نشریه حوزه
(١)
ايمان نياز فطرى انسانها
١ ص
(٢)
پيام رسانى دينى بايستها و نبايستها
٢ ص
(٣)
مطالبات جهانى و رسالت حوزهها
٣ ص
(٤)
حوزههاى علميه و شاخصههاى حضور جهانى
٤ ص
(٥)
جامعههاى غربى و فرصتهاى مغتنم براى حضور حوزويان
٥ ص
(٦)
وحدت اسلامى و مرجعيت اهلبيت
٦ ص
(٧)
جهان اسلام، سايتها و ماهوارهها
٧ ص
(٨)
فرق و مذاهب فعال در جهان اسلام
٨ ص
(٩)
سبّ و لعن در قرآن
٩ ص
(١٠)
همبستگى حوزههاى علميه جهان اسلام در پرتو پيامرسانى دينى
١٠ ص
نشریه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٧ - جهان اسلام، سايتها و ماهوارهها
جهان اسلام، سايتها و ماهوارهها
چكيده: در اين كوتاه نوشت كوشيدهايم تا برخى از مهمترين سايتهاى اينترنتى و شبكههاى ماهوارهاى را كه در عرصه دين و ديندارى، در تكاپويند طى دو گفتار به معرفى آنها بپردازيم:
١. سايتهاى اينترنتى.
٢. شبكههاى ماهوارهاى كه به صورت گسترده فعاليت مىكنند.
اينها بر دو دستهاند: ١. شبكه و سايتهايى كه براى تهاجم به اديان و يا مذاهب ديگر تلاش مىورزند. ٢. شبكه و سايتهايى كه در راستاى دفاع از باورها و ارزشها و آموزههاى دينى به كار گرفته شدهاند و هدفى جز بيان حقيقت ندارند.
درخور يادآورى است كه شبكههاى ماهوارهاى و سايتهاى اينترنتى با توجه به نوع فعاليت آنها، كه بعضاً به چالش و ستيز با ديگر اديان و مذاهب برخاستهاند، شائبه وابستگى آنها به بعضى از قدرتها و يا جريانهاى سياسى بينالمللى دور از ذهن نيست.
در بخشى پايانى، به منظور آگاهى از به كارگيرى اين ابزار توسط صاحبان ديگر اديان الهى؛ يهوديت و مسيحيت و به گونه گذرا به زردشتى پرداخته شده است.
عصر جديد زندگى بشر را به حق، عصر ارتباطات ناميدهاند. توجه به پيرامون خود و ديدن ديگران، بايستگى گريز ناپذير دوره كنونى ماست. پيچيدگيهاى زندگى مدرن، تكنولوژى، تقسيم كار، تخصصها، گستردگى نيازها، محدوديت توانايى انسانها و... همه علل و عواملى است تا انسانهاى اين عصر، به داد و ستد اطلاعات و ارتباط با يكديگر بپردازند. اين ارتباط بيشتر از رسانههاى ارتباطى صورت مىگيرد كه خود به چند گروه تقسيم مىشوند:
- رسانههاى زبانى مانند راديو
- رسانههاى نوشتارى مانند كتاب، روزنامه، مجله، اينترنت
- رسانههاى تصويرى مانند تلويزيون، ماهواره، اينترنت
رسانهها كاركردهاى مختلفى از جمله انتقال اطلاعات و معلومات، آموزش، سرگرمى و پر كردن اوقات فراغت مخاطبان را بر عهده دارند. در اين ميان، اينترنت و شبكههاى ماهوارهاى به شكل فزايندهاى در حال گسترش ارتباط ابناى بشر در سرتاسر دنيا و تحقق انديشه دهكده جهانى هستند و جريانهاى سياسى و ايدئولوژيك نيز براى بقاى خويش، ناگزير از همراهى با اين سيل جديد شدهاند. همچنان كه در سدههاى پيشين اختراع صنعت چاپ و نهضت ترجمه، تأثير غير درخور انكارى بر اديان سنتى نهاد، امروز نيز فناوريهاى جديد ارتباطى، زندگى دينى بشر را تحتالشعاع قرار داده است.
در اين نوشتار كوشيدهايم تا برخى از مهمترين سايتها و شبكههاى ماهوارهاى را كه در عرصه دين و با رويكرد به مذاهب اسلامى، چه براى تهاجم و چه در راستاى دفاع از آراى خويش، فعاليت دارند طى دو گفتار به اختصار معرفى كنيم.
گفتار اول: سايتهاى اينترنتى
تاريخچه اينترنت در ايران را مىتوان سال ١٣٧١ دانست كه در اين سال، شمار كمى از دانشگاههاى ايران، از جمله دانشگاه صنعتى شريف و دانشگاه گيلان، توسط مركز تحقيقات فيزيك نظرى و از طريق پروتكل UUCP به اينترنت وصل مىشوند، تا با دنياى خارج ايميل رد و بدل كنند. امروزه پس از طى مدت زمانى كمتر از دو دهه، گرايش به اينترنت و استفاده از آن، چنان در جامعه ما رايج شده است كه در بيشتر خانوادهها و در ميان همه گروههاى اجتماعى از جذابيت خاصى برخوردار است. گسترش اينترنت، مانند هر نوآورى ديگرى به ايجاد دگرگونيهايى در جنبههاى مختلف زندگى انجاميده و استفاده از آن، امرى گزيرناپذير شده است؛ به گونهاى كه بدون آن زندگى براى كسانى كه بدان خو گرفتهاند، دشوار مىشود.
بر اساس برخى آمارهاى موجود، ايران با حدود هفتاد ميليون نفر جمعيت، بيست و سه ميليون كاربر اينترنت دارد كه بالغ بر ٣٤ درصد كل جمعيت است. سهم ايران از تعداد كاربران اينترنت در خاورميانه بيش از ٥٠ درصد است و ميزان رشد اينترنت در آن ٩/١٠٠ درصد است كه بالاترين سهم و ميزان رشد را در خاورميانه دارد.١در يك تقسيمبندى كلى مىتوان سايتهاى اينترنتى را به شرح زير تقسيمبندى كرد:
١. سايتهاى سرگرمى و تفريحى؛
٢. سايتهاى علمى و پژوهشى؛
٣. سايتهاى خبرى؛
٤. شبكههاى اجتماعى كه در ساليان اخير مورد اقبال و گسترش بسيار زيادى قرار گرفتهاند و مىتوان سايت facebook را با بيش از ٥٠٠ ميليون عضو مهمترين آنها دانست. در ايران سايتهايى نظير cloob.com به اين گونه فعاليتها مىپردازند؛
٥. سايتهاى خدمات اينترنتى كه خدماتى مانند پست الكترونيك و يا خريدها يا پرداختهاى الكترونيك را ارائه مىدهند؛
٦. موتورهاى جستوجو؛
هر كس براى جستوجوى مقالات ومطالب موردنياز خود در اقيانوس اطلاعات اينترنت، به موتورهاى جستوجو نيازمند است. اين موتورها به دو گروه عمومى و تخصصى تقسيم مىشوند. بيشتر جستوجوگرهاى عمومى را مىشناسيم كه مشهورترين آنها »گوگل« است. تعداد موتورهاى جستوجوى تخصصى بسيار زياد است و در بيشتر زمينههاى علمى، اقتصادى، هنرى و بسيارى از موارد ديگر كاربرد دارد.
٧. سايتهاى دينى و مذهبى؛
چنان كه پيشتر نيز گفته شد، امروزه اينترنت جزء جدايى ناپذير نهادهاى اجتماعى، سياسى، آموزشى، اقتصادى و خانوادگى به شمار مىآيد. فناوريهاى جديد ارتباطى، مانند سايتهاى اينترنتى، چترومها، گروههاى مباحثه آنلاين و غيره زندگى بشر را دچار تحول كردهاند و دين و ديندارى نيز از اين قاعده مستثنى نيست. پژوهشها نشان مىدهد كه امروزه بيش از ٥٠ ميليون انسان از سراسر جهان براى رفع نيازهاى معنوى و مذهبى خود، تنها از اينترنت استفاده مىكنند و اين ميزان روز به روز در حال افزايش است. در حال حاضر، بيش از يك ميليون سايت مذهبى و دينى در دنيا وجود دارد.
٢البته در اكثر دستههاى نام برده شده، به دين نيز به گونهاى پرداخته شده؛ براى مثال در سايتهاى خبرى، اخبار بسيارى مرتبط با دين (مصاحبه با مبلغين و رهبران اديان، بررسى نقش دين در وقايع جهان و... ) به چشم مىخورد، و يا در سايتهاى مربوط به خانواده از تعاليم اديان مختلف در مورد خانواده و اركان آن، نحوه برخورد زوجين با يكديگر و فرزندان و... بهره برده مىشود. از سوى ديگر با توجه به اين كه هر انسانى - حتى انسانهاى بى دين - به نوعى دغدغه دين دارند و به مباحث دينى توجه نشان مىدهد در وبلاگهاى شخصى افراد نيز دين مرتباً مورد اشاره قرار مىگيرد. امّا چنان كه ناگفته پيداست، در بيشتر اين موارد، دغدغه اصلى مؤسسان و گردانندگان، چيزى جز دين بوده و طرح مسائل دينى در آنها اولاً به صورت فرعى، و ثانياً به شكلى، نه چندان عميق صورت مىگيرد. لذا در اين مجال، كوشيدهايم تا تمركز اصلى خود را بر سايتهايى قرار دهيم كه دغدغه اصلى آنها دين است و عمده توليدات آنها نيز در اين حوزه مىباشد.
الف. جستوجوگرهاى دينى
چنان كه در تقسيمبندى فوق اشاره شد، جستوجوگرهاى تخصصى، موتورهايى هستند كه در حيطه يك موضوع خاص جستوجو مىكنند. آنها پايگاههاى مربوط به موضوع خود را در وب شناسايى و به پايگاه داده خويش اضافه مىكنند. فرآيند تحقيق در اين گونه موتورها، مانند جستوجوگرهاى عمومى، با وارد كردن واژه در كادر جستوجو انجام مىگيرد.
جستوجوگرهاى تخصصى شاملِ جستوجو در موضوعات كلى و عام و موضوعات جزئى و خاص مىشود؛ مثلاً براى جستوجو در زمينه دين چند نوع موتور جستوجوى تخصصى وجود دارد:
١.برخى از آنها شامل اطلاعات و پايگاههايى درباره دين به صورت كلى و اعم از اديان و مذاهب مختلف مىشود.
٢. برخى فقط در يكى از اديان يا مذاهب، جستوجو مىكند، مانند جستوجوگرهايى كه در زمينه اسلام، مسيحيت، بودايى و يهوديت جستوجو مىكنند.
٣. در شبكه جهانى اينترنت چندين موتور درباره اديان وجود دارد كه درباره اطلاعات متون و پايگاههاى معنوى و دينى جستوجو مىكنند هرچند كه در جستوجوگرهاى مربوط به دين اسلام اغلب، سايتها و اطلاعات اهل سنت به چشم مىخورد. در اينجا به چند موتور جستوجوى مهم دينى اشاره مىنماييم:
الف. موتورهاى جستوجو:
ThingsALL
:spiritualhttp//
www.spiritual.comدر واقع، اين جستوجوگر، يك فهرست راهنماست، ولى قابليت جستوجو نيز دارد. در اين سايت، كم و بيش درباره تمام اديان شناخته شده، اعم از توحيدى و غير توحيدى، اطلاعات دستهبندى شدهاى موجود است كه هر كدام از اين دستهها نيز مانند ديگر فهرستهاى راهنما، به دستههاى فرعى تقسيم مىشود.
با كمك اين جستوجوگر مىتوانيد اطلاعات به نسبت جامعى درباره اديان و مذاهبى مانند: اسلام، زردتشتى، هندو، وداء، شينتو، آيين سيك، تصوف و برخى مباحث مرتبط با اديان را بيابيد.
در اين پايگاه، همچنين در صفحه مربوط به هر دين، يك تالار گفتوگو جهت بحث و تبادل اطلاعات و نيز پرسش و پاسخ علاقهمندان ايجاد شده است. علاوه بر اين، در مَثَل با انتخاب عنوان اسلام، با زيرعنوانهايى همچون: توضيحاتى درباره اسلام، راهنماى سايتهاى اسلامى، مراكز آموزش اسلامى، تبليغات اسلامى، سازمانهاى اسلامى و تصوف اسلامى مواجه مىشويم.
١. گوگل اسلامى
:http//
www.theislamicsearch.comپيشتر، موضوع اسلام در فهرست راهنماى جستوجوگر گوگل، يكى از دستههاى فرعى: Religion، واقع در دسته»Society«
(:http//Religion_and_Spirituality/Society/Top/www.google.com)بود.
اما امروز، موتور جستوجوى مطالب اسلامى با لوگوى شركت گوگل، با عنوان گوگل اسلامى براى استفاده كاربران مسلمان طراحى شده و مطالب مربوط به مبانى و احكام اسلامى، غذاى حلال، سايتهاى خبرى و آموزش قرآنى را در اولويت قرار مىدهد كه به راحتى مىتوان به اين مطالب دسترسى پيدا كرد. همچنين اين موتور، در هنگام جستوجو، عكسها و تصاوير مبتذل و نامناسب را به صورت اتوماتيك حذف مىكند.
البته برخى معتقدند اين سايت در خدمت وهابيت است٣ كه به نظر مىرسد اين ديدگاه، ناشى از نكتهاى است كه پيشتر نيز مورد اشاره قرار گرفت و آن اين كه در جستوجوگرهاى دينى، بيشترين مطالبى كه در مورد دين اسلام به دست مىآيد مربوط به اهل تسنن است. به عقيده اين منتقدان، سايت گوگل اسلامى تمايلات شديدى به مجموعه چند سايت زير دارد:
islamonline.net -
islamway.com -
٢islamall.com -
islamweb.net -
islam-guide.com -
islammessage.com -
al-islam.com -
اما بايد دانست كه اين مطلب با توجه به تعداد زياد مسلمانان اهل سنت كه تبعاً منجر به بالا بودن ميزان بازديد سايتهاى اهل سنت مىشود، تا حدودى قابل توجيه به نظر مىرسد.
٢. جستوجوگر اسلامى جواب:
:http//www.javab.ir/
اين جستوجوگر ايرانى كه به زبان فارسى در دسترس محققان قرار گرفته است، توسط مركز ملى پاسخ به سؤالات دينى ايجاد شده و وب سايتها و تصاوير مرتبط با موضوع جستوجو را به نمايش مىگذارد. همچنين فهرستى از تعداد زيادى از پرسش و پاسخهاى رايج را براى سهولت كار مراجعان فراهم آورده است.
در بخش گروههاى تخصصى نيز شامل بيست گروه اصلى از قبيل حديثشناسى، اقتصاد، قرآنشناسى، كلام، مهدويت، اخلاق و... مىباشد.
٣. جستوجوگر شيعهسرچ
/:http//
www.shiasearch.comيكى از معروفترين و قوىترين موتورهاى جستوجو در مقوله دين، پايگاه شيعهسرچ است كه توسط مؤسسه فرهنگى اطلاعرسانى Shiasearch در مشهد اداره مىشود. اين پايگاه نخستين موتور جستوجو و بزرگترين دايركتورى پايگاههاى شيعى در جهان است.
اين پايگاه، با فراهم آوردن امكاناتى در پنج زبان (فارسى، انگليسى، فرانسه، عربى و اردو) و با روشهاى گوناگون جستوجو، امكان دسترسى كاربران را به مطالب دينى، آسان كرده است.
از ديگر مزاياى اين پايگاه، امكان ثبت و افزودن سايت دينى خود و يا هر سايتى كه يافتهايد (به چهل زبان زنده دنيا) است.
در صفحه اول هركدام از زبانها چند گونه طبقهبندى به شرح ذيل وجود دارد:
الف. كتابخانه و بانك محصولات صوتى و تصويرى و نرمافزارهاى شيعى شامل كتب، مقالات، مجلات، نرمافزارها، مطالب صوتى، فيلمها و تصاوير.
ب. اطلاعات طبقهبندى شده بر اساس فهرست موضوعى. برخى از عنوانهاى موجود در اين دستهبندى عبارتاند از قرآن، حديث، پيامبر(ص)، اهلبيت(ع)، دعا و زيارت، تاريخ، عقايد، احكام عبادى، ادبيات، اخلاق و...
ج. ارتباط با علما، امكان استفتاء، دريافت كتب مراجع و...
د. مطالب دستهبندى شده بر اساس سن و جنسيت، شامل: كودكان و نوجوانان، جوانان و زنان.
امكانات ديگرى همچون ايميل رايگان، عضويت و... نيز در اين سايت تعبيه شده است.
٤. جستوجوگر بسم اللّه
:http//
www.bismilah.comاين موتور جستوجو، پايگاههاى اسلامى را جمعآورى و آنها را به صورت دستهاى در دستهها و موضوعات گوناگونى طبقهبندى كرده است. همچنين امكان جستوجوى خاص در هر يك از زمينههاى زير را فراهم كرده است:
١-٤. جستوجو در ترجمه انگليسى قرآن كريم (ترجمه عبداللّه يوسف على).
٢-٤. جستوجوى حديث (searchhadith) كه مىتوان در يك يا چند مورد از منابع حديثى زير جستوجو كرد:
ترجمه انگليسى مجموعه كامل صحيح بخارى.
ترجمه انگليسى مجموعه كامل صحيح مسلم.
ترجمه انگليسى بخشهايى از سنن ابو داوود.
ترجمه انگليسى كتاب موطأ مالك بن انس.
٣-٤. جستوجو در پايگاه، شامل جستوجو در پايگاه دادهها و در واقع، مجموعه پايگاههايى است كه »بسم اللّه« را جمعآورى كرده است. همچنين مهمترين و جديدترين اخبار كشورهاى اسلامى نيز در اين پايگاه قابل دستيابى است.
٥. برخى از ديگر جستوجوگرهاى مطرح دينى را مىتوان در فهرست زير ديد.
١-٥. موتورهاى تخصصى دين اسلام:
:www.imuslim.comhttp//
:islamseek.comhttp//
islamicweb.hypermart.netwww.muslimsonline.com/.search
htmlwww.musalman.com/
٢-٥search. موتور تخصصى دين مسيحيت:
:www.christianity.netheet//
٣-٥christianbest.comwww.allinone.orgwww.churchsurf.com. موتورهاى تخصصى يهوديت:
www.maven.co.il/
search.aspwww.jewish.com/
searchب. شاهراههاى اطلاعاتى (Gateway)
فهرست راهنماى تخصصى يا شاهراههاى اطلاعاتى متعددى در حوزه دين و دينپژوهى وجود دارند كه اطلاعات و پايگاههاى مربوط به موضوعات دينى را طبقهبندى مىكنند. اين پايگاهها در حكم دايره المعارفهايى هستند كه برخى از آنها، اطلاعاتى راجع به اديان به صورت عام را در خود جاى دادهاند و برخى ديگر اطلاعات مربوط به يك يا چند دين خاص را. در زير به چند سايت معروف اين دسته اشاره مىگردد:
١. فهرستهاى تخصصى اديان (به طور عام)
/:http//
www.adherents.comاين سايت به معرفى دينهاى مطرح و اصلى در دنيا (بر اساس تعداد پيروان آنها) مىپردازد و در آن به ارائه نمودارهايى درباره ميزان پيروان هر كدام از اديان معرفى شده (قريب به ٤٢٠٠ دين و مذهب) پرداخته شده است. اين سايت مرجع آمارى قابل اعتمادى براى پاسخ به سؤالاتى از اين دست است: چند درصد مردم دنيا مسلماناند؟ دين اصلى هند كدام است؟ و...
