ اول، ١٩٩٣م، ٣ جلد.
٦. ذاک رد؟!! عن قراءة معاصرة للکتاب و القرآن (عربى) نشأة ظبیان، سنى، دمشق: دارقتیبة، چاپ اول، ١٤١٢ق، ١٤٣ص.
١٨٦. کیف تحفظ القرآن (عربى) محمد الحبش، سنى، بیروت: دارالخیر، چاپ اول، ١٤٠٧ ق، ١٦٤ص.
١٨٧. کیف نتأدب مع المصحف، کتابه…، محمدرجب فرجانى، سنى، دارالاعتصام، ٢٣٨ص.
١٨٨. گامى در راه شناسائى قرآن (فارسى) میر خلیل سید نقوى، شیعه، تهران: انتشارات هدى، ١٣٦٣ ش، ٢٩٨ص.
١٨٩. گامى در سوى شناخت سور مکى و مدنى(فارسى) ناهید مشائى، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشگاه تربیت مدرس تهران، ١٣٧٢ش، ٢٣٨ص.
١٩٠. لطائف البیان فى احکام و علوم القرآن (عربى) صابر غانم المنکوت، م ١٩٤٥م، سنى، قاهره: مکتبة مدبولى، ٣٦٦ص.
١٩١. لغة القرآن، قاموس القرآن الکریم (عربى) احمد مختار عمر، سنى، کویت: مؤسسة الکویت، ١٤١٤ق، ٢٦١ص.
١٩٢. مباحث علوم قرآنى در المیزان (فارسى) اصغر زاهدى تیر، شیعه، پایان نامه کارشناسى ارشد دانشگاه آزاد اسلامى کرج، ١٣٧٤ ش، ٤٠٢ص.
١٩٣ مباحث فى علوم القرآن (عربى) صبحى صالح، سنى، بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ هفدهم، ١٩٨٨م، ٣٨١ص؛ و نیز قم: نشر رضى (افست).
١٩٤. مباحث فى علوم القرآن (عربى) مناع قطان، سنى، بیروت: مؤسسة الرسالة، چاپ هشتم، ١٤٠١ق، ٣٩٨ص؛ و نیز قاهره: مکتبة وهبة، چاپ هشتم، ١٤٠١ق.
١٩٥. مباحثى در علوم قرآن (فارسى) صبحى صالح، سنى، مترجم از عربى: محمد على لسانى فشارکى، تهران: بنیاد علوم اسلامى، چاپ اول، ١٣٦١ش، ٢٥٤ص. عنوان اصلى مباحث فى علوم القرآن؛ ترجمه بخشى از آن با عنوان پژوهشى در باره قرآن و وحى، ترجمه محمد مجتهد شبسترى، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى، ١٣٦٢ش، ١٧٦ص.
١٩٦. المجتبى فى علوم تتعلق بالقرآن(عربى) عبدالرحمن بن جوزى، م ٥٩٧ق، خطى، دارالکتب المصریة (مناهل العرفان ١/ ٢٥) (کتاب دیگر مؤلف، فنون الافنان فى عجائب علوم القرآن است که با شماره ١٠٥ گذشت).
١٩٧. محاضرات فى علوم القرآن (عربى) نورالدین عتر، سنى، دمشق: مطبعة الداورى، ١٤٠٧ق، ٢٣١ص.
١٩٨. مختصر الاتقان فى علوم القرآن(عربى) جلال الدین عبدالرحمن سیوطى، سنى، بیروت: دارالنفائس، چاپ سوم، ١٤١٠ق، ١٩٧ص، مختصر کننده: صلاح الدین ارقه دان (ترجمه فارسى آن نیز با عنوان خلاصة الاتقان گذشت).
١٩٩. مدخل الى تفسیر القرآن و علومه (عربى) عدنان محمد زرزور، سنى، دمشق: دارالقلم؛ بیروت: الدار الشامیة، چاپ اول، ١٤١٦ق. ٢٩٥ص.
٢٠٠. المدخل الى علوم القرآن و العلوم الاسلامیة (عربى) محمد امین فرشوخ، سنى، بیروت: دارالفکر العربى، چاپ اول، ١٩٩٠م، ٢٤٨ص.
٢٠١. المدخل الى القرآن الکریم(عربى) انور جندى، سنى، قاهره: دارالاعتصام، ٢٥٤ص.
٢٠٢. مدخل التفسیر (عربى) محمدفاضل لنکرانى، شیعه، تهران: مطبعة حیدرى، چاپ اول، ١٣٩٦ق، ٣٠٠ص.
٢٠٣. المدخل لدراسة القرآن الکریم (عربى) محمد محمد ابوشهبه، سنى، بیروت: دارالجیل، چاپ دوم، ١٤١٢ق، ٤٢٥ص.
٢٠٤. مذکرة علوم القرآن (عربى) احمد احمد على، مصر ١٣٧٠ق.
