آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٥ - نامه ها

نامه ها



در دو ماه نامه گرامى آينه پژوهش شماره ٨٥, ص١٠٩ـ ١١٨ ١ مقاله زيبايى از جناب حميد خوش نويس زيرعنوان (معرفى ردّيّه هاى نگاشته شده بر تصوّف) را مطالعه مى كردم كه لازم ديدم براى مزيد اطلاع مؤلف و خوانندگان, مطالبى را به نگارش درآورم:
الف. لازم بود تا مؤلف محترم, رسالات و كتاب هايى را كه به صورت مستقل به ردّ صوفيان پرداخته اند يا دست كم, بخش اعظم آن ها در اين باره است را با آثارى همچون: دبستان المذاهب,٢ رساله صناعيّه,٣ عمود النّور,٤ عين الحيات٥ و… كه تنها بخش كوچكى از اثر خود را به داورى درباره صوفيان اختصاص داده و يا گاهى جملاتى كوتاه در ردّ آنان نگاشته اند, جدا مى ساخت.
ب. لازم بود تا در ذكر تاريخ فوتِ نويسندگان رسالات و پديدآورندگان كتاب ها دقت بيشترى به عمل مى آمده تا كمتر اشتباهى در آن راه يابد, علاوه بر آن كه در موارد بسيارى, تاريخ فوت نيامده است; در چنين مواردى, لازم بود تا دست كم, قرن قمرى براى نويسنده مورد نظر, بيان شود.
پ. شمارى از آثار معرفى شده, شامل تعدادى از نسخه هاى خطى موجود و شناسايى شده از آن مى شوند, آيا لازم نبود تا باقى آثار نيز به همين شيوه معرفى مى شدند و يا براى كتاب هايى همانند عنوان المعارف,٦ شهاب المؤمنين,٧ كشف الاشتباه٨ و… تحقيقات بيشترى صورت مى گرفت تا خواننده بداند كه اين گونه آثار اصلاً به چاپ رسيده اند يا خير و نسخه اى از آنها موجود است يا نه؟
ت. آيا موش و گربه شيخ بهايى به تازگى به چاپ رسيده است؟٩
ث. نگاشته هايى در ردّ صوفيه و متصوفه به تحرير درآمده كه در كتاب شناسى حاضر به چشم نمى خورند:
١. ردّ بر جماعت صوفيان, اثر على قلى جديدالاسلام, نسخه خطى كتابخانه ملى تهران, شماره ١٦٢٣ (فهرست, ج١٠, ص١٨١).
٢. ذمّ صوفيان, اثر مؤلفى ناشناس, نسخه خطى دارالكتب مصر (فهرست, ج٢, ص١٩٩).
٣. ردّ صوفيان, اثر ميرزا محمد اخبارى (م١٢٣٢ق), نسخه خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران (فهرست, ج١٠, ص١٦٨٥).
٤. ردّ صوفيان, اثر رضى الدين قزوينى (م١١٣٦ق) منقول در ذريعه, ج١٠, ص٢٠٦ و فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه تهران, ج١, ص٣٣.
٥. ردّ وحدت وجود, اثر محمد اخبارى (م١٢٣٢ق), در ردّ صوفيان است, نسخه خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران (فهرست, ج١٠, ص١٦٨٦).
٦. الردّ على الصوفيّة, اثر ابوالقاسم بن محمدحسن شفتى (م١٢٣١ق), نسخه خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى (فهرست, ج١٦, ص٢٥٩).
٧. ردّ صوفيان, اثر مؤلفى ناشناس, آغاز: (بعد از حمد بى حدّ خدايى را كه در سرحدّ بدايت به حكم آفريدگاري…); نسخه خطى دارالكتب قاهره (فهرست, ج١, ص٢١٣).
٨. ردّ صوفيان, اثر مؤلفى ناشناس (قرن١١ق), آغاز: (…اما بعد, چون مؤمن بالاسم والصّفات, التماس از اين فقير بى بضاعت نمود…); نسخه خطى كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى (فهرست, ج٥, ص٩٤).
٩. الرّدّ على الصّوفيّة, اثر مؤلفى ناشناس, آغاز: (خداوند جلّ شأنه, بعد از خاتم انبيا…); نسخه خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى (فهرست نسخه هاى خطى فارسى, ج٢, ص٧٨٩).
ج. زبانِ رسالات (عربى, فارسى و…) مشخص نشده است.
چ. پاسخ هاى نگاشته شده به ردّيّه ها فهرست نشده و معرفى نگشاته اند. محمدرضا زادهوش
٢٤/٤/٨٣١. شماره نخست از سال پانزدهم, فروردين و اردى بهشت ١٣٨٣ش. ٢. (معرّفى رديه هاى نگاشته شده بر تصوّف), ص١١٣, ش٣٧. ٣. همان, ص١١٦, ش٨٤; بيش از هفتاد نسخه خطى از آن را در (كتاب شناسى احوال و آثار ميرفندرسكى) شناسانده ام. ٤. همان, ش١٠٠. ٥. همان, ص١١٧, ش١٠٤. ٦. همان, ص١١٦, ش١٠٢. ٧. همان, ص١١٦, ش٩٤. ٨. همان, ص١١٧, ش١١٧. ٩. ما عين نثر نگارنده را به كار گرفته ايم; بنگريد به: همان, ص١١٨, ش١٣٥.