براى تهيه آمارهاى اين سايت از منابع مختلفى همچون سرشماريهاى دولتها، آمارگيريهاى نهادها و سازمانهاى مختلف و... بهره گرفته شده است.
همچنين در اين سايت فهرستى از افراد مشهور هر دين و فرقهاى تهيه گرديده است. اطلاعات تاريخى و آمارى جالب و مفيد ديگرى نيز براى استفاده علاقهمندان موجود مىباشد.
سايتهاى متعدد ديگرى نيز براى ارائه اطلاعات مربوط به اديان (به صورت عام) وجود دارند كه از آن مىتوان موارد زير را نام برد:
:http//www.sacred-texts.com/
www.religionquest.comwww.beliefnet.comبراى مثال سايت
/:http//
www.sacred-texts.comبه ارائه مجموعهاى از كتابهاى مقدس در اديان مختلف به صورت متنى مىپردازد.
٢. فهرستهاى تخصصى مربوط به دين مبين اسلام:
:www.islamicfinder.orghttp//
٣islamicwell.comwww.talkislam.com. فهرستهاى تخصصى مسيحيت كه عموماً حاوى اطلاعاتى همچون اخبار مسيحيت در قارههاى مختلف، كتابها، آموزههاى دين مسيحيت، داستانهاى كتاب مقدس، موسيقى مذهبى، مجلات، اخبار واتيكان و... مىباشند كه به برخى از آنها اشاره مىشود:
www.gospelcom.netwww.thegoodnews.orgwww.christianiytoday.comمسيحيان، همچنين سايتهايى به زبان فارسى براى ارائه اطلاعات و اخبار مربوط به آيين خويش راهاندازى كردهاند كه از آن ميان مىتوان به چند پايگاه زير اشار كرد:
:http//www.farsinet.com/
:http//www.christforiran.com/
:http//www.banipal.org/
:http//www.irancatholic.com/
كه به جمعيت كاتوليكهاى ايران اختصاص دارد.
:http//www.kalameh.com/
براى مثال سايت كلمه دات كام، كه متعلق به سازمان ايلام بوده و به دو زبان فارسى و انگليسى ارائه مىشود، مطالبى نظير ترجمههاى فارسى كتاب مقدس، معرفى كتب مسيحى، پرسش و پاسخهاى رايج در باب مسيحيت، زندگىنامه ايمانى برخى مسيحيان، امكان استفاده از فايلهاى صوتى اناجيل، فيلم، ادبيات و... را در خود جاى داده است.
سايت لمس از جمله مراجع اينترنتى سايتها و شبكههاى مرتبط با مسيحيت است. كسانى كه مىخواهند با آيين مسيحيت آشنا شوند و مطالعات و تحقيقات به روزى پيرامون مسيحيت داشته باشند، سايت لمس اجتناب ناپذير است:
:http//lams.wetpaint.com/
٤. فهرستهاى تخصصى دين يهود كه به ارائه منابع اطلاعاتى مرتبط به يهوديت مىپردازد، اطلاعاتى همچون: عقايد يهود، شخصيتها، اماكن مقدس، متون مقدس، نمادها، شيوه زندگى، آداب و رسوم، پرسشهاى متداول درباره يهوديت، گزارش رويدادها و مطالب مرتبط ديگر. وبسايتهاى:
:http//
judaism.about.comwww.jewishlink.netاز اين دسته مىباشند. اما از سايتهاى يهودى كه به زبان فارسى منتشر مىشوند مىتوان به وبسايتهاى زير اشاره كرد:
:http//٧www.dorim.com/
:Http//
:www.iranjewish.comhttp//
yahood.netاز اين ميان، سايت
:Http//
www.iranjewish.comسايت انجمن كليميان تهران مىباشد.
در اين پايگاه مطالب متنوع و مقالههاى مرتبط با آيين يهوديت ارائه شده است كه شامل آموزش زبان عبرى، احكام و مناسك يهود، معرفى تورات و متون مقدس، ادبيات، اماكن مذهبى، فرهنگ و بينش يهود، معرفى كتب و منابع مهم، و مقالات اجتماعى و فرهنگى و اخبار و بيانيهها مىباشد. اين پايگاه بر اساس قوانين جمهورى اسلامى ايران به فعاليت پرداخته و به زبانهاى انگليسى، عبرى و فارسى عرضه شده است.
٥. فهرستهاى تخصصى دين زرتشتى
وبسايتهايى همچون:
:http//
:www.zoroastrian.orghttp//
www.zartoshti.orgو /:http//
www.avesta.orgنيز از سوى پيروان اين آيين ارائه شده و شامل مطالبى همچون كتابها و متون دينى زردشتى، زندگى و شخصيت زرتشت، گزارش رويدادها، پرسشهاى متداول درباره دين زردشت و... مىباشند.
از آن ميان سايت:
:http//
www.zartoshti.orgكه متعلق به انجمن دوستاران زرتشت مىباشد، به زبان فارسى ارائه شده است.
در ميان سايتهايى كه در بالا معرفى گرديد:
برخى، تنها جستوجوگرهاى دينىاند؛
برخى در برگيرنده اطلاعات عام درباره اديان مختلفاند؛
بر خى در برگيرنده اطلاعات درباره دين خاصى و مبلغ آن هستند.
اما علاوه بر اينها، اهداف ديگرى نيز توسط سايتها و مراكز دينى دنبال مىشود، براى مثال برخى از آنها با هدف پاسخگويى به شبهههاى وارده و دفاع از آيين خود تلاش مىورزند. به عنوان نمونه، سايت
:http//
www.islamic-awareness.orgگرچه مهمترين هدف آن، آموزش مسلمانان است، ولى نسبت به پرسشها و شبهات و ايراداتى كه بيشتر از سوى مبلغان مسيحى مطرح مىشود، بىتفاوت نيست، بلكه در اين سايت مقالات متعددى در پاسخ به مسائل طرح شده از سوى مبلغان مسيحى وجود دارد و مرتباً نيز با مقالات، منابع و بحثهاى جديد، به روز مىشود. مطالب سايت در چهار بخش كتاب مقدس، قرآن، حديث، تاريخ دستهبندى شده است.
سايتهاى تهاجمى مذاهب
سويه ديگرى نيز در برخى سايتهاى دينى ديده مىشود، و آن جهتگيريهاى تهاجمى نسبت به ساير مذاهب است. سايتهايى كه با حمله به مذاهب ديگر، و با وارد ساختن شبهات متعدد و اظهار ترديد درباره آموزههاى آنها، سعى دارند حقانيت آيين مطلوب خويش را اثبات كنند. اين گونه مراكز، حتى اگر در آغاز به شيوههاى خردگرايانه و عقلانى نقد دامن زنند، معمولاً در طول زمان، و در اثر مجادلههاى طولانى با رقيبان مذهبى خود، و حتى براى همدستان ساختن مخاطبان سايت با عقيده خويش، رو به نقدهاى يك سويه و حتى تحريف، يا گزينش هدفمند تاريخ، كتب يا آموزههاى آيين ديگرى روى آورده و در دام مجادلههاى فرسايشى و بىنتيجه گرفتار مىآيند. نمونه اين گونه اقدامات را مىتوان در برخى از سايتهاى تندروِ شيعه يا سنى، به ويژه انديشه موسوم به وهابى و شيعى افراطى، مشاهده كرد.
جالب آنكه علاوه بر حملاتى كه سايتهاى افراطى شيعه و سنى و گردانندگان آنها نسبت به يكديگر انجام مىدهند، اعمالى مانند هك كردن سايتها و سرورهاى گروه مقابل نيز بسيار معمول است. براى مثال چندى پيش گروه هكر group-xp وابسته به وهابيون سرور آلالبيت، بزرگترين سرور جهان تشيع و حدود ٣٠٠ سايت شيعه را هك كردند. اين گروه وهابى كه در امارات مستقرند، ادعاى از بين بردن تمامىسايتهاى شيعيان (روافض) را دارند!
در مقابل، هكرهاى شيعى سرور مشهور سايتهاى وهابى معروف به »مدرسه الرمس« و چندين سايت وهابى ديگر را هك كردند و البته اين كارها همچنان ادامه دارد.
كارهايى كه با صرف وقت و هزينه بسيار زيادى صورت مىگيرد و متأسفانه جز دامن زدن به اختلافات شيعيان و اهل تسنن هيچ نتيجهاى ندارد. اختلافهايى كه پيش و بيش از همه، به اسلام و مسلمين زيان رسانده و مىرساند.
اكنون و در اينجا، چند نمونه از پايگاههاى دينى كه با ديدگاه تهاجمى به فعاليت مىپردازند معرفى مىشود:
.http:١//
www.mohakeme.comوب سايت محاكمه، كه خود را به عنوان نخستين سايت نقد و بررسى مذاهب و اديان ساختگى معرفى كرده، سايتى شيعى و به زبان فارسى است. شامل مقالهها و اخبار دينى بوده و در بخشهاى مختلف به معرفى اديان و مذاهب مطرح جهان و طرح شبهه نسبت به آنها پرداخته است. اين بخشها شامل موارد زير است:
وهابيت، بهاييت، مسيحيت، يهود و صهيونيسم، زرتشت، تصوف، شيطانپرستى، عرفانهاى نوظهور، مدعيان ظهور و... ديدگاه غالب در اين سايت، مخالفت با وهابيت، صهيونيسم و بهاييت است.
.http:٢//fa/www.sunni-news.net/
اين سايت كه به سه زبان فارسى، عربى و انگليسى منتشر مىشود، بيش از آن كه به خبرهاى اهل سنت بپردازد و به مسلمانان و حقيقت جويان آگاهى بدهد، بيشتر به اختلافها دامن مىزند و مىتوان گفت بيشتر به هتاكى عليه شيعيان مىپردازد. در نگاه دقيقتر، بايد آن را يك سايت سياسى مخالف جمهورى اسلامى ايران دانست كه با رويكرد اهل سنت به مخالفت با اين نظام مىپردازد. در حقيقت سايتى است كه در پوشش گرايش سنى و در پس پرده دفاع دينى به عرصه سياسى دل سپرده و به چالش جدى با نظام سياسى ايران پرداخته است. حجم انبوه اخبار و مقالههاى سياسى عليه مقامات نظام جمهورى اسلامىايران، گواه اين مدعاست.
.http:٣//www.shia-news.com/
سايت خبرى - تحليلى شيعى كه به نوعى در تقابل با سايت سنى نيوز به زبان فارسى فعاليت مىكند و شامل بخشهايى نظير اخبار، مقالهها، گزارش، گفتوگو و... است. همچنين در قسمتى از اين سايت، مقالههايى در رد شبهاتى كه اهل سنت به شيعيان وارد كردهاند قرار داده شده است. سويه اين سايت در تنظيم اخبار و مقالهها، بيش از هر چيز، جهتگيرى در مقابل وهابيون است.
ء.
.Efsha.co.ukسايت افشا، يكى از سايتهايى است كه با تمام توان با عنوان افشاگرى عليه خدا بويژه با رويكرد شيعى تلاش مىكند. البته براى طرح شبهات هيچ مرز و مانعى فراروى خود نمىبيند. از رد ادله و براهين اثبات وجود خدا تا خدشه در مباحث تاريخى را در خود جا داده است.
ويژگى اين سايت آن است كه با طرح شبهات و پرسشها، فكر دينى را به چالش بكشد. مباحث اين سايت به گونه اى است كه بسيارى از وبلاگ نويسان به پاسخ مباحث آن پرداختهاند كه اين نيز درخور توجه و ستايش است.
.http:٥//www.islamtxt.net/
about-usسايت اسلام تكس، سايت متعلق به اهل سنت، مجموعهاى از مقالهها و فايلهاى ويدئويى و صوتى مىباشد كه به زبان فارسى به فعاليت مىپردازد. بيشترين حجم مطالب اين سايت را سؤالهاى شبههبرانگيز نسبت به عقايد شيعيان و رد بسيارى از اعتقادات آنان تشكيل مىدهد. اين سايت همچنين يك تالار گفتوگوى مجازى براى اعضاى سايت ايجاد كرده است.
با توجه به اين كه امروزه، كم و بيش، تمام اديان و مذاهب، در عرصه دنياى مجازى به فعاليت مىپردازند، به نظر مىرسد حتى تهيه يك فهرست ساده از اين پايگاهها بسيار دشوار است.
چنانكه گفته شد، از طريق اين وب سايتها، مىتوان به دانلود كردن متون دينى مانند كتب آسمانى و كتب يا سخنرانيهاى صوتى علما و مبلغين هر يك از اديان و مذاهب پرداخت و نيز برخى از آنها امكان خريد برخى از نمادها و كتب مذهبى را مهيا مىسازند. برخى از اين سايتها امكان زيارت آنلاين و مجازى اماكن مذهبى و مقدس را براى علاقهمندان فراهم مىآورند. پرسش و پاسخهاى دينى، استفتاء از مراجع عظام تقليد و به طور خلاصه قسمت اعظم ملزومات و آگاهىهاى يك زندگى دينى را مىتوان از طريق دنياى مجازى اينترنت فراهم آورد. البته بايد توجه داشت كه بسيارى از اين سايتها فيلتر شده است.
گفتار دوم: شبكههاى ماهوارهاى
پخش مستقيم برنامههاى تلويزيونى از طريق ماهوارهها در طول دو دهه گذشته، مسألهاى جهانى شده و مورد توجه كشورهاى مختلف قرار گرفته است. در اين ميان، كشورهاى داراى حساسيتها و ملاحظات فرهنگى و سياسى توجه بيشترى به آن مبذول داشتهاند. پيامدهاى فرهنگى، سياسى و حتى اقتصادى، طيف وسيعى از سياستها را در كشورهاى مختلف جهان، بويژه كشورهاى اسلامى نسبت به اين پديده نوظهور به وجود آورد. اين سياستها از پذيرش مطلق تا طرد كامل را شامل مىشدند.
ماهواره در ايران از فرودين سال ١٣٧٣ و با تصويب قانون منع استفاده از تجهيزات ماهوارهاى، به يكى از كانونىترين موضوعات مورد توجه جامعه تبديل شده است.
براى بيشتر مردم استفاده از اين شبكهها محدود به اوقات فراغت آنهاست كه ضروريات مادى كار و استراحت حدود آن را مشخص مىكند. به نظر مىرسد تقسيمبندى پيش گفته در رابطه با سايتهاى اينترنتى، در مورد شبكههاى ماهوارهاى نيز قابل اعمال باشد، يعنى بتوان آنها را به اين ترتيب دستهبندى كرد:
شبكههاى علمى و آموزشى
شبكههاى خبرى و تحليلى
شبكههاى تفريحى و سرگرمى كه قسمت اعظم شبكههاى ماهوارهاى را شامل مىشود.
شبكههاى ورزشى
و در نهايت شبكههاى دينى و مذهبى
بخشى از اين شبكهها، دولتى بوده و با استفاده از منابع مالى و حمايتهاى كشور خاصى فعاليت كرده و طبيعتاً در راستاى سياستها و به عنوان تريبون آن دولت و وسيلهاى براى اعلان ديدگاههايش عمل مىكند. در مقابل، گروه ديگرى از شبكههاى ماهوارهاى وجود دارند كه به صورت مستقل و خصوصى فعاليت مىكنند و معمولاً براى تأمين هزينههاى سنگين خود، از روشهاى تجارى (پخش آگهى و... ) و گاهى نيز كمكهاى مالى طرفداران خود بهره مىبرند. البته با توجه به اين نكته كه هزينه حضور ماهانه در ماهواره هاتبرد، دست كم ١٠٠هزار دلار مىباشد، ادعاى بسيارى از اين شبكهها مبنى بر تأمين مالى آنها از سوى مخاطبان و مردم عالى، بسيار قابل ترديد بوده و احتمال تغذيه مالى اين شبكهها از سوى دولتها يا جريانهاى خاص سياسى، مذهبى و... كاملاً پذيرفتنى به نظر مىرسد. بويژه با در نظر گرفتن اين نكته كه معمولاً شبكههاى دينى چندان از روشهاى معمول درآمدزايى، همچون پخش آگهىهاى تجارى استفاده نمىكنند.
شبكههاى ماهوارهاى اسلامى
چنانكه پيشتر نيز اشاره كرديم، فناوريهاى نوين ارتباطى اثر شگرف و غيردرخور انكارى بر تمام حوزههاى زندگى بشر، از جمله دين وديندارى، داشتهاند. هرچند كه فراگيرى و عموميت شبكههاى ماهوارهاى به اندازه اينترنت نيست، اما به خصوص در كشورهاى صنعتى و غربى، ميزان درخورى از ساعتهاى زندگى شهروندان را به خود اختصاص مىدهند. براى مثال طبق تحقيقات انجام گرفته بر كودكان و نوجوانان غربى مشخص شده است كه تعداد ساعتهاى كه اين گروههاى سنى براى تماشاى برنامههاى شبكههاى تلويزيونى و ماهوارهاى صرف مىكنند، بيشتر از ميزانى است كه در سر كلاسهاى درس مىگذرانند. طبيعى است كه جريانهاى مختلف ايدئولوژيك نتوانند از اين امكان عظيم براى تبليغ ديدگاههاى خود چشمپوشى كنند. بويژه اين كه شبكههاى ماهوارهاى در انتقال پيام خود به مخاطب محدوديتى نيز ندارند.
در اين ميان اديان و مذاهب گوناگون نيز ناگزير از همراهى با اين موج فراگير شده و همه روزه شاهد شكلگيرى شبكههاى ماهوارهاى دينى جديدى هستيم. در اين بخش، تلاش داريم تا با معرفى برخى از مطرحترين شبكههاى ماهوارهاى، به بيان ديدگاهها و سياستهاى گردانندگان آنها بپردازيم. پيش از آن لازم به ذكر است كه به مانند سايتهاى اينترنتى، در بيشتر شبكههاى ماهوارهاى نيز تأثير دين و موضوعات دينىقابل مشاهده است؛ اما اين نوشتار حول محور شبكههايى انجام گرفته كه دغدغه اصلى آنها، مذهب بوده و توجه آنها به موضوعات ديگر جنبه فرعى دارد.