٢٠٥. مرشد الخلان الى معرفة عدّ آى القرآن(عربى) عبدالرزاق على ابراهیم موسى، سنى، بیروت: مکتبة العصریه، چاپ اول، ١٤٠٩ق، ٢٥٤ص.
* المرشد الوجیز الى علوم تتعلق بالکتاب العزیز ـــــــــ کتاب المرشد الوجیز.
٢٠٦. معجزه بزرگ، پژوهشى در علوم قرآنى (فارسى) محمد ابوزهره، سنى، مترجم از عربى: محمود ذبیحى، مشهد: بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، چاپ اول، ١٣٧٠ش، ٨٢٨ص. عنوان اصلى: معجزة الکبرى القرآن.
٢٠٧. معجزة الکبرى القرآن (عربى) محمد ابوزهره، سنى، بیروت: دارالفکر العربى، ٦١٤ص.
٢٠٨. معرفة القرآن فى تفسیر المیزان (عربى) سید محمد حسین طباطبایى، شیعه، گردآورنده سید حمید محمودزاده حسینى، قم: انتشارات اسماعیلیان، چاپ اول، ١٣٧٤ش، ٢٣٥ص.
٢٠٩. مع القرآن الکریم فى تاریخه و… (عربى) شعبان محمداسماعیل، سنى، دارالاتحاد العربى، ٥٥١ص.
٢١٠. مفهوم النص، دراسة فى علوم القرآن(عربى) نصر حامد ابوزید، سنى، مصر: الهیئة المصریة العامة، ١٩٩٠م، ٣٥٩ ؛ و نیز بیروت: المرکز الثقافى العربى، ١٩٩٠م، ٣١٩ ص.
٢١١. مقدمتان فى علوم القرآن(عربى) مقدمه اول از مؤلف نامعلوم و مقدمه دوم از ابن عطیه است، قاهره: مکتبة الخانجى، ٣٢٠ص.
٢١٢. مقدمه آشنایى با قرآن(فارسى) کاظم کاظم زاده، شیعه، تهران: انتشارات اقبال، ١٣٦٠ش، ٨٨ص.
٢١٣. المنار فى علوم القرآن (عربى) محمد على حسن، سنى، عمان: دار الارقم، چاپ اول، ١٩٨٣م، ١٦٥ص.
٢١٤. مناهج (معارج) العرفان فى علوم القرآن، سید احمد حسین امروى، م ١٣٢٨.
٢١٥. مناهل العرفان فى علوم القرآن (عربى) محمد عبدالعظیم زرقانى، بیروت: دارالکتب العلمیة، ١٤١٦ق، ٢جلد ـ ٤٨٥ « ٤٨٥ ص. تحقیق احمد شمس الدین، قاهره: داراحیاء الکتب: ٤٨٣ « ٤٥٢ص. این کتابها بارها در بیروت و سوریه و مصر به چاپ رسیده است.
٢١٦. من روائع القرآن (عربى) محمد سعید رمضان البوطى، سنى، دمشق: مکتبة الفارابى، چاپ سوم.
٢١٧. من علوم القرآن (عربى) فؤاد على رضا، بیروت: دار اقرأ، چاپ اول، ١٤٠٢ق، ٢٣٩ص.
٢١٨. من علوم القرآن (عربى) عبدالفتاح قاضى، سنى، قاهره: مکتبة الکلیات الازهریة، ١٣٩٦ق، ١١٢ص.
٢١٩. من علوم القرآن و تحلیل نصوصه (عربى) عبدالقادر حسن، سنى، قطر(دوحه): دار قطرى بن الفجائة، ١٩٨٧م، ٢٢٧ص.
٢٢٠. من فیض القرآن (عربى) ابراهیم على ابوالخشب، سنى، قاهره: مکتبة الانجلو المصریة، ١٩٨٥م، ١٢٤ص.
٢٢١. منهج الفرقــان فى علوم القرآن (عربى) محمد على، سنى، (منــاهل العرفـان ١/ ٣٥).
٢٢٢. موجز البیان فى مباحث القرآن (عربى) کمال الدین الطائى، بغداد، مطبعة سلمان الاعظمى، ١٣٩١ق، ١٨٤ص.
٢٢٣. موجز علوم القرآن (عربى) داود العطار، متولد ١٩٣٠، سنى، بیروت: مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، ١٣٩٩ق، ٢٠٠ص؛ و نیز تهران: مؤسسه بعثت ـ مؤسسة القرآن الکریم، چاپ دوم ١٤٠٣ق، ٢٠٠ص.
٢٢٤. مورد الظمآن فى علوم القرآن (عربى) صابر حسن محمد ابوسلیمان، سنى، بمبئى: الدار السلفیة، چاپ اول، ١٤٠٤ق، ٢٤٦ص.
٢٢٥. المیسّر فى علوم القرآن (عربى) عبدالرسول الغفار، شیعه، بیروت: دار و مکتبة الرسول الاکرم، چاپ اول، ١٤١٥ق، ٢٧٢ص.