شبكههاى ماهوارهاى شيعى
برخى از مطرحترين شبكههاى ماهوارهاى كه با ديدگاهى شيعى به فعاليت مىپردازند به اين شرح است:
شبكه ماهوارهاى ثقلين(TVTHAQALAYN)
شبكه ماهوارهاى ثقلين، ماهوارهاى كه متعلق به مجمع جهانى اهل بيت(ع) است، در سال ١٣٨٨ با هدف آموزشى و براى ارتقاى سطح علمى شيعيان در خارج از كشور راهاندازى شد. شبكه ماهوارهاى ثقلين، شبكهاى شيعى و به زبان عربى بوده و در كشور هلند ثبت رسمى شده، اما دفتر مركزى آن در تركيه است و در برخى كشورهاى ديگر نيز دفتر دارد. فركانس پخش اين شبكه بر روى »نيل ست« ١٠٩١١ بوده است. اما در نخستين روزهاى اسفند ١٣٨٩، از ادامه فعاليت توسط شركت نيل ست محروم شد.
اين اقدام بنا به گفته مسؤولان اين شبكه، به علت پوشش حوادث بحرين صورت پذيرفته است و گردانندگان شبكه ثقلين، به دنبال ادامه فعاليت بر روى ماهواره »هاتبرد« مىباشند.
نكتهاى كه متأسفانه مبتلابه بسيارى از شبكههاى مذهبى مىباشد، و در مورد اين شبكه نيز صادق است، عدم توجه به ظرفى است كه براى انتقال مفاهيم مورد نظر به كار مىرود؛ به اين شرح كه برنامههاى اين قيبل رسانهها، به طور معمول، با كيفيت نامناسب، و بدون بهرهگيرى از ظرفيتهاى برنامهسازى مدرن ساخته مىشود كه در موارد زيادى باعث ريزش مخاطب آنها مىشود.
با توجه به اين كه نخستين رسالت اين رسانهها تبليغ و جذب گروههاى مختلف مردم، به ويژه جوانان است و در شرايطى كه بسيارى از انديشههاى منحط و سطحى در لفافهاى خوش آب و رنگ به جوانان عرضه شده و آنان را به خود جذب مىنمايد، اكتفاى صرف به پخش سخنرانى، تفسير و... نتيجه مطلوب و مورد نظر سازندگان را در پى نخواهد داشت.
شبكه ماهوارهاى ثامن(TVSAMEN)
شبكه ثامن، همزمان با سالروز ميلاد پرنور حضرت على بن موسى الرضا(ع)، فعاليت خود را در تاريخ ٨٨/٨/٨ بر روى ماهواره »هاتبرد« آغاز كرده و با رويكردى شيعى در حوزه معارف دينى فعّاليت مىنمايد. ساختار اساسى اين شبكه نشر و پخش مفاهيم تربيتى، اخلاق اسلامى و گسترش فرهنگ اهل بيت(ع) است و برنامههاى آن شامل سخنرانيها، نشستهاى دينى، مستند و كليپ و... در حوزههاى دين و اخلاق و معارف اسلامى است.
برابر اظهارات مديران شبكه ثامن، اين شبكه به هيچ ارگان و گروه خاصّى در داخل و خارج كشور وابستگى نداشته و كاملاً آزاد و مستقل به صورت مردم نهاد فعاليت مىكند و تا حد زيادى با پرهيز از بحثهاى اختلافانگيز و از دريچه علوم و معارف امام رضا(ع) به طرح مباحث خود مىپردازد.
شبكه جهانى ثامن بر روى ماهواره »هاتبرد«، از فركانس ١٠٧٢٣ قابل دريافت است. اولويت اصلى زبان در اين شبكه زبان فارسى و سپس زبان انگليسى است.
شبكه اهل بيت
شبكه ماهوارهاى اهلبيت، كه در ايّام اخير به يكى از جنجالىترين و خبرسازترين شبكههاى شيعى تبديل شده است و اين خبرسازى، نه به عنوان شبكهاى غنى و موفق در جذب مخاطبان، بلكه به عنوان شبكهاى تفرقه افكن و مغاير با شعار وحدت شيعه و سنى، بلكه در رويارويى شديد با ارزشهاى دينى شيعى است! اين امر به طور كامل، ناسازگار با شعارهاى اين شبكه است كه مبتنى بر ميانهروى و مقابله جدى با اختلافات قومى و جنگ و يا هرگونه افراط گرايى بود.
چنانكه در بخش سايتهاى اينترنتى نيز مورد اشاره قرار گرفت، ميزان زيادى از محتواى شبكههاى ماهوارهاى اسلامى (چه شيعى و چه سنى) را تلاش براى تكفير ديگر مذاهب تشكيل مىدهد. اين در حالى است كه امروز خطر بزرگى كليت جهان اسلام را با تمام فرقهها و مذاهب آن، تهديد مىكند و آن همانا پروژه عظيم اسلامستيزى مىباشد كه روز به روز درحال گسترش بيشترى است و حتى توانسته بسيارى از شهروندان عادى كشورهاى غربى را با خود همراه سازد. اين اختلافهاى فرسايشى و تفرقهافكن، نه تنها مهلتِ دفاع از اسلام را در برابر چنين هجمهاى از ميان مىبرد، بلكه خود بهانه خوبى به دست اسلامستيزان داده است، تا مسلمين را با انواع بهتانها، مورد هجوم قرار دهند.
براى مثال توهينهاى شديد برخى گروههاى تندرو شيعى نسبت به عايشه همسر رسول اكرم(ص)، به اندازهاى بود كه در نهايت، مقام معظم رهبرى، آيتالله خامنهاى، فتوايى صادر فرمود كه بر طبق آن
»اهانت به نمادهاى برادران اهل سنت از جمله اتهام زنى به همسر پيامبر اسلام [عايشه] حرام است. اين موضوع شامل زنان همه پيامبران به ويژه سيد الانبياء پيامبر اعظم حضرت محمد(ص) مىشود«.
اما شبكه اهل بيت بدون توجه به اين مخاطرات، كارهاى غيرمنطقى خود را تا جايى ادامه داد كه به صدور دستور دادگاه ويژه مبنى بر تعطيلى دفتر اين شبكه در شهر قم، انجاميد و همچنين سبب صدور فتواى تحريم شبكه توسط آيت الله العظمى محقق كابلى، به علت اختلافانگيزى بين شيعه و سنى شد. ايشان كه پيش از اين اجازه مصرف وجوهات را به منظور ترويج معارف اهلبيت(ع)، به گردانندگان اين شبكه داده بود، در تاريخ ١٣٨٩/٦/٢٢ با لغو اين اجازه، پرداخت وجوهات شرعى را با هر عنوانى، به اين شبكه و ساير مراكز و شبكهها و برنامههايى كه تحت هر عنوانى در راستاى ايجاد تفرقه ميان امت اسلامى فعاليت مىكنند، تعاون بر اثم و عدوان دانست!
برنامههاى اين شبكه واكنشهاى مختلفى را برانگيخته است و حتى محمد حسن نبوى، معاون تبليغ حوزههاى علميه، راهاندازى اين شبكه را با دخالت امريكا و با هدف بد جلوه دادن شيعه دانست.
٤شبكه تلويزيونى اهلبيت(ع) يك شبكه غيرانتفاعى است كه از سوى جمعى از علما و طلاب افغانستانى راه اندازى شده و مديريت آن در سندياگوى توسط يك روحانى افغانى تبار به نام »اللهيارى« مىباشد. اين شبكه به سه زبان عربى، انگليسى و پشتو برنامه پخش مىكند و در مشخصات زير، قابل دسترسى است:
ماهواره: هاتبرد فركانس: ١٠٧٢٣ جهت: افق نرخ: ٠٠٩٩٢ ٣FEC/٤
:اين شبكه هيچ پشتوانه علمى ندارد. در گفتوگوى مستقيم آقاى اللهيارى به پاسخ مىپردازد. داراى دو خط مستقيم تلفن است يكى براى ارتباط شيعيان و ديگرى براى ارتباط اهل سنت. از خط ارتباطى اهل سنت به خط عمرى، ابوبكرى و... با لحن اهانتآميز ياد مىشود. بيشتر در برابر پرسشهاى اهل سنت كه گاه با اين شبكه تماس مىگيرند جواب قانع كننده داده نمىشود، بلكه با سر تكان دادن و يا نيش خند زدن و رفتار تمسخر آميز، گوينده و پرسشگر را به سخره مىگيرد. به نظر مىرسد تمامى فعاليت اين شبكه در ادامه دامن زدن به اختلافات بين اديان و مذاهب است كه بى گمان بايد از مراكزى مورد حمايت قرار بگيرد. گرچه جريانهاى ولايى افراطى بعيد نيست كه به حمايت مالى و معنوى آن همت كنند.
يكى از ويژگيهاى اين شبكه دامن زدن به خرافات است. در يك تماس تلفنى از خط علوىها، فرد پشت خط مدعى بود بيمارى صعب العلاجى داشته كه پزشكان دست رد به وى زدهاند و با توسل به همين شبكه، حاجتش روا شده است و مدعى بود كه اين شبكه حاجت مىدهد. مىتوانيد به اين شبكه متوسل بشويد. آقاى اللهيارى با تأثر بدان گوش مىكرد، بى آن كه چيزى بگويد و يا توضيح دهد. البته اين بخش از صحبتهاى اين مخاطب را در ادامه درخواست كمك براى ادامه حيات اين شبكه پخش مىكرد.
شبكه سلام(TVSalam)
شبكه فارسىزبان سلام، در سال ٢٠٠٥ در روز عيد غدير افتتاح شد. مدير اين شبكه حجتالاسلام هدايتى، يك روحانى ايرانى ساكن امريكا (لُسآنجلس) است. شبكه سلام در دو شهر اصفهان و مشهد، گروههاى توليدى دارد كه برنامههاى مورد نظر را ضبط و آماده مىكنند و براى دفتر اصلى در آمريكا مىفرستند. همچنين با كمك اعضاى خود در تهران، برنامههاى مورد نياز را تهيه كرده و براى استفاده در شبكه ارسال مىكند.
تمركز عمده شبكه سلام، ضديت با وهابيون است. يكى از برنامههاى مهم اين شبكه، مناظراتى است كه به صورت مرتب بين حجتالاسلام حسينى قزوينى با وهابيون صورت مىگيرد و منجر به واكنشهاى مختلفى در بين مخاطبان شده است.
امروزه عدهاى اين شبكه را وابسته به انجمن حجتيه و در راستاى اهداف اين انجمن مىدانند. بويژه به علت مخالفت گردانندگان اين شبكه با دخالت روحانيون در امر حكومت و حمايت آنها از روحانيون ِ مخالف حكومت جمهورى اسلامى ايران. يكى از موارد ديگرى كه شبهه صحت داشتنِ اين ادعا را تقويت مىكند، طفره رفتن مديران شبكه از بيان منبع تأمين هزينه سرسامآور اجاره شبكه و برنامهسازى است. اين شبكه به ادعاى مديران خود بدون وابستگى سياسى و حزبى، فقط با درآمد تبليغات و هدايا و كمكهاى مردمى فعاليت مىنمايد كه نمىتواند درست باشد.
آدرس دريافت ماهوارهاى اين شبكه قرار ذيل است:
شبكه سلام در هاتبرد ١١٥٦٦ افقى ٤/٣ ٢٧٥٠٠
فركانس جديد ١١٥٦٦ افقى ٦/٥ ٢٢٠٠٠
برخى ديگر از شبكههاى ماهوارهاى شيعى به اين شرح است:
شبكه امام حسين(TVHosseinImam)
شبكه اسلامى - شيعى امام حسين(ع) كه دفتر مركزى آن در شهر مقدس كربلا قرار دارد، در هاتبرد فركانس ١٠٩٧١ افقى ٢٧٥٠٠ و ٤. ٣ قابل رؤيت است و همچنان كه از نامش پيداست خاص امام حسين(ع) است. اين شبكه، اولين شبكه شيعه ويژه جوانان به زبان فارسى است كه در روز اول محرم سال ١٤٣١ هجرى قمرى راه اندازى شد. اين شبكه تحت حمايت بنياد آيتالله مرتضى شيرازى است و به گفته مديران اين شبكه، به هيچ حزب، يا جناح سياسى و دولتى وابستگى ندارد و به صورت مردمى پشتيبانى و حمايت مىشود.
در سايت شبكه امام حسين(ع) اصول حاكم بر شبكه به اين شرح است:
١. پيروى از خط سير قرآن و اهلبيت(ع).
٢. مشاوره با علماء و مراجع عظام تقليد.
٣. حفظ شؤونات اسلامى وترويج اخلاق، احكام و اعتقادات اسلامى در كليه برنامههاى شبكه.
٤. حمايت از مستضعفان شيعه در عرصه جهانى.
٥. عدم استفاده از موسيقى و تلاش در ايجاد جايگزينى مناسب.
٦. رعايت بىطرفى كامل در حوزه سياسى.
٧. تمركز بر نسل جوان.
٨. برنامهسازى براى مواجهه با كانالهاى موزيك، رقص و... با تبليغ و ترويج هنرهاى مفيد و سودمند.
شبكه كربلا(Karbala)
شبكه عربزبان كربلا، با مديريت حيدر جلوخان، فعاليت مىنمايد و مراسم عبادى و مذهبى را به صورت زنده بر روى ماهوارههاى نايلست و عربست قرار مىدهد.
هزينههاى مالى شبكه كه مقر اصلى آن در شهر مقدس كربلاست، از سوى مديريت آستان مقدس امام حسين و حضرت أباالفضل العباس(ع) تأمين مىشود. اين شبكه در دو فركانس پخش مىشود:
vertical/٢٧٥٠٠Arabsat
horizontal/٢٧٥٠٠١١٦٦٢Nilsat
١٠٨٩٢شبكه الانوار(AnwarAL)
الانوار، كه يك شبكه شيعى پر مخاطب به شمار مىرود، شبكهاى عربى و وابسته به بنياد آيتالله سيد مرتضى شيرازى است. مقر شبكههاى ماهوارهاى الأنوار يك و دو در كويت است. يكى از آنها، اقدام به توليد و پخش برنامههاى آموزشى و علمى در زمينه عقايد شيعه مىنمايد و ديگرى برنامههاى ادعيه و مراثى شيعيان را پخش مىكند. اين دو شبكه از طريق زير قابل دسترسى هستند:
الانوار: ماهواره هاتبرد/فركانس: ١٠٩٧١ افقى/سيمبل ريت: :٤/٣fec/
٢٧٥٠٠الانوار٢: ماهواره: نيل ست/فركانس: ١٠٧٥٧ عمودى/سيمبل ريت: :٤/٣fec/
٢٧٥٠٠شبكه ماهوارهاى اهلالبيت(Ahlulbayt)
شبكه عربى اهل البيت كه دفتر مركزى آن در شهر كربلاى معلى قرار دارد، به حضرت آيتالله سيد هادى مدرسى تعلق دارد و توسط حجة الاسلام والمسلمين سيد مهدى مدرسى اداره مىشود. اين شبكه ماهوارهاى سال گذشته بخش انگليسى خود را به طور مستقل راه اندازى كرد كه دفتر آن در كربلا واقع شده است. اين شبكه ماهوارهاى طى تحولات اخير كشورهاى عربى، به شكل گستردهاى به پوشش اخبار و حوادث قيام ملت بحرين پرداخت و گفته مىشود كه به همين دليل، پخش آن ابتدا توسط »عرب ست« و پس از آن توسط »نيل ست« و »هاتبرد« متوقف شد.
شبكه المهدى(ع)
به عربى، انگليسى و تركى
:Pol:MHz١١٥٥٥Frq:nilesatSat
Vشبكه چهارده معصوم ٤ch
teenبه زبان عربى
:Pol:MHz١١٥٥٥Frq:nilesatSat
Vشبكه الزهرا
به زبانهاى عربى، انگليسى و تركى
:Pol:MHz١٢٣٨٠Frq:HotbirdSat
Vالبته علاوه بر اهل تسنن و شيعيان دوازده امامى، برخيفرقهها و مذاهب اسلامى ديگر نيز از شبكههاى ماهوارهاى براى تبليغ ديدگاههاى خويش بهره مىگيرند. يكى از اين شبكهها، شبكه InternationalMTA و متعلق به فرقه احمديه مىباشد.
احمديه نام فرقهاى از مسلمانان است كه در سال ١٨٨٩ توسط ميرزا غلام احمد به وجود آمد. طرفداران اين فرقه، غلام احمد را كه در سال ١٩٠٨ فوت كرد يك پيغمبر و مسيح و مهدى موعود مىدانند. مخالفان فرقه احمديه از اين پديده به عنوان »قاديانيزم«، كه نشأت گرفته از محل تولد ميرزا غلام احمد و فرقه احمدى است، ياد مىكنند.
آمار دقيقى از طرفداران جماعت احمديه در دست نيست؛ اما آنها را در حدود ٧ الى ١٠ ميليون نفر تخمين زدهاند كه بيشتر در هند، پاكستان، كانادا، انگلستان و امريكا زندگى مىكنند.
بعد از اخراج سومين خليفه جماعت احمديه از پاكستان، اينك مركز اين جمعيت در كشور انگلستان قرار دارد و امروزه پنجمين خليفه احمديه در شهر لندن زندگى مىكند. پنج اصل بنيادين جمعيت احمديه عبارتاند از: توحيد، نماز، روزه، زكات و حج. قابل ذكر است اين جمعيت به چند باور اساسى كه باورهاى اكثريت قاطع مسلمانان جهان (سنى و شيعه) است اعتقاد ندارند
.٥نسبت به پذيرش ارتداد اعضاى اين فرقه، از طرف اهل سنت و شيعه تا اندازهاى اجماع وجود دارد.٦ ولى از نظر رسانهاى وتبليغى از امكانات و فعاليت وسيعى برخوردارند. اين فرقه براى تبليغ از انواع روشهاى تبليغى مانند اعزام مبلغين، فعاليتهاى مطبوعاتى و سايتهاى اينترنتى بهره مىگيرد. علاوه بر اين شبكه ماهوارهاى InternationalMTA را در لندن تأسيس كردهاند كه هر روز به چندين زبان برنامه پخش مىكند. اين شبكه چند كانال ماهوارهاى دارد كه با ديدگاهى كاملا دينى، مذهبى، عرفانى با گرايش قاديانى فعاليت مىكند.
نكات منفى شبكههاى ماهوارهاى
در نهايت بايد خاطرنشان كرد اشكالى كه بر رسانههاى عمومى و فراگيرى چون تلويزيون، راديو و خصوصاً ماهواره وارد است ريشه در همان هدفى دارد كه اين رسانهها دنبال مىنمايند؛ به اين شرح كه در ماهواره هدف عمده، تأثيرگذارى بر مخاطب است و اگر مخاطب تأثيرى نپذيرد كار شبكه ماهوارهاى بيهوده خواهد بود. لذا اين رسانهها بيش از آنكه به دنبال آگاهىبخشى باشند، در پى تأثيرگذارى هستند. هرچند كه امر آگاهىبخشى نيز انجام مىگيرد، اما اين آگاهى، زمانى مطلوب است كه منجر به بروز رفتار يا ويژگى خاصى در مخاطب گردد و ناگزير بايد از ابزارى استفاده كرد كه امكان رسيدن به اين هدف را بيشتر فراهم كند كه اين ابزار همانا بهرهگيرى از احساس و عاطفه است. بار اصلى رسانههاى جمعى، بهرهگيرى از احساس و عاطفه است. اين معضل و آفتى است كه تمام شبكههاى ماهوارهاى، هريك در سطحى، بدان دچار مىباشند. شبكه اهلالبيت، بيشتر، شبكه ولايت در سطحى كمتر، و شبكه قرآن كمتر از دو مثال قبل.
به طور كلى مىتوان گفت كه در امر اطلاعرسانى، ما با دو رسالت متفاوت روبهرو هستيم: رسالت پيامبرى، و رسالت فيلسوفى.
پيامبران به دنبال هدايت و به راه آوردن مردماند، لذا در اين مكتب بحث و جدل و مناظره، و يا بحث استادى و شاگردى وجود ندارد؛ همچنان كه عيسى(ع) و موسى(ع) نيز شاگرد(به معناى مصطلح كلمه)( نداشتهاند، بلكه اعتقاد و باور خاصى داشتهاند كه مردم را به آن دعوت مىنمودهاند. در اينجا، هدف شنيدن و عمل كردن است. بسيارى از شبكههاى ماهوارهاى نيز به همين طريق عمل مىنمايند و وارد يك گفتمان و تعامل دو سويه با مخاطب خود نمىشوند.
متأسفانه امروزه شاهد آن هستيم كه برنامههاى برخى شبكههاى دينى، با خرافه و امور واهى درمىآميزد.
معضل ديگرى كه رسانههاى عمومى، بيشتر، بدان مبتلا هستند، سطحى بودن و غيرعلمى بودنِ ميزان زيادى از اطلاعاتِ ارائه شده از سوى آنهاست كه اين معضل نيز بيشتر در رابطه با شبكههاى ماهوارهاى صدق مىكند. درباره اين ويژگى، اصطلاحاً گفته مىشود كه اين رسانهها اقيانوس پهناورى از اطلاعات هستند، اما اين اقيانوس تنها يك سانتيمتر عمق دارد!
اما در مقايسه شبكههاى ماهوارهاى با اينترنت مىتوان گفت كه استفاده دينى از اينترنت چيزى شبيه ماهواره است هرچند به نظر مىرسد سه تفاوت عمده با آن دارد:
نخست آن كه اينترنت بر خلاف ماهواره صرفاً ابزارى پخش كننده نيست، بلكه وسيلهاى تعاملى و دو طرفه است، به همين دليل مطالب موجود در آن معمولاً غناى بيشترى دارد و شايد بتوان گفت بيشتر مبتنى بر رسالت فيلسوفى است تا رسالت پيامبرى.
دوم آن كه هر كسى مىتواند با حداقل هزينه و به آسانى خود را وارد اين فضا كند.
و سوم آن كه گستره اينترنت بسيار گستردهتر از ماهواره است.
٧به هرحال، با توجه به فراگيرى روزافزون اين ابزار ارتباطى، نياز به بازنگرى قانون ممنوعيت، ضرورى به نظر مىرسد. بهتر آن است كه به جاى ممنوعيت مطلق ماهواره، با در پيش گرفتن يك سياست معتدل با نظارتى دقيق شرايط دسترسى مردم به شبكههاى تأييد شده و بويژه شبكههاى دينى فراهم شود. به خصوص با در نظر گرفتن اين نكته كه تلويزيون جمهورى اسلامى ايران، تلويزيونى ملى و دولتى است و تبليغ دين از اين مجرا، هرچند با مناسبترين كيفيت و به بهترين شكل، اين شائبه را در ذهن برخى مخاطبان ايجاد مىكند كه حكومت با در نظر گرفتن منافع خود به تبليغ دين دست مىيازد، در حالى كه اگر همين محتوا از شبكهاى خصوصى و غير دولتى ارائه شود قادر خواهد بود اذهان و قلوب بيشترى را با خود همراه كند.
شبكههاى ماهوارهاى اهل سنت
شبكه نور(TVNour)
شبكه نور نخستين شبكه سنى به زبان فارسى و اولين تجربه اهل سنت ايران در راه اندازى يك رسانه جمعى فراگير است كه طبق ادعاى مديرانش، به طور خصوصى اداره مىشود. با اينكه اين شبكه، نسبت به ساير رسانههاى مطرح اهل تسنن، ديدگاهى متعادل داشته و كمتر از سايرين، به ورطه بحثهاى مجادلهآميز و تفرقه افكن افتاده است اما هرگز از سوى دولت ايران به رسميت شناخته نشده است، و برخى اين امر را يكى از عوامل پايين بودنِ سطح علمى برنامههاى شبكه مىدانند؛ زيرا غالب علماء اهل سنت ايران، به همين دليل تمايلى براى همكارى مستقيم با آن ندارند و اين امر، بر كيفيت كارى شبكه، تأثير منفى گذاشته است.
اين شبكه كه يكى از اهداف خود را دورى از تمامى معيارهاى مغاير با وحدت و يكپارچگى جهان اسلام و دورى گزيدن از ورود به مباحث و چالشهاى سياسى مخرب دانسته، متأسفانه در طول زمان بيشتر از گذشته رو به سمت طرح مسائلى مىآورد كه باعث اختلاف فرق مختلف در ايران و ساير كشورهاى اسلامى است و همين مباحث منجر به سلفى خوانده شدن اين شبكه در ميان مخالفان خود شده است.
دفتر اصلى اين شبكه در امارات قرار دارد، اما سايت »جهان نيوز« در مورخ يكشنبه ٨٩/٧/١١، در خبرى تحت عنوان »تأسيس استديو شبكه ماهوارهاى وهابيت در زاهدان!« ادعا كرد كه شبكه نور استديويى رسمى را در شهر زاهدان تأسيس كرده و اين استديو را وابسته به امام جمعه اهل سنت زاهدان مولانا عبدالحميد دانست.٨ اين خبر باعث واكنش شديد رسانههاى اهل سنت شده و از آن ميان سايت سنىآنلاين در مورد اين گزارش اظهار داشت:
» مولانا عبدالحميد هيچ گونه ارتباطى با شبكه جهانى »نور« ندارد و نه از مؤسسان يا سياست گذاران و يا طرف مشورت شبكه ماهوارهاى مذكور هستند، بلكه ايشان همواره در مسير اعتدال و ميانهروى قرار داشته و اطرافيان خود و كسانى كه با ايشان در هر موضوعى مشورت مىكنند نيز، توصيه به اعتدال و ميانهروى در امور و احترام به طرف مقابل مىنمايد، و معتقد است كه طرف مقابل نيز بايد همين روش را سرلوحه برنامههاى خود قرار دهد«.
٩عليرغم اين اظهارات، همچنان عده زيادى اين شبكه را تحت حمايت مولانا عبدالحميد مىدانند.
شبكه نور در فرنكانسهاى زير قابل دسترسى است:
ماهواره هاتبرد: فركانس١١٥٦٦-افقي سيمبل رايت: ٢٧٥٠٠ - ٤/٣
ماهواره نايل سات: فركانس١٠٨٧٢-عمودي سيمبل رايت: ٢٧٥٠٠ - ٤/٣
Wesal
TVشبكه ماهوارهاى »وصال« كويت، به زبان عربى است و برنامههايى در مخالفت با تشيع و دولت جمهورى اسلامى ايران پخش مىكند.
چندى پيش سايت شيعه آنلاين ادعا كرد كه شبكه وصال، به درخواست »عبدالرحيم ملازاده» معروف به »أبو منتصر بلوچى» كه خود را »رئيس رابطه اهلسنت ايران« معرفى مىكند، قصد دارد يك شبكه ماهواره اى فارسى زبان به نام »وصال فارسى« براى اهل سنت ايران افتتاح كند.
١٠AL
Haqiqaشبكه سنى ديگرى است كه به زبان عربى و با ديدگاه سلفىگرى به پخش برنامه مىپردازد.
برخى از مباحثى كه در اين گونه شبكهها براى مطرح مىشود روضهخوانى، يا رفتن به زيارت گورها و اماكن دينى را زير سؤال مىبرد، مسائلى مانند سينهزنى و زنجيرزنى و قمهزنى در عزاى امام حسين(ع) را نيز به شدت مورد تمسخر قرار مىدهد. بويژه با پخش تصاوير مربوط به قمهزنى، شيعيان را به دليل خودآزارى در عزادارى، تحقير مىكند. همچنين مدعى است شيعه در زمان صفويه وارد ايران شده است و ايرانيان به اين دليل به تشيع گرويدند كه هم از حملات تازيان در امان باشند و هم در واقع مسلمان نباشند. در واقع ايرانيان تشيع را در برابر اسلام عرب علم كردند!
شبكههاى دينى غير اسلامى
T.B.Nيكى از شبكههاى بسيار معروف مسيحى است كه متعلق به كليساى اوانجليستها (مسيحيان تبشيرى) مىباشد و در سال ١٩٧٣ كار خود را آغاز كرده است. اين شبكه انگليسى زبان با مديريت پال كراوچ و به صورت ٢٤ ساعته برنامههاى مذهبى پخش مىكند كه بيشتر اين برنامهها به گونهاى بر محوريت آخرالزمان تعريف شدهاند. براى مثال شخصى به نام هايلينزى كه از ٤٠ سال پيش بر مبناى پيشگوييهاى كتاب مقدس به عرضه اخبار آخر الزمانى پرداخته است، در اين شبكه به صورت مرتب سخنرانى دارد. وى اظهار مىدارد كه: هيچ زمانى مثل امروز حوادث و اخبار آخرالزمانى با هم جمع نشده بودند و هيچ زمانى مثل امروز پتانسيل مرحله آخرالزمانى را نداشته است. مسيح به زودى به زمين باز خواهد گشت به همين دليل ضرورت دارد تا همه انسانها به فوريت به آيين مسيحيت روى بياورند.
١١يكى از انتقادهايى كه همواره به اين شبكه وارد شده است، اصرار گردانندگان TBN بر اخذ اعانه و كمك مالى از مخاطبان بوده، تا جايى كه بارها اعلام كردهاند دليلِ مستجاب نشدن دعاهاى ايشان عدم پرداخت اعانه و عشريه است!
بيشتر برنامههاى اين شبكه شامل موعظه و سخنرانى است. همچنين يكى از برنامههاى جنجالى اين شبكه، نشان دادن مراسمى است كه طى آن كشيشها با ايجاد ايمان و تحول روحى در افراد، آنها را دگرگون مىكنند و در اين مراسم كه به شكل جمعى صورت مىگيرد به شفا دادن بيماران لاعلاج مىپردازند كه به نظر بسيارى، نمايشى ساختگى و خرافى است.
به عقيده بسيارى، اين شبكه تا حد زيادى تحت تأثير ديدگاههاى مبتنى بر پيشگوييهاى صهيونيسم است. همچنين شبكه ماهوارهاى نجات تيوى را، شبكه فارسىزبان TBN دانستهاند.
برخى از دلايل توفيق اين شبكه در جلب مخاطب، توجه به مسايلى مانند شادى و سرزندگى برنامهها و ساخت برنامههاى ويژه براى هر گروه سنى و در نظر گرفتن سلايق مخاطبان، بويژه قشر جوان است. همچنين در اين شبكه به خانواده و حفظ بنيانهاى آن بسيار اهميت داده مىشود.
mohabat
TVشبكه محبت، شبكه اى به زبان فارسى و مروج آيين مسيحيان است. برنامههاى اين شبكه توسط تلويزيون محبت و سازمانها و مؤسسات مختلفى تهيه و فراهم مىشوند. محبت تيوى به صورت علنى به جهتگيريهاى سياسى نمىپردازد و خود را شبكهاى مستقل و بدون وابستگيهاى سياسى و دولتى معرفى مىكند. برنامهها در قالبهاى مختلفى مانند برنامههاى داستانى يا سريالها، فيلم، ويديو موزيك، برنامههاى تعليمى و بشارتى ارائه مىشوند. همچنين اين شبكه با ساخت برنامههايى مانند جوانانه، جاده جوانى و... توجه ويژهاى را به قشر جوان و جذب آنها به آيين مسيحيت معطوف كرده است. متأسفانه در شرايطى كه بسيارى از برنامههاى شبكههاى اسلامى، به بيان غيرضرورى اختلافات شيعه و سنى و جنگهاى لفظى ميان اين دو گروه صرف مىشود، اديان ديگر، بويژه مسيحيت، با ارائه برنامههاى متناسب با روحيات و سليقههاى قشر جوان، آنان را كه با ديدن نزاعها و درگيريهاى بىنتيجه برخى مسلمين سرخورده شدهاند، به سوى خود جلب مىكند.
كلماتى مانند صلح و آرامش، نجات، اميد، نور و زندگى، شفا و بركت بسامد بالايى در برنامههاى اين قبيل شبكهها دارد و آن چه اظهار مىشود اين است كه مسيحيت دين محبت و مهربانى، صلح و آرامش، صفا و صميميت، شادى و خوشحالى، و اميد به زندگى است.
اين شبكه و ديگر شبكههاى مسيحى، با محور قرار دادن خانواده و جوانان، و رعايت اصول روانشناسى و تبليغى در برنامههاى خود، و ساخت برنامههايى با كيفيت مناسب برنامهسازى، عامل تهديدكنندهاى براى جوامع اسلامى به شمار مىآيند. تهديدى كه متأسفانه چندان خطرناك و جدى انگاشته نمىشود.
تلويزيون محبت به صورت ديجيتال سيگنال از ماهواره هاتبرد بر روى خاورميانه، اروپا، شمال آفريقا و شبه جزيره عربى پخش مىشود.
NEJAT
TVشبكه فارسى زبان نجات، كه يك تلويزيون مذهبى مسيحى و وابسته به شبكه TBN مىباشد، بعد از شبكه محبت، دومين شبكه فارسىزبان با اين موضوع مىباشد. نجات تى وى مدت چهار سال است كه از طريق ماهواره هاتبرد فعاليت مىكند و همچنين يك سال و نيم است كه به صورت بيست و چهارساعته به پخش برنامه مىپردازد. مدير اين شبكه فردى به نام شبان رضا صفا، است كه خود را كشيشى مسيحى معرفى مىكند. شبان رضا اظهار مىدارد كه پيش از اين مسلمانى شيعى بوده و براى اولين بار در سوئد به مسيحيت متمايل شده است.
رضا صفا ادعا مىكند كه در صورت ادامه فعاليتهاى مبلغان مسيحى، حداقل هفتاد درصد ايرانيان به مسيحيت خواهند گرويد! به همين منظور به تلاش بسيارى بر ايجاد كليساهاى مخفى و به اصطلاح زيرزمينى در ايران و جذب هرچه بيشتر جوانان ايرانى به سمت مسيحيت است. يكى از برنامههاى اين شبكه، كه باعث واكنشهاى اعتراضآميزى شده است، برنامههايى است كه طى آن شبان رضا به شفاى افراد كور و كر و بيماريهاى لاعلاج مىپردازد. همچنان كه در مورد شبكه TBN نيز گفته شد، برخى با ساختگى عنوان كردن اين معجزات، نمايش اين برنامه را موجب وهن ميسحيت دانستهاند.١٣
نور ست(Noursat)
شبكه عربزبان نور، اولين و تنها شبكه مسيحى در لبنان و خاورميانه است كه در سال ١٩٩١ به وسيله سازمان غيرانتفاعى LumiereTele پايهگذارى شده و طبق ادعاى وب سايت شبكه، تنها به كمكهاى مالى مخاطبانش تكيه دارد. اين شبكه كاتوليك، خود را شبكهاى مستقل و غير دولتى مىنامد كه تنها ملزم به رعايت محدوديتهاى تعيين شده از سوى كليساست. بيشتر برنامههاى اين شبكه در رابطه با تبليغ مسيحيت و بيان كرامات و معجزات عيسى مسيح(ع) است.
نتيجه
بنابراين، اكنون سايتهاى اينترنت و شبكههاى ماهوارهاى ابزار پرقدرت و پرتوان براى انتقال افكار و فرهنگها و به مثابه رسانهاى جهانى در اختيار بشر است. كسانى از آنها بهره مىبرند كه با آن كار مىكنند و اين ابزار به روز و پر طرفدار را به خدمت مىگيرند. حوزويان و حوزههاى علميه از باب:
»العالم بزمانه لاتهجم عليه اللوابس«
بايسته و شايسته است بيش از گذشته به اين ابزار توجه كنند و از اين دستاورد شگفتانگيز روز در راه پيشبرد اهداف عالى دينى و مذهبى خود بهره ببرند.
پىنوشتها:
× فوق ليسانس حقوق، دانشگاه شهيد بهشتى.
١ . تبيان، تاريخچه اينترنت در ايران، سايت.
٢. مجله اخبار اديان، شماره ١٩، خرداد - تير ١٣٨٥ / ٦١، مقاله دين آنلاين، چالش، يا فرصت، نوشته عليرضا فرصت.
٣. مجله اميد انقلاب، شماره ٤٠٣، شهريور ١٣٨٨، مقاله وهابيت و گوگل اسلامى، مريم حسنپور.
٤. محمدحسن نبوى در نشست معاونان تبليغ و پژوهش حوزههاى علميه سفيران هدايت كشور، ١٤ آبان ١٣٨٩.
:http//cid/pages/fa/www.shia-news.com?=
١٩٣٣٦٥. فرقه احمديه، ويكى پديا.
٦. در سال ١٣٦٣ه ق از سوى تمام علماى مذاهب اسلامى در شبه قاره هند، فتواى تكفير قاديانىها صادر شد و در سال ١٣٩٤ه. ق (١٩٧٤م) كنفرانس بزرگى با شركت علماى تمام مذاهب و فرق اسلامى در مكه مكرمه تشكيل گرديد و طى بيانيهاى، فرقه احمديه تكفير گرديد و وجود آنان خطر بزرگى براى اسلام دانسته شد. فصلنامه تخصصى كلام اسلامى، شماره پنجاه، تابستان ١٣٨٣، مقاله فرقه احمديه، نوشته اسماعيل آذرىنژاد.
٧. مجله اخبار اديان، شماره ١٩، خردادتير ١٣٨٥ / ٦٢، مقاله دين آنلاين، چالش يا فرصت، عليرضا رصايت.