٢٢٦. نامه هدایت، مقدمه اى بر آشنایى با قرآن (فارسى) محمد مهدى رکنى، شیعه، مشهد: آستان قدس رضوى: ١٣٦٣ ش، ٣٥١ص.
٢٢٧. النبأ العظیم، نظرات جدیدة فى القرآن (عربى) محمد عبداللّه دراز، سنى، کویت: دارالقلم، چاپ دوم، ١٣٩٠ق، ٢١٦ص.
٢٢٨. نبذ من مقاصد الکتاب العزیز (عربى) عبدالعزیز بن عبدالسلام السلمى، سنى، دمشق: مکتبة الغزالى، چاپ اول، ١٤١٦ق، ١٤٤ص.
٢٢٩. نزول القرآن على سبعة احرف (عربى) مناع قطان، سنى، قاهره: مکتبة وهبة، چاپ اول، ١٤١١ق، ١٢٣ص.
٢٣٠. النص، السلطة، الحقیقة (عربى) نصر حامد ابوزید، سنى، بیروت: دارالبیضاء ـ المرکز الثقافى العربى، چاپ اول، ١٩٩٥م، ٢٨٧ص.
٢٣١. النص القرآنى امام اشکالیة البنیة و القراءة (عربى) طیب تیزینى، سنى، دمشق: دارالینابیع، ١٩٩٧م، ٤٤٣ص.
٢٣٢. نظرات فى القرآن (عربى) محمد غزالى، سنى، قاهره: مؤسسة الخانجى، چاپ اول، ١٣٧٧ق، ٢٧٦ص.
٢٣٣. نفحات من علوم القرآن (عربى) محمد احمد معبد، سنى، مدینه: مکتبة طیبه، چاپ اول، ١٤٠٦ق، ١٨٤ص.
٢٣٤. نکت الانتصار لنقل القرآن (عربى) محمد بن طیب بن محمد ابوبکر باقلانى، ٤٠٣ق، اسکندریه: منشأة المعارف، ١٩٧١م، ٤٤٥ص.
٢٣٥. نگاهى به علوم قرآنى (فارسى) محمدباقر ملکى میانجى، شیعه، م ١٣٧٧ش، قم: نشر خرّم، ١٩٧ص. به اهتمام على ملکى میانجى، این اثر ترجمه مقدمه تفسیر مناهج البیان و… از مؤلف مى باشد که از سوى على نقى خدایارى ترجمه گردیده است.
٢٣٦. الواضح فى علوم القرآن (عربى) مصطفى دیب البغا ـ محیى الدین دیب، سنى، دمشق: دارالکلم الطیب ـ دارالعلوم الانسانیة، چاپ اول، ١٤١٧ق، ٣٣٦ ص.
٢٣٧. الوجیز فى علوم القرآن (عربى) وضاح الخطیب، سنى، دمشق: دارالنابغة، ١٢٦ص.
٢٣٨. الوحى و القرآن (عربى) عبدالحمید ابراهیم سرحان، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ١٩٩٣م، ١٦٥ص.
٢٣٩. الوحى و القرآن(عربى) محمد حسین ذهبى، سنى، قاهره: مکتبة وهبة، چاپ اول، ١٤٠٦ق، ١٦١ص.
٢٤٠. ویژگیهایى از قرآن مجید (فارسى) شکراللّه جهان مهین، شیعه، تهران: انتشارات برهان، ١٣٦ص.
٢٤١. الهادى فیما یحتاجه التفسیر من المبادى (عربى) هادى کاشف الغطاء، متولد ١٣٧٣ق، نجف: مطبعة الآداب، چاپ اول، ١٩٨٩م، ٢٥٧ص.
٢٤٢. الهدف من نزول القرآن و آثاره على منهجه فى التغییر (عربى) سید محمدباقر حکیم، شیعه، قم: مؤسسه امام حسین(ع) ١٤١٢ق، ١٦٣ص.
٢٤٣. هدى الفرقان فى علوم القرآن (عربى) غازى عنایة، سنى، بیروت: عالم الکتب، چاپ اول، ١٤١٦ق، ٤ جلد در ٢ مجلد، ٣١٩ « ٢٧٧ « ٣٦٠ « ٣٥٢ص.
٢٤٤. هفده گفتار در علوم قرآنى (فارسى) ابوالفتوح رازى ـ ملامحسن فیض کاشانى ـ محمد جواد بلاغى، شیعه، تهران: انتشارات بدر، چاپ اول، ١٣٧٠ ش، ٤٠٢ ص. این اثر گردآمده مقدمه کتابهاى: تفسیر صافى، محجة البیضاء، تفسیر آلاء الرحمن و تفسیر روض الجنان است که توسط سید حسین حسینى ترجمه و تهیه گردیده است.
٢٤٥. درسنامه علوم قرآنى (فارسى) حسین جوان آراسته، شیعه، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى، چاپ اول، ١٣٧٧ ش.