.http:٨//www.jahannews.com/
٢٣٢٩vdchqqnzznxzd.tft.htmlت:http.//Editorial/Various-things/www.fa.sunnionline.us/
.q-q.html--------http:٢٥٠٠١٠//١٦٩٩٠&cat=article.asp?id/shia-online.ir=
١١١. برگرفته از مقاله »سيماى منجى در رسانه غربى« در سايت رهبران شيعه:
:http//p/www.shia-leaders.com?=
١٢ ٣٥٩٨. سايت آينده روشن، پنجشنبه ١٨ بهمن ١٣٨٦.
چكيده: در اين كوتاه نوشت كوشيدهايم تا برخى از مهمترين سايتهاى اينترنتى و شبكههاى ماهوارهاى را كه در عرصه دين و ديندارى، در تكاپويند طى دو گفتار به معرفى آنها بپردازيم:
١. سايتهاى اينترنتى.
٢. شبكههاى ماهوارهاى كه به صورت گسترده فعاليت مىكنند.
اينها بر دو دستهاند: ١. شبكه و سايتهايى كه براى تهاجم به اديان و يا مذاهب ديگر تلاش مىورزند. ٢. شبكه و سايتهايى كه در راستاى دفاع از باورها و ارزشها و آموزههاى دينى به كار گرفته شدهاند و هدفى جز بيان حقيقت ندارند.
درخور يادآورى است كه شبكههاى ماهوارهاى و سايتهاى اينترنتى با توجه به نوع فعاليت آنها، كه بعضاً به چالش و ستيز با ديگر اديان و مذاهب برخاستهاند، شائبه وابستگى آنها به بعضى از قدرتها و يا جريانهاى سياسى بينالمللى دور از ذهن نيست.
در بخشى پايانى، به منظور آگاهى از به كارگيرى اين ابزار توسط صاحبان ديگر اديان الهى؛ يهوديت و مسيحيت و به گونه گذرا به زردشتى پرداخته شده است.
عصر جديد زندگى بشر را به حق، عصر ارتباطات ناميدهاند. توجه به پيرامون خود و ديدن ديگران، بايستگى گريز ناپذير دوره كنونى ماست. پيچيدگيهاى زندگى مدرن، تكنولوژى، تقسيم كار، تخصصها، گستردگى نيازها، محدوديت توانايى انسانها و... همه علل و عواملى است تا انسانهاى اين عصر، به داد و ستد اطلاعات و ارتباط با يكديگر بپردازند. اين ارتباط بيشتر از رسانههاى ارتباطى صورت مىگيرد كه خود به چند گروه تقسيم مىشوند:
- رسانههاى زبانى مانند راديو
- رسانههاى نوشتارى مانند كتاب، روزنامه، مجله، اينترنت
- رسانههاى تصويرى مانند تلويزيون، ماهواره، اينترنت
رسانهها كاركردهاى مختلفى از جمله انتقال اطلاعات و معلومات، آموزش، سرگرمى و پر كردن اوقات فراغت مخاطبان را بر عهده دارند. در اين ميان، اينترنت و شبكههاى ماهوارهاى به شكل فزايندهاى در حال گسترش ارتباط ابناى بشر در سرتاسر دنيا و تحقق انديشه دهكده جهانى هستند و جريانهاى سياسى و ايدئولوژيك نيز براى بقاى خويش، ناگزير از همراهى با اين سيل جديد شدهاند. همچنان كه در سدههاى پيشين اختراع صنعت چاپ و نهضت ترجمه، تأثير غير درخور انكارى بر اديان سنتى نهاد، امروز نيز فناوريهاى جديد ارتباطى، زندگى دينى بشر را تحتالشعاع قرار داده است.
در اين نوشتار كوشيدهايم تا برخى از مهمترين سايتها و شبكههاى ماهوارهاى را كه در عرصه دين و با رويكرد به مذاهب اسلامى، چه براى تهاجم و چه در راستاى دفاع از آراى خويش، فعاليت دارند طى دو گفتار به اختصار معرفى كنيم.
گفتار اول: سايتهاى اينترنتى
تاريخچه اينترنت در ايران را مىتوان سال ١٣٧١ دانست كه در اين سال، شمار كمى از دانشگاههاى ايران، از جمله دانشگاه صنعتى شريف و دانشگاه گيلان، توسط مركز تحقيقات فيزيك نظرى و از طريق پروتكل UUCP به اينترنت وصل مىشوند، تا با دنياى خارج ايميل رد و بدل كنند. امروزه پس از طى مدت زمانى كمتر از دو دهه، گرايش به اينترنت و استفاده از آن، چنان در جامعه ما رايج شده است كه در بيشتر خانوادهها و در ميان همه گروههاى اجتماعى از جذابيت خاصى برخوردار است. گسترش اينترنت، مانند هر نوآورى ديگرى به ايجاد دگرگونيهايى در جنبههاى مختلف زندگى انجاميده و استفاده از آن، امرى گزيرناپذير شده است؛ به گونهاى كه بدون آن زندگى براى كسانى كه بدان خو گرفتهاند، دشوار مىشود.
بر اساس برخى آمارهاى موجود، ايران با حدود هفتاد ميليون نفر جمعيت، بيست و سه ميليون كاربر اينترنت دارد كه بالغ بر ٣٤ درصد كل جمعيت است. سهم ايران از تعداد كاربران اينترنت در خاورميانه بيش از ٥٠ درصد است و ميزان رشد اينترنت در آن ٩/١٠٠ درصد است كه بالاترين سهم و ميزان رشد را در خاورميانه دارد.١در يك تقسيمبندى كلى مىتوان سايتهاى اينترنتى را به شرح زير تقسيمبندى كرد:
١. سايتهاى سرگرمى و تفريحى؛
٢. سايتهاى علمى و پژوهشى؛
٣. سايتهاى خبرى؛
٤. شبكههاى اجتماعى كه در ساليان اخير مورد اقبال و گسترش بسيار زيادى قرار گرفتهاند و مىتوان سايت facebook را با بيش از ٥٠٠ ميليون عضو مهمترين آنها دانست. در ايران سايتهايى نظير cloob.com به اين گونه فعاليتها مىپردازند؛
٥. سايتهاى خدمات اينترنتى كه خدماتى مانند پست الكترونيك و يا خريدها يا پرداختهاى الكترونيك را ارائه مىدهند؛
٦. موتورهاى جستوجو؛
هر كس براى جستوجوى مقالات ومطالب موردنياز خود در اقيانوس اطلاعات اينترنت، به موتورهاى جستوجو نيازمند است. اين موتورها به دو گروه عمومى و تخصصى تقسيم مىشوند. بيشتر جستوجوگرهاى عمومى را مىشناسيم كه مشهورترين آنها »گوگل« است. تعداد موتورهاى جستوجوى تخصصى بسيار زياد است و در بيشتر زمينههاى علمى، اقتصادى، هنرى و بسيارى از موارد ديگر كاربرد دارد.
٧. سايتهاى دينى و مذهبى؛
چنان كه پيشتر نيز گفته شد، امروزه اينترنت جزء جدايى ناپذير نهادهاى اجتماعى، سياسى، آموزشى، اقتصادى و خانوادگى به شمار مىآيد. فناوريهاى جديد ارتباطى، مانند سايتهاى اينترنتى، چترومها، گروههاى مباحثه آنلاين و غيره زندگى بشر را دچار تحول كردهاند و دين و ديندارى نيز از اين قاعده مستثنى نيست. پژوهشها نشان مىدهد كه امروزه بيش از ٥٠ ميليون انسان از سراسر جهان براى رفع نيازهاى معنوى و مذهبى خود، تنها از اينترنت استفاده مىكنند و اين ميزان روز به روز در حال افزايش است. در حال حاضر، بيش از يك ميليون سايت مذهبى و دينى در دنيا وجود دارد.
٢البته در اكثر دستههاى نام برده شده، به دين نيز به گونهاى پرداخته شده؛ براى مثال در سايتهاى خبرى، اخبار بسيارى مرتبط با دين (مصاحبه با مبلغين و رهبران اديان، بررسى نقش دين در وقايع جهان و... ) به چشم مىخورد، و يا در سايتهاى مربوط به خانواده از تعاليم اديان مختلف در مورد خانواده و اركان آن، نحوه برخورد زوجين با يكديگر و فرزندان و... بهره برده مىشود. از سوى ديگر با توجه به اين كه هر انسانى - حتى انسانهاى بى دين - به نوعى دغدغه دين دارند و به مباحث دينى توجه نشان مىدهد در وبلاگهاى شخصى افراد نيز دين مرتباً مورد اشاره قرار مىگيرد. امّا چنان كه ناگفته پيداست، در بيشتر اين موارد، دغدغه اصلى مؤسسان و گردانندگان، چيزى جز دين بوده و طرح مسائل دينى در آنها اولاً به صورت فرعى، و ثانياً به شكلى، نه چندان عميق صورت مىگيرد. لذا در اين مجال، كوشيدهايم تا تمركز اصلى خود را بر سايتهايى قرار دهيم كه دغدغه اصلى آنها دين است و عمده توليدات آنها نيز در اين حوزه مىباشد.
الف. جستوجوگرهاى دينى
چنان كه در تقسيمبندى فوق اشاره شد، جستوجوگرهاى تخصصى، موتورهايى هستند كه در حيطه يك موضوع خاص جستوجو مىكنند. آنها پايگاههاى مربوط به موضوع خود را در وب شناسايى و به پايگاه داده خويش اضافه مىكنند. فرآيند تحقيق در اين گونه موتورها، مانند جستوجوگرهاى عمومى، با وارد كردن واژه در كادر جستوجو انجام مىگيرد.
جستوجوگرهاى تخصصى شاملِ جستوجو در موضوعات كلى و عام و موضوعات جزئى و خاص مىشود؛ مثلاً براى جستوجو در زمينه دين چند نوع موتور جستوجوى تخصصى وجود دارد:
١.برخى از آنها شامل اطلاعات و پايگاههايى درباره دين به صورت كلى و اعم از اديان و مذاهب مختلف مىشود.
٢. برخى فقط در يكى از اديان يا مذاهب، جستوجو مىكند، مانند جستوجوگرهايى كه در زمينه اسلام، مسيحيت، بودايى و يهوديت جستوجو مىكنند.
٣. در شبكه جهانى اينترنت چندين موتور درباره اديان وجود دارد كه درباره اطلاعات متون و پايگاههاى معنوى و دينى جستوجو مىكنند هرچند كه در جستوجوگرهاى مربوط به دين اسلام اغلب، سايتها و اطلاعات اهل سنت به چشم مىخورد. در اينجا به چند موتور جستوجوى مهم دينى اشاره مىنماييم:
الف. موتورهاى جستوجو:
ThingsALL
:spiritualhttp//
www.spiritual.comدر واقع، اين جستوجوگر، يك فهرست راهنماست، ولى قابليت جستوجو نيز دارد. در اين سايت، كم و بيش درباره تمام اديان شناخته شده، اعم از توحيدى و غير توحيدى، اطلاعات دستهبندى شدهاى موجود است كه هر كدام از اين دستهها نيز مانند ديگر فهرستهاى راهنما، به دستههاى فرعى تقسيم مىشود.
با كمك اين جستوجوگر مىتوانيد اطلاعات به نسبت جامعى درباره اديان و مذاهبى مانند: اسلام، زردتشتى، هندو، وداء، شينتو، آيين سيك، تصوف و برخى مباحث مرتبط با اديان را بيابيد.
در اين پايگاه، همچنين در صفحه مربوط به هر دين، يك تالار گفتوگو جهت بحث و تبادل اطلاعات و نيز پرسش و پاسخ علاقهمندان ايجاد شده است. علاوه بر اين، در مَثَل با انتخاب عنوان اسلام، با زيرعنوانهايى همچون: توضيحاتى درباره اسلام، راهنماى سايتهاى اسلامى، مراكز آموزش اسلامى، تبليغات اسلامى، سازمانهاى اسلامى و تصوف اسلامى مواجه مىشويم.
١. گوگل اسلامى
:http//
www.theislamicsearch.comپيشتر، موضوع اسلام در فهرست راهنماى جستوجوگر گوگل، يكى از دستههاى فرعى: Religion، واقع در دسته»Society«
(:http//Religion_and_Spirituality/Society/Top/www.google.com)بود.
اما امروز، موتور جستوجوى مطالب اسلامى با لوگوى شركت گوگل، با عنوان گوگل اسلامى براى استفاده كاربران مسلمان طراحى شده و مطالب مربوط به مبانى و احكام اسلامى، غذاى حلال، سايتهاى خبرى و آموزش قرآنى را در اولويت قرار مىدهد كه به راحتى مىتوان به اين مطالب دسترسى پيدا كرد. همچنين اين موتور، در هنگام جستوجو، عكسها و تصاوير مبتذل و نامناسب را به صورت اتوماتيك حذف مىكند.
البته برخى معتقدند اين سايت در خدمت وهابيت است٣ كه به نظر مىرسد اين ديدگاه، ناشى از نكتهاى است كه پيشتر نيز مورد اشاره قرار گرفت و آن اين كه در جستوجوگرهاى دينى، بيشترين مطالبى كه در مورد دين اسلام به دست مىآيد مربوط به اهل تسنن است. به عقيده اين منتقدان، سايت گوگل اسلامى تمايلات شديدى به مجموعه چند سايت زير دارد:
islamonline.net -
islamway.com -
٢islamall.com -
islamweb.net -
islam-guide.com -
islammessage.com -
al-islam.com -
اما بايد دانست كه اين مطلب با توجه به تعداد زياد مسلمانان اهل سنت كه تبعاً منجر به بالا بودن ميزان بازديد سايتهاى اهل سنت مىشود، تا حدودى قابل توجيه به نظر مىرسد.
٢. جستوجوگر اسلامى جواب:
:http//www.javab.ir/
اين جستوجوگر ايرانى كه به زبان فارسى در دسترس محققان قرار گرفته است، توسط مركز ملى پاسخ به سؤالات دينى ايجاد شده و وب سايتها و تصاوير مرتبط با موضوع جستوجو را به نمايش مىگذارد. همچنين فهرستى از تعداد زيادى از پرسش و پاسخهاى رايج را براى سهولت كار مراجعان فراهم آورده است.
در بخش گروههاى تخصصى نيز شامل بيست گروه اصلى از قبيل حديثشناسى، اقتصاد، قرآنشناسى، كلام، مهدويت، اخلاق و... مىباشد.
٣. جستوجوگر شيعهسرچ
/:http//
www.shiasearch.comيكى از معروفترين و قوىترين موتورهاى جستوجو در مقوله دين، پايگاه شيعهسرچ است كه توسط مؤسسه فرهنگى اطلاعرسانى Shiasearch در مشهد اداره مىشود. اين پايگاه نخستين موتور جستوجو و بزرگترين دايركتورى پايگاههاى شيعى در جهان است.
اين پايگاه، با فراهم آوردن امكاناتى در پنج زبان (فارسى، انگليسى، فرانسه، عربى و اردو) و با روشهاى گوناگون جستوجو، امكان دسترسى كاربران را به مطالب دينى، آسان كرده است.
از ديگر مزاياى اين پايگاه، امكان ثبت و افزودن سايت دينى خود و يا هر سايتى كه يافتهايد (به چهل زبان زنده دنيا) است.
در صفحه اول هركدام از زبانها چند گونه طبقهبندى به شرح ذيل وجود دارد:
الف. كتابخانه و بانك محصولات صوتى و تصويرى و نرمافزارهاى شيعى شامل كتب، مقالات، مجلات، نرمافزارها، مطالب صوتى، فيلمها و تصاوير.
ب. اطلاعات طبقهبندى شده بر اساس فهرست موضوعى. برخى از عنوانهاى موجود در اين دستهبندى عبارتاند از قرآن، حديث، پيامبر(ص)، اهلبيت(ع)، دعا و زيارت، تاريخ، عقايد، احكام عبادى، ادبيات، اخلاق و...
ج. ارتباط با علما، امكان استفتاء، دريافت كتب مراجع و...
د. مطالب دستهبندى شده بر اساس سن و جنسيت، شامل: كودكان و نوجوانان، جوانان و زنان.
امكانات ديگرى همچون ايميل رايگان، عضويت و... نيز در اين سايت تعبيه شده است.
٤. جستوجوگر بسم اللّه
:http//
www.bismilah.comاين موتور جستوجو، پايگاههاى اسلامى را جمعآورى و آنها را به صورت دستهاى در دستهها و موضوعات گوناگونى طبقهبندى كرده است. همچنين امكان جستوجوى خاص در هر يك از زمينههاى زير را فراهم كرده است:
١-٤. جستوجو در ترجمه انگليسى قرآن كريم (ترجمه عبداللّه يوسف على).
٢-٤. جستوجوى حديث (searchhadith) كه مىتوان در يك يا چند مورد از منابع حديثى زير جستوجو كرد:
ترجمه انگليسى مجموعه كامل صحيح بخارى.
ترجمه انگليسى مجموعه كامل صحيح مسلم.
ترجمه انگليسى بخشهايى از سنن ابو داوود.
ترجمه انگليسى كتاب موطأ مالك بن انس.
٣-٤. جستوجو در پايگاه، شامل جستوجو در پايگاه دادهها و در واقع، مجموعه پايگاههايى است كه »بسم اللّه« را جمعآورى كرده است. همچنين مهمترين و جديدترين اخبار كشورهاى اسلامى نيز در اين پايگاه قابل دستيابى است.
٥. برخى از ديگر جستوجوگرهاى مطرح دينى را مىتوان در فهرست زير ديد.
١-٥. موتورهاى تخصصى دين اسلام:
:www.imuslim.comhttp//
:islamseek.comhttp//
islamicweb.hypermart.netwww.muslimsonline.com/.search
htmlwww.musalman.com/
٢-٥search. موتور تخصصى دين مسيحيت:
:www.christianity.netheet//
٣-٥christianbest.comwww.allinone.orgwww.churchsurf.com. موتورهاى تخصصى يهوديت:
www.maven.co.il/
search.aspwww.jewish.com/
searchب. شاهراههاى اطلاعاتى (Gateway)
فهرست راهنماى تخصصى يا شاهراههاى اطلاعاتى متعددى در حوزه دين و دينپژوهى وجود دارند كه اطلاعات و پايگاههاى مربوط به موضوعات دينى را طبقهبندى مىكنند. اين پايگاهها در حكم دايره المعارفهايى هستند كه برخى از آنها، اطلاعاتى راجع به اديان به صورت عام را در خود جاى دادهاند و برخى ديگر اطلاعات مربوط به يك يا چند دين خاص را. در زير به چند سايت معروف اين دسته اشاره مىگردد:
١. فهرستهاى تخصصى اديان (به طور عام)
/:http//
www.adherents.comاين سايت به معرفى دينهاى مطرح و اصلى در دنيا (بر اساس تعداد پيروان آنها) مىپردازد و در آن به ارائه نمودارهايى درباره ميزان پيروان هر كدام از اديان معرفى شده (قريب به ٤٢٠٠ دين و مذهب) پرداخته شده است. اين سايت مرجع آمارى قابل اعتمادى براى پاسخ به سؤالاتى از اين دست است: چند درصد مردم دنيا مسلماناند؟ دين اصلى هند كدام است؟ و...
براى تهيه آمارهاى اين سايت از منابع مختلفى همچون سرشماريهاى دولتها، آمارگيريهاى نهادها و سازمانهاى مختلف و... بهره گرفته شده است.
همچنين در اين سايت فهرستى از افراد مشهور هر دين و فرقهاى تهيه گرديده است. اطلاعات تاريخى و آمارى جالب و مفيد ديگرى نيز براى استفاده علاقهمندان موجود مىباشد.
سايتهاى متعدد ديگرى نيز براى ارائه اطلاعات مربوط به اديان (به صورت عام) وجود دارند كه از آن مىتوان موارد زير را نام برد:
:http//www.sacred-texts.com/
www.religionquest.comwww.beliefnet.comبراى مثال سايت
/:http//
www.sacred-texts.comبه ارائه مجموعهاى از كتابهاى مقدس در اديان مختلف به صورت متنى مىپردازد.
٢. فهرستهاى تخصصى مربوط به دين مبين اسلام:
:www.islamicfinder.orghttp//
٣islamicwell.comwww.talkislam.com. فهرستهاى تخصصى مسيحيت كه عموماً حاوى اطلاعاتى همچون اخبار مسيحيت در قارههاى مختلف، كتابها، آموزههاى دين مسيحيت، داستانهاى كتاب مقدس، موسيقى مذهبى، مجلات، اخبار واتيكان و... مىباشند كه به برخى از آنها اشاره مىشود:
www.gospelcom.netwww.thegoodnews.orgwww.christianiytoday.comمسيحيان، همچنين سايتهايى به زبان فارسى براى ارائه اطلاعات و اخبار مربوط به آيين خويش راهاندازى كردهاند كه از آن ميان مىتوان به چند پايگاه زير اشار كرد:
:http//www.farsinet.com/
:http//www.christforiran.com/
:http//www.banipal.org/
:http//www.irancatholic.com/
كه به جمعيت كاتوليكهاى ايران اختصاص دارد.
:http//www.kalameh.com/
براى مثال سايت كلمه دات كام، كه متعلق به سازمان ايلام بوده و به دو زبان فارسى و انگليسى ارائه مىشود، مطالبى نظير ترجمههاى فارسى كتاب مقدس، معرفى كتب مسيحى، پرسش و پاسخهاى رايج در باب مسيحيت، زندگىنامه ايمانى برخى مسيحيان، امكان استفاده از فايلهاى صوتى اناجيل، فيلم، ادبيات و... را در خود جاى داده است.
سايت لمس از جمله مراجع اينترنتى سايتها و شبكههاى مرتبط با مسيحيت است. كسانى كه مىخواهند با آيين مسيحيت آشنا شوند و مطالعات و تحقيقات به روزى پيرامون مسيحيت داشته باشند، سايت لمس اجتناب ناپذير است:
:http//lams.wetpaint.com/
٤. فهرستهاى تخصصى دين يهود كه به ارائه منابع اطلاعاتى مرتبط به يهوديت مىپردازد، اطلاعاتى همچون: عقايد يهود، شخصيتها، اماكن مقدس، متون مقدس، نمادها، شيوه زندگى، آداب و رسوم، پرسشهاى متداول درباره يهوديت، گزارش رويدادها و مطالب مرتبط ديگر. وبسايتهاى:
:http//
judaism.about.comwww.jewishlink.netاز اين دسته مىباشند. اما از سايتهاى يهودى كه به زبان فارسى منتشر مىشوند مىتوان به وبسايتهاى زير اشاره كرد:
:http//٧www.dorim.com/
:Http//
:www.iranjewish.comhttp//
yahood.netاز اين ميان، سايت
:Http//
www.iranjewish.comسايت انجمن كليميان تهران مىباشد.
در اين پايگاه مطالب متنوع و مقالههاى مرتبط با آيين يهوديت ارائه شده است كه شامل آموزش زبان عبرى، احكام و مناسك يهود، معرفى تورات و متون مقدس، ادبيات، اماكن مذهبى، فرهنگ و بينش يهود، معرفى كتب و منابع مهم، و مقالات اجتماعى و فرهنگى و اخبار و بيانيهها مىباشد. اين پايگاه بر اساس قوانين جمهورى اسلامى ايران به فعاليت پرداخته و به زبانهاى انگليسى، عبرى و فارسى عرضه شده است.
٥. فهرستهاى تخصصى دين زرتشتى
وبسايتهايى همچون:
:http//
:www.zoroastrian.orghttp//
www.zartoshti.orgو /:http//
www.avesta.orgنيز از سوى پيروان اين آيين ارائه شده و شامل مطالبى همچون كتابها و متون دينى زردشتى، زندگى و شخصيت زرتشت، گزارش رويدادها، پرسشهاى متداول درباره دين زردشت و... مىباشند.
از آن ميان سايت:
:http//
www.zartoshti.orgكه متعلق به انجمن دوستاران زرتشت مىباشد، به زبان فارسى ارائه شده است.
در ميان سايتهايى كه در بالا معرفى گرديد:
برخى، تنها جستوجوگرهاى دينىاند؛
برخى در برگيرنده اطلاعات عام درباره اديان مختلفاند؛
بر خى در برگيرنده اطلاعات درباره دين خاصى و مبلغ آن هستند.
اما علاوه بر اينها، اهداف ديگرى نيز توسط سايتها و مراكز دينى دنبال مىشود، براى مثال برخى از آنها با هدف پاسخگويى به شبهههاى وارده و دفاع از آيين خود تلاش مىورزند. به عنوان نمونه، سايت
:http//
www.islamic-awareness.orgگرچه مهمترين هدف آن، آموزش مسلمانان است، ولى نسبت به پرسشها و شبهات و ايراداتى كه بيشتر از سوى مبلغان مسيحى مطرح مىشود، بىتفاوت نيست، بلكه در اين سايت مقالات متعددى در پاسخ به مسائل طرح شده از سوى مبلغان مسيحى وجود دارد و مرتباً نيز با مقالات، منابع و بحثهاى جديد، به روز مىشود. مطالب سايت در چهار بخش كتاب مقدس، قرآن، حديث، تاريخ دستهبندى شده است.
سايتهاى تهاجمى مذاهب
سويه ديگرى نيز در برخى سايتهاى دينى ديده مىشود، و آن جهتگيريهاى تهاجمى نسبت به ساير مذاهب است. سايتهايى كه با حمله به مذاهب ديگر، و با وارد ساختن شبهات متعدد و اظهار ترديد درباره آموزههاى آنها، سعى دارند حقانيت آيين مطلوب خويش را اثبات كنند. اين گونه مراكز، حتى اگر در آغاز به شيوههاى خردگرايانه و عقلانى نقد دامن زنند، معمولاً در طول زمان، و در اثر مجادلههاى طولانى با رقيبان مذهبى خود، و حتى براى همدستان ساختن مخاطبان سايت با عقيده خويش، رو به نقدهاى يك سويه و حتى تحريف، يا گزينش هدفمند تاريخ، كتب يا آموزههاى آيين ديگرى روى آورده و در دام مجادلههاى فرسايشى و بىنتيجه گرفتار مىآيند. نمونه اين گونه اقدامات را مىتوان در برخى از سايتهاى تندروِ شيعه يا سنى، به ويژه انديشه موسوم به وهابى و شيعى افراطى، مشاهده كرد.
جالب آنكه علاوه بر حملاتى كه سايتهاى افراطى شيعه و سنى و گردانندگان آنها نسبت به يكديگر انجام مىدهند، اعمالى مانند هك كردن سايتها و سرورهاى گروه مقابل نيز بسيار معمول است. براى مثال چندى پيش گروه هكر group-xp وابسته به وهابيون سرور آلالبيت، بزرگترين سرور جهان تشيع و حدود ٣٠٠ سايت شيعه را هك كردند. اين گروه وهابى كه در امارات مستقرند، ادعاى از بين بردن تمامىسايتهاى شيعيان (روافض) را دارند!
در مقابل، هكرهاى شيعى سرور مشهور سايتهاى وهابى معروف به »مدرسه الرمس« و چندين سايت وهابى ديگر را هك كردند و البته اين كارها همچنان ادامه دارد.
كارهايى كه با صرف وقت و هزينه بسيار زيادى صورت مىگيرد و متأسفانه جز دامن زدن به اختلافات شيعيان و اهل تسنن هيچ نتيجهاى ندارد. اختلافهايى كه پيش و بيش از همه، به اسلام و مسلمين زيان رسانده و مىرساند.
اكنون و در اينجا، چند نمونه از پايگاههاى دينى كه با ديدگاه تهاجمى به فعاليت مىپردازند معرفى مىشود:
.http:١//
www.mohakeme.comوب سايت محاكمه، كه خود را به عنوان نخستين سايت نقد و بررسى مذاهب و اديان ساختگى معرفى كرده، سايتى شيعى و به زبان فارسى است. شامل مقالهها و اخبار دينى بوده و در بخشهاى مختلف به معرفى اديان و مذاهب مطرح جهان و طرح شبهه نسبت به آنها پرداخته است. اين بخشها شامل موارد زير است:
وهابيت، بهاييت، مسيحيت، يهود و صهيونيسم، زرتشت، تصوف، شيطانپرستى، عرفانهاى نوظهور، مدعيان ظهور و... ديدگاه غالب در اين سايت، مخالفت با وهابيت، صهيونيسم و بهاييت است.
.http:٢//fa/www.sunni-news.net/
اين سايت كه به سه زبان فارسى، عربى و انگليسى منتشر مىشود، بيش از آن كه به خبرهاى اهل سنت بپردازد و به مسلمانان و حقيقت جويان آگاهى بدهد، بيشتر به اختلافها دامن مىزند و مىتوان گفت بيشتر به هتاكى عليه شيعيان مىپردازد. در نگاه دقيقتر، بايد آن را يك سايت سياسى مخالف جمهورى اسلامى ايران دانست كه با رويكرد اهل سنت به مخالفت با اين نظام مىپردازد. در حقيقت سايتى است كه در پوشش گرايش سنى و در پس پرده دفاع دينى به عرصه سياسى دل سپرده و به چالش جدى با نظام سياسى ايران پرداخته است. حجم انبوه اخبار و مقالههاى سياسى عليه مقامات نظام جمهورى اسلامىايران، گواه اين مدعاست.
.http:٣//www.shia-news.com/
سايت خبرى - تحليلى شيعى كه به نوعى در تقابل با سايت سنى نيوز به زبان فارسى فعاليت مىكند و شامل بخشهايى نظير اخبار، مقالهها، گزارش، گفتوگو و... است. همچنين در قسمتى از اين سايت، مقالههايى در رد شبهاتى كه اهل سنت به شيعيان وارد كردهاند قرار داده شده است. سويه اين سايت در تنظيم اخبار و مقالهها، بيش از هر چيز، جهتگيرى در مقابل وهابيون است.
ء.
.Efsha.co.ukسايت افشا، يكى از سايتهايى است كه با تمام توان با عنوان افشاگرى عليه خدا بويژه با رويكرد شيعى تلاش مىكند. البته براى طرح شبهات هيچ مرز و مانعى فراروى خود نمىبيند. از رد ادله و براهين اثبات وجود خدا تا خدشه در مباحث تاريخى را در خود جا داده است.
ويژگى اين سايت آن است كه با طرح شبهات و پرسشها، فكر دينى را به چالش بكشد. مباحث اين سايت به گونه اى است كه بسيارى از وبلاگ نويسان به پاسخ مباحث آن پرداختهاند كه اين نيز درخور توجه و ستايش است.
.http:٥//www.islamtxt.net/
about-usسايت اسلام تكس، سايت متعلق به اهل سنت، مجموعهاى از مقالهها و فايلهاى ويدئويى و صوتى مىباشد كه به زبان فارسى به فعاليت مىپردازد. بيشترين حجم مطالب اين سايت را سؤالهاى شبههبرانگيز نسبت به عقايد شيعيان و رد بسيارى از اعتقادات آنان تشكيل مىدهد. اين سايت همچنين يك تالار گفتوگوى مجازى براى اعضاى سايت ايجاد كرده است.
با توجه به اين كه امروزه، كم و بيش، تمام اديان و مذاهب، در عرصه دنياى مجازى به فعاليت مىپردازند، به نظر مىرسد حتى تهيه يك فهرست ساده از اين پايگاهها بسيار دشوار است.
چنانكه گفته شد، از طريق اين وب سايتها، مىتوان به دانلود كردن متون دينى مانند كتب آسمانى و كتب يا سخنرانيهاى صوتى علما و مبلغين هر يك از اديان و مذاهب پرداخت و نيز برخى از آنها امكان خريد برخى از نمادها و كتب مذهبى را مهيا مىسازند. برخى از اين سايتها امكان زيارت آنلاين و مجازى اماكن مذهبى و مقدس را براى علاقهمندان فراهم مىآورند. پرسش و پاسخهاى دينى، استفتاء از مراجع عظام تقليد و به طور خلاصه قسمت اعظم ملزومات و آگاهىهاى يك زندگى دينى را مىتوان از طريق دنياى مجازى اينترنت فراهم آورد. البته بايد توجه داشت كه بسيارى از اين سايتها فيلتر شده است.
گفتار دوم: شبكههاى ماهوارهاى
پخش مستقيم برنامههاى تلويزيونى از طريق ماهوارهها در طول دو دهه گذشته، مسألهاى جهانى شده و مورد توجه كشورهاى مختلف قرار گرفته است. در اين ميان، كشورهاى داراى حساسيتها و ملاحظات فرهنگى و سياسى توجه بيشترى به آن مبذول داشتهاند. پيامدهاى فرهنگى، سياسى و حتى اقتصادى، طيف وسيعى از سياستها را در كشورهاى مختلف جهان، بويژه كشورهاى اسلامى نسبت به اين پديده نوظهور به وجود آورد. اين سياستها از پذيرش مطلق تا طرد كامل را شامل مىشدند.
ماهواره در ايران از فرودين سال ١٣٧٣ و با تصويب قانون منع استفاده از تجهيزات ماهوارهاى، به يكى از كانونىترين موضوعات مورد توجه جامعه تبديل شده است.
براى بيشتر مردم استفاده از اين شبكهها محدود به اوقات فراغت آنهاست كه ضروريات مادى كار و استراحت حدود آن را مشخص مىكند. به نظر مىرسد تقسيمبندى پيش گفته در رابطه با سايتهاى اينترنتى، در مورد شبكههاى ماهوارهاى نيز قابل اعمال باشد، يعنى بتوان آنها را به اين ترتيب دستهبندى كرد:
شبكههاى علمى و آموزشى
شبكههاى خبرى و تحليلى
شبكههاى تفريحى و سرگرمى كه قسمت اعظم شبكههاى ماهوارهاى را شامل مىشود.
شبكههاى ورزشى
و در نهايت شبكههاى دينى و مذهبى
بخشى از اين شبكهها، دولتى بوده و با استفاده از منابع مالى و حمايتهاى كشور خاصى فعاليت كرده و طبيعتاً در راستاى سياستها و به عنوان تريبون آن دولت و وسيلهاى براى اعلان ديدگاههايش عمل مىكند. در مقابل، گروه ديگرى از شبكههاى ماهوارهاى وجود دارند كه به صورت مستقل و خصوصى فعاليت مىكنند و معمولاً براى تأمين هزينههاى سنگين خود، از روشهاى تجارى (پخش آگهى و... ) و گاهى نيز كمكهاى مالى طرفداران خود بهره مىبرند. البته با توجه به اين نكته كه هزينه حضور ماهانه در ماهواره هاتبرد، دست كم ١٠٠هزار دلار مىباشد، ادعاى بسيارى از اين شبكهها مبنى بر تأمين مالى آنها از سوى مخاطبان و مردم عالى، بسيار قابل ترديد بوده و احتمال تغذيه مالى اين شبكهها از سوى دولتها يا جريانهاى خاص سياسى، مذهبى و... كاملاً پذيرفتنى به نظر مىرسد. بويژه با در نظر گرفتن اين نكته كه معمولاً شبكههاى دينى چندان از روشهاى معمول درآمدزايى، همچون پخش آگهىهاى تجارى استفاده نمىكنند.
شبكههاى ماهوارهاى اسلامى
چنانكه پيشتر نيز اشاره كرديم، فناوريهاى نوين ارتباطى اثر شگرف و غيردرخور انكارى بر تمام حوزههاى زندگى بشر، از جمله دين وديندارى، داشتهاند. هرچند كه فراگيرى و عموميت شبكههاى ماهوارهاى به اندازه اينترنت نيست، اما به خصوص در كشورهاى صنعتى و غربى، ميزان درخورى از ساعتهاى زندگى شهروندان را به خود اختصاص مىدهند. براى مثال طبق تحقيقات انجام گرفته بر كودكان و نوجوانان غربى مشخص شده است كه تعداد ساعتهاى كه اين گروههاى سنى براى تماشاى برنامههاى شبكههاى تلويزيونى و ماهوارهاى صرف مىكنند، بيشتر از ميزانى است كه در سر كلاسهاى درس مىگذرانند. طبيعى است كه جريانهاى مختلف ايدئولوژيك نتوانند از اين امكان عظيم براى تبليغ ديدگاههاى خود چشمپوشى كنند. بويژه اين كه شبكههاى ماهوارهاى در انتقال پيام خود به مخاطب محدوديتى نيز ندارند.
در اين ميان اديان و مذاهب گوناگون نيز ناگزير از همراهى با اين موج فراگير شده و همه روزه شاهد شكلگيرى شبكههاى ماهوارهاى دينى جديدى هستيم. در اين بخش، تلاش داريم تا با معرفى برخى از مطرحترين شبكههاى ماهوارهاى، به بيان ديدگاهها و سياستهاى گردانندگان آنها بپردازيم. پيش از آن لازم به ذكر است كه به مانند سايتهاى اينترنتى، در بيشتر شبكههاى ماهوارهاى نيز تأثير دين و موضوعات دينىقابل مشاهده است؛ اما اين نوشتار حول محور شبكههايى انجام گرفته كه دغدغه اصلى آنها، مذهب بوده و توجه آنها به موضوعات ديگر جنبه فرعى دارد.
شبكههاى ماهوارهاى شيعى
برخى از مطرحترين شبكههاى ماهوارهاى كه با ديدگاهى شيعى به فعاليت مىپردازند به اين شرح است:
شبكه ماهوارهاى ثقلين(TVTHAQALAYN)
شبكه ماهوارهاى ثقلين، ماهوارهاى كه متعلق به مجمع جهانى اهل بيت(ع) است، در سال ١٣٨٨ با هدف آموزشى و براى ارتقاى سطح علمى شيعيان در خارج از كشور راهاندازى شد. شبكه ماهوارهاى ثقلين، شبكهاى شيعى و به زبان عربى بوده و در كشور هلند ثبت رسمى شده، اما دفتر مركزى آن در تركيه است و در برخى كشورهاى ديگر نيز دفتر دارد. فركانس پخش اين شبكه بر روى »نيل ست« ١٠٩١١ بوده است. اما در نخستين روزهاى اسفند ١٣٨٩، از ادامه فعاليت توسط شركت نيل ست محروم شد.
اين اقدام بنا به گفته مسؤولان اين شبكه، به علت پوشش حوادث بحرين صورت پذيرفته است و گردانندگان شبكه ثقلين، به دنبال ادامه فعاليت بر روى ماهواره »هاتبرد« مىباشند.
نكتهاى كه متأسفانه مبتلابه بسيارى از شبكههاى مذهبى مىباشد، و در مورد اين شبكه نيز صادق است، عدم توجه به ظرفى است كه براى انتقال مفاهيم مورد نظر به كار مىرود؛ به اين شرح كه برنامههاى اين قيبل رسانهها، به طور معمول، با كيفيت نامناسب، و بدون بهرهگيرى از ظرفيتهاى برنامهسازى مدرن ساخته مىشود كه در موارد زيادى باعث ريزش مخاطب آنها مىشود.
با توجه به اين كه نخستين رسالت اين رسانهها تبليغ و جذب گروههاى مختلف مردم، به ويژه جوانان است و در شرايطى كه بسيارى از انديشههاى منحط و سطحى در لفافهاى خوش آب و رنگ به جوانان عرضه شده و آنان را به خود جذب مىنمايد، اكتفاى صرف به پخش سخنرانى، تفسير و... نتيجه مطلوب و مورد نظر سازندگان را در پى نخواهد داشت.
شبكه ماهوارهاى ثامن(TVSAMEN)
شبكه ثامن، همزمان با سالروز ميلاد پرنور حضرت على بن موسى الرضا(ع)، فعاليت خود را در تاريخ ٨٨/٨/٨ بر روى ماهواره »هاتبرد« آغاز كرده و با رويكردى شيعى در حوزه معارف دينى فعّاليت مىنمايد. ساختار اساسى اين شبكه نشر و پخش مفاهيم تربيتى، اخلاق اسلامى و گسترش فرهنگ اهل بيت(ع) است و برنامههاى آن شامل سخنرانيها، نشستهاى دينى، مستند و كليپ و... در حوزههاى دين و اخلاق و معارف اسلامى است.
برابر اظهارات مديران شبكه ثامن، اين شبكه به هيچ ارگان و گروه خاصّى در داخل و خارج كشور وابستگى نداشته و كاملاً آزاد و مستقل به صورت مردم نهاد فعاليت مىكند و تا حد زيادى با پرهيز از بحثهاى اختلافانگيز و از دريچه علوم و معارف امام رضا(ع) به طرح مباحث خود مىپردازد.
شبكه جهانى ثامن بر روى ماهواره »هاتبرد«، از فركانس ١٠٧٢٣ قابل دريافت است. اولويت اصلى زبان در اين شبكه زبان فارسى و سپس زبان انگليسى است.
شبكه اهل بيت
شبكه ماهوارهاى اهلبيت، كه در ايّام اخير به يكى از جنجالىترين و خبرسازترين شبكههاى شيعى تبديل شده است و اين خبرسازى، نه به عنوان شبكهاى غنى و موفق در جذب مخاطبان، بلكه به عنوان شبكهاى تفرقه افكن و مغاير با شعار وحدت شيعه و سنى، بلكه در رويارويى شديد با ارزشهاى دينى شيعى است! اين امر به طور كامل، ناسازگار با شعارهاى اين شبكه است كه مبتنى بر ميانهروى و مقابله جدى با اختلافات قومى و جنگ و يا هرگونه افراط گرايى بود.
چنانكه در بخش سايتهاى اينترنتى نيز مورد اشاره قرار گرفت، ميزان زيادى از محتواى شبكههاى ماهوارهاى اسلامى (چه شيعى و چه سنى) را تلاش براى تكفير ديگر مذاهب تشكيل مىدهد. اين در حالى است كه امروز خطر بزرگى كليت جهان اسلام را با تمام فرقهها و مذاهب آن، تهديد مىكند و آن همانا پروژه عظيم اسلامستيزى مىباشد كه روز به روز درحال گسترش بيشترى است و حتى توانسته بسيارى از شهروندان عادى كشورهاى غربى را با خود همراه سازد. اين اختلافهاى فرسايشى و تفرقهافكن، نه تنها مهلتِ دفاع از اسلام را در برابر چنين هجمهاى از ميان مىبرد، بلكه خود بهانه خوبى به دست اسلامستيزان داده است، تا مسلمين را با انواع بهتانها، مورد هجوم قرار دهند.
براى مثال توهينهاى شديد برخى گروههاى تندرو شيعى نسبت به عايشه همسر رسول اكرم(ص)، به اندازهاى بود كه در نهايت، مقام معظم رهبرى، آيتالله خامنهاى، فتوايى صادر فرمود كه بر طبق آن
»اهانت به نمادهاى برادران اهل سنت از جمله اتهام زنى به همسر پيامبر اسلام [عايشه] حرام است. اين موضوع شامل زنان همه پيامبران به ويژه سيد الانبياء پيامبر اعظم حضرت محمد(ص) مىشود«.
اما شبكه اهل بيت بدون توجه به اين مخاطرات، كارهاى غيرمنطقى خود را تا جايى ادامه داد كه به صدور دستور دادگاه ويژه مبنى بر تعطيلى دفتر اين شبكه در شهر قم، انجاميد و همچنين سبب صدور فتواى تحريم شبكه توسط آيت الله العظمى محقق كابلى، به علت اختلافانگيزى بين شيعه و سنى شد. ايشان كه پيش از اين اجازه مصرف وجوهات را به منظور ترويج معارف اهلبيت(ع)، به گردانندگان اين شبكه داده بود، در تاريخ ١٣٨٩/٦/٢٢ با لغو اين اجازه، پرداخت وجوهات شرعى را با هر عنوانى، به اين شبكه و ساير مراكز و شبكهها و برنامههايى كه تحت هر عنوانى در راستاى ايجاد تفرقه ميان امت اسلامى فعاليت مىكنند، تعاون بر اثم و عدوان دانست!
برنامههاى اين شبكه واكنشهاى مختلفى را برانگيخته است و حتى محمد حسن نبوى، معاون تبليغ حوزههاى علميه، راهاندازى اين شبكه را با دخالت امريكا و با هدف بد جلوه دادن شيعه دانست.
٤شبكه تلويزيونى اهلبيت(ع) يك شبكه غيرانتفاعى است كه از سوى جمعى از علما و طلاب افغانستانى راه اندازى شده و مديريت آن در سندياگوى توسط يك روحانى افغانى تبار به نام »اللهيارى« مىباشد. اين شبكه به سه زبان عربى، انگليسى و پشتو برنامه پخش مىكند و در مشخصات زير، قابل دسترسى است:
ماهواره: هاتبرد فركانس: ١٠٧٢٣ جهت: افق نرخ: ٠٠٩٩٢ ٣FEC/٤
:اين شبكه هيچ پشتوانه علمى ندارد. در گفتوگوى مستقيم آقاى اللهيارى به پاسخ مىپردازد. داراى دو خط مستقيم تلفن است يكى براى ارتباط شيعيان و ديگرى براى ارتباط اهل سنت. از خط ارتباطى اهل سنت به خط عمرى، ابوبكرى و... با لحن اهانتآميز ياد مىشود. بيشتر در برابر پرسشهاى اهل سنت كه گاه با اين شبكه تماس مىگيرند جواب قانع كننده داده نمىشود، بلكه با سر تكان دادن و يا نيش خند زدن و رفتار تمسخر آميز، گوينده و پرسشگر را به سخره مىگيرد. به نظر مىرسد تمامى فعاليت اين شبكه در ادامه دامن زدن به اختلافات بين اديان و مذاهب است كه بى گمان بايد از مراكزى مورد حمايت قرار بگيرد. گرچه جريانهاى ولايى افراطى بعيد نيست كه به حمايت مالى و معنوى آن همت كنند.
يكى از ويژگيهاى اين شبكه دامن زدن به خرافات است. در يك تماس تلفنى از خط علوىها، فرد پشت خط مدعى بود بيمارى صعب العلاجى داشته كه پزشكان دست رد به وى زدهاند و با توسل به همين شبكه، حاجتش روا شده است و مدعى بود كه اين شبكه حاجت مىدهد. مىتوانيد به اين شبكه متوسل بشويد. آقاى اللهيارى با تأثر بدان گوش مىكرد، بى آن كه چيزى بگويد و يا توضيح دهد. البته اين بخش از صحبتهاى اين مخاطب را در ادامه درخواست كمك براى ادامه حيات اين شبكه پخش مىكرد.
شبكه سلام(TVSalam)
شبكه فارسىزبان سلام، در سال ٢٠٠٥ در روز عيد غدير افتتاح شد. مدير اين شبكه حجتالاسلام هدايتى، يك روحانى ايرانى ساكن امريكا (لُسآنجلس) است. شبكه سلام در دو شهر اصفهان و مشهد، گروههاى توليدى دارد كه برنامههاى مورد نظر را ضبط و آماده مىكنند و براى دفتر اصلى در آمريكا مىفرستند. همچنين با كمك اعضاى خود در تهران، برنامههاى مورد نياز را تهيه كرده و براى استفاده در شبكه ارسال مىكند.
تمركز عمده شبكه سلام، ضديت با وهابيون است. يكى از برنامههاى مهم اين شبكه، مناظراتى است كه به صورت مرتب بين حجتالاسلام حسينى قزوينى با وهابيون صورت مىگيرد و منجر به واكنشهاى مختلفى در بين مخاطبان شده است.
امروزه عدهاى اين شبكه را وابسته به انجمن حجتيه و در راستاى اهداف اين انجمن مىدانند. بويژه به علت مخالفت گردانندگان اين شبكه با دخالت روحانيون در امر حكومت و حمايت آنها از روحانيون ِ مخالف حكومت جمهورى اسلامى ايران. يكى از موارد ديگرى كه شبهه صحت داشتنِ اين ادعا را تقويت مىكند، طفره رفتن مديران شبكه از بيان منبع تأمين هزينه سرسامآور اجاره شبكه و برنامهسازى است. اين شبكه به ادعاى مديران خود بدون وابستگى سياسى و حزبى، فقط با درآمد تبليغات و هدايا و كمكهاى مردمى فعاليت مىنمايد كه نمىتواند درست باشد.
آدرس دريافت ماهوارهاى اين شبكه قرار ذيل است:
شبكه سلام در هاتبرد ١١٥٦٦ افقى ٤/٣ ٢٧٥٠٠
فركانس جديد ١١٥٦٦ افقى ٦/٥ ٢٢٠٠٠
برخى ديگر از شبكههاى ماهوارهاى شيعى به اين شرح است:
شبكه امام حسين(TVHosseinImam)
شبكه اسلامى - شيعى امام حسين(ع) كه دفتر مركزى آن در شهر مقدس كربلا قرار دارد، در هاتبرد فركانس ١٠٩٧١ افقى ٢٧٥٠٠ و ٤. ٣ قابل رؤيت است و همچنان كه از نامش پيداست خاص امام حسين(ع) است. اين شبكه، اولين شبكه شيعه ويژه جوانان به زبان فارسى است كه در روز اول محرم سال ١٤٣١ هجرى قمرى راه اندازى شد. اين شبكه تحت حمايت بنياد آيتالله مرتضى شيرازى است و به گفته مديران اين شبكه، به هيچ حزب، يا جناح سياسى و دولتى وابستگى ندارد و به صورت مردمى پشتيبانى و حمايت مىشود.
در سايت شبكه امام حسين(ع) اصول حاكم بر شبكه به اين شرح است:
١. پيروى از خط سير قرآن و اهلبيت(ع).
٢. مشاوره با علماء و مراجع عظام تقليد.
٣. حفظ شؤونات اسلامى وترويج اخلاق، احكام و اعتقادات اسلامى در كليه برنامههاى شبكه.
٤. حمايت از مستضعفان شيعه در عرصه جهانى.
٥. عدم استفاده از موسيقى و تلاش در ايجاد جايگزينى مناسب.
٦. رعايت بىطرفى كامل در حوزه سياسى.
٧. تمركز بر نسل جوان.
٨. برنامهسازى براى مواجهه با كانالهاى موزيك، رقص و... با تبليغ و ترويج هنرهاى مفيد و سودمند.
شبكه كربلا(Karbala)
شبكه عربزبان كربلا، با مديريت حيدر جلوخان، فعاليت مىنمايد و مراسم عبادى و مذهبى را به صورت زنده بر روى ماهوارههاى نايلست و عربست قرار مىدهد.
هزينههاى مالى شبكه كه مقر اصلى آن در شهر مقدس كربلاست، از سوى مديريت آستان مقدس امام حسين و حضرت أباالفضل العباس(ع) تأمين مىشود. اين شبكه در دو فركانس پخش مىشود:
vertical/٢٧٥٠٠Arabsat
horizontal/٢٧٥٠٠١١٦٦٢Nilsat
١٠٨٩٢شبكه الانوار(AnwarAL)
الانوار، كه يك شبكه شيعى پر مخاطب به شمار مىرود، شبكهاى عربى و وابسته به بنياد آيتالله سيد مرتضى شيرازى است. مقر شبكههاى ماهوارهاى الأنوار يك و دو در كويت است. يكى از آنها، اقدام به توليد و پخش برنامههاى آموزشى و علمى در زمينه عقايد شيعه مىنمايد و ديگرى برنامههاى ادعيه و مراثى شيعيان را پخش مىكند. اين دو شبكه از طريق زير قابل دسترسى هستند:
الانوار: ماهواره هاتبرد/فركانس: ١٠٩٧١ افقى/سيمبل ريت: :٤/٣fec/
٢٧٥٠٠الانوار٢: ماهواره: نيل ست/فركانس: ١٠٧٥٧ عمودى/سيمبل ريت: :٤/٣fec/
٢٧٥٠٠شبكه ماهوارهاى اهلالبيت(Ahlulbayt)
شبكه عربى اهل البيت كه دفتر مركزى آن در شهر كربلاى معلى قرار دارد، به حضرت آيتالله سيد هادى مدرسى تعلق دارد و توسط حجة الاسلام والمسلمين سيد مهدى مدرسى اداره مىشود. اين شبكه ماهوارهاى سال گذشته بخش انگليسى خود را به طور مستقل راه اندازى كرد كه دفتر آن در كربلا واقع شده است. اين شبكه ماهوارهاى طى تحولات اخير كشورهاى عربى، به شكل گستردهاى به پوشش اخبار و حوادث قيام ملت بحرين پرداخت و گفته مىشود كه به همين دليل، پخش آن ابتدا توسط »عرب ست« و پس از آن توسط »نيل ست« و »هاتبرد« متوقف شد.
شبكه المهدى(ع)
به عربى، انگليسى و تركى
:Pol:MHz١١٥٥٥Frq:nilesatSat
Vشبكه چهارده معصوم ٤ch
teenبه زبان عربى
:Pol:MHz١١٥٥٥Frq:nilesatSat
Vشبكه الزهرا
به زبانهاى عربى، انگليسى و تركى
:Pol:MHz١٢٣٨٠Frq:HotbirdSat
Vالبته علاوه بر اهل تسنن و شيعيان دوازده امامى، برخيفرقهها و مذاهب اسلامى ديگر نيز از شبكههاى ماهوارهاى براى تبليغ ديدگاههاى خويش بهره مىگيرند. يكى از اين شبكهها، شبكه InternationalMTA و متعلق به فرقه احمديه مىباشد.
احمديه نام فرقهاى از مسلمانان است كه در سال ١٨٨٩ توسط ميرزا غلام احمد به وجود آمد. طرفداران اين فرقه، غلام احمد را كه در سال ١٩٠٨ فوت كرد يك پيغمبر و مسيح و مهدى موعود مىدانند. مخالفان فرقه احمديه از اين پديده به عنوان »قاديانيزم«، كه نشأت گرفته از محل تولد ميرزا غلام احمد و فرقه احمدى است، ياد مىكنند.
آمار دقيقى از طرفداران جماعت احمديه در دست نيست؛ اما آنها را در حدود ٧ الى ١٠ ميليون نفر تخمين زدهاند كه بيشتر در هند، پاكستان، كانادا، انگلستان و امريكا زندگى مىكنند.
بعد از اخراج سومين خليفه جماعت احمديه از پاكستان، اينك مركز اين جمعيت در كشور انگلستان قرار دارد و امروزه پنجمين خليفه احمديه در شهر لندن زندگى مىكند. پنج اصل بنيادين جمعيت احمديه عبارتاند از: توحيد، نماز، روزه، زكات و حج. قابل ذكر است اين جمعيت به چند باور اساسى كه باورهاى اكثريت قاطع مسلمانان جهان (سنى و شيعه) است اعتقاد ندارند
.٥نسبت به پذيرش ارتداد اعضاى اين فرقه، از طرف اهل سنت و شيعه تا اندازهاى اجماع وجود دارد.٦ ولى از نظر رسانهاى وتبليغى از امكانات و فعاليت وسيعى برخوردارند. اين فرقه براى تبليغ از انواع روشهاى تبليغى مانند اعزام مبلغين، فعاليتهاى مطبوعاتى و سايتهاى اينترنتى بهره مىگيرد. علاوه بر اين شبكه ماهوارهاى InternationalMTA را در لندن تأسيس كردهاند كه هر روز به چندين زبان برنامه پخش مىكند. اين شبكه چند كانال ماهوارهاى دارد كه با ديدگاهى كاملا دينى، مذهبى، عرفانى با گرايش قاديانى فعاليت مىكند.
نكات منفى شبكههاى ماهوارهاى
در نهايت بايد خاطرنشان كرد اشكالى كه بر رسانههاى عمومى و فراگيرى چون تلويزيون، راديو و خصوصاً ماهواره وارد است ريشه در همان هدفى دارد كه اين رسانهها دنبال مىنمايند؛ به اين شرح كه در ماهواره هدف عمده، تأثيرگذارى بر مخاطب است و اگر مخاطب تأثيرى نپذيرد كار شبكه ماهوارهاى بيهوده خواهد بود. لذا اين رسانهها بيش از آنكه به دنبال آگاهىبخشى باشند، در پى تأثيرگذارى هستند. هرچند كه امر آگاهىبخشى نيز انجام مىگيرد، اما اين آگاهى، زمانى مطلوب است كه منجر به بروز رفتار يا ويژگى خاصى در مخاطب گردد و ناگزير بايد از ابزارى استفاده كرد كه امكان رسيدن به اين هدف را بيشتر فراهم كند كه اين ابزار همانا بهرهگيرى از احساس و عاطفه است. بار اصلى رسانههاى جمعى، بهرهگيرى از احساس و عاطفه است. اين معضل و آفتى است كه تمام شبكههاى ماهوارهاى، هريك در سطحى، بدان دچار مىباشند. شبكه اهلالبيت، بيشتر، شبكه ولايت در سطحى كمتر، و شبكه قرآن كمتر از دو مثال قبل.
به طور كلى مىتوان گفت كه در امر اطلاعرسانى، ما با دو رسالت متفاوت روبهرو هستيم: رسالت پيامبرى، و رسالت فيلسوفى.
پيامبران به دنبال هدايت و به راه آوردن مردماند، لذا در اين مكتب بحث و جدل و مناظره، و يا بحث استادى و شاگردى وجود ندارد؛ همچنان كه عيسى(ع) و موسى(ع) نيز شاگرد(به معناى مصطلح كلمه)( نداشتهاند، بلكه اعتقاد و باور خاصى داشتهاند كه مردم را به آن دعوت مىنمودهاند. در اينجا، هدف شنيدن و عمل كردن است. بسيارى از شبكههاى ماهوارهاى نيز به همين طريق عمل مىنمايند و وارد يك گفتمان و تعامل دو سويه با مخاطب خود نمىشوند.
متأسفانه امروزه شاهد آن هستيم كه برنامههاى برخى شبكههاى دينى، با خرافه و امور واهى درمىآميزد.
معضل ديگرى كه رسانههاى عمومى، بيشتر، بدان مبتلا هستند، سطحى بودن و غيرعلمى بودنِ ميزان زيادى از اطلاعاتِ ارائه شده از سوى آنهاست كه اين معضل نيز بيشتر در رابطه با شبكههاى ماهوارهاى صدق مىكند. درباره اين ويژگى، اصطلاحاً گفته مىشود كه اين رسانهها اقيانوس پهناورى از اطلاعات هستند، اما اين اقيانوس تنها يك سانتيمتر عمق دارد!
اما در مقايسه شبكههاى ماهوارهاى با اينترنت مىتوان گفت كه استفاده دينى از اينترنت چيزى شبيه ماهواره است هرچند به نظر مىرسد سه تفاوت عمده با آن دارد:
نخست آن كه اينترنت بر خلاف ماهواره صرفاً ابزارى پخش كننده نيست، بلكه وسيلهاى تعاملى و دو طرفه است، به همين دليل مطالب موجود در آن معمولاً غناى بيشترى دارد و شايد بتوان گفت بيشتر مبتنى بر رسالت فيلسوفى است تا رسالت پيامبرى.
دوم آن كه هر كسى مىتواند با حداقل هزينه و به آسانى خود را وارد اين فضا كند.
و سوم آن كه گستره اينترنت بسيار گستردهتر از ماهواره است.
٧به هرحال، با توجه به فراگيرى روزافزون اين ابزار ارتباطى، نياز به بازنگرى قانون ممنوعيت، ضرورى به نظر مىرسد. بهتر آن است كه به جاى ممنوعيت مطلق ماهواره، با در پيش گرفتن يك سياست معتدل با نظارتى دقيق شرايط دسترسى مردم به شبكههاى تأييد شده و بويژه شبكههاى دينى فراهم شود. به خصوص با در نظر گرفتن اين نكته كه تلويزيون جمهورى اسلامى ايران، تلويزيونى ملى و دولتى است و تبليغ دين از اين مجرا، هرچند با مناسبترين كيفيت و به بهترين شكل، اين شائبه را در ذهن برخى مخاطبان ايجاد مىكند كه حكومت با در نظر گرفتن منافع خود به تبليغ دين دست مىيازد، در حالى كه اگر همين محتوا از شبكهاى خصوصى و غير دولتى ارائه شود قادر خواهد بود اذهان و قلوب بيشترى را با خود همراه كند.
شبكههاى ماهوارهاى اهل سنت
شبكه نور(TVNour)
شبكه نور نخستين شبكه سنى به زبان فارسى و اولين تجربه اهل سنت ايران در راه اندازى يك رسانه جمعى فراگير است كه طبق ادعاى مديرانش، به طور خصوصى اداره مىشود. با اينكه اين شبكه، نسبت به ساير رسانههاى مطرح اهل تسنن، ديدگاهى متعادل داشته و كمتر از سايرين، به ورطه بحثهاى مجادلهآميز و تفرقه افكن افتاده است اما هرگز از سوى دولت ايران به رسميت شناخته نشده است، و برخى اين امر را يكى از عوامل پايين بودنِ سطح علمى برنامههاى شبكه مىدانند؛ زيرا غالب علماء اهل سنت ايران، به همين دليل تمايلى براى همكارى مستقيم با آن ندارند و اين امر، بر كيفيت كارى شبكه، تأثير منفى گذاشته است.
اين شبكه كه يكى از اهداف خود را دورى از تمامى معيارهاى مغاير با وحدت و يكپارچگى جهان اسلام و دورى گزيدن از ورود به مباحث و چالشهاى سياسى مخرب دانسته، متأسفانه در طول زمان بيشتر از گذشته رو به سمت طرح مسائلى مىآورد كه باعث اختلاف فرق مختلف در ايران و ساير كشورهاى اسلامى است و همين مباحث منجر به سلفى خوانده شدن اين شبكه در ميان مخالفان خود شده است.
دفتر اصلى اين شبكه در امارات قرار دارد، اما سايت »جهان نيوز« در مورخ يكشنبه ٨٩/٧/١١، در خبرى تحت عنوان »تأسيس استديو شبكه ماهوارهاى وهابيت در زاهدان!« ادعا كرد كه شبكه نور استديويى رسمى را در شهر زاهدان تأسيس كرده و اين استديو را وابسته به امام جمعه اهل سنت زاهدان مولانا عبدالحميد دانست.٨ اين خبر باعث واكنش شديد رسانههاى اهل سنت شده و از آن ميان سايت سنىآنلاين در مورد اين گزارش اظهار داشت:
» مولانا عبدالحميد هيچ گونه ارتباطى با شبكه جهانى »نور« ندارد و نه از مؤسسان يا سياست گذاران و يا طرف مشورت شبكه ماهوارهاى مذكور هستند، بلكه ايشان همواره در مسير اعتدال و ميانهروى قرار داشته و اطرافيان خود و كسانى كه با ايشان در هر موضوعى مشورت مىكنند نيز، توصيه به اعتدال و ميانهروى در امور و احترام به طرف مقابل مىنمايد، و معتقد است كه طرف مقابل نيز بايد همين روش را سرلوحه برنامههاى خود قرار دهد«.
٩عليرغم اين اظهارات، همچنان عده زيادى اين شبكه را تحت حمايت مولانا عبدالحميد مىدانند.
شبكه نور در فرنكانسهاى زير قابل دسترسى است:
ماهواره هاتبرد: فركانس١١٥٦٦-افقي سيمبل رايت: ٢٧٥٠٠ - ٤/٣
ماهواره نايل سات: فركانس١٠٨٧٢-عمودي سيمبل رايت: ٢٧٥٠٠ - ٤/٣
Wesal
TVشبكه ماهوارهاى »وصال« كويت، به زبان عربى است و برنامههايى در مخالفت با تشيع و دولت جمهورى اسلامى ايران پخش مىكند.
چندى پيش سايت شيعه آنلاين ادعا كرد كه شبكه وصال، به درخواست »عبدالرحيم ملازاده» معروف به »أبو منتصر بلوچى» كه خود را »رئيس رابطه اهلسنت ايران« معرفى مىكند، قصد دارد يك شبكه ماهواره اى فارسى زبان به نام »وصال فارسى« براى اهل سنت ايران افتتاح كند.
١٠AL
Haqiqaشبكه سنى ديگرى است كه به زبان عربى و با ديدگاه سلفىگرى به پخش برنامه مىپردازد.
برخى از مباحثى كه در اين گونه شبكهها براى مطرح مىشود روضهخوانى، يا رفتن به زيارت گورها و اماكن دينى را زير سؤال مىبرد، مسائلى مانند سينهزنى و زنجيرزنى و قمهزنى در عزاى امام حسين(ع) را نيز به شدت مورد تمسخر قرار مىدهد. بويژه با پخش تصاوير مربوط به قمهزنى، شيعيان را به دليل خودآزارى در عزادارى، تحقير مىكند. همچنين مدعى است شيعه در زمان صفويه وارد ايران شده است و ايرانيان به اين دليل به تشيع گرويدند كه هم از حملات تازيان در امان باشند و هم در واقع مسلمان نباشند. در واقع ايرانيان تشيع را در برابر اسلام عرب علم كردند!
شبكههاى دينى غير اسلامى
T.B.Nيكى از شبكههاى بسيار معروف مسيحى است كه متعلق به كليساى اوانجليستها (مسيحيان تبشيرى) مىباشد و در سال ١٩٧٣ كار خود را آغاز كرده است. اين شبكه انگليسى زبان با مديريت پال كراوچ و به صورت ٢٤ ساعته برنامههاى مذهبى پخش مىكند كه بيشتر اين برنامهها به گونهاى بر محوريت آخرالزمان تعريف شدهاند. براى مثال شخصى به نام هايلينزى كه از ٤٠ سال پيش بر مبناى پيشگوييهاى كتاب مقدس به عرضه اخبار آخر الزمانى پرداخته است، در اين شبكه به صورت مرتب سخنرانى دارد. وى اظهار مىدارد كه: هيچ زمانى مثل امروز حوادث و اخبار آخرالزمانى با هم جمع نشده بودند و هيچ زمانى مثل امروز پتانسيل مرحله آخرالزمانى را نداشته است. مسيح به زودى به زمين باز خواهد گشت به همين دليل ضرورت دارد تا همه انسانها به فوريت به آيين مسيحيت روى بياورند.
١١يكى از انتقادهايى كه همواره به اين شبكه وارد شده است، اصرار گردانندگان TBN بر اخذ اعانه و كمك مالى از مخاطبان بوده، تا جايى كه بارها اعلام كردهاند دليلِ مستجاب نشدن دعاهاى ايشان عدم پرداخت اعانه و عشريه است!
بيشتر برنامههاى اين شبكه شامل موعظه و سخنرانى است. همچنين يكى از برنامههاى جنجالى اين شبكه، نشان دادن مراسمى است كه طى آن كشيشها با ايجاد ايمان و تحول روحى در افراد، آنها را دگرگون مىكنند و در اين مراسم كه به شكل جمعى صورت مىگيرد به شفا دادن بيماران لاعلاج مىپردازند كه به نظر بسيارى، نمايشى ساختگى و خرافى است.
به عقيده بسيارى، اين شبكه تا حد زيادى تحت تأثير ديدگاههاى مبتنى بر پيشگوييهاى صهيونيسم است. همچنين شبكه ماهوارهاى نجات تيوى را، شبكه فارسىزبان TBN دانستهاند.
برخى از دلايل توفيق اين شبكه در جلب مخاطب، توجه به مسايلى مانند شادى و سرزندگى برنامهها و ساخت برنامههاى ويژه براى هر گروه سنى و در نظر گرفتن سلايق مخاطبان، بويژه قشر جوان است. همچنين در اين شبكه به خانواده و حفظ بنيانهاى آن بسيار اهميت داده مىشود.
mohabat
TVشبكه محبت، شبكه اى به زبان فارسى و مروج آيين مسيحيان است. برنامههاى اين شبكه توسط تلويزيون محبت و سازمانها و مؤسسات مختلفى تهيه و فراهم مىشوند. محبت تيوى به صورت علنى به جهتگيريهاى سياسى نمىپردازد و خود را شبكهاى مستقل و بدون وابستگيهاى سياسى و دولتى معرفى مىكند. برنامهها در قالبهاى مختلفى مانند برنامههاى داستانى يا سريالها، فيلم، ويديو موزيك، برنامههاى تعليمى و بشارتى ارائه مىشوند. همچنين اين شبكه با ساخت برنامههايى مانند جوانانه، جاده جوانى و... توجه ويژهاى را به قشر جوان و جذب آنها به آيين مسيحيت معطوف كرده است. متأسفانه در شرايطى كه بسيارى از برنامههاى شبكههاى اسلامى، به بيان غيرضرورى اختلافات شيعه و سنى و جنگهاى لفظى ميان اين دو گروه صرف مىشود، اديان ديگر، بويژه مسيحيت، با ارائه برنامههاى متناسب با روحيات و سليقههاى قشر جوان، آنان را كه با ديدن نزاعها و درگيريهاى بىنتيجه برخى مسلمين سرخورده شدهاند، به سوى خود جلب مىكند.
كلماتى مانند صلح و آرامش، نجات، اميد، نور و زندگى، شفا و بركت بسامد بالايى در برنامههاى اين قبيل شبكهها دارد و آن چه اظهار مىشود اين است كه مسيحيت دين محبت و مهربانى، صلح و آرامش، صفا و صميميت، شادى و خوشحالى، و اميد به زندگى است.
اين شبكه و ديگر شبكههاى مسيحى، با محور قرار دادن خانواده و جوانان، و رعايت اصول روانشناسى و تبليغى در برنامههاى خود، و ساخت برنامههايى با كيفيت مناسب برنامهسازى، عامل تهديدكنندهاى براى جوامع اسلامى به شمار مىآيند. تهديدى كه متأسفانه چندان خطرناك و جدى انگاشته نمىشود.
تلويزيون محبت به صورت ديجيتال سيگنال از ماهواره هاتبرد بر روى خاورميانه، اروپا، شمال آفريقا و شبه جزيره عربى پخش مىشود.
NEJAT
TVشبكه فارسى زبان نجات، كه يك تلويزيون مذهبى مسيحى و وابسته به شبكه TBN مىباشد، بعد از شبكه محبت، دومين شبكه فارسىزبان با اين موضوع مىباشد. نجات تى وى مدت چهار سال است كه از طريق ماهواره هاتبرد فعاليت مىكند و همچنين يك سال و نيم است كه به صورت بيست و چهارساعته به پخش برنامه مىپردازد. مدير اين شبكه فردى به نام شبان رضا صفا، است كه خود را كشيشى مسيحى معرفى مىكند. شبان رضا اظهار مىدارد كه پيش از اين مسلمانى شيعى بوده و براى اولين بار در سوئد به مسيحيت متمايل شده است.
رضا صفا ادعا مىكند كه در صورت ادامه فعاليتهاى مبلغان مسيحى، حداقل هفتاد درصد ايرانيان به مسيحيت خواهند گرويد! به همين منظور به تلاش بسيارى بر ايجاد كليساهاى مخفى و به اصطلاح زيرزمينى در ايران و جذب هرچه بيشتر جوانان ايرانى به سمت مسيحيت است. يكى از برنامههاى اين شبكه، كه باعث واكنشهاى اعتراضآميزى شده است، برنامههايى است كه طى آن شبان رضا به شفاى افراد كور و كر و بيماريهاى لاعلاج مىپردازد. همچنان كه در مورد شبكه TBN نيز گفته شد، برخى با ساختگى عنوان كردن اين معجزات، نمايش اين برنامه را موجب وهن ميسحيت دانستهاند.١٣
نور ست(Noursat)
شبكه عربزبان نور، اولين و تنها شبكه مسيحى در لبنان و خاورميانه است كه در سال ١٩٩١ به وسيله سازمان غيرانتفاعى LumiereTele پايهگذارى شده و طبق ادعاى وب سايت شبكه، تنها به كمكهاى مالى مخاطبانش تكيه دارد. اين شبكه كاتوليك، خود را شبكهاى مستقل و غير دولتى مىنامد كه تنها ملزم به رعايت محدوديتهاى تعيين شده از سوى كليساست. بيشتر برنامههاى اين شبكه در رابطه با تبليغ مسيحيت و بيان كرامات و معجزات عيسى مسيح(ع) است.
نتيجه
بنابراين، اكنون سايتهاى اينترنت و شبكههاى ماهوارهاى ابزار پرقدرت و پرتوان براى انتقال افكار و فرهنگها و به مثابه رسانهاى جهانى در اختيار بشر است. كسانى از آنها بهره مىبرند كه با آن كار مىكنند و اين ابزار به روز و پر طرفدار را به خدمت مىگيرند. حوزويان و حوزههاى علميه از باب:
»العالم بزمانه لاتهجم عليه اللوابس«
بايسته و شايسته است بيش از گذشته به اين ابزار توجه كنند و از اين دستاورد شگفتانگيز روز در راه پيشبرد اهداف عالى دينى و مذهبى خود بهره ببرند.
پىنوشتها:
× فوق ليسانس حقوق، دانشگاه شهيد بهشتى.
١ . تبيان، تاريخچه اينترنت در ايران، سايت.
٢. مجله اخبار اديان، شماره ١٩، خرداد - تير ١٣٨٥ / ٦١، مقاله دين آنلاين، چالش، يا فرصت، نوشته عليرضا فرصت.
٣. مجله اميد انقلاب، شماره ٤٠٣، شهريور ١٣٨٨، مقاله وهابيت و گوگل اسلامى، مريم حسنپور.
٤. محمدحسن نبوى در نشست معاونان تبليغ و پژوهش حوزههاى علميه سفيران هدايت كشور، ١٤ آبان ١٣٨٩.
:http//cid/pages/fa/www.shia-news.com?=
١٩٣٣٦٥. فرقه احمديه، ويكى پديا.
٦. در سال ١٣٦٣ه ق از سوى تمام علماى مذاهب اسلامى در شبه قاره هند، فتواى تكفير قاديانىها صادر شد و در سال ١٣٩٤ه. ق (١٩٧٤م) كنفرانس بزرگى با شركت علماى تمام مذاهب و فرق اسلامى در مكه مكرمه تشكيل گرديد و طى بيانيهاى، فرقه احمديه تكفير گرديد و وجود آنان خطر بزرگى براى اسلام دانسته شد. فصلنامه تخصصى كلام اسلامى، شماره پنجاه، تابستان ١٣٨٣، مقاله فرقه احمديه، نوشته اسماعيل آذرىنژاد.
٧. مجله اخبار اديان، شماره ١٩، خردادتير ١٣٨٥ / ٦٢، مقاله دين آنلاين، چالش يا فرصت، عليرضا رصايت.
.http:٨//www.jahannews.com/
٢٣٢٩vdchqqnzznxzd.tft.htmlت:http.//Editorial/Various-things/www.fa.sunnionline.us/
.q-q.html--------http:٢٥٠٠١٠//١٦٩٩٠&cat=article.asp?id/shia-online.ir=
١١١. برگرفته از مقاله »سيماى منجى در رسانه غربى« در سايت رهبران شيعه:
:http//p/www.shia-leaders.com?=
١٢ ٣٥٩٨. سايت آينده روشن، پنجشنبه ١٨ بهمن ١٣٨٦.